Μια εκ νέου ανάγνωση της «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»
Του ποιητή ΝΑΣΟΥ ΒΑΓΕΝΑ
ΧΑΪ- ΚΟΥ
1., ΧΑΪΚΟΥ
Ένας
στρόβιλος στον αέρα. Εκεί που ήταν κάποτε το σώμα σου.
Έφυγες στον
αέρα. Έγινες φύλλο. Σύννεφο. Πουλί.
Κι εγώ ένας
κυνηγός που έχει χάσει τον δρόμο. Σελ.43
2., ΧΑΪΚΟΥ
Τα πουλιά
αυτής της πόλης έχουν πάει ένας θεός ξέρει που.
Απόμεινε
ένας άδειος ουρανός. Και κάτω από τον ουρανό άδεια
δέντρα.
Και κάτω από
τα δέντρα τα σκοτεινά μοτοποδήλατα., σελ.73
3., ΧΑΪΚΟΥ
Ι
Θολά.
Πράσινα φύλλα.
Για να κόψω
ένα μήλο
έχω χάσει
ένα χέρι.
ΙΙ
Δεκαπενταύγουστος.
Όμως στη
μέση της αυλής
τόσο χιόνι.
ΙΙΙ
Μυρίζει
κολώνια.
Ο νεκρός
κουρέας
ξυρίζει ακόμα.
IV
Ζεστό.
Ανθισμένο
λιβάδι.
Ξαπλωμένη
η αγελάδα
του τίποτα
μασάει
συνεχώς. Σελ. 137
4.,
ΧΑΪΚΟΥ
Τσαπατσουλιές
του
γαλάζιου.
Ό,τι
απομένει
αλάνθαστο
είναι μιά
χνουδάτη
μώβ
πετσέτα
στον αυχένα
ενός
ιδρωμένου
τερματοφύλακα.
5., ΧΑΪΚΟΥ
Έχεις
πεθάνει.
Το αίμα σου
δεν το ξέρει.
Μήτε το
στόμα σου.
Κάτι μου
δώσαν
οι ώμοι και
τα μαλλιά σου.
Μα το έχω
χάσει.
Νύχια ζεστά.
Αναντικατάστατα.
Γόνατα.
Χείλη.
(Αυτό το
χέρι
κάποτε
χάιδευε
τα γόνατά
σου).
Ούτε ένας
στίχος
δεν θα
μείνει από μας
για την
αγάπη. Σελ.176
6., ΧΑΪΚΟΥ
Δέντρα
έχετε φύλλα
που ηχούν
σαν βροχή
όταν
βροχή
δεν υπάρχει.
Σελ. 200
7.,
ΧΑΪΚΟΥ
Φυσάει
άσχημα.
Οι σκιές των
δέντρων είναι
χαλασμένες
ομπρέλες.
Κρατάω
σημειώσεις
από την
πτώση των φύλλων
και των
ώριμων καρπών. Σελ.207
8.,
ΧΑΪΚΟΥ
Ώ, να
πεθαίναμε σαν τα πουλιά
που δεν
αφήνουν πτώμα.
Μόνο ένα
πούπουλο στην αντηλιά
να
κατεβαίνει αργά, χωρίς
ποτέ να
φτάνει στο χώμα. Σελ. 270
Σημειώσεις:
«… Νιώθω πώς δεν θ’ αργήσει
νε με ξεχάσει,
ότι
σε λίγο θα μου τα κόψει κι αυτά,
αφού
έχει αρχίσει να με λέει Θανάση,
αυτή
που ως τώρα μου είχε πλάσει
τα
πιο τρυφερά υποκοριστικά».
«ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ
ΜΕ ΤΗ ΜΟΥΣΑ» σ.317
Καιρό τώρα, επανερχόμενος συχνά στο έργο
του ομότιμου πανεπιστημιακού καθηγητή, ποιητή Νάσου Βαγενά-ενός από τους
αξιολογότερους ποιητές της γενιάς του 1970- επιθυμούσα να συντάξω ένα γενικό
ευρετήριο του ποιητικού του corpus όπως αυτό μας κατατίθεται από τον ίδιο τον ποιητή
στον συγκεντρωτικό του τόμο που κυκλοφόρησε το Καλοκαίρι του 2015 από τις
εκδόσεις «Κέδρος», σελίδες 418, σχήμα 14Χ24. Το έργο του εξωφύλλου είναι από
τον πίνακα του ποιητή και εικαστικού Αλέξανδρου Ίσαρη, «Περίπτυξη» 1998 48Χ37 εκ.
χρωματιστά μολύβια. Ο σχεδιασμός εξωφύλλου ανήκει στην Ξένια Τρύφων και η
ηλεκτρονική σελιδοποίηση και οι διορθώσεις είναι της Γεωργίας Καραγεωργίου, τιμή
25 ευρώ. Ο τόμος φέρει τον τίτλο Νάσος Βαγενάς, ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ Ποιήματα 1974-2014.
Είναι κατά κάποιο τρόπο, η Ποιητική του Διαθήκη, (ο ποιητής γεννήθηκε στην
Δράμα 8/3/1945-) ας μην μας ενοχλεί η διατύπωση μια και ο Θάνατος (πνεύμα
θανάτου ως μηδενός) είναι παρόν στις περισσότερες από τις συλλογές του, σε
πλήθος ποιημάτων του και επανέρχεται ως σκοτεινή απαισιοδοξίας μελωδία λέξη
προσδιορίζοντας το κλίμα του ποιήματος ή σαρκάζοντας την ίδια την λειτουργία
της ποίησης ή την «φιλοδοξία» του δημιουργού να κερδίσει την αιωνιότητα του
ποιητικού χρόνου. Αν και, για να είμαστε ακριβέστεροι, και μετά την συγκεντρωτική
έκδοση του 2015 ο ποιητής κυκλοφορεί την συλλογή του «Πανωραία», εκδόσεις «Κέδρος»
2016, σ.78. Προμετωπίδα Χρήστος Μαρκίδης, επιμέλεια-διόρθωση Μαρία Σπανάκη,
ηλεκτρονική σελιδοποίηση και διόρθωση Γεωργία Καραγεωργίου. Η συλλογή αυτή των
59 μικρών σε έκταση ποιημάτων του δεν είναι παρά μία ποιητική αυτοβιογράφηση
της ζωής και των απόψεων για την ζωή της «Θείας του Πανωραίας», αδερφής της
γιαγιάς του από την πλευρά του πατέρα του, πέρα από την σημαντική του ονόματός
της είναι υπαρκτό πρόσωπο και όχι εφεύρημα της ποιητικής του μυθοπλασίας. Η
οποία φυσικά υφαίνεται με γνωστά ποιητικά και των σκέψεων υλικά του Νάσου
Βαγενά. Τέλος, η συλλογή ανοίγει την αυλαία της με μικρή ρήση του άγγλου ποιητή
W. H. Auden (Αγγλία 21/2/ 1907- Αυστρία
29/9/1973) μία από τις σταθερές ποιητικές αγάπες του Βαγενά, όπως μας δείχνουν
οι μεταφράσεις ποιημάτων του που εμποτίζονται σε ποιητικές του συλλογές. Ένα
χρόνο μετά, Αθήνα 2017, ακολουθεί μία θαυμάσια από εκδοτικής απόψεως μικρή
έκδοση 24 σελίδων με δημοσιευμένες σε διάφορα περιοδικά μεταφράσεις του Νάσου
Βαγενά, με τίτλο «ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΕΡΗΜΙΤΕΣ και άλλα ποιήματα», έκδοση «Τα Φυλλάδια της
Περισπωμένης» υπό την διεύθυνση του Σωτήρη Σελαβή, σε διορθώσεις του
ποιητή-μεταφραστή. Φυλλάδιο Τέταρτο. Ως Πρόλογο της έκδοσης ο Ν. Β. επιλέγει τις
θέσεις δύο ποιητών για την μετάφραση, του Ιωάννη Βηλαρά και του Κωστή Παλαμά ο
οποίος μας λέει ότι: «Οι άπιστοι αυτοί μεταφραστές είναι από μιάν άλλη άποψη
και οι πιστότεροι». Μεταφραστικές θέσεις που προσδιορίζουν την μεταφραστική του
διαδρομή εν συνόλω. Στην μείξη μεταφράσεων και δικών του ποιημάτων όπως έχουμε
πχ. στην συλλογή του «Η ΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΙΠΤΑΜΕΝΟΥ» εκδόσεις «Στιγμή» 1989, σ. 70.
Και, ας προσθέσουμε έναν ακόμα τίτλο-από όσο γνωρίζουμε- που κυκλοφόρησε
τέσσερα χρόνια (2011) πριν την συγκεντρωτική έκδοση του «Κέδρου» του 2015 από
τον εκδοτικό οίκο «Α.Α. Λιβάνη», Νάσος Βαγενάς- Γιώργος Κόρδης, «Η ΜΠΑΛΛΑΝΤΑ
ΤΟΥ ΑΒΕΒΑΙΟΥ ΕΡΑΣΤΗ» Δύο ποιητές συζητούν για τον έρωτα. Αθήνα 2011, σ. 86.
Ζωγραφική Γιώργος Κόρδης και πρόλογο του πειραιώτη πανεπιστημιακού και τεχνοκριτικού
Μάνου Στεφανίδη. Τα επιλεγμένα ποιήματα του Ν. Βαγενά προέρχονται από διάφορες
παλαιότερες συλλογές του.
Από όσο μπορώ να γνωρίζω-και μπορεί ο
όποιος αναγνώστης/ια ενδιαφερόμενος/η να πληροφορηθεί και από το διαδίκτυο-, με
την συγκεντρωτική έκδοση του «Κέδρου» «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ» μισού αιώνα ποιητικής
παραγωγής, Ποιητικές Βιογραφίες και Μεταφράσεις, συγγραφή Πρωτότυπων ποιητικών
συνθέσεων του Ν. Βαγενά, ασχολήθηκαν μεταξύ άλλων οι: -Τζίνα Καλογήρου, «Το
περιοδικό των Βιβλίων- “The book’s of journal”, 25/6/2015. [ Να προσθέσουμε ένα
ακόμα ενδιαφέρον άρθρο για την ποίηση του Ν.Β. που δημοσιεύτηκε στο ίδιο
περιοδικό, αυτό της Αλεξάνδρας Σαμουήλ, «Έργα και Ημέρες ενός Στωικού»
26/5/2015] -Ο Στάθης Κομνηνός, περιοδικό «Φρέαρ» 25/11/ 2015. - Η Άλκηστις Σουλογιάννη,
περιοδικό “Book Press Ο Κόσμος μέσα από τα Βιβλία” 10/12/2015. -Η Ανθούλα Δανιήλ στο περιοδικό “Diastixo” 20/1/ 2016. - Η Νένα Κοκκινάκη στην
εφημερίδα «Η Καθημερινή» 23/10/2016. Το σύνολο των κριτικών και των άρθρων που
δημοσιεύτηκαν μέχρι σήμερα, επαίνεσαν και μίλησαν θετικά για την ποίηση του
παλαιού ποδοσφαιριστή της Α΄ Εθνικής, της Πειραιώτικης ομάδος του «Εθνικού»,
φιλόλογου και καθηγητή της Θεωρίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας από την Δράμα
Νάσου Βαγενά. Εδώ να συμπληρώσουμε σχετικά με τις κριτικές ότι με τίτλο
«Βιογραφία» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1978 συλλογή του και με την έκδοση
ασχολήθηκαν μεταξύ άλλων οι Ανδρέας Καραντώνης, Αλέξης Ζήρας, Τάσος Λειβαδίτης,
Αντώνης Φωστιέρης κ.α. Βλέπε τον συλλογικό τόμο 324 σελίδων «ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΑΓΕΝΑ»
Κριτικά Κείμενα. Ανθολόγηση κειμένων-επιλογή, επιμέλεια Σάββας Παύλου, εκδόσεις
«Αιγαίον» Λευκωσία/ Αθήνα 2001, σελ. (109-134).
Ο τελικός μέχρι σήμερα τόμος, συγκεντρωτική
έκδοση «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ» Ποιήματα 1974-2014 μας προσδιορίζει χρονολογικά την περίοδο
έκδοσης των αυτόνομων ποιητικών συλλογών που κυκλοφόρησαν. Περιλαμβάνει 11 στο
σύνολό τους ποιητικές του συλλογές. Στην
τελική αυτή έκδοση αν επιθυμήσει ο αναγνώστης να διαβάσει τα ποιήματα του τόμου
και δει παράλληλα και τις πρώτες χρονολογικά εκδόσεις θα διαπιστώσει ότι ο
Νάσος Βαγενάς επεμβαίνει, διορθώνει, αλλάζει την σειρά ποιημάτων, αφαιρεί
ποιήματα, μεταφράσεις ακόμα και αφιερώσεις σε άλλους ποιητές, με δύο λόγια
επιλέγει τι «αξίζει» να διασωθεί στο χρόνο όπως εκείνος θέλει να μνημονεύεται
ως Ποιητής το όνομά του και το έργο του. Πάντως, και μετά το χρονικό όριο
(2014) ο Ποιητής με καταγωγή από την Δράμα αλλά Εξαρχιώτης κάτοικος εξακολουθεί
να παραμένει ενεργός ποιητικά, να γράφει ή μεταφράζει ποιήματα, να δημοσιεύει
σταθερά άρθρα και κείμενά του στον ημερήσιο τύπο, βλέπε εφημερίδα «Το Βήμα»,
-όχι κατ’ ανάγκη που αφορούν την Ποίηση- να μετέχει σε λογοτεχνικά συνέδρια και
να επιμελείται εκδόσεις ελλήνων ποιητών όπως έχουμε στην περίπτωση του Ανδρέα
Κάλβου από το «Μουσείο Μπενάκη» του επτανήσιου ποιητή που όπως συμπεραίνουμε
από τα κατά καιρούς άρθρα και ποιήματα του Βαγενά είναι από τους αγαπημένους
του ποιητές, μαζί με τον νομπελίστα μας ποιητή Γιώργο Σεφέρη στου οποίου το
έργο ιδιαίτερα έχει εντρυφήσει με την διδακτορική διατριβή του και όχι μόνο.
Επιλεκτικά ας σημειώσουμε ότι το όνομα του Γιώργου Σεφέρη και του Ανδρέα Κάλβου
το συναντάμε στις σελίδες 155, 167, 394 και 94, 209, 233, 371 αντίστοιχα.
Οι 11
ποιητικές συλλογές της «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ» είναι οι εξής. Καταγράφονται εδώ με
συμπληρωματικά τα στοιχεία της πρώτης τους έκδοσης και όσες εν τάχει αλλαγές
παρατηρήσαμε στην μεταφορά των ποιημάτων τους.
1., ΠΕΔΙΟΝ
ΑΡΕΩΣ (1974), σ.7-33
Πρώτη έκδοση
«Διογένης» 1974. Β΄ έκδοση «Γνώση» 1982, σ.40. Στο εξώφυλλο λεπτομέρεια από
πίνακα του Κωνσταντίνου Παρθένη. Στην μεταφορά του ποιήματος «ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΑ
ΕΞΑΡΧΕΙΑ» σ.15, λείπει ο ακροτελεύτιος στίχος «Μα εσύ ποτέ δεν κέρδισες: Ήσουν
πάντα ο χαμένος». [Η συλλογή χωρίζεται σε δύο μέρη. «Θάνατος στα Εξάρχεια»,
«Πεδίον Άρεως».]
2.,
ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ (1978), σ.35-63
Πρώτη έκδοση
«Κέδρος» 2, 1978. Β’ έκδοση 1980, σ. 38. Στο ποίημα της σ. 52 το VIII, οι μονόγραμμοι στίχοι αρχίζουν με
κεφαλαίο στην αυτοτελή έκδοση, βλέπε σ. 24. Η συλλογή χωρίζεται σε δύο μέρη «ΤΑ
ΦΥΣΙΚΑ» και «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ». Τα 19 ποιήματα της «Βιογραφίας» φέρουν τίτλο λατινικούς
αριθμούς.
3., ΤΑ
ΓΟΝΑΤΑ ΤΗΣ ΡΩΞΑΝΗΣ (1981), σ.65-101
Πρώτη έκδοση
«Κέδρος» 10, 1981. 3η έκδοση 1987. Το εξώφυλλο κοσμεί λεπτομέρεια
από σύνθεση του Amadeo Modigliani, «Γυμνό ξαπλωμένο, με τον δεξιό
βραχίονα κάτω απ’ το κεφάλι». Η συλλογή αφιερώνεται «στην Άννα».
Στο ποίημα
«ΚΑΘΑΡΕΣ ΚΟΥΡΤΙΝΕΣ» σ. 83 στον τελευταίο στίχο «Όμως κυρίως το χέρι μου στήθος
σου» λείπει το «στο» και, η λέξη «γαρύφαλα» στην πρώτη έκδοση γράφεται
«γαρίφαλα» σ. 23. Στην σελίδα 88 και στο ποίημα «ΠΕΡΙ ΣΩΜΑΤΩΝ» (δοκίμιο) στην
τελική έκδοση δημοσιεύεται σ.88 με το ποίημα “CODA”, ενώ στην πρώτη σ. 28 σε ξεχωριστή
σελίδα «Το σώμα σου είναι μιά πόλη/ που έχει αρπάξει φωτιά./ το σώμα μου είναι
ένα όμποε/ που παίζει Βιβάλντι.». Στην σελίδα 91 από το ποίημα “DE RERUM NATURA” (con rime obbligate”, αφαιρείται η αφιέρωση από τον
πειραιώτη ποιητή καθηγητή εγκατεστημένο στον Καναδά, «στον Γιώργο Δανιήλ». Δες
σελ.31.
[Τα 32
ποιήματα της συλλογής έχουν ελληνικούς και ξενόγλωσσους τίτλους. Ο ζωγράφος
Μάρκ Σαγκάλ παρουσιάζεται και στο ποίημα «ΕΝΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ» της σ. 162. Στον
Αλεξανδρινό ποιητή Κωνσταντίνο Π. Καβάφη ο Ν.Β. συνθέτει και το ποίημα
«ΚΑΒΑΦΗΣ» της συλλογής «Στη Νήσο των Μακάρων».]
4., Ο
ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ δοκίμιο για την ποίηση (1982), σ.103-119
[Το βιβλίο κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 1982 από τις εκδόσεις "Κέδρος" σ. 56, την επιμέλεια είχε ο Αιμίλιος Καλιακάτσος. [Περιλαμβάνει 45 μικρά κείμενα από μία γραμμή έως 11 τα οποία μας μιλούν για Ποίηση, σ.30, τους Ποιητές, σ.17,26, 44. Για την σημασία των Χρωμάτων, την Γυναικεία Ομορφιά, την Σιωπή, την σημασία του Πεπρωμένου κλπ.]
5.,
ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΜΗ ΤΑΞΙΔΙΩΤΗ (1986), σ. 121-156
Η 5η
κατά σειρά συλλογή κυκλοφόρησε το Νοέμβριο του 1986 από τον "Κέρδο", σελ. 56. Και περιλαμβάνει
32 τίτλους ποιημάτων. «Ωδές», «Τερτσίνες», «Χάϊ-Κου», «Μπαλλάντες», «Εωθινά»,
«Ερωτοπαίγνια». Ποιήματα για τον αμερικανό κωμικό ηθοποιό «Μπάστερ Κήτον». Τον
«Λόρδο Βύρωνα στο Ρέθυμνο» και τον αργεντινό πεζογράφο και ποιητή παραμυθά
Χόρχε Λουϊς Μπόρχες «στην οδό Πανεπιστημίου». Από τους αγαπημένους συγγραφείς
του ποιητή Βαγενά. Για την συνάντησή τους υπάρχει και εργασία του. Ένα μικρό
λάψους συναντάμε στο ποίημα «ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΟΡΤΑΤΖΗ» βλέπε
σ. 13. Στην «Βιογραφία» σ.127 γράφεται ως «ΧΟΡΤΑΤΣΗ». Ενώ το ποίημα «ΙΧΘΕΙΣ» σ.
22-23, ο τίτλος σ. 136 γράφεται «ΙΧΘΥΕΣ». Ο τίτλος «ΡΟΔΟΛΕΙΒΟΣ» κεντρίζει την
περιέργειά μας. Ο Νάσος Βαγενάς εκτός από ποιητής και πανεπιστημιακός καθηγητής
υπήρξε στα νιάτα του και ποδοσφαιριστής στον «ΕΘΝΙΚΟ», την σχέση του αυτή και
την λατρεία του για το ποδόσφαιρο την συναντάμε σποραδικά και σε ποιητικές του
μονάδες, με αναφορά σε ποδοσφαιρικές ομάδες κλπ. Βλέπε το ποίημά του «Η ΤΕΛΕΙΑ
ΤΑΞΗ», σ.131.
6., Η ΠΤΩΣΗ
ΤΟΥ ΙΠΤΑΜΕΝΟΥ (1989), σ.157-208
Η σύνθετη
αυτή συλλογή περιλαμβάνει ποιητικές του μονάδες και μεταφρασμένα ξένων ποιητών
ποιήματα που τον σαγήνευσαν και τους μετέφρασε στα ελληνικά. Εκδόθηκε για πρώτη
φορά το Νοέμβριο του 1989, σε. 70 από τις εκδόσεις και το τυπογραφείο της
«στιγμής» σε τυπογραφική επιμέλεια από τον Αιμίλιο Καλιακάτσο. Εξώφυλλο του
εικαστικού Σωτήρη Σόρογκα. Η συλλογή αρχινά έχοντας προμετωπίδα στίχο του άγγλου ποιητή John Keats,
“And thou art here, for thou art les than they” The Fall of Hyperion. Στην μεταφορά του βιβλίου στην
«ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ» αφαιρείται ο αγγλικός τίτλος, δες σ. 157. Από την συλλογή
αφαιρούνται ποιήματα από την αναδημοσίευσή τους στην συγκεντρωτική έκδοση. όπως
το Κάλβειας ατμόσφαιρας ποίημα «ΒΑΡΒΑΡΟΙ ΣΤΙΧΟΙ» σ.11. Το ποίημα της Marianne Moore, «ΣΙΩΠΗ» σ.16. Αφαιρείται η
μετάφραση του ποιήματος «ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ» του Henri Michaux, σ.19. Απουσιάζει το ποίημα του
αμερικανού Μπητ (beat) ποιητή Allen Ginsberg, «ΣΟΥΠΕΡΜΑΡΚΕΤ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΦΟΡΝΙΑ» σ.
26 Ένα ωραίο ποίημα αφιερωμένη αναφορά στον μεγάλο αμερικανό ποιητή Γουόλτ
Γουϊτμαν, με αναφορά στον ισπανό ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Στίχοι: «Σε
είδα Γουόλτ Γουίτμαν, άτεκνε, γεροαλήτη, έρημε, να ψαχουλεύεις τα κρέατα στο
ψυγείο κρυφοκοιτώντας τους νεαρούς πωλητές πίσω απ’ τους πάγκους». «Αγγίζω το
βιβλίο σου κι ονειρεύομαι την οδύσσειά μας στο σουπερμάρκετ και αισθάνομαι
παράξενα». «Ώ αγαπημένε πατέρα, γκριζογένη, μοναχικέ γεροδάσκαλε του θάρρους,
ποια ήταν η Αμερική σου όταν ο Χάροντας σταμάτησε το κουπί και πάτησες στην
όχθη μέσα στην ομίχλη, κοιτάζοντας την αθόρυβη βάρκα να χάνεται στα μαύρα νερά
της Λήθης;». Συνθήκη κάνει με τον Ουώλτ
Ουίτμαν και ο ποιητής Έζρα Πάουντ στο ποίημά του «Η ΣΥΝΘΗΚΗ» σ.179. Μνημόνευση
του αμερικανού βάρδου Walt Whitman κάνει και στο ποίημά του «ΜΑΤΘΑΙΟΣ
ΚΕ΄30» ο Χόρχε Λουϊς Μπόρχες.
Αφαιρείται
σ. 30 το ποίημα «ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΝΑ ΔΕΙ»
Μπορεί
κανείς να δει
το πρόσωπό
του στο πρόσωπό σου.
Ακόμα και μ’
αυτό το φώς.
(Απορώ που
δεν έχω φτερά.
Για την
ακρίβεια:
Όσο κι αν έχασα
χέρια
παραμένω
ακέραιος).
Ένα-ένα τα
φύλλα
που σκέπαζαν
το χώμα
επιστρέφουν
στα κλαδιά.
Απουσιάζει
το ποίημα «Ο ΤΙΤΛΟΣ» του William Carlos Williams σ. 37. Και το ποίημα του ιταλού
ποιητή Eugenio Montale, «ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΚΑΒΑΦΗ» σ. 39. Στίχος: «Έχω ξυπνήσει / από ώρα
και δεν περιμένω άλλη φρίκη/ πέρα απ’ την καθημερινή», και «Παγίδες/ δεν είχα
στην κατοχή μου ποτέ.». Οι σελίδες παραπέμπουν στην πρώτη έκδοση.
Ξεχωρίζει το
ποίημα για τον τροχιστή φακών στο Άμστερνταμ Μπαρούχ Σπινόζα, σελ. 180
«ΣΠΙΝΟΖΑ». Στίχοι: (Στη δίψα του να αρθεί στην Πρώτη Αιτία/ κόντεψε να κρεπάρει
από ασιτία). Γραμματολογικά φορτωμένο το ποίημα «ΚΑΙΜΠΡΙΤΖ» σ.182. Αναφορά σε
επιστήμονες και ποιητές, έως της πρώτη έκδοσης του «Περί Ύψους» του Λογγίνου.
Το ποίημα είναι του John Berryman. «Η Πτώση του Ιπτάμενου, ΙΙ» τουWallace Stevens, σ.57 την διαβάζουμε στην πρώτη
έκδοση αλλά όχι στην «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ». Αντίθετα έχουμε καινούργιους τίτλους
ποιημάτων όπως «Ο ΑΓΡΑΦΟΣ ΝΟΜΟΣ», σ. 189, “ILLE DIXIT” σ. 197 και μία «ΜΠΑΛΛΑΝΤΑ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ»
σ. 204-205. Ξεχωρίζουν τα δύο «ΧΑΊΚΟΥ» της συλλογής και το τετράστιχο του Archibald Macleish, «ΓΥΡΩ-ΓΥΡΩ ΟΛΟΙ»
Η γη γυρίζει
γύρω από τον ήλιο
Γύρω απ’ τη
γη γυρίζει το φεγγάρι.
Δεν
πεθαίνουμε από θάνατο.
Πεθαίνουμε
από ζάλη.
Οι ποιητικές
και μεταφραστικές αλλαγές που επέρχονται σε αυτήν την συλλογή είναι αρκετές. Η
όποια απροσεξία βαραίνει τον υποφαινόμενο.
7., ΒΑΡΒΑΡΕΣ
ΩΔΕΣ (1992), σ.209-240
Και πάλι με
εξώφυλλο του Σωτήρη Σόρογκα κυκλοφορούν Σεπτέμβριο του 1992 από τον ¨Κέδρο" οι «ΒΑΡΒΑΡΕΣ ΩΔΕΣ»,
Σ. 48. Στην μαρκίζα της συλλογής αναγράφεται ο στίχος του Ανδρέα Κάλβου «και με
θάνατον ακαταπαύστως». Η αυλαία ανοίγει με το ποίημα “ADAGIO” ακολουθούν 26 ποιήματα αριθμημένα
με λατινικούς αριθμούς I-XXVI και κλείνει με το “LENTO”. Στο νούμερο Χ, υπάρχει φράση από
τον τραγικό ποιητή που σχετίστηκε με την πόλη του Πειραιά Ρώμο Φιλύρα. «λατρεία
υψωμένων τραχήλων», ενώ το Ι. έχουμε την ποδοσφαιρική του αγάπη με την
παρομοίωση «… όπως η Άρσεναλ σε βρεγμένο γήπεδο…», σ.213
8., Η ΠΤΩΣΗ
ΤΟΥ ΙΠΤΑΜΕΝΟΥ, Β΄ (1997), σ.241-260. Η 24 σελίδων συμπλήρωμα της πρώτης,
ομώνυμης συλλογής, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «ΠΑΡΟΥΣΙΑ», Αθήνα, Φεβρουάριος
1997. Δεν αναγράφονται τα στοιχεία του ονόματος που φιλοτέχνησε το εξώφυλλο.
Την έκδοση επιμελήθηκε «ο φίλος της ποιήσεως και των ποιητών Γιώργος Τσάκαλος
ενώ την ευθύνη και τον σχεδιασμό ο Βασίλης Χατζηϊακώβου. Τα πρώτα 9 ποιήματα
του πρώτου μέρους μεταφέρονται ως έχουν στην «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ», το δεύτερο μέρος με
τίτλο «Έρωτος αποτελέσματα» επέρχονται αλλαγές. Στην έκδοση της «Παρουσίας»
έχουμε τις εξής τρείς μεταφράσεις: «ΚΛΙΜΑΚΤΗΡΙΟΝ», «ΜΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ»,
και «ΔΕΞΙΩΣΗ» όλα του Gavin Ewart. Στις σελίδες της «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»
έχουμε το ποίημα «ΠΑΜΠΛΟΝΑ», και το Σονέτο “LA BELLE DAME SANS MERCI (Μικρό ελεγείο για τον Ρώμο Φιλύρα).
9.,
ΣΚΟΤΕΙΝΕΣ ΜΠΑΛΛΑΝΤΕΣ και άλλα ποιήματα (2001), σ. 261-327
Οι Σκοτεινές
Μπαλλάντες και άλλα ποιήματα κυκλοφόρησαν τον Μάϊο του 2001 σε σχεδιασμό
εξωφύλλου Σωτήρη Σόρογκα και Μακέτα εξωφύλλου Saverio Bandini, σ. 78 από τον ¨Κέδρο".
Πάρα πολύ
ωραία ποιήματα με αρκετές αφιερώσεις: Παρατηρούμε τις εξής αλλαγές. Προστίθεται
το ποίημα “RUIT HORA” σ. 286 που δεν υπάρχει στην πρώτη έκδοση. Το «ΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ»
του W. H. Auden, σ.291. Ο τίτλος του ποιήματος
«ΘΑ ‘ΛΕΓΑ, ΓΕΝΙΚΑ» γίνεται «ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΓΕΝΙΚΑ» σ. 297. Από το ποίημα με τίτλο
«ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ» αφαιρείται η Αφιέρωση «στον Μιχάλη Πιερή», σ.298, στην
πρώτη έκδοση σ. 45. Στις «Σκοτεινές Μπαλλάντες» έχουμε και ένα δεύτερο
τετράστιχο “coda”. «Με το ξημέρωμα, από κάθε μεριά/ σμίγαν πάλι τα ουράνια με τα
επίγεια’/ η φλόγα με το λάδι, τα κεριά/ με τα κηροπήγια.». Στίχοι: «Ω Δία
Πατέρα, που κρατάς τους κεραυνούς/ τ’ ουρανού, καθάρισέ μου τα μάτια./ Γέμισέ
με και πάλι με τους κρουνούς/της γνώσης σου, σκέπασέ μου τον νου/ με κέδρους,
με σημύδες και με έλατα.». «Είμαστε ένα τίποτα. Μηδενικά./ Ο χρόνος πάντοτε θα
μας νικά». «Τον θαυμασμό επιθυμούμε/ για κάθε στίχο που εκστομίζουμε,/ κι όταν
τον έπαινο δεν ακούμε,/ θυμώνουμε κι αφρίζουμε./ Χαρακτηρίζουμε τους κριτικούς/
κακόπιστους ή χολερικούς.», «Η αιτία θανάτου του Πάσκολι:/ οι γιατροί ήταν
πολυάσχολοι», «Χάρη στον θάνατο ο Βαλερύ/ έκανε ποίηση πιο καθαρή.», «Του
Μοντάλε, που πήγε από ίωση,/ με συγκλόνισε η σημείωση:», «Στον Βιγιόν δεν άρεσε
η δόξα/(όμως πήγε από άλλη λόξα)». «ο Θάνατος βρήκε τον Μίλτον/ πανέτοιμο ν’
ανάβει ένα σπίρτο», «(Αδύνατον να εικάσω/ από τι πήγε ο Τάσσο). «Σε ποια ερημιά
λοιπόν ν’ αποσυρθώ,/ όπου η νύχτα να πέφτει με άλλο τρόπο,/ κι όπου όχι το
λάθος αλλά το σωστό/ να βγαίνει τελικά πρώτο;», «Ο έρωτας τι είναι τελικά;/ Ένα
επιδόρπιο που γίνεται/ συνήθως με τα ίδια υλικά.», «Βυθισμένος στα ρομαντικά/
έχασα και τα σημαντικά». «Ζηλεύω τους ήρωες των μύθων./ Ξέρουν πώς θα πέσουν,
όμως επιμένουν:/ εκλεκτή βορά του πεπρωμένου.». «Του σκότους μίασμα,/ του
χρόνου αγίασμα.»
10.,
ΣΤΕΦΑΝΟΣ (2004), σ.329-366
Ο «ΣΤΕΦΑΝΟΣ»
κυκλοφόρησε από τον "Κέδρο" τον Μάϊο του 2004, σ.56. Με Προμετωπίδα Αλέξανδρου Ίσαρη. Εξώφυλλο
Βάσω Αβραμοπούλου. Η συλλογή αφιερώνεται «Στον Αλέξανδρο Κοτζιά συγγραφέα της
Φανταστικής περιπέτειας». Η συλλογή των 33 επιτύμβιων ποιημάτων ανοίγει και
κλείνει με την σκωπτική, παρωδική και σαρκαστική φωνή του Πάτροκλου Γιατρά
δηλαδή του κεντρικού προσωπείου του Νάσου Βαγενά. Και ποιος δεν
νεκροστεφανώνεται σε αυτό των Ποιητών, Κριτικών και Άλλων Κοιμητήριο. Ιδιαίτερο
στεφάνωμα έχει ο κριτικός Ιάσων Νεζερίτης της γνωστής σειρά των εκδόσεων
«Γαβριηλίδη», αλλά και ο κριτικός μουστακοφόρος Ανδρέας Μπεζάνης. Δεν
εξαιρείται από αυτόν τον επικήδειο στολισμό ούτε ο ίδιος ο Πάτροκλος Γιατράς,
ούτε ο Γιώργος Βέλτσος, ο Ουρανοπότης Πέτρος Βρυώνης, ο Παρνασσικός Πολύκαρπος.
Σε αυτό το Ποιητικό Πάνθεον των Σοφών και Ταλαντούχων Αθανάτων συνωστίζονται
όλοι οι φωτοστεφανωμένοι μας και μη εξαιρετέοι. Κρείττον του σιγάν.
Στην
«ΜΥΡΤΑΛΗ» σ. 337 ο τελευταίος στίχος αλλάζει και από «υπέρβαση του
ξεπερασμένου» γίνεται «υπέρβαση του πεπερασμένου». Από την πρώτη αυτοτελή έκδοση
λείπει ο «ΙΩΝ ΠΕΛΑΓΙΔΗΣ» σ. 354. Στον «ΙΑΣΩΝ ΝΕΖΕΡΙΤΗ» ο έκτος στίχος αλλάζει
και από «δημιουργός της Γενιάς του ‘99» γίνεται «δημιουργός της Τομής του ‘89»,
σ.363. Ενώ ως «ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ ΜΩΡΑΪΤΗΣ»
μας εξομολογείται:
Άφησα πίσω μου ποιητικές συλλογές δέκα,
πέντε για τους πολλούς και πέντε για
τους λίγους,
με στίχους θεοδώρητους, που
ιχνηλατούν
τα όρια του μηδενός.
Οι πολλοί δεν τις διάβασαν,
οι λίγοι δεν τις κατάλαβαν.
Αδιάβαστος, ακόμη, και ακατανόητος,
αν και δεν ζω, ελπίζω.
11., ΣΤΗ
ΝΗΣΟ ΤΩΝ ΜΑΚΑΡΩΝ (2010), σ.367-395
Η έσχατη
συλλογή του συγκεντρωτικού τόμου «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ», βγήκε τον Μάιο του 2010, σ. 48 και πάλι από τον "Κέδρο".
Εξώφυλλο Arnold Boecklin 1883 «Η νήσος των νεκρών». Μακέτα εξωφύλλου Βάσω Αβραμοπούλου. Τα
ποιήματα της συλλογής αφιερώνονται όλα σε αγαπημένους του ποιητές. Μεταξύ αυτών
έχουμε τα ονόματα του Γιάννη Ρίτσου, του Κωστή Παλαμά, του Άγγελου Σικελιανού που το αφιερώνει στον καθηγητή και συγγραφέα «Στον Θεοδόση Πυλαρινό», τον
Αχιλλέα Παράσχο, τον Διονύσιο Σολωμό, τον Τ.Σ. Έλιοτ, από την ενότητα ποιημάτων
για τον Ανδρέα Κάλβο, το 7ο ποίημα αφιερώνεται στον Κύπριο "Λεύκιο
Ζαφειρίου". Δεν απουσιάζουν ούτε ο Ηλίας Λάγιος ούτε ο Γιώργος Κοτζιούλας. Στην
σελίδα 41 αναφέρονται οι πρώτες δημοσιεύσεις τους. Στα περιοδικά «Νέα Εστία»,
«Γραφή της Λάρισας» «Αιτωλικά» Μεσολογγίου, «Δίοδος» Δράμας, «Ποιητική». Από το
σονέτο «ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ» σ.386 αφαιρείται η αφιέρωση «Στον Ανδρέα
Μπελεζίνη».
«Το ποίημα είναι ένα πολύ λεπτό λουλούδι
που τρέφεται με την κατάλληλη θλίψη.
Η οργή μπορεί να το συντρίψει»
Από την «Μπαλλάντα του
αβέβαιου εραστή»
Ενώ, πριν από τις σελίδες 397-413 των
Περιεχομένων της έκδοσης διαβάζουμε: «Σε αυτή τη συγκεντρωτική έκδοση
περιλαμβάνονται και τα ποιήματα «Ο άγραφος νόμος», “Ille dixit”, «Μπαλλάντα μιάς άλλης εποχής» (Η
πτώση του ιπτάμενου), «Παμπλόνα», “La belle dame sans merci” (Η πτώση του ιπτάμενου, β΄), “Ruit Hora”, «Οι ποιητές», «Ο ερωτευμένος»
(Σκοτεινές μπαλλάντες και άλλα ποιήματα), και «Ίων Πελαγίδης» (Στέφανος), που
γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν στο διάστημα 2010-2014.».
Ποιήματα από
αυτές τις συλλογές του και ανέκδοτα είναι που σπονδυλώνουν την ποιητική του
«ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ» πενήντα ετών και μας αποκαλύπτουν με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο την
ποιητική του, την θεώρησή του για την ποίηση και την λειτουργική της σημασία,
τις «αμφιβολίες του» όσον αφορά το αποτέλεσμα της ποιητικής του δουλειάς, στο
πώς αντιλαμβάνεται ο ίδιος σαν θεωρητικός της ποιητικής λειτουργίας τον
ποιητικό του σκοπό και αποτέλεσμα, τις εκλεκτικές του συγγένειες με έλληνες και
ξένους ποιητές, είτε μέσω των συχνών αφιερωματικών του ποιημάτων, είτε μέσω
ρήσεων και αποσπασμάτων από έργα τους- μεταφρασμένα ή αμετάφραστα, είτε και
μέσα στην ίδια την ποιητική μονάδα χωνεμένα ύφη, λόγια, λέξεις, φράσεις,
τεχνικές, φόρμες. Τις πάμπολλες και συχνές αναφορές του, τις επιρροές του, τις
ποιητικές του «διασκευές», ή μάλλον μεταποιήσεις σωστότερα, τους πολλούς και
επαναλαμβανόμενους μουσικούς όρους που συναντάμε είτε μέσα στα ποιήματά του κα
διαμορφώνουν την θεματολογία και την υφολογική φόρμα τους, είτε ως τίτλος προσδιοριστικός της νοηματικής μορφής των συγκεκριμένων ποιημάτων ή ενοτήτων. Ακόμα,
έχουμε τις σταθερές εικαστικές του αγάπες σε πρόσωπα και έργα ζωγράφων που
εκδηλώνεται είτε με αναφορά του ονόματος του εικαστικού καλλιτέχνη έλληνα ή
ευρωπαίου είτε μέσω του πλήθους της εικονοποιϊας των ποιητικών του συνθέσεων. Έχουμε
δηλαδή ένα ποιητικό σώμα όχι στην «αδαμιαία» ποιητική του γυμνότητα αλλά
χουχουλιασμένου αρμονικά και ισορροπημένα μέσα στις άλλες καλές τέχνες
(Μουσική, Ζωγραφική κ.ά.) και μαζί με την Ποιητική της Ποιητικής του αποτελούν
ένα ενιαίο όλο, ένα αδιάσπαστο σύνολο εξαιρετικής αισθητικής ομορφιάς, σπανίου ύψους
λέξεων, μιάς πολυτονικής στην τυπολογίας της ελληνική γλώσσα με δάνεια στοιχεία
που δεν περιορίζεται μόνο να αντλεί από τα άνθη των λειμώνων της κλασικής
παραδοσιακής ποίησης, αρχαίας και νεότερης., (Ο Όμηρος πάντα παρόν) αλλά
εμβαπτίζεται στην καθαρότητα ενός έλληνος λόγου στην προϊστορία και στην
διασωθείσα παράδοση.
Ο ποιητής Νάσος Βαγενάς, αν δεν υπερβάλλω
και γνωρίζω το μεγαλύτερο ποσοστιαίο μέρος της ποιητικής αντρικής και
γυναικείας κληρονομιάς της Γενιάς του 1970, είναι ο μόνος!! Ή τουλάχιστον ένας
από τους λίγους από τους ποιητικούς εκπροσώπους αυτής της Γενιάς που εντάσσει,
μπολιάζει μέσα στο ποιητικό του σώμα τις θεωρητικές του απόψεις και θέσεις για το
τί είναι Ποίηση, το αξιακό της σύστημα, η σημασία της στους σύγχρονους καιρούς,
η προέλευσή της, οι στόχοι της, ποιά η λειτουργία της, ποιοι οι κίνδυνοι
παραποιήσεώς της από τα νέα κοινωνικά ρεύματα και αναγνώσεις των αναγνωστών
της. Κωμωδεί, σαρκάζει, αυτοσαρκάζεται, παρωδεί, στοχάζεται και αναστοχάζεται,
θέτει ερωτήματα (αυτοπροσώπως) απευθείας στην Μούσα, βιογραφείται,
πειραματίζεται, αλλά και υμνολογεί, καταφάσκει σε μουσικούς και ηχητικούς του
πειραματισμούς, σε αλληλουχία ήχων επιλεγμένων λέξεων και φράσεων, δικαιοκρίνει
την ποιητική των ποιημάτων του και εν γένει την ποιητική του εν εξελίξει μέσα
στον ποιητικό χρόνο γραφή του με ταμπλό τους ποιητές και τα έργα που μνημονεύει,
τους ρυθμούς και τα μέτρα τους, τις δικές τους ποιητικές αγωνίες και διαψεύσεις.
Ποιητές κρίνει και επιλέγει ως κριτές των ποιημάτων του. Έχουμε ένα είδος
εσωτερικής θεωρητικής «κανονιστικής» «γραμματολογίας» της πλούσιας θεματικής
του εικονογραφίας αν στέκει ο προσδιορισμός. Και επίσης, παρά του ότι παράλληλα
με την σταθερή ενασχόλησή του με τον ποιητικό λόγο συστηματικά διακονεί και το
δοκίμιο και την δοκιμιακή και αρθρογραφική γραφή με εξαιρετική επιτυχία, δεν
γράφει τα δικά του «Ανοιχτά Χαρτιά» όπως ο νομπελίστας μας Οδυσσέας Ελύτης ούτε
εκδίδει τις «Δοκιμές του» όπως ο επίσης νομπελίστας μας Γιώργος Σεφέρης. Όπως
προαναφέραμε ενσωματώνει αρμονικά τις θεωρητικές του θέσεις και προτιμήσεις
μέσα στα ποιήματά του. Με τον τρόπο αυτό έχουμε μία διπλή λειτουργία ανάγνωσης,
τα «Ανοιχτά Χαρτιά» και τις «Δοκιμές» του μέσα στα ποιήματά του, έτσι ο
αναγνώστης ή αναγνώστρια μπορεί να ενημερωθεί για τις θεωρητικές του θέσεις και
επιλογές δίχως να μπει στην διαδικασία να ανατρέξει στην δοκιμιακή του γραφή
που εκδίδεται αυτοτελώς και αποτελεί υλικό της πανεπιστημιακής του διδασκαλίας.
Η αυτοβιογράφηση και ο προσωπικός καμβάς των αναμνήσεών του και συναντήσεών του
περνά μέσω της ποιητικής καθαρότητας της ατομικής του ατραπού. Εδώ όμως αν δεν
λαθεύουμε οφείλουμε να δηλώσουμε ότι είναι συγκεκριμένα από το πλήθος αυτό των
ονομάτων που θα συναντήσουμε στην Νήσο των Μακάρων του.
Αυτό το ανθοφόρο και καρποφόρο ποιητικό
φορτίο της συγγραφικής δημιουργίας του ποιητή Νάσου Βαγενά θέλησα να Ευρετηριάσω
στα Λογοτεχνικά Πάρεργα. Χωρίς να αγνοώ αλλά αφήνοντας έξω από την εργασία αυτή
τις δοκιμιακές και άλλες συγγραφικές του καταθέσεις που γνωρίζω μέχρι των
ημερών μας. Για την συνολική συγγραφική του παρουσία είχα επίσης υπόψη μου
διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά που αφιέρωσαν τεύχη ή σελίδες τους στον ποιητή
της Γενιάς του 1970 και τον εύρωστο σε κείμενα τόμο «ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΑΓΕΝΑ Κριτικά
κείμενα» Ανθολόγηση κειμένων, επιλογή, επιμέλεια: Σάββας Παύλου, εκδόσεις
«Αιγαίον», Λευκωσία- Κύπρος, Απρίλιος 2001, σελ. 324. Θέλησα να αλφαβητηριάσω
σύμφωνα με το ελληνικό και το αγγλικό αλφάβητο τους κεφαλαιότιτλους των Ποιημάτων
της συγκεντρωτικής έκδοσης του «Κέδρου». Έπρεπε όμως να εφαρμόσω μία
μεθοδολογία που να βοηθά τον όποιο αναγνώστη/ ια αποφασίσει να πιάσει στο χέρι
του το βιβλίο και να το διαβάσει και όχι την δική μου προσδοκία καταλογράφησης.
Όφειλα να αποφύγω την πεπατημένη της αντιγραφής των Περιεχομένων μια κουραστική
και ανώφελη, άκαιρη ενέργεια. Σαν μία εκ των υστέρων λογιστική μου εργασία της
«ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ» ενός «(πεπειραμένου λογιστή του απόλυτου)» η φράση του στίχου δική
του. Άνοιξα λοιπόν έναν φάκελο στον ηλεκτρονικό υπολογιστή με χαροποιό
λογιστική διάθεση και αφού έγραψα τα δύο αλφάβητα άρχισα να αντιγράφω τίτλους
ποιημάτων κάτω από κάθε γράμμα. Νόμιζα ότι έτσι θα είχα ένα πανόραμα τίτλων για
κάθε εργασία και εξέταση της σύνολης πενηντάχρονης ποίησής του. Φευ όμως της
ανοησίας της προθέσεώς μας, η τεχνική αυτή της γενικής εποπτείας δεν απέδωσε τα
αναμενόμενα αποτελέσματα. Φτάνοντας σε έναν υποφερτό αριθμό σελίδων το πράγμα
μπούκωσε, -ασφαλώς από δική μας υπαιτιότητα-και αυτό συνέβει διότι ο ποιητής
από συλλογή σε συλλογή αλλάζει την φόρμα των ποιημάτων του, η ποικιλία των
ποιητικών ειδών και κατηγοριών μεγαλώνει, προσθέτονται νέες ποιητικές συνθέσεις
που έχουν τον τίτλο ποιητικών ειδών πχ. «Μπαλλάντες» βλέπε 9η
συλλογή «Σκοτεινές Μπαλλάντες και άλλα ποιήματα» σελίδες 261-327, ενώ ποιήματα
με τίτλο «Μπαλλάντα» έχουμε στις σελίδες 40, 154, 186, 204, 266 και στις
αντίστοιχες συλλογές. Ο τίτλος «Ωδές» βλέπε 7η συλλογή «Βάρβαρες
Ωδές» σελίδες 209-240, ενώ ποιήματα με τίτλο «Ωδές» έχουμε και στις σελίδες 33,
76, 128, 155, 271, 288. Υποκατηγορίες ποιημάτων της κεντρικής σύνθεσης, όπως
«Πεδίον του Άρεως». έχουμε την δεύτερη ενότητα 8 ποιημάτων με τον ίδιο τίτλο.
Ενώ, ο δεύτερος κύκλος 19 αριθμημένων ποιημάτων με λατινικούς αριθμούς (X- XIX) με τίτλο «Βιογραφία» δανείζει τον
κεντρικό τίτλο της 2ης
συλλογής «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ», ο πρώτος
κύκλος 6 ποιημάτων φέρει τίτλο «Τα Φυσικά». Αυτές οι εσωτερικές δυσκολίες ή η
έλλειψη δικής μας δεξιοτεχνίας στην ευρετηρίαση των τίτλων έφερε τα αρνητικά
αποτελέσματα. Εξάλλου, πάμπολλοι τίτλοι φέρουν το όνομα ελλήνων και ξένων
ποιητών, βλέπε Παλαμάς, Καβάφης, Εγγονόπουλος, Ρίτσος, Σολωμός, Μαγιακόφσκι,
Μπόρχες, Τ. Σ. Έλιοτ κλπ. όπως η 11η συλλογή «ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΤΩΝ ΜΑΚΑΡΩΝ»,
ενώ πάλι η 10η συλλογή «ΣΤΕΦΑΝΟΣ» που παρωδούνται φωνές και
παρουσίες ποιητών διαβάζουμε τα παραλλαγμένα ονόματα «Κλεάνθης Νικολάου»,
«Χρήστος Κοσμετάτος», «Ιωάννα Χρηστέα» και άλλους 31 παραλλαγμένα ονόματα
δημιουργών ως τίτλους που συναπαρτίζουν την συλλογή. Φυσικά δεν απουσιάζει ο
Πάτροκλος Γιατράς, δηλαδή ο ίδιος ο Βαγενάς. Άλλοτε πάλι όπως στην περίπτωση
του επτανήσιου ποιητή Ανδρέα Κάλβου έχουμε και ξεχωριστή αφιερωματική μονάδα
και ξεχωριστή σύνθεση, βλέπε ο «Κάλβος
στη Γενεύη» σ. 94 της 3ης συλλογής, την παρουσία του με στίχους του
«και με θάνατον/ ακαταπαύστως» ως προπομπός ρήση στην 7η συλλογή
«Βάρβαρες Ωδές» σ. 209 και τα επτά Σονέτα «ΚΑΛΒΟΣ» αριθμημένα με λατινικούς
αριθμούς ως τίτλοι ποιήματα, σελ. 371-377 της 11ης συλλογής «Στη
Νήσο των Μακάρων». Την φόρμα του ΣΟΝΕΤΟΥ χρησιμοποιεί και σε άλλες του συλλογές
ενώ ο τίτλος «Σονέτο» συναντάται στην σελίδα 44, 75, 95 της 2ης και της της 3ης συλλογής. Έπειτα
έχουμε και τις δεκάδες αφιερώσεις. Πώς να διαχειριστούμε ευρετηριακά την
αφιέρωση της 3ης συλλογής, «στην Άννα» με τις άλλες κανονικές σε
ποιητικές μονάδες αφιερώσεις του. Βλέπε ακόμα την γενική του αφιέρωση της 10ης
συλλογής «Στον Αλέξανδρο Κοτζιά συγγραφέα της Φανταστικής περιπέτειας» σ. 329.
Ή το ποίημα της σελίδας 155 της 5ης συλλογής. «ΥΜΝΟΣ (ή μάλλον ΩΔΗ),
από την «Περιπλάνηση ενός μη ταξιδιώτη». Άλλες πάλι ποιητικές του μονάδες
«Παράσταση» ή «Μελέτη Θανάτου». Ευκολότερα χαρτογραφούνται οι μεμονωμένοι
τίτλοι «Ραψωδία» σ. 67, «Τερτσίνες» σ.149 και τα 8 «Χάικου» που αντιγράφουμε
παραπάνω.
Ένας τέτοιου
υψηλού μεγέθους και ουσιαστικής καθαρότητας πυκνός, δωρικής υφής ποιητικός
λόγος, ανεξάρτητα αν είναι άλλοτε φωτεινή και άλλοτε σκοτεινή η ατμόσφαιρά του,
αξίζει την προσοχή μας. Οι άμεσοι συμβολισμοί του, οι διακωμωδήσεις του, οι
συνομιλίες του με ισχυρά και σημαδιακά ονόματα της ποίησης και της τέχνης, της
φιλοσοφίας και της θρησκείας (Σπινόζα, Λούθηρος), οι συγχωνεύσεις και
παραλληλισμοί του, οι πετυχημένοι πειραματισμοί του, οι αναφορές ονομάτων και άμεσες
στιχουργικές τους ρήσεις ως ηχητικές υπομνήσεις, ως σχόλια της δικής του
ποίησης, φανερώνουν έναν έλληνα ποιητή που συνομιλεί ισότιμα με ξένους και
έλληνες ποιητές του κλασικού παρελθόντος της τέχνης των Μουσών. Με την
εκφραστική του ποικιλία και αυθεντικότητα, την εξακτίνωση της ποιητικής γλώσσας
σε διάφορα επίπεδα και στάδια ποιητικών ρυθμών και μέτρων, ειδών και φόρμας,
αφομοιωμένων προβολών προγενέστερων χρονολογικών καταθέσεων, ποιητικών δίστιχων
που λειτουργούν αυτόνομα και ως ρήσεις, ο Βαγενάς πετυχαίνει την απομνημείωση
ενός τόσο εύρωστου και πλούσιου πολύπτυχου ηχητικού, μουσικού και εικαστικού
υλικού δίχως να αριστοκρατεί η ποίησή του αν και άκρως ποιοτικά ποιητική.
Έχουμε δηλαδή μία ποίηση Υψιλή και όχι αφ’ υψηλού θεώρησης των καταστάσεων του
κόσμου και των εμπειριών της ανθρώπινης ζωής, και προπάντων του φαινομένου και
της διαδικασίας του Θανάτου που το πνεύμα του υπερίπταται πάνω από τα ποιήματά
του και κεντρίζει την συνείδηση και σκέψη του ποιητή όπως η «αλογόμυγα» για
άλλους λόγους τον αρχαίο φιλόσοφο Σωκράτη. Υπάρχουν και 5 αυτόνομοι τίτλοι που
ορίζουν την «Μελέτη Θανάτου» βλέπε σελ. 72,92, 164,170,181, όπως μας μίλησε ο
Πλάτων. Είναι μία ποίηση ελληνοκεντρική (;) δίχως να περιορίζεται στα στενά της
ελλάδας ποιητικά όρια και να χάνει την εμβέλεια της οικουμενικότητάς της.
Διαθέτει ίχνη πατριωτικής (;) έξαρσης χωρίς να ανιχνεύουμε σε αυτήν εθνικές
κορώνες. Βλέπε τα σχετικά ποιήματα της σελίδας 33, 63 κλπ. Ο λόγος του πολιτικά
στοχάζεται μέσω του Αλεξάντερ Κερένσκυ, του Λένιν, της «Τρίτης Διεθνούς», του Μαρξ
και των ποιημάτων του πάνω στην «Ιστορία», ενώ δεν απουσιάζει και η δημοσιογραφία
της επικαιρότητας, βλέπε σχετικά για τον θάνατο του Μάο Τσετούνγκ. Αλλά και τα δύο ποιήματά του όπως είναι αυτό «Λόγος
Περί Ειρήνης» σ.163 του Jacques Prevert και «Πόλεμος και Ειρήνη» σελ. 322
δικό του. Μία ποίηση που προέρχεται απευθείας από τα Σεφερικά ρυάκια και
συγγενικές προς αυτά πηγές, όπως και άλλες ποιητικές φωνές της Γενιάς του 1970.
Ο Γιώργος Σεφέρης και οι ιστορικές και πολιτικές κοινωνικές συνθήκες της εποχής
κυοφόρησαν τους σύγχρονους έλληνες και ελληνίδες ποιητές και ποιήτριες ή
τουλάχιστον μεγάλο μέρος αυτής της ομάδας.
Καθόλου ρητορικός ο ποιητικός λόγος του
Νάσου Βαγενά, αντίθετα είναι τόσο σφιχτός και μη πλεονάζον που σου δίνει την
αίσθηση σαν διασωθέντα σπαράγματα πάνω στην λευκή επιφάνεια των γλυπτών κτερισμάτων
του χρόνου. Ο ρητός τονισμός της Καρυωτακικής πνοής δεν αμαυρώνει την
καθαρότητα και λευκότητα της φωνής του, αντίθετα της δίνει έναν σκουρόχρωμο
τονισμό που αντανακλά την στωική της φωτεινότητα, οι σκιές της στοχαστικής του
απαισιοδοξίας που πέφτουν πάνω σε μονάδες ποιημάτων ή ποιητικών του συνθέσεων
καλλιεργούν την πιστότητα της αλήθειας των οραμάτων του. Τίποτα το αυθαίρετο,
τίποτα το μη προσδιορίσημο στην μορφολογία των ποιημάτων της ποίησης αυτής και
της υποβλητικότητας των αισθημάτων που εκπέμπει, ερωτικών, κοινωνικών,
πολιτικών, υπαρξιακών, φιλοσοφικών, μουσικών και ζωγραφικών προτιμήσεων. Μία
ποίηση που γεννά ποίηση. Μια ποίηση για ότι αγαπάμε και ζηλεύουμε στην ποίηση.
Ένας δοξασμός των Μουσών όχι των γονάτων των αγαλμάτων τους στον Χρόνο αλλά της
ολόσωμης μαρμάρινης παρουσίας τους σε αυτόν πλήρης σφρίγους ζωής και ζωντάνιας
ποιητικής.
Και για τα
σημεία των καιρών το ποίημά του από τις Σκοτεινές Μπαλλάντες
ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ
Ο πόλεμος είναι
ένα είδος υγιεινής.
Όσο κι αν επιστρέφεις
σακαταμένος,
όσο κι αν νιώθεις
στα κόκκαλα το μένος
του εχθρού,
δεν σε πονάει στα μέρη που πονείς.
Με την ειρήνη
είναι το πρόβλημα. Κανείς
απ’ όσους ξέρω
δεν την αισθάνεται σαν ειρήνη.
Και δεν
προσφέρει ούτε τ’ αγαθά που δίνει
ο πόλεμος. Ακόμα
κι όταν βγάζεις το κανίς
κάτω από τείχη
περπατάς, σε βροχή από βέλη,
σε ομίχλες
που σφυρίζουν άγρια, πατάς
ασπίδες, πρόσωπα,
κομμένα μέλη:
όλα εκείνα
που μέσα σου κρατάς.
Γιώργος Χ.
Μπαλούρδος
Πειραιάς
14 του
Ξανθού και ζεστού Απρίλη του 2026.
