Κυριακή 5 Ιουνίου 2016

Federico Garcia Lorca, Opera

Federico Garcia Lorca
(5 Ιουνίου 1898-19 Αυγούστου 1936)
Συμπληρώνονται φέτος ογδόντα χρόνια από την δολοφονία του ισπανού ποιητή και δραματουργού Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και εκατόν δέκα οχτώ έτη από την γέννησή του. Ενός δημιουργού, που η φρικτή και αναπάντεχη δολοφονία του από τους φαλαγγίτες στις αρχές του εμφύλιου ισπανικού πολέμου στην πατρίδα του την Γρανάδα, σημάδεψε καταλυτικά την πορεία του έργου του, και οικοδόμησε τον μετέπειτα μύθο του. Σημαντικός ποιητής, κόκκινος επαναστάτης, πολιτικά ενεργός στην διάρκεια του βίου του, αντιφασίστας, δραστήριος κοινωνικά, «ζωγράφος», αλλά πάνω από όλα δραματουργός, ο ισπανός δημιουργός έζησε την πολιτική, στρατιωτική και κοινωνική θύελλα της εποχής του στην πατρίδα του, και μετέχοντας σ’ αυτήν με πάθος, το πλήρωσε με την ίδια του τη ζωή. Όπως μας αναφέρουν οι βιογράφοι του, ο Λόρκα, πέτυχε να κατεβάσει την τέχνη της θεατρικής δραματουργίας στην βάση, στα καφενεία, τις πλατείες, τους χώρους που σύχναζαν οι ισπανοί εργάτες, οι χωρικοί, οι απλοί άνθρωποι του λαού, υπήρξε ένας λαϊκός διαφωτιστής, θα γράφαμε σχηματικά, παθιασμένος με την πλούσια λαϊκή παράδοση της πατρίδας του και του γενέθλιου χώρου του της Ανδαλουσίας, με τα τραγούδια της, τα λαϊκά της δημοτικά άσματα, τους χορούς της, τα πατροπαράδοτα ήθη και τα έθιμά της, τις οικογενειακές της παραδόσεις, τις θρησκευτικές της δοξασίες, τα καθολικά εκκλησιαστικά της τελετουργικά, τις θεατρόμορφες λιτανείες της, τα αρχέγονα σύμβολά της, την τσιγγάνικη αυθεντική έκφραση του πολιτισμού της, τις ταυρομαχίες της και τους λαϊκούς της ήρωες τους ταυρομάχους, τους καλλιτεχνικούς της μύθους, την μουσική του φλαμέγκο, το κουκλοθέατρο ως μέσω έκφρασης και διάδοσης πολιτικών μηνυμάτων, το σκληρό και απάνθρωπο πρόσωπο της εξουσίας της, τον έρποντα συντηρητισμό της, το μελανό αλλά και το πολύχρωμο πρόσωπό της, την ιερά της εξέταση, τους ηλιόλουστους κάμπους της, τους μαγευτικούς ελαιώνες της και τα αμπέλια της, τους σταχυφόρους ορίζοντές της, τα αραβουργήματά της, το άνυδρο μεσογειακό της τοπίο, όλα τελικά τα φανερά και αφανέρωτα συμβάντα, μικρές ανατρεπτικές στιγμές και δυναμικά κοινωνικά γεγονότα των απλών καθημερινών ανθρώπων, που σπονδυλώνουν την ιστορία και τον πολιτισμό μιας χώρας. Η Ιβηρική χερσόνησος, μας θυμίζει την ιστορική της παρουσία και πολιτιστική της ταυτότητα με χιλιάδες τρόπους εδώ και αιώνες, συνένωσε μέσα στην φάτνη της παράδοσής της διάφορες αντιφατικές ορισμένες φορές ιστορικές προθέσεις λαών της μεσογειακής λεκάνης, αφομοίωσε φολκλορικά στοιχεία ετερόκλητων εθνικών μειονοτήτων και δημιούργησε μια ιδιαίτερη εθνική ιδιοπροσωπία, την Ισπανική. Οι αιχμηρές στιγμές της ιστορικής της διαδρομής, έθεσαν τις βάσεις του σκληρού της προσώπου, από την άλλη, το αισιόδοξο και ελπιδοφόρο φρόνημα του λαού της, η χαροποιός του διάθεση, η χορευτική και μουσική του εθνική ανάταση, ο παγανιστικός του μυστικισμός, το λαϊκό και αυθεντικό του ταμπεραμέντο, η εξοικείωσή του με το φαινόμενο του θανάτου-που όπως αναφέρει και ο τροβαδούρος Λόρκα, οι ισπανοί σαν λαός, όταν φανερώνεται ο θάνατος ανοίγουν τις κουρτίνες της ζωής τους να τον υποδεχτούν, σε αντίθεση με τους άλλους λαούς που τις κλείνουν, οι κραυγές των ανέραστων και ερωτευμένων σωμάτων και ψυχών που εικονογραφεί ο δραματουργός μέσα στα θεατρικά αριστουργήματά του, η πολλαπλή κοινωνική καταπίεση των ανθρώπων, αλλά πάνω από όλα, η βαθειά και στέρεα ποιητικότητα της ισπανικής εθνικής ταυτότητας, είναι αυτά και άλλα πολλά, που συναντά κανείς μέσα στο έργο του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, του ποιητή που τόλμησε να αναδείξει στην εποχή του, το εσωτερικό δράμα των συμπατριωτών του, και ιδιαίτερα, του γυναικείου πολιτισμού.
     Η δραματουργία του ποιητή Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, απέχει παρασάγγας από το σκληρό θέατρο του Αντονέν Αρτώ, αφήνει πίσω του την Μπρεχτική αποστασιοποίηση, οι ηρωίδες του δεν είναι σακατεμένες ψυχικά με τον τρόπο που είναι ψυχικά ασθενείς οι ηρωίδες του Τέννεση Ουίλλιαμς, δεν συγγενεύει με τις αστικές θεατρικές τοιχογραφίες του Άντον Τσέχωφ, ίσως έχει συγγενικά στοιχεία με τα υπαρξιακά αδιέξοδα των ηρώων του Αύγουστου Στρίνμπεργκ, και παρότι βαθειά ποιητικό, δεν μπορούμε να το συγκρίνουμε με το ποιητικό θέατρο ενός ας πούμε Πωλ Κλωντέλ. Τα έργα του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα έχουν από μόνα τους μια στέρεα ποιητική αυτοτέλεια, μια βαθειά λαϊκή δραματουργική τραγουδιστική αφήγηση, μια γονιμοποιό τραγικότητα που θυμίζει αρχαία τραγωδία, ο λόγος τους είναι όχι ανέριστα ενστικτώδης, προέρχεται από μια όχι και τόσο αχαρτογράφητη ενίοτε πατροπαράδοτη αυτοσυνειδησία, πληροί τις παραδοσιακές προδιαγραφές ενός έθνους που φυλετικά δέχτηκε διάφορες και πολυποίκιλες προσμείξεις. Στις θεατρικές του δράσεις, δεν θα συναντήσουμε ψυχικές παραδοξότητες, εφιαλτικούς εντυπωσιασμούς, υποδηλώσεις συμπαθητικής αγωνίας, σκιαγράφηση χάρτινων χαρακτήρων, ετοιμόρροπων προσωπικοτήτων, αλλά, μια θεματική τόσο σφιχτά δεμένη με τις βαθιές ηθικές παραδόσεις της χώρας του, που πολλές φορές μας δίνουν μια εικόνα θρησκοληψίας, μια αίσθηση ασύλληπτου ερωτικού παγανισμού, ακόμα και μέσα στην πιο σκληρή φυσική ξηρότητα της στείρας Γέρμα-Γης. Ο ερωτισμός της γυναικείας προσωπικότητας λαμποκοπά μέσα στις καθημερινές της στιγμές, στις πιο απλές και ακατανόητες δράσεις της, αφοπλίζει με τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο, την παντοδυναμία του αρσενικού, η στειρότητά της τον ευνουχίζει μυστικά, η μητρότητά της τον παροπλίζει ερωτικά. Το σώμα της είναι η πάντα παρούσα γονιμοποιός παρουσία της μάνας γης, άνυδρος ή καρποφόρα στέκεται αγέρωχη μπροστά μας, με τις αρίφνητες μυρωδιές των ανθών της, τους μυστικούς χυμούς ερωτικών λουλουδιών της, τις σκοτεινές δυνάμεις της προαιώνιας παρουσίας της. Τίποτα στον θεατρικό λόγο του Λόρκα δεν είναι αφηρημένο, δεν είναι ένα ακόμα μπούκωμα των θεατρικών κενών της δράσης, όλα είναι συνδυαστικά με τις πρωτόγονες δυνάμεις της φύσης, εξακολουθητικές δημιουργικές μεταφορές των αρχετυπικών συμβόλων της Μάνας και Ερωμένης Γης, του ζεστού από ερωτική λαύρα χώματος, του άνυδρου τοπίου της γης ερωμένης, που αναμένει τον αρσενικό οργασμό να την ξεσβολιάσει, να τις ξεχερσώσει τα ερωτικά της ηλιοβασιλέματα. Υφασμένη η δραματουργία του Λόρκα με χιλιάδες λαϊκά στοιχεία της ισπανικής παράδοσης, ζυμωμένη με την σκληράδα και αυθεντικότητα του αγροτικού της προσώπου, χαράσσει με επιμέλεια αξιοζήλευτη την ποιητική της ταυτότητα. Η ποιητικότητα του λόγου του δημιουργού Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που στα καθ’ ημάς μεταξύ άλλων ελλήνων ποιητών, απέδωσε με μαγευτικό τρόπο ο ποιητής Νίκος Γκάτσος, είναι μοναδική. Δεν γίνεται να διαβάσεις ποιητικό κείμενο ή θεατρικό μονόλογο ή διάλογο, και να μην διαισθανθείς αμέσως, ότι αυτό είναι Λόρκα, δεν μπορεί να ανήκει σε κανέναν άλλον δραματουργό, παρά στον ισπανό ποιητή Federico Carcia Lorca. Μια συγγραφική τύχη, που ελάχιστοι παγκοσμίως την κατόρθωσαν. Αλλά και ο ποιητικός του λόγος, είτε είναι ωδές, είτε είναι μπαλάντες, είτε είναι μοιρολόγια-θρήνοι, είτε είναι μικρές ποιητικές στιγμές, σαν ερωτικά μανδριγάλια, δεν είναι μια μαριναρισμένη γλωσσική απεικόνιση στιγμών ζωής που τον συγκλόνισαν και άφησαν το αποτύπωμά τους στην συνείδησή του, χάραξαν την προσωπικότητά του ανεξίτηλα, είναι μια ποίηση ζώσα, ένα λάλων ύδωρ που μνημονεύει υμνολογώντας και υμνολογεί θρηνώντας. Ένα ιδιαίτερο μυρμήγκιασμα αισθάνεσαι όταν διαβάζεις την ποίησή του, μια αύρα δροσιάς όταν τραγουδάς μαζί του τα τραγούδια του, ένας χαροποιός ενθουσιασμός σε πλημμυρίζει, όταν αργά και αθόρυβα σου αποκαλύπτονται τα σύμβολά της, οι μεταφορές της, οι δραματικοί της κόμβοι, οι ανθοφορούσα εικονοποιία της, οι κρυφές της αναγωγές σε μυστικά στοιχεία και μεταφορικούς φυσικούς συμβολισμούς, σαν να διαβάζεις ποιητικά κείμενα των αρχαίων αλχημιστών. Όνειρα και ανθρώπινα πάθη, ερωτικά πεταρίσματα και ροές αίματος, φονικά και παντρολογήματα, συντριβές ατόμων και ηρωικοί χαρακτήρες, πειρασμοί και εξιλεώσεις, τοπία με την ερημική τους βιαιότητα και ηλιόλουστοι κάμποι, αρχέγονοι μύθοι που κρατούν ακόμα την θέρμη της συμβολιστικής τους και ανθρώπινα ψυχικά λυκόφωτα, διχασμένες συνειδήσεις και θρησκευτικά τελετουργικά, κλειστές εθνικές παραδόσεις που επιβιώνουν στον χρόνο και άγρια αίσθηση ελευθερίας, διονυσιακός ερωτισμός και ασκητισμός της Παναγιάς Παρθένας Μητέρας Γης, αντανακλάσεις χρωμάτων ζωής και προσήλωση σε παγιωμένες ηθικές επιταγές και παραδόσεις, θανατηφόρα προσωρινότητα και ελπιδοφόρα θανατολαγνεία, βασανισμένες από την περατότητά τους υπάρξεις και χαροποιός αγωνία για το ερωτικό Είναι της ίδιας της ύπαρξης του ανθρώπου, αφοσίωση και άρνηση, αποκρυσταλλώνονται στο ποιητικό και δραματουργικό έργο του Φεδερίκου Γκαρθία Λόρκα, του Ισπανού, που αισθηματοποίησε δυναμικά κάθε κρυφή και φανερή πτυχή των παραδόσεων της χώρας του. Με νέο βλέμμα και ανανεωμένη ερωτική ματιά υαλογράφησε τα μυστικά της πατρίδας του και τα τραγούδησε με το ανδαλουσιανό λαούτο του. Οι λεκτικοί κώδικες του Λόρκα μας δελεάζουν και μας μαγεύουν, μας κεντρίζουν την ευαισθησία και μας υπενθυμίζουν τον δικό τους τρόπο ύπαρξης, την δική τους οντολογική αυτοτέλεια, γιατί δεν ψεύδονται, δεν παραπλανούν, δεν μας ξεγελούν με τερτίπια κάλπικης αναφοράς. Η λυρική τους ποιητικότητα προέρχεται από τους ανερμήνευτους και άπιαστους χυμούς της ίδιας της ζωής.
     Μεγάλη και ελκυστική η συγγραφική πορεία του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, άφησε τα ίχνη της και πέρα της Ιβηρικής χερσονήσου της πατρίδας του, μπόλιασε νεότερούς του δημιουργούς παγκοσμίως, και δημιούργησε ένα σύστημα θα σημειώναμε Λορκικών συγγραφικών αναφορών που ίσως και να μην το περίμενε ούτε ο ίδιος ο ποιητής. Ο Λόρκα μας έδειξε με το έργο του, πως είναι να εικονογραφείς όχι μόνον την αλήθεια των καθημερινών και ιστορικών γεγονότων αλλά την αλήθεια των ονείρων του, του κάθε ενός ατόμου ξεχωριστά. Η αγάπη του για τους απλούς ανθρώπους δεν είναι μόνο ανυστερόβουλη και αυθεντική αλλά και πηγαία, αυθόρμητη, λειτουργική για την συγγραφική του πορεία. Επαγρύπνησε χωρίς δισταγμό στις πολιτικές δυσκολίες της πατρίδας του και, χωρίς υποχρεωτικό προσωπικό ή οικογενειακό δισταγμό, στάθηκε απέναντι και επαναστατικά στη φασιστική στρατιωτική λαίλαπα που έζησε να εδραιώνεται στην δημοκρατική του πατρίδα. Αγέρωχα αψήφησε τον φόβο και τον θάνατο, δεν φοβήθηκε την σύλληψή του από τους στρατιωτικούς που κατείχαν την εξουσία στην πόλη του Γρανάδα, και αυτό στάθηκε η αιτία της σύλληψής του και της δολοφονίας του ως κόκκινου επαναστάτη και ομοφυλόφιλου. Ντουφεκίστηκε με άλλους επαναστάτες συμπατριώτες του την αυγή της 19 Αυγούστου του 1936 σε άγνωστη τοποθεσία. Ο τάφος του δεν βρέθηκε, εικασίες μόνον έχουμε περί αυτού, τα οστά του όπως και των άλλων συμπατριωτών του, έγιναν λίπασμα ζωής και πολιτισμού για τις μελλοντικές γενεές όχι μόνο της πατρίδας του της Ισπανίας, αλλά παγκόσμια. Ο μύθος του, απέκτησε περισσότερη ισχύ από τις σφαίρες που τον δολοφόνησαν. Τα ποιητικά του έργα διαβάζονται και τα τραγούδια του τραγουδιούνται διεθνώς και εξακολουθητικά. Τα θεατρικά του έργα στέκονται στις πρώτες γραμμές του παγκόσμιου δραματολογικού ρεπερτορίου. Η εδώ σύντομη παρουσία του, σταδιοδρόμησε παράλληλα με την συγγραφική του δημιουργία. Ο χρόνος που πέρασε, δεν πτώχευσε τίποτα ούτε από τον βίο του, ούτε από την δημιουργία του.
     Όλες οι παγκόσμιες ανθολογίες περιλαμβάνουν αποσπάσματα από το ποιητικό του έργο, το ίδιο συμβαίνει και με τα θεατρικά λεξικά, τις ιστορίες θεάτρου και τα ανθολόγια θεατρικών κειμένων. Η διεθνής βιβλιογραφία περιέχει την έκδοση εκατοντάδων μελετών και άρθρων για το έργο και την ζωή του.
     Στον ελλαδικό χώρο, οι μεταφράσεις ποιητικών συλλογών του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, αυτού του βάρδου της ισπανικής ψυχής και ζωής είναι δεκάδες, τα ποιήματά του έχουν μεταφραστεί από τους πιο καταξιωμένους παλαιότερους και σύγχρονους έλληνες δημιουργούς. Από τον νομπελίστα ποιητή Οδυσσέα Ελύτη που τον μεταφράζει στο βιβλίο του «Δεύτερη Γραφή» Ίκαρος 1980 ως τον ποιητή και κριτικό Μήτσο Παπανικολάου,(δες Μεταφράσεις του, εκδόσεις Πρόσπερος) και τον μεταφραστή Ηλία Ματθαίου που τον συμπεριλαμβάνει στην «Ανθολογία Ισπανικής ποίησης» Γνώση 1983. Από τον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη(δες περιοδικό Ενδοχώρα) ως τον ποιητή Γιώργο Κότσιρα και τον Ρήγα Καππάτο, και από τον ποιητή και στιχουργό Νίκο Γκάτσο που τα τραγούδια του έχουν πάμπολλες συγγένειες με αυτές του ισπανού ποιητή, η επιρροή του είναι εμφανής, έως την ποιήτρια Γιάννα Χριστοφή και την Ιουλία Ιατρίδη, και από τον θεσσαλονικιό ποιητή Κλείτο Κύρου ως την ποιήτρια και μεταφράστρια Τζένη Μαστοράκη, που μετέφρασε την «Γέρμα» για το Θέατρο Τέχνης που ανέβηκε το 1993 και τον σκηνοθέτη και ιστορικό του Θεάτρου Αλέξη Σολομό, η μεταφραστική παράδοση έργων του Λόρκα στα ελληνικά είναι συνεχής. Εξαιρετικές είναι επίσης οι παρατηρήσεις και τα σχόλια του Στάθη Δρομάζου, δες «Ξένο Θέατρο» Κέδρος 1987, του Βάσου Βαρίκα, δες «Κριτική Θεάτρου» Αθήνα 1972, του Τάσου Λιγνάδη, δες «Θεατρολογικά ΙΙ» Μπούρας 1992, του θεατρολόγου που έχει γράψει και την σημαντική και αξεπέραστη μελέτη από το 1964 για τον ισπανό ποιητή, του Κώστα Γεωργουσόπουλου, δες «Από τον Μένανδρο στον Ίψεν» Πατάκη, του Γιάννη Βαρβέρη, δες «Η Κρίση του Θεάτρου» Καστανιώτη 1985 που στις θεατρικές τους κριτικές για τις ελληνικές παραστάσεις με έργα του Λόρκα, δίνουν ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τον ποιητή. Οφείλουμε να σημειώσουμε και τα βιβλία του Αλέξη Σολομού «Έστι Θέατρο και Άλλα» Κέδρος 1986 και «Το πολύχρωμο Θέατρο» Καστανιώτη 1997 που αντλεί κανείς πληροφορίες για τον ισπανό ποιητή. Επικουρικά και εν συντομία, αναφέρω τα κείμενα του Μάριου Πλωρίτη στην «Παγκόσμια Λογοτεχνία» τόμος 28ος της Εκδοτικής Αθηνών 1999, του Φίλιππου Δρακονταειδή στο «Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό» τόμος 5ος του ιδίου εκδοτικού οίκου, και το μελέτημα της Χαράς Γεωργακοπούλου-Μπακονικόλα, «Θέματα και Πρόσωπα του σύγχρονου δράματος» Πατάκη 1998. Φυσικά, τον ποιητή τον μνημονεύει και ο Αλέξης Μινωτής στο βιβλίο του «Εμπειρική Θεατρική Παιδεία» Εκδόσεις των Φίλων 1972.  Πολλοί δημιουργοί, άντρες και γυναίκες, έχουν αφιερώσει ποιήματά τους στον ποιητή, καθώς και ποιητικά τους βιβλία. Ενδεικτικά αναφέρω τους: Μενέλαο Λουντέμη, Χρήστο Μπράβο, Κώστα Βαλέτα, Γιώργο Χ. Μπαλούρδο, Νίκος Εγγονόπουλος, Πόπη Λαμπροπούλου, και δεκάδες άλλοι. Έλληνες συνθέτες έχουν μελοποιήσει τραγούδια του, όπως ο μελωδός των ονείρων μας Μάνος Χατζιδάκις, ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Χρήστος Λεοντής, ο Νίκος Μαμαγκάκης, ο Γιάννης Γλέζος που κυκλοφόρησε τον δίσκο «12 Τραγούδια του Λόρκα» με την φωνή του Γιάννη Πουλόπουλου και της Έλενας Κυρανά, και πολλοί άλλοι. Σημαντικοί σκηνοθέτες έχουν ανεβάσει κατ’ επανάληψη θεατρικά του έργα, με κυριότερο τον δάσκαλο Κάρολο Κουν του Θεάτρου Τέχνης, καθώς και το εκλεκτό επιτελείο του Εθνικού Θεάτρου, ενδεικτικά αναφέρω δύο παραστάσεις του που συζητήθηκαν θετικά από το Εθνικό, την «Γέρμα» το 2000 και την «Δον Ροζίτα» το 1999. Οι σημαντικότερες ελληνίδες ερμηνεύτριες έχουν υποδυθεί ρόλους του και παρουσιάσει πάνω στο σανίδι χαρακτήρες του, με προεξάρχουσα την πειραιώτισσα τραγωδό Κατίνα Παξινού. Ηχεί ακόμα μέσα μας η βροντερή φωνή του Μάνου Κατράκη στον στίχο του ποιητή «Πέντε η ώρα που βραδιάζει»  Όλοι μας λίγο πολύ έχουμε μαθητεύσει στο ποιητικό σχολείο του Λόρκα κατά την διάρκεια της ποιητικής μας διαδρομής. Η συγγραφική του παραγωγή έχει εκδοθεί μέχρι των ημερών μας, από δεκάδες ελληνικούς εκδοτικούς οίκους.
Ευχάριστη ήταν η βραδιά η αφιερωμένη στον ανδαλουσιανό ποιητή στο Μέγαρο Μουσικής στις αρχές του πρώτου δεκαημέρου του 1996, που η κλασική ερμηνεύτρια Μαρία Φαραντούρη ερμήνευσε τραγούδια του Λόρκα, σε σκηνοθεσία του Θόδωρου Τερζόπουλου. Αλλά και η Ορχήστρα των Χρωμάτων έδωσε συναυλία την Μεγάλη Εβδομάδα του 1992 αν θυμάμαι ορθά με έργα του Λόρκα με την φωνή της μεσόφωνου Μαρίας Μαρκέτου.
Πλουτίζουν τις γνώσεις μας για τον ποιητή και το έργο του, το ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε στην ΕΡΤ το 1989, αγγλικής παραγωγής «Ο θάνατος και η ζωή του Φεδερίκο Γαρθία Λόρκα» σε σκηνοθεσία του Μάικλ Ντιμπ, αλλά και εκείνο του Χάιμε Καμίνο, ένα δραματοποιημένο ισπανικής παραγωγής ντοκιμαντέρ που αναφέρεται στην ζωή του ισπανού ποιητή ένα χρόνο νωρίτερα. Όπως επίσης, και η σχετικά πρόσφατη ταινία μεγάλου μήκους του Paul Morrison, Little Ashes, που αναφέρεται στον βαθύ έρωτα και φιλία που ένιωσε και έζησε έστω και για σύντομο χρονικό διάστημα ο ποιητής, για τον συμπατριώτη του σουρεαλιστή ζωγράφο Σαλβαντόρ Νταλί. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα κείμενο μεταξύ άλλων, που δημοσιεύτηκε στην πρωινή εφημερίδα Το Βήμα της 16 Μαρτίου 1967 με τίτλο «Ευτυχισμένες στιγμές από μια σύντομη ζωή», ενός στενού φίλου του ποιητή του Henri Mengotti Arnaiz.                                           
ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ
ΠΟΙΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑ
•ΠΟΙΗΜΑΤΑ, μτφ. Νίκος Σημηριώτης, Α. Καραβία 1963. Συνοδεύεται με έναν ενδιαφέροντα πρόλογο του μεταφραστή Νίκου Σημηριώτη
• ΛΟΡΚΑ, Ποιήματα, μτφ. Κοσμάς Πολίτης, Α. Καραβία 1964
• ΠΟΙΗΜΑΤΑ, μτφ. Μάριος Λαέρτης, Εκλεκτά Έργα 1970
•ΤΣΙΓΓΑΝΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙΣΤΑΡΙ(ROMANCERO GITANO), μτφ. Κώστας Ε. Τσιρόπουλος, Οι εκδόσεις των φίλων 1974
• ΤΣΙΓΓΑΝΙΚΟ ΡΟΜΑΝΘΕΡΟ(ROMANCERO GITANO), δίγλωσση έκδοση. Πρόλογος-Μετάφραση Ηλίας Ματαθαίου, Διάττων 1989
•ΠΟΙΗΜΑΤΑ, μετάφραση από τα ισπανικά, πρόλογος και σχόλια Άρης Δικταίος, Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος 1980,(F. G. Lorca, “Obras Completas” Aguilar-Madrid 1960)
• ΣΟΝΕΤΑ ΤΟΥ ΣΚΟΤΕΙΝΟΥ ΕΡΩΤΑ και ΟΚΤΩ ΣΟΝΕΤΑ, μτφ. Μάγια Μαρία Ρούσσου, σχέδια Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Ωκεανίδα 1986 Υπάρχει εισαγωγή της μεταφράστριας και, Τα κείμενα «Μια άγνωστη πλευρά της ποίησης του Λόρκα» του Φερνάντο Λάζαρο Καρετέρ.  «Ένα Μνημείο στον Έρωτα» του Μιγκέλ Γκαρθία-Ποσάδα. Και τα σχόλια της μεταφράστριας. Η έκδοση είναι δίγλωσση.
• Gederico Garcia Lorca, Oda a Salvador Dali. ΩΔΩ ΣΤΟΝ ΣΑΛΒΑΝΤΟΡ ΝΤΑΛΙ. Με 12 ζωγραφικά έργα των F. G. Lorca and S. Dali. Το κείμενο: ισπανικά, γαλλικά, σε μετάφραση των Paul Eluard και I. Parrot, και ελληνικά, μεταφρασμένο απ’ τη Ράνια Τζεν. Μτφ. Ράνια Τζεν, δημιουργία Απ. Α. Χαρίσης 1991
• ΠΟΙΗΤΗΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ, εισαγωγή-μετάφραση Βασίλης Λαλιώτης, Σμίλη 1993. Τυπογραφικές διορθώσεις ελληνικών κειμένων Ηλίας Γιούρης. Τυπογραφικές διορθώσεις ισπανικών κειμένων Βασίλης Λαλιώτης.
• ΠΟΙΗΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΑ, τόμοι 2, μετάφραση-σημειώσεις Κοσμάς Πολίτης-Ρήγας Καππάτος, Εκάτη 1997
•Τσιγγάνικα Τραγούδια(Romancero Gitano), με σχέδια του Ποιητή, απόδοση και σημειώσεις Αργύρης Ευστρατιάδης, Καστανιώτης 1998 Η πρωτότυπη αυτή έκδοση είναι δίγλωσση και με ενδιαφέροντα σχόλια, καθώς και ξένη βιβλιογραφία για το μεταφραζόμενο έργο
•ΕΚΛΟΓΗ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ, εισαγωγή-μετάφραση Τάκης Βαρβιτσιώτης, εκδοτικός οργανισμός Λιβάνη 2001
• ΜΟΙΡΟΛΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΓΝΑΘΙΟ ΣΑΝΤΣΕΘ ΜΕΧΙΑΣ, μτφ. Αργύρης Ευστρατιάδης, εισαγωγή Jose Ramon Irigoyen Larrea-Βαγγέλης Ροζακέας, Ηριδανός χ.χ. (1969;) (Llanto por Ignacio Sanchez Mejias)
• ΜΟΙΡΟΛΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΓΚΝΑΘΙΟ ΣΑΝΤΣΕΘ ΜΕΧΙΑΣ, μετάφραση-σημειώσεις Γιώργος Γεωργούσης, Διάττων 2002
•ΛΟΡΚΑ Ποιήματα της Ανδαλουσίας (Cante Andaluz), απόδοση-εισαγωγή-σχόλια Χρίστος Γούδης, Π. Τραυλός 2003. Η έκδοση αυτή των ποιημάτων σε απόδοση του Πειραιώτη Χρίστου Γούδη είναι δίγλωσση
•ΛΟΡΚΑ Ποιητής στη Νέα Υόρκη (Poeta en Nueva York), απόδοση-εισαγωγή Χρίστος Γούδης, Π. Τραυλός 2005. Η έκδοση αυτή των ποιημάτων σε απόδοση του Πειραιώτη καθηγητή Χρίστου Γούδη είναι δίγλωσση.
• Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ. Μεταφράσεις των: Κοσμάς Πολίτης, Τάκης Βαρβιτσιώτης, Οδυσσέας Ελύτης, Νίκος Σημηριώτης, Νίκος Γκάτσος, Νίκος Καζαντζάκης, Ρήγας Καππάτος. Ανθολόγηση Κώστας Μηλτιάδης, Εικονογράφηση: Alex Morales-Χριστίνα Κοροντζή, Κοροντζής 2006
• Α. Ι. Λιβέρης, Ο ΦΕΝΤΕΡΙΚΟ ΓΚΑΡΘΙΑ ΛΟΡΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΑΕΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ. Επιλογή από ολόκληρο το ποιητικό του έργο με αντιπαράθεση του ισπανικού κειμένου. Εκδ. Θανάσης Νιάρχος χ.χ. Υπάρχει και ολιγοσέλιδο σημείωμα του μεταφραστή
----
• Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, ΝΤΟΥΕΝΤΕ(ρόλος και θεωρία), μτφ. Ολύμπια Καράγιωργα, Αθήνα 1986, α΄ έκδοση 1970
• Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, ΝΤΟΥΕΝΤΕ-Πρακτική και Θεωρία, εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια Γιώργος Γεωργούσης, Γαβριηλίδης 2007
•Federico Garcia Lorca, ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΤΟΥ ΣΑΡΛΟ (ανέκδοτο κείμενο), μετάφραση Ξενοφών Α. Κοκόλης-Carlos R. Mendez, επιμέλεια-σημειώσεις: Ξ. Α. Κοκόλης. (εκτός εμπορίου, ειδική προσφορά στους αναγνώστες του 14 τεύχους του περιοδικού «Παρατηρητής»)
• Federico Garcia Lorca, ΑΠΑΝΤΑ, μεταφρασμένα από τα Ισπανικά. Πρόλογος Έλλης Αλεξίου, απόδοση Κώστας Ζαρούκας. Τόμοι 8, Ιστορικές Εκδόσεις Λογοτεχνίας Γ. Μέρμηγκας. χ.χ.
ΘΕΑΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
•ΣΑΝ ΠΕΡΑΣΟΥΝ ΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΙΑ. Παραμύθι του χρόνου σε τρείς πράξεις και τέσσερις εικόνες, μτφ. Κλείτος Κύρου, Θεσσαλονίκη 1962
•ΑΦΟΥ ΠΕΡΑΣΟΥΝ ΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΙΑ(δράμα σε τρείς πράξεις και τέσσερις εικόνες), μετάφραση και πρόλογος Νίκος Σημηριώτης, Α. Καραβία 1964
•ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΜΠΕΡΝΑΝΤΑ ΑΛΜΠΑ (Ένα δράμα για τις γυναίκες της Ισπανίας), μτφ. Μάριου Λαέρτη, εισαγωγικό σημείωμα του αδελφού του ποιητή Φραντσίσκο Γκαρθία Λόρκα, Εκλεκτά Έργα 1966
• ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΜΠΕΡΝΑΝΤΑ ΑΛΜΠΑ, μτφ. Ερρίκος Μπελιές, Ηριδανός 2006
•ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΜΠΕΡΝΑΡΝΤΑ ΑΛΜΠΑ(La casa de Bernarda Alba), μτφ. Μαίρη Βιδάλη, ειδική έκδοση για την Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 2010. Δραματολογική ανάλυση Κωνσταντίνου Χέλμη, υπάρχει και το κείμενο του Λέναδρου Πολενάκη «Η θεατρίνα Λόλα»
• ΜΑΤΩΜΕΝΟΣ ΓΑΜΟΣ, ελληνική απόδοση Νίκου Γκάτσου, Ίκαρος 1978
• ΜΑΤΩΜΕΝΑ ΣΤΕΦΑΝΑ (ΜΑΤΩΜΕΝΟΣ ΓΑΜΟΣ), μτφ. Γιώργος Σεβαστίκογλου, Δωδώνη 1989
• ΜΑΤΩΜΕΝΟΣ ΓΑΜΟΣ, μτφ. Πάνος Κυπαρίσσης, Κέδρος 1998  
•ΜΑΡΙΑΝΑ ΠΙΝΕΔΑ. Λαϊκό δραματικό τραγούδι. Σε τρείς ζωγραφιές(εικόνες) και πρόλογο, εισαγωγή-μετάφρασις Κώστας Ζαρούκας, Γρηγόρης 1971
• Δόν Περλιμπλίν και Μπελίσα (ερωτικό ανάγλυφο σε τρεις εικόνες και ένα πρόλογο) Ερμηνεία για θέατρο δωματίου, μτφ. Μάριος Λαέρτης, Εκλεκτά Έργα 1966
•ΠΕΡΛΙΜΠΛΙΝ ΚΑΙ Η ΜΠΕΛΙΣΑ. Ερωτικό αλληλούια σε τέσσερεις εικόνες, ελληνική απόδοση Νίκος Γκάτσος, Ίκαρος 1976, α΄ έκδοση 1960 
•DON CRISTOBAL, Φάρσα για κουκλοθέατρο, μτφ. Φ. Ηλιάδης, περιοδικό Γράμματα τχ.7/12,1977
•ΓΕΡΜΑ, μτφ. Αλέξης Σολομός, Δωδώνη 1986
•ΓΕΡΜΑ, μτφ. Ερρίκος Μπελιές, Ηριδανός 2006
•ΔΟΝΑ ΡΟΖΙΤΑ Η ΓΕΡΟΝΤΟΚΟΡΗ ή Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΛΟΥΛΟΥΔΙΩΝ (Γραναδέζικο ποίημα του χίλια εννιακόσια χωρισμένο σε διάφορα περιβόλια, με σκηνές τραγουδιού και χορού), μτφ. Αλέξης Σολομός, Ηριδανός 1986
• ΔΟΝΙΑ ΡΟΖΙΤΑ, η ΑΝΎΠΑΝΤΡΗ ή Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΛΟΥΛΟΥΔΙΩΝ, μτφ. Δημήτρης Καλοκύρης, Ύψιλον 1999
•ΔΟΝΙΑ ΡΟΖΙΤΑ, μτφ. Ερρίκος Μπελιές, Ηριδανός 2006
•Η ΘΑΥΜΑΣΤΗ ΜΠΑΛΩΜΑΤΟΥ, μτφ. Αλέξης Σολομός, Δωδώνη 1986
• ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΠΟΙΗΣΗ, ελληνική απόδοση και πρόλογος Νίκος Γκάτσος, β΄ έκδοση, Ίκαρος 1990. Περιέχει τα έργα: ΜΑΤΩΜΕΝΟΣ ΓΑΜΟΣ/ΠΑΡΑΛΟΓΗ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΠΝΟΥ /Ο ΠΕΡΛΙΜΠΛΙΝ ΚΑΙ Η ΜΠΕΛΙΣΑ/ΘΡΗΝΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΓΝΑΘΙΟ ΣΑΝΤΣΙΕΘ ΜΕΧΙΑΣ/ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΜΠΕΡΝΑΝΤΑ ΑΛΜΠΑ.
• ΑΤΙΤΛΟ ΕΡΓΟ. Πρώτη πράξη ενός επαναστατικού άτιτλου και ατέλειωτου δράματος(Comedia sin titulo), μτφ. Δημήτρης Καλοκύρης, Ύψιλον 1991 (περιέχει και πάροδο του μεταφραστή)
•ΤΑ ΜΑΓΙΑ ΤΗΣ ΠΕΤΑΛΟΥΔΑΣ(Κωμωδία σε δύο πράξεις κι έναν πρόλογο(1919)) και, ΟΙ ΦΑΣΟΥΛΗΔΕΣ ΤΟΥ ΚΑΤΣΙΠΟΡΡΑ(Κωμικοτραγωδία του Δον Κριστομπάλ και της Κυρά Ροζίτας. Φάρσα σε έξη εικόνες και μια ανακοίνωση), μτφ. Ιουλίας Ιατρίδη, Δωδώνη χ.χ. Υπάρχει και μια εκτεταμένη εισαγωγή για «Το φαινόμενο Λόρκα» της συγγραφέως και μεταφράστριας Ιουλίας Ιατρίδη
• ΣΚΗΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ-Ιδιότυπα Θεατρικά Κείμενα. Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, Σύντομο Θέατρο. Τσεζάρε Παβέζε, Οι Αργοναύτες, Πάολο Πούππα, Καστέλλο, Κάμπο ντελλα Μπράγκορα, μετάφραση και παρουσίαση Νίκος Γ. Μοσχονάς, Δωδώνη 2006 
• Λουίς Μπουνιουέλ-Σαλβαντορ Νταλί, Ο ΑΝΔΑΛΟΥΣΙΑΝΟΣ ΣΚΥΛΟΣ, μετάφραση Βερονίκη Δαλακούρα. Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΣΕΛΗΝΗ, εισαγωγή-μετάφραση Βασίλης Λαλιώτης, Αιγόκερως 2000
• ΦΕΔΕΡΙΚΟ ΓΚΑΡΘΙΑ ΛΟΡΚΑ, Σχέδια, επιμέλεια και σύνταξη καταλόγου Mario Hernandez, μετάφραση Κώστας Ε. Τσιρόπουλος: Καλειδοσκόπιο των λορκιανών σχεδίων, Ιουλία Ιατρίδου: Κατάλογος αρ. 1-126. Σόνια Κουμαντάρου: Κατάλογος αρ. 127-352. Πρόλογοι των: Ανδρέας Χ. Μπούμης, Δημήτρης Παπαστάμος, Manuel Fernandez-Montesinos Garcia, Mario Hernandez.Καλλιτεχνική επιμέλεια: Conzalo Armero, Τεκμηρίωση: Vicente Carmona.  
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
•Άνδρη Χριστοφίδου-Αντωνιάδου, Ο Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα Σε τρείς διαστάσεις. Έρευνα. Λεμεσός-Κύπρος 2000
• Άγγελος Βογάσαρης, ΣΙΩΠΗ… ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΣΙΩΠΗ…(Ποιητική Σύνθεση) αφιερωμένη στα σαράντα χρόνια από το θάνατο του Federico Garcia Lorca, Δωδώνη 1977
•Ιάν Γκίμπσον, Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΛΟΡΚΑ(Ian Gibson, The Death of Lorca), μτφ. Βαγγέλης Κατσάνης, Δ. Κ. Ζάρβανος 1974. Ο τίτλος που αναγράφεται στην κουβερτούρα είναι ο εξής: Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ του Φεντερίκο Γκαρθία ΛΟΡΚΑ και ο Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος
•Ίαν Γκίμπσον, Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, μτφ. Σπύρος Τσούγκος, Μικρή Άρκτος- Παρασκευάς Καρασούλος 1999
• Agustin Sanchez Vidal, Bunuel, Lorca, Dali: El enigma sin fin. Αγκουστίν Σάντσεθ Βιδαλ, ΜΠΟΥΝΙΟΥΕΛ-ΛΟΡΚΑ-ΝΤΑΛΙ: Το Αίνιγμα δίχως τέλος, μτφ. Ισμήνη Κάνση, Εξάντας 1991
• Τάσος Λιγνάδης, Ο ΛΟΡΚΑ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ, Δίφρος 1964
•Τάσος Λιγνάδης, Ο ΛΟΡΚΑ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ, Έκτυπο 1992
•Πάνος Ν. Παναγιωτούνης, ΚΑΝΤΑΤΑ στο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, Δωδέκατη Ώρα 1979. (τα ποιήματα διανθίζονται με σχέδια του ποιητή)
•Βιρχινία Λοπέθ Ρέθιο, ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΤΟ ΜΑΧΑΙΡΙ ΤΑ ΝΕΡΑ. Ο Λόρκα στην Ελλάδα. Virginia Lopez Recio, La Luna el Cuchillo las Aguas. Lorca en Grecia, Οι εκδόσεις των φίλων 2006. Συνοδεύεται με εισαγωγικό σημείωμα του ποιητή, συγγραφέα, μεταφραστή και εκδότη Κώστα Ε. Τσιρόπουλου
• Σαντιάγο Ρονκαλιόλο, Ο Ουρουγουανός εραστής. Μια αληθινή ιστορία.(Santiago Roncagliolo, El amante uruguayo), μετάφραση Κώστας Αθανασίου(μυθιστόρημα)
• Λέσλι Στέιντον, Η μπαλάντα μιας ζωής ΛΟΡΚΑ, (Leslie Stainton, Lorca, A dream of life, μετάφραση Γιάννης Καστανάρας, Πάνος Τομαράς, Μεταίχμιο 2006. Επιμέλεια όρων και παραθεμάτων Βασιλική Κνήτου, γλωσσική επιμέλεια Μαρίνα Κολιτσοπούλου.
• Γιάννης Σουλιώτης : εισαγωγή-μετάφραση-επιλογή-σημειώσεις, Federico Garcia Lorca, Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΗΓΑΣΟΥ, Αρμός 2012, (το βιβλίο είναι αφιερωμένο στην ποιήτρια Κική Δημουλά) 
• Σωτήρης Τριβιζάς, Τραγούδια από τον Λόρκα, Εριφύλη 2002
•Πάρις Χατζηκυριάκος, ΦΕΝΤΕΡΙΚΟ ΓΚΑΡΘΙΑ ΛΟΡΚΑ. Αφιερώματα και οι μεγάλοι ποιητές!, Άλφα-ΧΙ 1978. (Πάμπλο Νερούδα/Λουϊ Αραγκόν/Μαγυακόφσκυ/ Ναζίμ Χικμέτ/Κωστής Παλαμάς/Οδυσσέας Ελύτης/Ρήγας Φεραίος)
•Μαρσέλ Ωκλαίρ, ΦΕΔΕΡΙΚΟ ΓΚΑΡΘΙΑ ΛΟΡΚΑ Τα παιδικά χρόνια και ο θάνατος στο έργο του, μτφ. Τούλα Τόλια, Κέδρος 1976 (Marcelle Auclair, “Enfances et mort de Garcia Lorca”, Editions du Seuil Paris 1968)
ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ
• Θέατρο τχ. 29-30/9,12,1966, πλήρες αφιέρωμα στον ποιητή και το έργο του
• Φουαγιέ τχ. 10/10,2006, μεστό αφιέρωμα
• Γράμματα τχ.4/5-12,1976. 40 χρόνια από το φονικό της Γρανάδας Ανθολογία Λόρκα 1898-1936. Επιλογή και η Ωδή στον Γουώλτ Χουϊτμαν με σχέδια του Λόρκα. Υπάρχει και ένα κείμενο του Πειραιώτη δάσκαλου της τέχνης Γιάννη Τσαρούχη για «Τα σχέδια του Λόρκα».
• η λέξη τχ. 52/2,1986
• Πνευματική Ζωή τχ. 53-54/7,8,1992, Αφιέρωμα στον ανεπανάληπτο ποιητή. Ελληνικό κείμενο από τα Ισπανικά και σχόλια Α. Ι. Λιβέρη. (Ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα τραγουδάει Ελληνικά. Ελεύθερη επιλογή από ολόκληρο το έργο του)
•Αιολικά Γράμματα τχ.196/7,8,2002. Η δολοφονία του Λόρκα. Αφιέρωμα Φεδερίκο Γαρθία Λόρκα.
• Διαβάζω τεύχη 2/3,4,1976 και 92/25-5-1988 αφιέρωμα στον ποιητή
    Στην εργογραφική και βιβλιογραφική αυτή αναφορά για τον ισπανό ποιητή και δραματουργό Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, στηρίχτηκα μόνο σε βιβλία και μελετήματα που γνωρίζω προσωπικά και έχω μελετήσει, γνωρίζω από το διαδίκτυο και την ιστοσελίδα της Βιβλιονέτ, ότι έχουν μεταφραστεί και άλλα του έργα, όπως επίσης έχουν μεταφραστεί και τα θεατρικά του από νεότερους εκδοτικούς οίκους και μεταφραστές, δεν τα αναφέρω, γιατί δεν τα έχω υπόψη μου. Παραλείπω επίσης, την αρθρογραφία για τον ίδιο και το έργο του που γνωρίζω, και είναι δημοσιευμένη κατά καιρούς, στις διάφορες εφημερίδες και τα περιοδικά, καθώς και τις θεατρικές κριτικές που έχω συγκεντρώσει από παραστάσεις των έργων του στις ελληνικές σκηνές. Μια άλλη φορά, θα συμπληρώσω τα στοιχεία για τον ποιητή που αγαπώ και διαβάζω.
Γιώργος Χ. Μπαλούρδος
Πρώτη γραφή σήμερα, Κυριακή 5 Ιουνίου 2016

Πειραιάς, ογδόντα χρόνια από την δολοφονία του Φεντερίκο ντελ Σαγράδο Κοραθόν ντε Χέσους Γκαρθία Λόρκα, και εκατόν δέκα οχτώ από την γέννησή του 

Σάββατο 4 Ιουνίου 2016

Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα-Σαλβαντόρ Νταλί

Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα
Φεδερίκο ντελ Σαγράδο Κοραθόν ντε Χεσούς Γκαρθία Λόρκα
Γρανάδα 5 Ιουνίου 1898-Βιθνάρ 19 Αυγούστου 1936
     Στις 5 Ιουνίου του 1898,-πριν 118 χρόνια-γεννήθηκε στη Γρανάδα(στο Φουέντε Βακέρος) της Ισπανίας, ένας από τους πιο διάσημους Ισπανούς ποιητές και θεατρικός δραματουργός ο Ανδαλουσιανός Federico Garcia Lorca, φέτος, συμπληρώνονται ογδόντα χρόνια 19/8/1936 από την ξαφνική και αναπάντεχη δολοφονία του από τους εθνικιστές φαλαγγίτες του στρατηγού Φράνκο στις αρχές του εμφύλιου ισπανικού πολέμου.
     Εκτός από τα μεταφρασμένα βιβλία του ποιητή στα ελληνικά που έχουν κυκλοφορήσει και τις εκατοντάδες άρθρα που έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες, περιοδικά, και ποιήματά του σε ανθολογίες, καθώς και τα θεατρικά του έργα που ανεβάστηκαν και εξακολουθούν να παρουσιάζονται με μεγάλη επιτυχία στις ελληνικές κρατικές και ιδιωτικές σκηνές από καταξιωμένους και ερασιτεχνικούς θιάσους, παρακολουθήσαμε σχετικά πρόσφατα, στις ελληνικές οθόνες και στην κρατική ΕΡΤ την ταινία “LITTLE ASHES” (αποκαΐδια), ένα φιλμ του Paul Morrison με την εξαίρετη ερμηνεία των: Javier Beltran, Robert Pattinson, Matthew Mcnulty, Marina Gatell και άλλων ηθοποιών. Κινηματογραφική ταινία, η οποία αναφέρεται για πρώτη φορά, στην πρώιμη νεανική ερωτική σχέση του ομοφυλόφιλου ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα με τον σουρεαλιστή ζωγράφο Σαλβαντόρ Νταλί. Η ταινία είναι βασισμένη στις προσωπικές εξομολογήσεις του ζωγράφου την περίοδο εκείνη, που το άστρο του ποιητή και θεατρικού δραματουργού Federico Garcia Lorca ανέτειλε τόσο στην σπαρασσόμενη από τον εμφύλιο πόλεμο πατρίδα του όσο και παγκοσμίως, και την μετάβαση του Salvador Dali, στο Παρίσι για να κάνει διεθνή καριέρα, την γνωριμία του και την ένταξή του στο κίνημα των Σουρεαλιστών-και ιδιαίτερα την φιλική του σχέση με τον ιδρυτή του κινήματος Αντρέ Μπρετόν-την γνωριμία του με την γυναίκα του Μπρετόν, Γκαλά(την ρωσίδα μούσα αρκετών υπερρεαλιστών διανοουμένων της εποχής και ερωτική σύντροφο πολλών) και μετέπειτα μάνατζερ και σύζυγό του στην διάρκεια του υπόλοιπου του βίου τους, όταν ο Σαλβαντόρ Νταλί καταξιωμένος και διάσημος ζωγράφος, ασχολήθηκε με το πώς θα προβάλλει το έργο του διεθνώς, για να κερδίσει όσο μπορεί περισσότερα χρήματα, κάτι που του κόστισε και την διαγραφή του από πολύ νωρίς, από το κίνημα των Σουρεαλιστών και την διακοπή των φιλικών του σχέσεών με τους συμπατριώτες του διανοούμενους και σουρεαλιστές, αλλά και κατά κάποιον τρόπο, την υποστήριξη του καθεστώτος του στρατηγού Φράνκο στα μετέπειτα χρόνια, μέχρι τον θάνατο του δικτάτορα το 1975. Ένας εξαιρετικής ευφυΐας εικαστικός καλλιτέχνης, που φιλοδόξησε και πέτυχε να κάνει την ονειρική του εικαστική τρέλα εμπορικό προϊόν, πριν τον πατέρα της Ποπ Άρτ αμερικανό εικαστικό και διαφημιστή Άντυ Γουόρχωλ. Προκλητικός και διχαστική προσωπικότητα, αριβίστας και ιδιοφυΐα, συντηρητικός και απολιτίκ(;), λάτρης της πλούσιας και ακριβής ζωής, απροσάρμοστος κοινωνικά και καταπιεσμένος σεξουαλικά, ανατροπέας των κανόνων της τέχνης και θιασώτης της άβα γκαρντ, θεωρούσε πρωτοποριακό μόνο το κίνημα των Dada, δημιουργούσε και κατέστρεφε την ίδια στιγμή ταυτόχρονα, ακόμα και τους ίδιους του τους πίνακές. Ο εικαστικός του κόσμος είναι κάτι το ασύλληπτο, η φόρμα τους είναι θεσπέσια και πολλές φορές απροσδιόριστη, ο λαμπερός χρωματισμός των θεμάτων, μέσα σε ένα σχεδόν άδειο φόντο, οι φωτοσκιάσεις που πλέουν μέσα σε μια δοξαστική ατμόσφαιρα, ο ρέων λυρισμός τους που παρά την κυνικότητα ίσως της σύλληψης του καλλιτέχνη, οι πίνακες, φέρνουν στην μνήμη τοιχογραφίες της Καπέλα Σιξτίνα του Μιχαήλ Άγγελου, κάπως πιο εκλεπτυσμένες σχεδιαστικά, ο διάχυτος ποιητικός τους συμβολισμός που επαναπροσδιορίζει συνεχώς το ερμηνευτικό βλέμμα που τους παρατηρεί, όσες φορές και αν κοιτάξεις πίνακες του Νταλί νιώθεις ότι κάτι σου ξεφεύγει στην κατανόησή τους, κάτι σου λείπει για να κατανοήσεις αυτόν τον εγκεφαλικό ορισμένες φορές αισθησιασμό τους, τα θέματα που επιλέγει να ασχοληθεί, π.χ. «Ο Εσταυρωμένος» του, που αβίαστα θα μπορούσαμε να τον συγκρίνουμε με έργα του δικού μας El Greco, του παππού κυρ Δομήνικου Θεοτοκόπουλου που θα έλεγε και ο Νίκος Καζαντζάκης, και που ξυπνούν όχι μόνο το θρησκευτικό συναίσθημα ενός πιστού χριστιανού, αλλά και την εσωτερική περιέργεια ενός μη πιστού, τα έργα του έχουν όλα τους μια σαγηνευτική πνευματικότητα, αποπνέουν μια μυστηριακή ατμόσφαιρα που δεν φαντάζεσαι ότι μπορεί να προήλθε από το χέρι ενός τόσο κυνικού και αλλοπρόσαλλου ατόμου, και αυτό είναι η μεγάλη έκπληξη αυτού του καλλιτέχνη. «Ο πειρασμός του αγίου Αντωνίου», «τα όνειρα της Γκαλά», "Ο χρόνος που κυλά" και άλλες του συνθέσεις, μπορεί να μην έχουν την επαναστατική πολιτική δυναμική  μιας «Γκουέρνικα» του συμπατριώτη του Πάμπλο Πικάσο, δεν παύουν όμως να μας αναταράσσουν ψυχικά και να μας αφήνουν ενεούς μπροστά σε αυτήν την χρωματική και σχεδιαστική μαγεία και σύλληψη καθώς τις παρατηρούμε. Ο Σαλβαντόρ Νταλί, περισσότερο από τον Τζόρτζιο ντε Κίρικο, που με γεωμετρικό και μαθηματικό σχεδιασμό χαράσσει το καλλιτεχνικό του αποτύπωμά σε μια σειρά εξαιρετικών συνθέσεων, αφήνει πίσω του ένα βαθύ ίχνος χρωματικού μυστικισμού, έναν μυστικισμό, που δεν προέρχεται από την σκοτεινή καλλιτεχνική φύση ενός Καραβάτζιο, που τα πανέμορφα άσπιλα νεανικά και αντρικά του πρόσωπα είναι η οδός της παραδείσιας ερωτικής σωτηρίας, αλλά, μεταφέρει μέσα στους πίνακές του, κατά κάποιον τρόπο, τις σκοτεινές Φροϋδικές αρχές και αξιώματα περί της ανθρώπινης σεξουαλικότητας και ψυχισμού του πατέρα της Ψυχανάλυσης, και αυτό διακρίνεται και από τα επαναλαμβανόμενα πορτραίτα της Γκαλά, που υπήρξε για εκείνον σε όλη του την ζωή, η μητέρα ερωμένη που τον κρατούσε σε μια ισορροπία για να μην οδηγηθεί στην αυτοκαταστροφή καθώς ιχνογραφεί καλλιτεχνικά την άναρχη και τρελή του ονειρική πορεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σκιαγράφηση της προσωπικότητας του σκηνοθέτη Λούις Μπουνουέλ από τον σκηνοθέτη, ο οποίος, στην ταινία του «Ανδαλουσιανός σκύλος» που το σενάριο έγραψε ο Νταλί, διακωμωδεί τον Λόρκα και καυτηριάζει την κοινωνική του συμπεριφορά. Ο Μπουνουέλ, παρουσιάζεται στην ταινία σαν ένα αντιδραστικό άτομο(όσον αφορά το θέμα της ομοφυλοφιλίας στην πατρίδα του την περίοδο εκείνη) που αναζητά λύσεις στα δικά του καλλιτεχνικά αδιέξοδα,-ζητούσε από τον καταξιωμένο ήδη ποιητή, να του γράψει ένα σενάριο για το γύρισμα μιας δικής του ταινίας, να ταξιδέψουν μαζί στην Γαλλία και να ανοίξουν τα καλλιτεχνικά τους φτερά πέρα από την μίζερη κοινωνική και πολιτική πραγματικότητά της Ισπανίας την εποχή του Μεσοπολέμου. Η άρνηση του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα να φύγει από την πατρίδα του, του στοίχισε την ζωή. Ο ανήσυχος σκηνοθέτης ενδόμυχα ζηλεύει, όταν ο Λόρκα ερωτεύεται τον Σαλβαντόρ Νταλί, και αναπτύσσει μαζί του μια έντονη τρυφερή και ρομαντική ερωτική σχέση, περνούν μαζί συγκλονιστικές προσωπικές στιγμές και συνεργάζονται καλλιτεχνικά. Ο Λόρκα γράφει επιστολές και ποιήματα στον Νταλί, και ο Νταλί σχεδιάζει για έργα του Λόρκα. Η ερωτική περιπέτεια μεταξύ του ποιητή και του ζωγράφου δεν κρατά για πολύ, μια και ο ζωγράφος δεν είναι έτοιμος να προσδιορίσει ακόμα την ερωτική του ταυτότητα, και που όπως φαίνεται είναι ευνουχισμένος σεξουαλικά από το οικογενειακό του περιβάλλον και ιδιαίτερα από τον πατέρα του,(εδώ ανοίγοντας παρένθεση, ας θυμηθούμε και πάλι τον Νίκο Καζαντζάκη, που κάπου στην «Αναφορά στον Γκρέκο» γράφει ότι όταν πέθανε ο πατέρας του, απόχτησε μια ελευθερία που δεν γνώριζε τι να την κάνει, και σε άλλο σημείο της Αναφοράς, ο Κρητικός ξύνει το μολύβι με το οποίο γράφει, ένα έντονο σύμβολο ευνουχισμού, κατά τον Σίγκμουντ Φρόυντ), αντίθετα ο Λόρκα, έχει αποδεχτεί την ερωτική του ιδιαιτερότητα παρότι κρατά τα προσχήματα λόγω κοινωνικών και οικογενειακών συνθηκών και, αναμένει την ερωτική ανταποδοτική σπίθα ενός συντρόφου για να ισορροπήσει κοινωνικά και ατομικά. Ας μην ξεχνάμε, ότι πριν μια τριακονταετία περίπου, είχε συμβεί το σκάνδαλο της ερωτικής ομοφυλόφιλης περιπέτειας του Όσκαρ Ουάιλντ, και η μετέπειτα τραγική καταστροφική του συγγραφέα προσωπική πορεία, ας θυμηθούμε ότι ο συγγραφέας Φόρστερ γράφει το έργο του «Μωρίς», χωρίς να δεχτεί να δημοσιευτεί πριν τον θάνατό του, και ο δικός μας ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης, πέρασαν αρκετές δεκαετίες, μέχρι να αποτυπώσει τα δικά του ερωτικά ίχνη, των διαφόρων νεαρών εικοσιπεντάχρονων όμορφων αγοριών των χαμαιτυπείων του. Μπορεί οι διακηρύξεις των Γάλλων Σουρεαλιστών, να ήσαν υπέρ του ελεύθερου έρωτα, των πολλαπλών σχέσεων, υπέρ της ομοφυλοφιλίας, κλπ, η καθημερινή όμως ζωή στην Ευρώπη κυλούσε με άλλους ρυθμούς και ακολουθούσε προαιώνιες ηθικές και θρησκευτικές απαγορεύσεις, που ισχυροποιήθηκαν την πολιτική περίοδο που επεκράτησαν στα Ευρωπαϊκά κράτη και στην Νότιο Αμερική, τα δικτατορικά καθεστώτα της εποχής εκείνης. Έτσι, η σχέση του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα με τον Σαλβαντόρ Νταλί λήγει άδοξα, ακολουθώντας ο καθένας την δική του προδιαγεγραμμένη από την Μοίρα πορεία ζωής. Ο ένας γίνεται ο επαναστάτης ποιητής και δραματουργός που αγωνίζεται ώστε να μην επιβληθεί η δικτατορία του στρατηγού Φράνκο στην πατρίδα του και το πληρώνει με την ζωή του, ο άλλος μια ευνουχισμένη ιδιοφυία, αποκτά φήμη και πλούτη κλεισμένος μέσα στον συντηρητικό ελεφάντινο πύργο του δημιουργώντας, όπως ο ίδιος είχε πει, για πλούσιους Αμερικανούς, που δεν τους ενδιαφέρει η τέχνη, αλλά το πόσο κοστίζει ένα έργο τέχνης. Από την άλλη, ο διάσημος επίσης Ισπανός σκηνοθέτης Λουίς Μπουνουέλ, που ανήκει στην φιλική συντροφιά μαζί με τον ποιητή, τον ζωγράφο, τον μουσικό Μανουέλ ντε Φάγια-που μαζί με τον Λόρκα διέδωσαν την τέχνη της παντομίμας και του Κουκλοθέατρου-καθώς και άλλους καλλιτέχνες, μετά την κάπως αποτυχημένη συνεργασία του με τον Νταλί-μετά την κοινή τους μετάβασή στην Γαλλία-και στην όπως φαίνεται, χρησιμοποίηση του Μπουνουέλ από τον Νταλί, για να αποκτήσει γνωριμίες και φήμη, ο Μπουνουέλ επιστρέφει στην Ισπανία, λίγο πριν καταλάβουν την εξουσία στην Γρανάδα οι φαλαγγίτες του στρατηγού και επανασυνδέεται με τον επαναστάτη κομμουνιστή ποιητή, και συμπαραστέκεται και αυτός, όπως και άλλοι διανοούμενοι και καλλιτέχνες στον κοινό αγώνα των δημοκρατικών πολιτών, στο να βοηθήσουν την δημοκρατική κυβέρνηση να εδραιώσει την εξουσία της, και να παλέψουν όλοι μαζί ενάντια στην επερχόμενη δικτατορία, επίσης, στέκεται θετικά και στην ατομική και ερωτική χειραφέτηση του ίδιου του ποιητή, καθώς γυρίζει σε διάφορα μέρη, συναναστρέφεται με Ισπανούς εργάτες, καλλιτέχνες και διανοούμενους, συμμετέχει  ενεργά σε διαδηλώσεις και πορείες υπέρ των εργατών, και φροντίζει για την ανύψωση του πνευματικού τους επιπέδου και την διάδοση της ισπανικής λαϊκής παράδοσης, το τελευταίο αυτό διάστημα λίγο πριν την εκτέλεσή του από τους συμπατριώτες του φαλαγγίτες με το επιχείρημα ότι ήταν ομοφυλόφιλος. 
Μια εξαιρετικής αισθητικής και ποιότητας ταινία, όπου ο λυρισμός και η ποιητικότητα των σκηνών, αναδεικνύει την ταυτότητα της νεανικής φοιτητικής φιλικής συντροφιάς και το ερωτικό ειδύλλιο που αναπτύσσεται ανάμεσα στον ποιητή και τον ζωγράφο. Οι χαρακτήρες σκιαγραφούνται με μεγάλη μαεστρία, τα πλάνα είναι εξαίσια, ιδιαίτερα εκείνα μέσα στο νερό που κολυμπούν οι δύο φίλοι, αλλά και οι σκηνές με την ποδηλασία και στην ακροθαλασσιά, ο ψυχικός διχασμός του Νταλί δίνεται με προσοχή χωρίς να στιγματίζεται αρνητικά, η διαφοροποίηση έρχεται μόνον όταν ο Νταλί αρχίζει πλέον να ακολουθεί την δική του καλλιτεχνική πορεία, αν και ο Νταλί, όταν τον επισκέπτεται για τελευταία φορά ο Λόρκα στο Παρίσι και γνωρίζεται και με την Γκαλά, ζητά από τον ποιητή να εγκαταλείψει την Ισπανία και να αρχίσουν και οι τρείς τους μια καινούργια ζωή συμβιώνοντας χωρίς κοινωνικές αναστολές και ταμπού, και έχοντας μια κοινή καλλιτεχνική πορεία παγκοσμίως. Οι πολιτικές θέσεις και απόψεις του Νταλί, που υποστηρίζει την άνοδο στην εξουσία του στρατηγού, ενοχλούν όπως είναι φυσικό τον επαναστάτη και αριστερό Λόρκα, και χωρίζουν για να μην ξαναϊδωθούν ποτέ. Η υπόλοιπη παρέα θα συνεχίσει τον αγώνα της και την καλλιτεχνική της πορεία, μέχρι την είδηση της δολοφονίας του ποιητή που φυσικά, θα τους συνταράξει. Ο ποιητής και δραματουργός Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, παρουσιάζεται σαν μια συνεσταλμένη παρουσία, που δεν είχε συνείδηση της παγκόσμιας αναγνώρισης του έργου του και του μεγάλου του ταλέντου. Φύση θρησκευτική ο Λόρκα, βαθύτατα πιστός καθολικός, με θρησκευτική πρωτόγονη λαϊκή συνείδηση που φαίνεται όχι μόνο στην ταινία, όταν συνεχώς προσεύχεται στην Madonna, όταν καταλαμβάνεται από ερωτικούς πειρασμούς, αλλά και από την αλληλογραφία του προς τους δικούς του και ασφαλώς τα θεατρικά του έργα, που είναι μια τοιχογραφία της λαϊκής ζωής όχι μόνο της πατρίδας του της Ανδαλουσίας αλλά και ολάκερης της Ισπανικής κοινωνικής επικράτειας την περίοδο αυτή. Υπαρξιακά και εκείνος βαθιά διχασμένος από τους κρυφούς έρωτές του, προς άτομα του ιδίου φύλλου, πίστεψε ότι βρήκε την αδελφή ψυχή στο πρόσωπο του Νταλί, μια εντελώς εξτρίμ προσωπικότητα, τόσο εμφανισιακά όσο και εσωτερικά. Γήινος ο Λόρκα, με τις μυρωδιές της Ισπανικής γης να πλημμυρίζουν τόσο τον ίδιο όσο και το έργο του, με ψυχικές οσμές θανάτου -του ντουέντε-να σκεπάζουν τόσο την ζωή του όσο και τα γραπτά του, ανέδειξε όχι μόνο την Τσιγγάνικη παράδοση γράφοντας τις γνωστές μας Τσιγγάνικες Μπαλάντες, τα πασίγνωστα Romancero Gitano, πράγμα που του έδωσε και το προσωνύμιο ο ποιητής των τσιγγάνων, αλλά άφησε πίσω του, έναν ποιητικό λόγο και μια δραματουργία που, στοίχειωσε θα γράφαμε την σταδιοδρομία των ασχολουμένων με τα θεατρικά πράγματα. Δεν υπάρχει θεατρική ομάδα, επίσημη και καθιερωμένη, ή ερασιτεχνική, που να μην θεωρεί καθήκον της να ανεβάσει τον «Ματωμένο Γάμο» (Bodas de sangre), την «Γέρμα»(Yerma), που εμπνεύστηκε τον τίτλο της από το γνωστό έργο “Waste Land” του άγγλου Τόμας Στερν Έλιοτ, το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» (La casa de Bernanda Alba), που θυμίζει θεατρικές οικογενειακές στιγμές του αμερικανού Τέννεση Ουίλλιαμς, την «Θαυμαστή Μπαλωματού» (La Zapatera prodigiosa), που φέρνει στον νου το φιλμ «Βιολετέρα» με την τσιγγάνικη ατμόσφαιρα και περιβάλλον. Την «Μαριάνα Πινέδα» (Mariana Pineda) και αρκετά άλλα, που είναι σταθμός στην θεατρική δραματουργία και έκαναν γνωστό τον ισπανικό θεατρικό λόγο και πέρα από τα σύνορα της Ιβηρικής χερσονήσου. Ο Λόρκα, κουβαλούσε μέσα του μέχρι την δολοφονία του, την ευθύνη της συνέχειας της λαϊκής παράδοσης της πατρίδας του, των λαϊκών της θρύλων, των θρησκευτικών της δεισιδαιμονιών και απαγορεύσεων, των σκληρών και σκοτεινών καθολικών ηθών και εθίμων, αποτυπώματα ζωής και πνευματικής εμπειρίας, που δεν προέρχονταν μόνον από τους ύμνους και τις προσευχές της Αγίας Τειρεσίας, αλλά και από την φρικτή περίοδο της ιεράς εξέτασης. Ο γυναικείος ψυχισμός των ηρωίδων του, είναι η ταυτότητα της Ισπανίδας γυναίκας, ερωμένης, μάνας, γιαγιάς, έτσι όπως σήμερα βλέπουμε να ξεπροβάλλει-με ποιο σύγχρονους συμβολισμούς-από τις ταινίες του Πέδρο Αλμοδοβάρ. Η λατρευτική θα γράφαμε ιδιοπροσωπία της Παρθένου Μαρία, που είναι παρών σχεδόν σε κάθε έργο του Λόρκα, και την επικαλείται ο απλός καθολικός ισπανός ή η καθολική λαϊκή γυναίκα, έχει την ξεχωριστή ποιητική της σημασία και δίνει στο έργο του μια έντονη θρησκευτική χρωματική ποιητικότητα. Ο Λόρκα, ζωγραφίζει την Ισπανική γη και τις χθόνιες μακραίωνες παραδόσεις της, όπως Βίνσεντ ο Βαν Γκογκ ζωγραφίζει αυτά τα χρυσαφένια στάχυνα τοπία του. Μυστηριακές δυνάμεις καιροφυλαχτούν να προβάλλουν από τα βάθη της ιστορίας της Ισπανικής γης για να κρατήσουν ζωντανό τον ομφάλιο λώρο που έχει κάθε ισπανός και ισπανίδα μαζί της. Ορισμένες  συγγραφικές αναλογίες, χθόνιας συνομιλίας με τα πνεύματα των νεκρών της παράδοσης, μπορούμε να συναντήσουμε και στην δική μας πεζογράφο, την γυναίκα του Παναγή Λεκατσά, την πεζογράφο Εύα Βλάμη, που γεννήθηκε στον Πειραιά. Το αίμα των ισπανών ταύρων που φονεύονται μέσα στην μήτρα-αρένα, είναι η αιώνια διαπάλη μεταξύ της φύσης και του ανθρώπινου στοιχείου, ο θυσιαζόμενος αμνός, μετατρέπεται σε θυσιαζόμενο ταύρο, για να προβάλλει από τις σκοτεινές ενοχικές σπηλιές της ισπανικής ψυχής, η καθαρτήρια καθολική θεϊκή αποδοχή. Το αίμα των ταυρομάχων επίσης, που χύνεται στην μάχη κατά την διάρκεια του θανατηφόρου παιχνιδιού της ταυρομαχίας, ενός φανερού ανταγωνισμού μεταξύ της αντρικής σεξουαλικότητας και των χθόνιων αρσενικών σεξουαλικών δυνάμεων της φύσης, είναι η λύση του αινίγματος του Μινώταυρου, που κάθε λαός ακολουθώντας την δική του ιδιαίτερη παράδοση, κρατά επίκαιρα ζωντανή και επαναλαμβανόμενη. Ο Θρήνος του ισπανού ποιητή για τον νεαρό Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας (Llanto por Ignacio Sanchez Mejias),είναι το αντρικό Ισπανικό Μοιρολόι του δικού μας Θρήνου-Μοιρολόγι της Παναγίας. Κοινοί και αρχέγονοι οι δεσμοί παράδοσης των Μεσογειακών λαών, που προέρχονται από τα βάθη της Ιστορίας, με την λατρεία της Μάνας Παναγιάς, την υμνολογία της αντρικής ρώμης και ομορφιάς, την εξύμνηση της αρσενικής σεξουαλικότητας, την ουρανοποίηση της Μητρικής Μητρότητας, των ιερών και πολύπλοκων τελετουργιών μύησης στα μυστικά της ζωής, την συνεχή μνημόνευση του Θανάτου, σαν τον παλιό φίλο που περιμένουμε να μας επισκεφτεί και να ξαποστάσει από τις αιμοσταγείς παννυχίδες του, να σταθεί και να χορέψει μαζί μας, κάτω από τους ίσκιους των ελαιώνων είτε συρτάκι είτε φλαμένκο, να ξεδιψάσει το μαύρο άτι του, και να πάρει συντροφιά στο ατέλειωτο ταξίδι του και την δική μας ανάμνηση ζωής.
     Ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, αυτός ο επαναστάτης άνθρωπος των γραμμάτων, ο καθολικός ομοφυλόφιλος, η ερωτική αυτή προσωπικότητα, ο δραματουργός που συνέχισε την παράδοση της χώρας του και την έκανε δημόσιο κτήμα, έργα που έχουν κάτι από την ατμόσφαιρα των αρχαίων ελληνικών τραγωδιών, όπου οι γυναικείες ηρωίδες είναι οι πανάρχαιες αρχετυπικές φιγούρες βίου και οικογένειας, ο ποιητής που ανύψωσε τον ισπανικό ποιητικό λόγο κάνοντάς τον λαϊκό τραγούδι στα χείλη χιλιάδων ανώνυμων συμπατριωτών του, αυτός που δεν δίστασε να ανακατευτεί με το ανώνυμο και αγράμματο πλήθος της εποχής του, που αναζήτησε τις βαθιές ρίζες της παράδοσής του και τους ζωοποιούς χυμούς της με τους οποίους πότισε το έργο του, ο συγγραφέας των ανοιχτών χώρων και όχι του γραφείου, ο μελαγχολικός εξομολόγος της λαϊκής ψυχής, έχτισε τον μύθο του με την ξαφνική και αναπάντεχη δολοφονία του. Το έργο του μέχρι το 1975 που πέθανε ο δικτάτορας στρατηγός, ήταν σχεδόν λησμονημένο στην πατρίδα του, μια και πίστευαν ότι ο ποιητής έκανε “Ha hecho mas dano con su pluma que otros sus pistolas”, δηλαδή, ο Federico Garcia Lorca έκανε περισσότερο κακό στο καθεστώς με την πένα του παρά άλλοι με τα πιστόλια τους. Κάτι που ισχύει ανέκαθεν για τα δικτατορικά καθεστώτα, ας θυμηθούμε και τον Πάμπλο Νερούδα και το δικό του τέλος. Και καθώς ο μύθος του ποιητή γιγαντώνονταν διεθνώς, το έργο του μεταφράζονταν και διαδίδονταν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, και τα έργα του ανεβάζονταν σε όλες τις μεγάλες σκηνές. Στην Ελλάδα, χαίρει και όχι αδίκως μεγάλης εκτίμησης, από τον ποιητή Οδυσσέα Ελύτη ως τον μουσικοσυνθέτη Μάνο Χατζιδάκι, και από τον ποιητή και τραγουδοποιό Νίκο Γκάτσο ως τον μεταφραστή και ποιητή Άγγελο Σημηριώτη, την ηθοποιό Άννα Συνοδινού και την τραγωδό Κατίνα Παξινού, εκατοντάδες καλλιτέχνες και πνευματικοί άνθρωποι μετέφρασαν, μελοποίησαν, σκηνοθέτησαν το έργο του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Ένας ζωντανός μύθος που θα συνεχίζει να μας κεντρίζει από τα χώματα του άγνωστου μέχρι σήμερα τάφου του, και να μας υπενθυμίζει ότι Ποίηση και ποιητική δημιουργία, είναι προσωπική χειραφέτηση και κοινωνική επανάσταση.
     Αξίζει να παρακολουθήσει κανείς την ταινία Little Ashes, του Paul Morrison, όχι μόνο γιατί είναι μια ενδιαφέρουσα ταινία για τον βίο δύο αξιοσημείωτων ισπανών δημιουργών, του ποιητή και δραματουργού Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα και του ζωγράφου Salvador Dali, αλλά και γιατί η ποιητική της ατμόσφαιρα σε κάνει να χουχουλιάσεις μέσα στα χρώματα και τα ονειρικά πλάνα της ταινίας. Μια ταινία που μαζί με την ταινία «Μωρίς» του Τζέημ Αϊβορι, προάγει την αισθητική μας, καλλιεργεί την ευαισθησία μας, μας προβληματίζει θετικά, και με δυο λόγια, μας δείχνει πως οφείλει ένας σοβαρός και έμπειρος σκηνοθέτης να χειρίζεται τέτοιου είδους προσωπικά θέματα. Θέματα που άπτονται του χώρου των εσωτερικών ψυχικών συγκρούσεων, της χειραφέτησης των ανθρωπίνων ερωτικών επιθυμιών, της πολιτικής και κοινωνικής ταυτότητας των ανθρώπων, της πίστης και των επιρροών της πάνω στις ανθρώπινες συνειδήσεις, της παράδοσης κάθε τόπου και του σεβασμού που οφείλει κάθε καλλιτέχνης ξεχωριστά σε αυτήν, τις ατομικές πνευματικές διχοστασίες των πνευματικών ανθρώπων και καλλιτεχνών γενικότερα, στο που οφείλει ο σκηνοθέτης να εστιάσει την προσοχή του ώστε να μην γίνει η ταινία σκάνδαλο προς αποφυγήν, στο πως στήνει τους ηθοποιούς του μέσα στο κάδρο της ταινίας, πως δημιουργεί την κατάλληλη ατμόσφαιρα, και πως κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του θεατή παρακολουθώντας ένα φίλμ, που δεν έχει τους σημερινούς γρήγορους και βίαιους ρυθμούς των αμερικάνικων και ευρωπαικών κινηματογραφικών ταινιών, αλλά κρατά την ποιητικότητα και τον ρομαντισμό μιας άλλης εποχής, που παρότι έχει παρέλθει, δεν παύει να είναι η προγονική μας παράδοση.
      Για τον ποιητή Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που φέτος συμπληρώνονται ογδόντα χρόνια από την βίαιη δολοφονία του και ο έργο του στον ελληνικό χώρο θα επανέλθουμε οσονούπω.
Γιώργος Χ. Μπαλούρδος
Πρώτη γραφή σήμερα, Σάββατο 4 Ιουνίου 2016
Πειραιάς, 4/6/2016, καθώς το μεσογειακό καλοκαιράκι έχει εισέλθει για τα καλά στην ζωή μας.
Υ. Γ. Πανάρχαιοι οι εμπορικοί, πολιτικοί και πνευματικοί δεσμοί της Ισπανίας με την Ελλάδα, όχι μόνο εξαιτίας της ένωσης των δύο βασιλικών οικογενειών, αλλά και του El Greco. Τολέδο όπως Μάνη.