Επειδή οι Ποιητές δεν είναι λαπάδες

 Επειδή οι Ποιητές είναι λαπάδες

Αυτήν την φράση είπε παλαιός δήμαρχος της Θεσσαλονίκης και έμεινε παροιμιώδης.

    Μόνο που δεν είναι ακριβώς έτσι, και οι ποιητές σαν έλληνες φορολογούμενοι πολίτες έχουν γνώμη, άποψη, κρίση για τα πολιτικά πράγματα της πατρίδας μας, για όσα συμβαίνουν παρά την θέλησή μας και μας αφορούν. Οι Ποιητές είναι και αυτοί δέσμιοι ενός κοινοβουλευτικού μεταπολιτευτικού συστήματος διακυβέρνησης-με βαθιές μετ’ επαναστατικές ρίζες (μετά το 1821) οργανωμένο πάνω σε συγκεκριμένες συντηρητικές βάσεις και θεσμούς που πραγματικά δεν ξέρεις με βεβαιότητα να πεις πόσο απέχει το υπάρχον από το «ΕΛΛΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ» της επταετίας. Βλέπεις το σύνολο σχεδόν του ελληνικού εκλογικού σώματος να σπαράσσεται, να διασπάται, να κατακερματίζεται, ιδιαίτερα των μη συντηρητικών πολιτικών δυνάμεων και συλλογίζεσαι αν έβαλαν στόχο τους να κλείνουν πάντα σε όλες τις πτώσεις του ενικού και πληθυντικού αριθμού την λέξη ΔΙΑΣΠΑΣΗ. Κανένας δεν συμφωνεί με κανέναν, όλοι εναντίον όλων και ο καθένας για την επαγγελματική πάρτι του και την τσέπη του. Σπάνια παραδίνουν την βουλευτική έδρα-και όπως είπε βουλευτής- δεν έχουν αν εγκαταλείψουν τα βουλευτικά έδρανα τι να κάνουν. Επαγγελματίες Σωτήρες μας όλων των πολιτικών αποχρώσεων από προβλήματα που δημιουργούν οι ίδιοι από ανικανότητα διοίκησης ή υπευθυνότητα, ή επιτρέπουν σε μία μερίδα των ελλήνων πολιτών να παρανομεί και να δημιουργεί οικονομικά σκάνδαλα και άλλες λοβιτούρες για να έχουν να λένε κατόπιν, ερχόμαστε για να τα λύσουμε. Γύρω μας ο Κόσμος αλλάζει με μεγάλες ταχύτητες και οι ανακατατάξεις και διεθνείς συμμαχίες είναι απρόβλεπτες και αυτοί το χαβά τους, την προβολή τους την επανεκλογή τους το βόλεμα των ιδεολογικά και κομματικά δικών τους. Η ανεργία είναι μεγάλη, οι νέοι και οι νέες Επιστήμονες και Επιστημόνισσες δεν βρίσκουν δουλειές και φεύγουν στο εξωτερικό για καλύτερη επαγγελματική τύχη και σταδιοδρομία και δεν ξαναγυρίζουν με αυτούς τους χαμηλούς μισθούς και τις ακόμη χαμηλότερες συντάξεις που θεσμοθετεί το κοινοβουλευτικό της μεταπολίτευσης προσωπικό. Διαπλεκόμενοι διαπλέκονται μεταξύ τους όπως λένε οι πολιτικοί αναλυτές και οι δημοσιογράφοι στις ραδιοφωνικές συχνότητες και όταν η πολιτική αγανάκτηση φτάνει στο χτένι ξεσπά ένα νέο οικονομικό και κοινωνικό σκάνδαλο, ένα οικογενειακό δράμα, μία ατομική δακρυρροούσα κοινωνική περίπτωση και οι φακοί της δημοσιότητας στρέφουν το ενδιαφέρον τους προς τα εκεί, ο κόσμος απολαμβάνει τα καθέκαστα σαν να βλέπει ταινίες με την Μάρθα Βούρτση και τον Νίκο Ξανθόπουλο, την Άντζελα Ζήλια και εναλλακτικά ένας βομβαρδισμός αθλητικών γεγονότων και καλλιτεχνικών συμπεριφορών χολιγουντιανής ατμόσφαιρας που απολαμβάνουν τις υπέρογκες απολαβές τους και την χλιδή της ζωής τους. Και εσύ να βλέπει τη ζωή σου να χάνεται μέσα σε μία κοινωνική μιζέρια και ένα επίπεδο ζωής που δεν πάει παρακάτω. Διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια ένα κλίμα και μία ατμόσφαιρα νέων εκδηλώσεων κοινωνικής συμπεριφοράς και αντίληψης, καθεστωτικών αντιλήψεων χριστιανών «μουλάδων» ξιφολκούντων από άμβωνος και τα σόσιαλ μίντια και όποιον πάρει ο χάρος ο κουμπάρος από μεταφυσικούς σωτήρες. Αλλά για την πολιτική «ταμπακέρα» βηξ. Σε πιάνει σκοτοδίνη με τα όσα λέγονται και πρεσβεύουν, άτομα μεγαλόσχημα και υποτίθεται υπεύθυνα και σοβαρά, μόνο το μαγαζάκι τους τους ενδιαφέρει πολιτικό, εκκλησιαστικό, οικονομικό και από εκεί και πέρα σε ξυπνά το Χάος στις 3 τα μεσάνυχτα και λες ευτυχώς σωθήκαμε. Δεν είναι το παιδί από την Άρτα δεν είναι τα πολιτικά παιδιά από την Κρήτη, δεν είναι ο Καλαματιανός και οι άλλες διασπώμενες κατ’ εξακολούθηση δυνάμεις, δεν είναι η κυρία πολιτικός που φωνάζει «θέλω άντρες», δεν είναι ο πρώην εργαζόμενος στην Γερμανία, ο Δάσκαλος της επαρχίας αλλά Γιάννη Κοντούλη, δεν είναι η Ζωή σκούζοντας με καρδούλες αγάπης, δεν είναι ο εκ Λαμίας με τα προβλήματα στην μέση, δεν είναι ο αυτοκράτωρ γόνος που δεξιώνεται στο φτωχόσπιτό του ξένους αμερικανούς ηγέτες, δεν είναι τέλος ο «Κύριος εξ ουρανού» που προφασίζεται ότι έχει πρεσβυωπία ή και μυωπία όταν τον ρωτάς για την σταθερή υποστήριξη των πρεσβευτών του επί γης μέσα στον Ιστορικό χρόνο πάντα υπέρ των συντηρητικών και ενίοτε «αντιδραστικών» δυνάμεων και του οικονομικού συστήματος που λέγεται Καπιταλισμός, πριν το ΑΙ. και κατόπιν. Όχι ότι και στο αντίπαλο δικτατορικό σύστημα δεν ήσαν υποστηρικτές του, αλλά εδώ πλέον είναι δίχως προσχήματα υπέρ της κυβερνώσας πολιτικής παράταξης. Αρχιερείς, Πατριάρχες, Ιερείς και Μοναχοί που δέονται υπέρ του πολιτικού ανδρός την ώρα που ανάβει το κεράκι του παρουσία πάντα των τηλεοπτικών καμερών και φιλούν τα χέρια με μετάνοιες που θα ζήλευε και ο Χατζηαβάτης στο Θέατρο Σκιών για να μαζέψουν ψηφαλάκια για το κόμμα τους και τους ίδιους. Μούγκα για διαχωρισμό της Εκκλησίας από την Πολιτεία. Θα μου πεις, δεν το κατόρθωσε ο Αντρέας και στα στερνά του κατέφυγε σε ρασοφόρους και καφετζούδες θα το κατορθώσουν οι σημερινοί λειψοί επίγονοί του; Και από την άλλη, ο νυν πρωθυπουργός με την σιγουριά που του δίνει η εκλογική πλειοψηφία να περνά νομοσχέδια που δεν προλαβαίνουν-σύμφωνα με τα λεγόμενα βουλευτών συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης, δεν προλαβαίνουν δεν κάνουν καν τον κόπο να τα διαβάσουν-τα ψηφίζουν μονοκούκι στο κέλευσμα του ενός πολιτικού ανδρός αρχή και εξουσία. Του Κρητός Περικλέους ή του Μεγάλου Ναπολέοντος ποιος ξέρει άραγε. Άβυσσος οι συνειδήσεις των ελλήνων πολιτικών και άδεια τα έδρανα της Βουλής όπως δείχνει το Κανάλι της. Τέτοια ανθρώπινη ερημιά μόνο στον πλανήτη που λέγεται Ελλάς. Ακόμα και όταν μας πετούν επιδοματικά ψίχουλα για να ρίξουν στάχτη στα μάτια, όταν όμως χρειάζονται χρήματα, από τους φόρους των ελλήνων φορολογουμένων τότε τα βρίσκουν και τα δίνουν όπου εκείνοι θέλουν και αυτό το αποκαλούν σε κοινοβουλευτική συγχορδία, αγαστή συνεργασία δημοκρατία. Βολεύω και απαλλάσσω τους δικούς σου, κάνε τα στραβά μάτια στους δικούς μου και θάρθει ξανά η δική σου κυβερνητική ώρα, αν είσαι φρόνιμος και υποτακτικός και ασκείσαι σε χειροφιλήματα και μεγάλα κούφια λόγια και διακηρύξεις περί…..

   Άκουσα την είδηση στο ραδιοφωνικό σταθμό τα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ» που δεν τον λες αντικυβερνητικό, και τα αρνητικά σχόλια δημοσιογράφων και τα επίσης αρνητικά σχόλια του καθηγητή Εργατολόγου κύριου Αλέξη Μητρόπουλου για τις αυξήσεις των Ιεραρχών που ετοιμάζει με νομοσχέδιό της η παρούσα Κυβέρνηση. Ο αρνητικός σχολιασμός συνεχίστηκε και την επόμενη ημέρα και σε άλλους ραδιοφωνικούς σταθμούς που έκανα ραδιοφωνικό ζάπινγκ. Τα κακεντρεχή σχόλια είναι πολλά και όχι άδικα, σε καιρούς οικονομικά δύσκολους, φτώχεια, με τον υψηλό πληθωρισμό να κατατρώγει μισθούς και συντάξεις, τις απολαβές των ελλήνων κάτω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, τις συντάξεις πείνας των «τιμημένων γηρατειών», τα προβλήματα στην υγεία και σε άλλους δημόσιους οργανισμούς, τα υψηλά ενοίκια των σπιτιών, με τις επαναλαμβανόμενες γυναικοκτονίες, με τους Έλληνες να αρνούνται να κάνουν αίτηση να εργαστούν σε δημόσια θέση λόγω χαμηλής μισθοδοσίας, με την επαρχία να ερημώνει από αγροτικά και άλλα εργατικά ελληνικά χέρια και οι κυβερνήσεις να επιλέγουν την λύση του φτηνού εργατικού δυναμικού από ξένες χώρες. Και, το χειρότερο ίσως τόσο σε πολιτικό επίπεδο όσο και σε κοινωνικό εργασιακά να ακολουθούμε πιστά την ρήση του παλαιού Κωνσταντίνου Καραμανλή του πρεσβύτερου, ότι «οι Έλληνες θα γίνουν τα γκαρσόνια της Ευρώπης» και να που δεκαετίες αργότερα ήρθε η επαλήθευση, έγινε η κοινή πολιτική του συνόλου του πολιτικού μας συστήματος. Μήπως εν τέλει, είμαστε όλοι- πολιτικοί και εκλογικό σώμα- κρυφό Καραμανλικοί και δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε;

    Και μέσα σε αυτήν την θυελλώδη όλο το εικοσιτετράωρο συγκυρία έρχεται η Κυβερνώσα πλειοψηφία (μειοψηφία στις δημοσκοπήσεις που μας βομβαρδίζουν οι εκλογολόγοι και δημοσκόποι στα κανάλια και τους ραδιοφωνικούς σταθμούς) έρχεται ο Άρχων να ψηφήσει την αύξηση των μισθών των Ιεραρχών; Φαίνεται στις 3 μετά τα μεσάνυχτα κάποιο τηλέφωνο θα έπεσε από το εγκόσμιο της χώρας μας «σούπερ μάρκετ» του υπερπέραν και ζήτησε το βησματάκι της. Μάλιστα χείλη δημοσιογραφικά είπαν ότι «δεν άκουσαν κανέναν Ιεράρχη να αρνείται την αύξηση του μισθού τους». Αυτό έχει και μία εξήγηση αν δείτε ποια πρόσωπα προαλείφουν για τον ερχόμενο αρχιεπισκοπικό θρόνο. Το περιστεράκι να είναι καλά και δόξα τον Λαό. Αλλά θα μου πεις, εδώ η χώρα είναι ακόμη χωρισμένη σε Εκκλησιαστικά «καντόνια» αυτό σε μάρανε, και το συνοδικό σύστημα της εκκλησιαστικής ηγεσίας δεν επιτρέπει την ένωση των εκκλησιών όπως είπαν άλλα χείλη αρχιερέως σε δημοσιογράφο του Συγκροτήματος……

    Η είδηση αναμεταδόθηκε και από άλλα ειδησεογραφικά μέσα. Για να μην πουν οι καλοθελητές ότι προτίμησα αντι- κυβερνητικά μέσα- παπαγαλάκια κόκκινα και πράσινα- μεταφέρω την είδηση από την έγκριτη πρωινή εφημερίδα «Η Καθημερινή» που πάντα ο λόγος της είναι σοβαρός, μετρημένος και προσεκτικός.

     Και επειδή οι Ποιητές δεν είναι Λαπάδες, μεταφέρω και ένα ποίημα του ποιητή και πεζογράφου σατιρολόγου Ανδρέα Λασκαράτου. Αποφεύγοντας να αποδελτιώσω και καταγράψω όλα τα ποιήματά του που έχουν αντιθρησκευτική και αντιεκκλησιαστική χροιά.

     Εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Εκκλησία: Αυξήσεις στο μισθολόγιο της ανώτατης ιεραρχίας

Ο μισθός των ιεραρχών θα συνδέεται απευθείας με τις ανώτατες αποδοχές που προβλέπονται για τη θέση του γενικού γραμματέα υπουργείου στο Δημόσιο

2' 10" χρόνος ανάγνωσης

εκκλησία-αυξήσεις-στο-μισθολόγιο-της

05.06.2026 • 16:55

Σημαντικές αυξήσεις που αγγίζουν ακόμα και το 95% φέρνει το νέο πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών στις αποδοχές της ανώτατης εκκλησιαστικής ιεραρχίας, σύμφωνα με ρεπορτάζ του σταθμού ΣΚΑΪ.

Με βάση το άρθρο 56, αλλάζει ριζικά ο τρόπος υπολογισμού των μηνιαίων μικτών αποδοχών για τον Αρχιεπίσκοπο, τους μητροπολίτες και τους τιτουλάριους μητροπολίτες. Η μέχρι τώρα παραδοσιακή δομή του μισθού τους –που αποτελούνταν από βασικό, έξοδα παράστασης και επιδόματα– καταργείται και αντικαθίσταται από ένα ενιαίο ποσό, το οποίο πλέον συνδέεται απευθείας με τις ανώτατες αποδοχές που προβλέπονται για τη θέση του γενικού γραμματέα υπουργείου στο Δημόσιο.

Σύμφωνα με τη διάταξη, οι συνολικές μηνιαίες μεικτές αποδοχές του Αρχιεπισκόπου, των μητροπολιτών και των τιτουλάριων μητροπολιτών θα αντιστοιχούν στο 90% του συγκεκριμένου ορίου. Με δεδομένο ότι το όριο αυτό ανέρχεται σε 5.191 ευρώ, το νέο ποσό διαμορφώνεται στις 4.671,90 ευρώ μεικτά τον μήνα.

Μέχρι τώρα, οι συνολικές μεικτές μηνιαίες αποδοχές του Αρχιεπισκόπου κυμαίνονταν από 2.840 έως 2.915 ευρώ, ανάλογα με το αν υπήρχε επίδομα μεταπτυχιακού ή διδακτορικού τίτλου. Με τη νέα ρύθμιση, η αύξηση υπολογίζεται από 60,27% έως 64,5%.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά για τους μητροπολίτες. Οι σημερινές μεικτές αποδοχές τους κυμαίνονταν από 2.400 έως 2.475 ευρώ μηνιαίως. Με την αύξηση στις 4.671,90 ευρώ, η αναπροσαρμογή φτάνει από 88,8% έως 94,65%. Ουσιαστικά, οι αποδοχές των μητροπολιτών, σχεδόν, διπλασιάζονται και εξισώνονται με εκείνες του Αρχιεπισκόπου.

Αυτό είναι και ένα από τα βασικά σημεία της διάταξης. Στο ισχύον πλαίσιο υπήρχε διαφορά ανάμεσα στις αποδοχές του Αρχιεπισκόπου και των μητροπολιτών. Με το νέο σύστημα, ο Αρχιεπίσκοπος, οι μητροπολίτες και οι τιτουλάριοι μητροπολίτες περνούν στην ίδια μισθολογική κατηγορία. Η επιλογή αυτή δεν έχει μόνο οικονομική σημασία, αλλά αλλάζει και την εσωτερική μισθολογική κλίμακα της ανώτατης εκκλησιαστικής ιεραρχίας.

Το άρθρο 56 τροποποιεί το άρθρο 145 του νόμου 4472/2017, το οποίο καθόριζε μέχρι σήμερα χωριστά τους βασικούς μισθούς, τα επιδόματα μεταπτυχιακών σπουδών και τα έξοδα παράστασης. Με τη νέα διατύπωση, το προηγούμενο μοντέλο αντικαθίσταται από έναν ενιαίο τρόπο υπολογισμού.

Παράλληλα, καταργείται η πρόβλεψη για διατήρηση προσωπικής διαφοράς σε περιπτώσεις χαμηλότερων αποδοχών μετά την εκλογή κληρικού σε θέση μητροπολίτη ή βοηθού επισκόπου. Για τους τιτουλάριους επισκόπους και τους βοηθούς επισκόπους προβλέπεται ξεχωριστή ρύθμιση. Οι συνολικές μηνιαίες μεικτές αποδοχές τους θα ορίζονται στο 70% των αποδοχών που προβλέπονται για τον Αρχιεπίσκοπο, τους μητροπολίτες και τους τιτουλάριους μητροπολίτες. Με βάση το ποσό των 4.671,90 ευρώ, οι αποδοχές τους διαμορφώνονται περίπου στις 3.270,33 ευρώ μεικτά τον μήνα.

Η διάταξη αναφέρει, επίσης, ότι πέρα από τα συγκεκριμένα ποσά δεν θα καταβάλλεται καμία άλλη παροχή. Αυτό σημαίνει ότι το νέο ποσό δεν θα λειτουργεί ως βάση πάνω στην οποία θα προστίθενται επιδόματα, αλλά ως συνολική μηνιαία μεικτή αποδοχή.

     Μετέφερα την είδηση όπως όλοι μας δημόσια και ανοιχτά την πληροφορούμεθα.

   Και το ποίημα του Ανδρέα Λασκαράτου

   Η  Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α   Π Α Ρ Ο Υ Σ Ι Α

Τον καιρό της Δευτέρας –Παρουσίας

Τί σκοτισμάρα είν’ κείνη που θα γένη!

Οι ψυχές όλες να διαλεν’ το κρίας

Οπού ανακατωμένο η γη βαστένει!

 

   Πώς έχει να ‘βρεθή της κάθε μίας

Εκείνο το κομμάτι που της πηαίνει,

Χωρίς να γένη ένας γανιματίας

Πού από τα γέλια ο κόσμος να πεθένη!

 

   Ώ τί αλλαξοδουλειές θα συνεβαίνουνε.

Τί φωνές και βρισιές θε ν’ αγρικηώνται

Μ’ εκείνες τσή ψυχές οπού κερδένουνε

 

   Στην αλλαξιά, κ’ εκείνες που αδικηώνται!

Πόσες οπού με δόλο και με απάτη

Θα διαλέν’ το καλήτερο κομμάτι!

 

  Ώ γέλοια που θα κάνη

Ο Θειός οπού θε νάλθη να μας κρίνη!

   Τ’ αντεράτου θα πιάνη.

 

Ώ φάσκελα που βέβαια θα μας δίνη!

Ώ πράμματα, ω καιροί!

Καλότυχος που ζήσει νάν τα ιδή.

    Ο Νίκος Καζαντζάκης και ο Κώστας Βάρναλης βοήθειά μας.

Για τα Λογοτεχνικά Πάρεργα

γ.χ.μ.

Πειραιάς 6/8/2026

   

 

Ανδρέας Μπελεζίνης για τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο

ΔΗΜΗΤΡΗΣ  ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ

του Αντρέα Μπελεζίνη

   Η φράση του Παπαδιαμάντη «έργα ουχί αποδεδειγμένης χρησιμότητος» που επιγράφει ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος στην Εργογραφία Σεφέρη (1931-1979), δεν καλύπτει μόνο αυτό και τα άλλα του σχετικά πονήματα, όπως τη βιβλιογραφία του Γ. Κ. Κατσίμπαλη, τα Βιβλιογραφικά Σικελιανού (1980-1982) και το τέταρτο, υπό έκδοσιν, έργο μόχθου και συλλογής- με τη διπλή έννοια της λέξης- τη βιβλιογραφία του Κ. Καβάφη.

   Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος ασκεί και άλλο έργο μη αποδεδειγμένης, ευτυχώς, χρησιμότητας, την ποίηση. Το 1979 που εκδόθηκε η πρώτη «βιβλιογραφική δοκιμή του»- δοκιμή με τη σεφερική έννοια- ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος είχε ήδη τυπώσει τέσσερις ολιγοσέλιδες είν’ αλήθεια συλλογές: Απόπλους 1963, Επιστροφές 1973, Αλφαβητάρι 1976, και Νέκυια 1978.

   Μπορούμε λοιπόν να φανταστούμε ότι όταν έσκυβε πάνω σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες για να συντάξει τα σεφερικά του λήμματα και να δώσει λύσεις πρωτότυπες, συχνά, σε προβλήματα οργάνωσης και κατάταξης, δούλευε παράλληλα τη Νέκυια και σχεδίαζε τη σημαντικότερη ως τώρα, πιστεύω, ποιητική του εργασία, τη συλλογή Γράμματα στον Ερμόλαο, με τον παρένθετο υπότιτλο «Δυσκολίες Γραμματικού».

   Είναι λοιπόν ένας γραμματικός ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος; Α κ ρ ι β ώ ς  έ ν α ς  γ ρ α μ μ α τ ι κ ό ς  π ο υ  θ α  ή θ ε λ ε  ν α  ε ί ν α ι  α ν α λ φ ά β η τ ο ς, δ η λ.  έ ν α ς  π ο ι η τ ή ς.

Θυμήσου, έλεγε, θυμήσου!

Εδώ που χτυπούν τα κουπιά

Ταξίδεψαν άλλοι.

Εδώ που αγκαθιάζουν τα φρύγανα

Πλάγιασαν άλλοι.

Μόνον ο τόπος δεν αλλάζει.

 

(Η μνήμη στάθηκε αναλφάβητη).

   Εξίσου αναλφάβητη είναι και η μνήμη των αναγνωστών-οφείλει να είναι. Αλλιώς θα θυμόμαστε και θα θυμίζαμε τους Αργοναύτες, του μύθου και του Σεφέρη, τον Οδυσσέα, του Ομήρου και του Σεφέρη. Αλλά, βέβαια, δεν πρόκειται περί αυτού. Η γραμματική τέχνη, η τέχνη της γραφής ασκείται από τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο πιο πολύ όμως διαμορφώθηκε από τον Σεφέρη παρά από τον Καβάφη, από τον Κάλβο και τον Σολωμό παρά από τους Αλεξανδρινούς και τους απογόνους τους. Κι ωστόσο είναι υποχρεωμένος να μιμείται το ύφος ενός γραμματικού, Εδώ ακριβώς εντοπίζονται οι ιδιαίτερες δυσκολίες του Δ. Δασκαλόπουλου. Όταν άλλοι ομότεχνοί του, γεννημένοι λίγα χρόνια πριν ή μετά, επέφεραν ρήγματα στην πρόσφατη ποιητική παράδοση, ο Δασκαλόπουλος προτίμησε να συνεχίσει τη σεφερική διδαχή υπό τους όρους της καθαυτό μεταπολεμικής περιόδου. Οι πέντε συλλογές του και κυρίως οι τρείς τελευταίες που συνεκδόθηκαν το 1982 υπό το γενικό τίτλο Φωνές της σιωπής, είναι η απάντηση στο αγωνιώδες ερώτημα ενός ποιητή: Πώς μπορεί να γράφει τα γράμματα και τις γραφές του σε μια εποχή που

     Η ανθρώπινη μιλιά η ελληνική

     τρεμοσβήνει σαν το κερί που σώνεται.

Ν’ αναλύσουμε την απάντηση αυτή σε μια πεντάλεπτη παρουσίαση, θα ήταν κάτι αδιανόητο. Ωστόσο αν η κλεψύδρα το επέτρεπε, θα επέμενα στο κυριότερο ίσως γνώρισμα της ποιητικής άσκησης του Δημήτρη Δασκαλόπουλου: στο σέβας στη γλώσσα, στο μέτρο και τη φρόνηση, που δεν παρακάμπτει την παράδοση’ την προϋποθέτει κι όταν ακόμη την εντάσσει σ’ ένα πλαίσιο οδύνης και ειρωνείας:

        Μοσχοβολάει το κλίμα σου,

        Ώ φιλτάτη πατρίς μου,

        Και πλουτίζει το πέλαγος

        Από την μυρωδίαν

           Των χρυσών κίτρων.

   Η στροφή είναι βέβαια του Κάλβου. Θα την ξαναβρούμε στο τέταρτο μέρος της τελευταίας συλλογής του Δ. Δασκαλόπουλου ζευγαρωμένη μ’ ένα δεκαπεντασύλλαβο σκοπίμως μετρικά και γλωσσικά εκπεσμένο ή πάντως χαλαρό:

        Όταν επλούτιζε το πέλαγος

        από τη μυρωδιά των χρυσών κίτρων

        σου το ‘χε πει με σπαραγμό ο κόντες

            γιός της δούλας.

 

     Και τι είχε πει ο γιός της Αγγελικής Νίκλης;

        Δυστυχισμένε μου λαέ, καλέ κι αγαπημένε,

        Πάντοτ’ ευκολοπίστευτε και πάντα

       προδομένε.

   Ο Ερμόλαος άρα, προς τον οποίο ο γραμματικός μας απευθύνει τα ανεπίδοτα γράμματά του, είναι ένας φυλετικός αντιπρόσωπος, αν μη και ένας λαός, ο λαός της έρμιας, κατά το σολωμικό ρήμα.

 

ΔΗΜΗΤΡΗΣ  ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ

            Του Νάσου: όπως το θέλησε

             Ι

Τα πράγματα είναι όπως τα γνώρισες.

Λίγο χειρότερα ίσως, γιατί

ο άνθρωπος συνηθίζει τις συφορές.

Η συφορά είναι ένα σκληρό προσκεφάλι όπου πλαγιάζω

και δε λέει να με πάρει ο ύπνος.

Τις νύχτες βυθίζομαι

σ’ ένα μαύρο που αναιρεί το σκοτάδι

και μετρό εκατό άσπρα πρόβατα

που ωρίμασαν για τη Λαμπρή

ή παραδίνομαι στα όνειρα. Σιγά σιγά συνηθίζω…

Κι όταν ανέβει ο ήλιος

πρέπει να στύψω δυνατά μιαν αχτίδα

για να κατεβάσει μια σταγόνα φώς.

Ύστερα αρχίζω το πάρε δώσε με τις λέξεις

που κυκλοφορούν σαν λεωφορεία

ή σαν παραποιημένη είδηση.

Ξέρεις, απ’ όλα τα μέσα συγκοινωνίας

τα πιο σαράβαλα είναι οι λέξεις’

κάθε τόσο μ’ εγκαταλείπουν μεσοστρατίς.

Κάποτε

με λιγοστές φράσεις μπορούσες

να ταξιδέψεις μιαν απόσταση πολλών χρόνων.

Τώρα βάζω τις λέξεις στη σειρά

φράζω την έξοδο με μιαν ολοστρόγγυλη τελεία

μα κείνες δραπετεύουν

                γλιστρώντας

πάνω στον άσπρο τοίχο της σελίδας.

Προτιμούν να γίνουν σύνθημα σε διαδήλωση

διαφημιστικό μήνυμα

ουρλιαχτό ζώου

την ώρα που σωριάζεται ο κατάδικος πυροβολημένος.

Πώς να σου γράψω, Ερμόλαε;

Βρίσκομαι πάνω σ’ ένα κάρο

κατηφορίζοντας στενά καλντερίμια’

τ’ άλογα αφήνιασαν και σπάσαν τα γκέμια.

Πώς να σου γράψω;

Οι λέξεις που μου απόμειναν μυρίζουν σφαγείο.

Τις αποθέτω με τρυφεράδα στο χαρτί

μα κείνες αφορμίζουνε και στάζουν αίμα

όπως οι τρυπημένες παλάμες

του Εσταυρωμένου.

                VI

Γιατί να σου γράφω;

Σε τι ωφελούν όλες αυτές οι κουβέντες;

Κανείς δεν προσέχει κανείς δεν ακούει.

Πήγαινε στους δρόμους και κοίταξε

πώς σέρνονται οι άνθρωποι από έγνοιες.

Και συ ο ίδιος δεν νοιώθεις την ανάγκη

να καταλάβεις πώς ξεκίνησαν τα πράγματα

να δεις πώς κατρακυλάει η ζωή

σα βότσαλο που αποκόβεται απ’ το βράχο

και πέφτει στη θάλασσα.

Η βαριά σιωπή δε λογαριάζει τέτοιες κινήσεις.

Άλλοτε σε καιρούς ειρηνικούς σού τραγουδούσαν

ανέμελοι χαροκόποι με λόγια μοναδικά

και στα δίσεχτα χρόνια έστελναν

και παιδομάζευαν τους γιούς σου

τροφή για τα σπαθιά και τους σταυρούς.

Όλα αυτά σήμερα ανήκουν σε ξοφλημένους.

Γιατί ο ουρανός πιάστηκε σε ξυράφια

και κουρελιάστηκε. Το φεγγάρι

εξομολογημένο μυστικό που δεν κρατήθηκε.

Η θάλασσα νεκροταφείο ψαριών

και τα δάση ορφανεμένα απ’ τη σκιά τους.

Στο μεταξύ η ανθρώπινη μιλιά τρεμοσβήνει

και τα κορμιά των παιδιών σου κουφάρια

χορταριασμένες αχιβάδες όπου σφυρίζει

η αντίδικη μοίρα.

Τώρα η πράξη ξεπέρασε τις λέξεις

το δαιμονικό δεν ξορκίζεται με γιατροσόφια.

Και γω που μάχομαι να κρατηθώ

ενώ όλα βουλιάζουν

και συ που χτυπιέσαι  αιώνες σα χταπόδι

πρέπει να ξαναπερπατήσουμε μαζί

να βρούμε το δρόμο πέρα από τις λέξεις

μέσα από τις λέξεις

τις αναπόφευκτες τις μοναδικές.

Και γω που χτυπιέμαι σα μουγγός να μιλήσω

και συ που μάχεσαι αιώνες τώρα

σαν εφτάψυχο στοιχειό που δεν καρφώνεται

πρέπει να ισορροπήσουμε με μάτια δεμένα

πάνω στο λιανό τεντωμένο σκοινί.

Η ανθρώπινη μιλιά η ελληνική

τρεμοσβήνει σαν το κερί που σώνεται.

Και τί είναι, άραγε, αυτά τα γράμματα;

Ένα κλειστό τραπουλόχαρτο ριγμένο στο μέλλον

ενώ ασχημονούν ολόγυρα οι χαρτοκλέφτες.

           (Γράμματα στον Ερμόλαο, 1981)

                ΑΤΙΤΛΟ

Χρόνια αμίλητος στην ακροποταμιά

με συντροφιά μιαν άστοργη γλώσσα

πετροβολάει τα ρέματα.

Όσο αντέχει προς τα πίσω η μνήμη

δε βρίσκει τον καιρό πλωτό

Κυλάνε τα χρόνια κρατώντας τους νεκρούς

σε ύπνο ανθισμένο

Κάποτε τους σηκώνει ο κάτω κόσμος

στο φώς της ημέρας χωρίς πρόσωπο

και ταξιδεύουν οι φιλέρημες ψυχές

ώσπου να σμίξουν τον ήλιο

ν’ αποτεφρωθούν.

Και κείνοι που τέλειωσαν

τυλιγμένοι τ’ άσπρα σεντόνια

κι οι άλλοι που ποντίστηκαν στο πέλαγο

ή απομείναν στα βουνά

κρύβονται σε μαγική εικόνα.

Στο βάθος περνάει αθόρυβα

το αδειανό τρένο του De Chirico

ενώ η Ιστορία δεν έχει αρχίσει ακόμη.

    ΑΝΤΡΕΑΣ  ΜΠΕΛΕΖΙΝΗΣ

Σχετικά:

    Την παρουσίαση του Πατρινού βιβλιογράφου Δημήτρη Δασκαλόπουλου ως ποιητή, από τον επίσης Πατρινό φιλόλογο και κριτικό Ανδρέα Μπελεζίνη την ερανίζομαι από τον τέταρτο τόμο ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΤΕΤΑΡΤΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ ΠΟΙΗΣΗΣ. ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Επιμέλεια: ΣΩΚΡ. Λ. ΣΚΑΡΤΣΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών 6-8 Ιουλίου 1984, εκδόσεις «ΓΝΩΣΗ», Αθήνα 1985, σελ. 549- 555. Η παρουσίαση του ποιητή Δημήτρη Δασκαλόπουλου πραγματοποιήθηκε την Τρίτη Ημέρα του Συνεδρίου στην Απογευματινή συνεδρίαση: Παρουσίαση ποιητών από κριτικούς. Προεδρεύει ο Αντώνης Γραμματικός. Στις κριτικές παρουσιάσεις διαβάζουμε τα ονόματα του Μιχάλη Γ. Μερακλή που παρουσιάζει την πειραιώτισσα ποιήτρια Όλγα Βότση και τον ποιητή Διονύση Καρατζά, τον Γιώργο Αριστηνό που παρουσιάζει τον Θανάση Τζούλη, τον Γιώργη Γιατρομανωλάκη ο οποίος παρουσιάζει τον Αλέξανδρο Ίσαρη, τον Βασίλη Στεριάδη και τον Γιάννη Πατίλη. Ο Ανδρέας Κίτσος-Μυλωνάς παρουσιάζει τις ποιήτριες Άντεια Φραντζή, Μαίρη Κάσου και Χριστίνα Φίλη, ο Νάσος Μαρτίνης τον Ορέστη Αλεξάκη, ο Κώστας Λογαράς τον Βασίλη Αρφάνη και ο Περικλής Παγκράτης τον Σωτήρη Τριβυζά. Τέλος, ο Αντρέας Μπελεζίνης παρουσιάζει τρείς ποιητές. Την ποιήτρια Λύντια Στεφάνου, τον ποιητή Δημήτρη Δασκαλόπουλο και την ποιήτρια «Ήριννα», φιλολογικό ψευδώνυμο της Ιωάννας Σαγίρογλου- Σουλή. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, ο Ανδρέας Μπελεζίνης, κυκλοφορεί το βιβλίο του «ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΟΙΗΤΏΝ», φωτογραφία εξωφύλλου Ελένη Μπελεζίνη. Εκδόσεις περί τεχνών, Πάτρα 5, 2004. Σελίδες 104.

Στις σελίδες του τόμου 32-35 μεταφέρεται η εκφώνηση της εισήγησής του στο Τέταρτο Συμπόσιο Ποίησης Πατρών για τον ποιητή Δημήτρη Δασκαλόπουλο, δίχως τα ποιήματα. Περιεκτικές και μεστές οι ολιγόλεπτες ομιλίες του φιλόλογου και κριτικού Ανδρέα Μπελεζίνη μας φωτίζουν πλευρές των ποιητών και των ποιητριών, εξεταστικές οπτικές συγκεκριμένων ποιητικών τους μονάδων. Από τις 16 αντρικές και γυναικείες ποιητικές φωνές που παρουσιάζονται στο βιβλίο οι 13 προέρχονται από διάφορα Πρακτικά των ετήσιων Συμποσίων. Δεν στεκόμαστε στα μικρά τυπογραφικά λαθάκια μόνο στο όνομά του, το οποίο άλλοτε γράφεται ώς Ανδρέας και άλλοτε ως Αντρέας. Στο αυτί του βιβλίου κάτω από την μικρή φωτογραφία του κριτικού διαβάζουμε:

«Ο Αντρέας Μπελεζίνης γεννήθηκε στην Πάτρα το 1929 (28 Οκτωβρίου). Μεγάλωσε στη συνοικία του Αγίου Ανδρέου και στην Αρόη (Χαλίλι). Έβγαλε το τότε οκτατάξιο Γυμνάσιο στη Μέση Σχολή και τις δύο τελευταίες τάξεις στο Δ’ αρρένων Πατρών. Φοίτησε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών (φιλολογικό τμήμα), στο Δ.Ε.Μ. και έκανε ένα μικρό διάστημα μεταπτυχιακά στην Ιστορία. Δίδαξε σε φροντιστήριο και για 5 χρόνια στο Δημόσιο. Παραιτήθηκε το 1966, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και γύρισε στα φροντιστήρια. «Προαγωγός εις ποίησιν», είπε πολλά, έγραψε λιγότερα και δημοσίεψε ελάχιστα. Εξέδωσε και συνδιηύθυνε τα περιοδικά «Όστρακο» (Στην Πάτρα, τρία τεύχη) και «Σπείρα» (στην Αθήνα, σε τρείς περιόδους). Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Συμποσίου Ποίησης και είναι επίτιμος πρόεδρός του.».

      Ο αξιόλογος και οξυδερκής φιλόλογος και κριτικός από την Πάτρα με την κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα, γενέθλια πόλη σημαντικών λογοτεχνών και πολιτικών όπως ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο Ανδρέας Μπελεζίνης έφυγε από κοντά μας στην Αθήνα το 2011. Το δημοσιευμένο έργο του μικρό σε σχέση με την ευρύτατη πεδία και προσωπική καλλιέργειά που διέθετε. Τα περιοδικά που εξέδωσε, προσέχθηκαν ιδιαίτερα το πολυσέλιδο  η «Σπείρα», όπου στις εκδόσεις της κυκλοφόρησε και η μελέτη του «Η Νεοελληνική νυχτωδία στην Κροστάνδη του Νίκου Καρούζου- κριτική ανάγνωση» 1987. Συζητήθηκαν επαινετικά από τους πνευματικούς κύκλους της πρωτεύουσας επίσης και οι άλλες μελέτες και παρουσιάσεις του τις οποίες συμπεριέλαβε κατόπιν στα βιβλία του «Εύσημοι και Άσημοι Λόγοι» Κριτικά Μελετήματα, εκδόσεις «ΘΕΜΑ-ΚΡΙΤΙΚΗ» Αθήνα 1988 και «ΚΡΙΤΙΚΟ ΤΡΙΠΤΥΧΟ», Αναγνώσεις, κριτικές και παρουσιάσεις, εκδόσεις «Σμίλη» Αθήνα 1991. Στον τόμο αυτόν συστεγάζει στο τρίτο μέρος του «Παρουσιάσεις» εκ νέου την ομιλία του για τον ποιητή και βιβλιογράφο Δημήτρη Δασκαλόπουλο, σελίδες 185-187. Μεστός και πυκνός ο λόγος του Ανδρέα Μπελεζίνη, εμβαθύνει σε σημεία της ποιητικής και των ποιητικών μονάδων των δημιουργών που άλλοι, δεν τολμούν ή δεν αποπειρούνται να αγγίξουν. Σίγουρα «ιδεολογικά» προσανατολισμένος. Ορισμένες φορές η πυκνότητα του ύφους του κάνει λιγάκι δυσκολοχώνευτη την γραφή του, στα μάτια του αναγνώστη και φυσικά όταν η γραφή αυτή δεν απευθύνεται μόνο στους ειδικούς περί τα λογοτεχνικά μας πράγματα αλλά και σε μαθητές και φοιτητές. Το τελικό πάντως αποτέλεσμα των κειμένων αυτών είναι θετικό.

    Μην έχοντας τα Ποιητικά Άπαντα ή ποιητικές συλλογές του Δημήτρη Δασκαλόπουλου παρά μόνο μελέτες του- θα κλείσουμε και το σημερινό μας σημείωμα αφιέρωμα στην Μνήμη του με ένα ποίημά του από το «Αλφαβητάρι» που δημοσιεύτηκε στον τόμο «Φωνές ‘92» Ποιητική Ανθολογία, επιμέλεια Τάσος Κόρφης- Ορέστης Αλεξάκης, εκδόσεις «Πρόσπερος» Αθήνα 1993, σ. 24.

Κράτησα χρόνια τούτο το προσωπείο.

Περπάτησε μαζί μου πείνασε κρύωσε δοκιμάστηκε.

Στις νύχτες του φεγγαριού τραγουδούσε

ανάβοντας ένα ένα τ’ αστέρια.

Το φόρεσα με χώρεσε γινήκαμε ένα.

Ρίζωσε μέσα μου και βλάστησε. Τώρα

αρνούμαι να το παραδώσω στους αργυραμοιβούς.

--

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς 5 Ιουνίου 2026

 

 

Ανθούλα Δανιήλ, για τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο

Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026

    Δημήτρης Δασκαλόπουλος

              Ώρα λοιπόν να πηγαίνω…

Όποια «πέτρα» κι αν σηκώσεις θα τον βρεις. Στην πραγματικότητα, και επειδή με τη λέξη «πέτρα», στην προκειμένη περίσταση, εννοώ τους ογκόλιθους της ελληνικής λογοτεχνίας,  διαψεύδοντας τον Σεφέρη που είπε πως «βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες», ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος τις σήκωσε όλες και έχτισε μ’ αυτές μεγάλο και επιβλητικό οικοδόμημα.

Ο Δασκαλόπουλος, για να πιάσουμε το νήμα από την αρχή, δεν ήταν  φιλόλογος· είχε σπουδάσει Νομικά αλλά αγαπούσε τα Φιλολογικά και ιδιαιτέρως τα Ποιητικά. Γι’ αυτό και τα εν γένει Φιλολογικά και σύμπαντα τα Ποιητικά τα υπηρέτησε πιστά. Μελέτησε και ανέδειξε προσωπικότητες, διαλεύκανε θολά πεδία, οργάνωσε υλικό, διευθέτησε τα ατημέλητα της γραφειοκρατίας, τακτοποίησε το εργαστήριο και μας παρέδωσε με μεγάλη τάξη όποιο αρχείο και όποιο έργο ανέλαβε να φροντίσει.

Γιατί ο Δασκαλόπουλος ήταν άνθρωπος φανατικός για Γράμματα, αλλά και ευαίσθητος ποιητής. Δικαίως τιμήθηκε ως Επίτιμος Διδάκτωρ Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, των Πανεπιστημίων Κύπρου και Πατρών και βραβεύτηκε από το Ίδρυμα Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου του. Είναι συγγραφέας πολλών και σημαντικότατων βιβλίων, με τα οποία μας διδάσκει, μας δίνει πληροφορίες για πράγματα, πρόσωπα και εκδόσεις που εν πολλοίς οι πολλοί αγνοούμε. Και ακόμη, όλα αυτά τα χρήσιμα μας τα προσφέρει, σαν γοητευτικός αφηγητής που είναι, με μεγάλη λογοτεχνική χάρη. …

Κατόπιν τούτων, ο Δασκαλόπουλος αναδείχτηκε ως ο μέγας διευθέτης του λογοτεχνικού μας χώρου. Μόνος, αλλά και μαζί με την χαρίεσσα  σύζυγό του, τη Μαρία Στασινοπούλου, φιλόλογο, συγγραφέα και κριτικό λογοτεχνίας, άφησε κληροδότημα μέγα στις επόμενες γενιές που θα θελήσουν να ερευνήσουν τας γραφάς…

Ποιητής στην κυριολεξία και στη μεταφορά, άνθρωπος ευαίσθητος, ομιλητής γοητευτικός, πανταχού παρών, στην Ελλάδα, στην Κύπρο και αλλού, όπου έκρινε πως η παρουσία του ήταν αναγκαία, δεν φείσθηκε κόπου και μόχθου… Πάντα, με χαμόγελο και με μια φωνή ήρεμη, έδειχνε πως συνέχιζε κάποια συζήτηση αρχινισμένη από το παρελθόν με τον σκοτεινό Σεφέρη ή τον ειρωνικό Καβάφη. Ο Δασκαλόπουλος, λόγω της ενασχόλησής του με αυτούς τους δύο μεγατόνους της Ποιήσεώς μας, είχε πάρει κάτι σαν κληρονομιά και από τους δύο…

Πιστεύω ακράδαντα πως το λαϊκό ρητό «πες μου την παρέα σου να σου πως ποιος είσαι» ή το άλλο, το αρχαιότερο, «όμοιος ομοίω αεί πελάζει» έχει μεγάλο ρόλο στη διαμόρφωση μιας προσωπικότητας. Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, αλλιώς το milieu, όπως έλεγε ο Ιππόλυτος Ταιν και ο δικός μας Εμμανουήλ Ροΐδης είναι το κοχύλι το ειδικό για να αναπτυχθεί το μαργαριτάρι. Πρόκειται γι’ αυτό το περίφημο περιβάλλον, πιο απλά, τη συντροφιά, τη συναναστροφή», η οποία mutatis mutandis μας διαμορφώνει, ανάλογα βέβαια και με κάποιους άλλους παράγοντες που συνεπιδρούν… Όπως το να έχεις δαγκώσει το μήλο και ο όφις να έχει δαγκώσει εσένα και η συνείδησή σου σαν πίδακας να μη σε αφήνει να κοιμηθείς, όχι από τύψεις αλλά από νοσταλγία και αγάπη …

«Κοιμούμαι κι η καρδιά μου ξαγρυπνά· /

κοιτάζει τ’ άστρα στον ουρανό και το δοιάκι /

και πώς ανθοβολά το νερό στο τιμόνι»,

λέει ο Σεφέρης. Και επειδή φίλοι μας δεν είναι μόνο αυτοί που ζουν γύρω μας, αλλά και κάποιοι άλλοι που δεν ζουν πια ή που δεν τους γνωρίσαμε ποτέ, κάποιου μάλιστα –του Ανδρέα Κάλβου- ούτε το πρόσωπο δεν ξέρουμε, ερήμην τους, τους βάζουμε στον κύκλο μας, τους κάνουμε γερά κλαδιά στο γενεαλογικό μας δέντρο.

Ο Δασκαλόπουλος πάντα τέτοια «ωραία» παρέα φίλων είχε και όταν έσκυβε πάνω από τα γραπτά τους, έψαχνε να βρει την ψυχή τους, τη μύχια σκέψη τους και να μας την μεταφέρει με το δικό του προσωπικό σχόλιο και φυσικά το ύφος του. Για παράδειγμα, μελετώντας τον Καβάφη καταλήγει με την παρατήρηση πως «ο Καβάφης εξακολουθεί να διαβάζεται σήμερα και να αντιμετωπίζεται ως ένας απολύτως σύγχρονός μας δημιουργός... Δεν υπάρχει Έλληνας ή ξένος ποιητής που να μην έχει επηρεαστεί από το έργο του, όπως έχουν εμπνευστεί από αυτό και κάθε είδους καλλιτέχνες» και σχεδόν έχει γίνει «καλλιτεχνική μόδα».

Όμως, μπορεί ο Δασκαλόπουλος να κινήθηκε πάντα στο υψηλό  λογοτεχνικό περιβάλλον και συνομίλησε με τους μεγάλους, ωστόσο δεν περιφρόνησε και τους μικρότερους. Ο καθείς και τα όπλα του, είπε ο Ελύτης και με αυτά τα όπλα και ο ίδιος πολέμησε και τους άλλους ταξινόμησε. Με όποιους σχετίστηκε αγαπήθηκε…

Θα κλείσω αυτό το σημείωμα, με το ποίημά του «Γράμματα στον Ερμόλαο - Ι» από τη συγκεντρωτική συλλογή του «Τα χρόνια που θα 'ρθουν», αφιερωμένο στον Νάσο Βαγενά, ο οποίος τον αποχαιρέτησε σήμερα 3-6-26 στην εξόδιο ακολουθία με έναν συγκινημένο και συγκινητικό λόγο.

«Γράμματα στον Ερμόλαο - Ι»

        του Νάσου Βαγενά

Τα πράγματα είναι όπως τα γνώρισες.

Λίγο χειρότερα ίσως, γιατί

ο άνθρωπος συνηθίζει τις συφορές.

Η συφορά είναι ένα σκληρό προσκεφάλι όπου πλαγιάζω

και δεν λέει να με πάρει ο ύπνος.

Τις νύχτες βυθίζομαι

σ’ ένα μαύρο που αναιρεί το σκοτάδι

και μετρώ εκατό άσπρα πρόβατα

που ωρίμασαν για τη Λαμπρή

ή παραδίνομαι στα όνειρα. Σιγά σιγά συνηθίζω...

Κι όταν ανέβει ο ήλιος

πρέπει να στύψω δυνατά την αχτίδα

για να κατεβάσει μία σταγόνα φως.

Ύστερα αρχίζω το πάρε δώσε με τις λέξεις

που κυκλοφορούν σαν λεωφορεία

ή σαν παραποιημένη είδηση.

Ξέρεις, απ’ όλα τα μέσα συγκοινωνίας

τα πιο σαράβαλα είναι οι λέξεις·

κάθε τόσο μ’ εγκαταλείπουν μεσοστρατίς.

Κάποτε

με λιγοστές φράσεις μπορούσες

να ταξιδέψεις μιαν απόσταση πολλών χρόνων.

Τώρα βάζω τις λέξεις στη σειρά

φράζω την έξοδο με μιαν ολοστρόγγυλη τελεία

μα εκείνες δραπετεύουν

               γλιστρώντας

πάνω στον άσπρο τοίχο της σελίδας.

Προτιμούν να γίνουν σύνθημα σε διαδήλωση

διαφημιστικό μήνυμα

ουρλιαχτό ζώου την ώρα

που σωριάζεται ο κατάδικος πυροβολημένος.

Πώς να σου γράψω, Ερμόλαε;

Βρίσκομαι πάνω σ’ ένα κάρο

κατηφορίζοντας στενά καλντερίμια·

Τ’ άλογα αφήνιασαν και σπάσαν τα γκέμια.

Πώς να σου γράψω;

Οι λέξεις που μου απόμειναν μυρίζουν σφαγείο.

Τις αποθέτω με τρυφεράδα στο χαρτί

μα κείνες αφορμίζουνε και στάζουν αίμα

όπως οι τρυπημένες παλάμες

του Εσταυρωμένου.

    Η ψυχή φορτισμένη, λόγω  της μέρας, ανοίγει αλλιώς την αυλαία του ποιήματος. Σαν τον Νίκο Καζαντζάκη «Μαζεύω τα σύνεργά μου: Όραση, ακοή, γέψη, όσφρηση, αφή, μυαλό, βράδυασε πια, τελεύει το μεροκάματο, γυρίζω σαν τον τυφλοπόντικα σπίτι μου, στο χώμα» ή σαν τον Οδυσσέα Ελύτη «έβαλα τα βιβλία μου στα ράφια και στη γωνιά μια λυπημένη Αγγελική/ Το ποσοστό της ομορφιάς που μου αναλογούσε πάει, το ξόδεψα όλο». Λοιπόν, ήρθε η ώρα που του κάθε ανθρώπου του παίρνεται η πρώτη αλήθεια. Η πρώτη αλήθεια είναι ο θάνατος… Και ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος σήμερα μας το είπε καθαρά:

« Ώρα λοιπόν να πηγαίνω.

Σειρά έχουν άλλοι στη σκηνή ν’ απαγγείλουν τα λόγια τους

Πλαγιάζω κατά κει που αφουγκράζεται η μνήμη».

Καλό σου ταξίδι, Καλέ μας Δημήτρη…

                                    Βράδυ, 3-6-26

                                     Ανθούλα Δανιήλ

Σημείωση

 Η Ανθούλα Δανιήλ είναι Διδάκτωρ Φιλολογίας, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας. Μεταξύ άλλων έχει δημοσιεύσει τις εξής κριτικές για τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο

Στο ηλεκτρονικό περιοδικό «ΔΙΑΣΤΙΧΟ».

-26/5/2013 «Δημήτρης Δασκαλόπουλος- Μαρία Στασινοπούλου, Ο Βίος και το Έργο του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη»

-23/3/2014 «Κ. Π. Καβάφη. Η Ποίηση και η Ποιητική του»

-22/1/2023 «Τα χρόνια που θα ’ρθουν».

-24/4/2026 « Εισαγωγή- Ανθολόγηση: Μανόλης Αναγνωστάκης».

Στο περιοδικό «ΠΕΡΙ ΟΥ»

- 2/4/22 «Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Χωρικά ύδατα. Μελέτες νεοελληνικής λογοτεχνίας, Εκδ. Μελάνι, 2020

Στο περιοδικό Φρέαρ

-23/3/2016, Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Με δίχτυ τον άνεμο, Κίχλη, Αθήνα 2015.

 --                                                     *

ΥΓ. Τα Λογοτεχνικά Πάρεργα αποχαιρετούν ακόμη έναν σπουδαίο και με ήθος Έλληνα ηθοποιό και συγγραφέα τον γεννημένο στην πόλη του Πειραιά τον Άγγελο Αντωνόπουλο.

Πειραιάς

4 Ιουνίου 2026

Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Βιβλιογραφίας Εγκώμιον

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ  ΕΓΚΩΜΙΟΝ

  Το «Πρώτο Συνέδριο Ελληνικής Βιβλιογραφίας» που οργανώνεται τούτο το Σαββατοκύριακο (21 και 22 Οκτωβρίου) στο θέατρο του Κολλεγίου Αθηνών προσδίδει επικαιρότητα σ’ ένα κλάδο της φιλολογικής επιστήμης ο οποίος είναι προικισμένος με το προτέρημα της γενικής χρήσης και χρησιμότητας σε όλες τις επιστήμες. Με πολλή σύνεση, αλλά και συναίνεση (άλλη μια λέξη που ανακαινίστηκε για τις ανάγκες της πολιτικής πρακτικής) οι οργανωτές φιλοδόξησαν να μην περιορίσουν το αντικείμενο του συνεδρίου στον χώρο των ανθρωπιστικών μόνον σπουδών, για να τονίσουν ακριβώς την ευρύτερη σημασία της βιβλιογραφικής έρευνας.

   Ένα πρώτο σημείο που έχει να παρατηρήσει ο προσεκτικός αναγνώστης της ειδησεογραφίας είναι πώς το συνέδριο πραγματοποιείται με πρωτοβουλία δύο ιδιωτικών σωματείων. Είναι ευνόητο το ενδιαφέρον της Εταιρείας Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου (Ε.Λ.Ι.Α.) καθώς και του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Λειτουργών Κολλεγίου Αθηνών (Σ.Ε.Λ.Κ.Α.) για τα θέματα που σχετίζονται με το βιβλίο. Θα περίμενε πάντως κανείς μια τέτοια διοργάνωση (που πραγματοποιείται μάλιστα για πρώτη φορά στην Ελλάδα) να είχε ξεκινήσει από αρμοδιότερες αφετηρίες από την Πολιτεία, που δεν χάνει την ευκαιρία της όποιας πανηγυριώτικης εκδήλωσης, προκειμένου να τονίσει το μίζερο ενδιαφέρον της για το ελληνικό βιβλίο’ από την Εθνική Βιβλιοθήκη, από την Ακαδημία Αθηνών ή, έστω, από τη μονίμως υπνώττουσα Βιβλιογραφική Εταιρεία της Ελλάδος. Η συγκυρία της δεύτερης, κουρασμένης και κουραστικής, από όλες τις πλευρές υποθέτω, προεκλογικής περιόδου δεν είναι ασφαλώς το ιδανικότερο κλίμα για ένα τέτοιο συνέδριο. Οι προνοητικοί οργανωτές του, που είχαν κλείσει ημερομηνίες και ομιλητές από την αρχή του 1989, δεν μπορούσαν να προβλέψουν τις απανωτές εκλογικές αναμετρήσεις και, είμαι σε θέση να γνωρίζω, πέρασαν ανήσυχες μέρες ώσπου να οριστεί η 5^η Νοεμβρίου ως ημέρα εκλογών και- ευτυχώς!- να μη συμπέσει με το διήμερο του συνεδρίου τους. Όπως και νάχει τα πράγμα, όσοι παρακολούθησαν χτες την πρώτη μέρα του συνεδρίου, καθώς και όσοι θα ανηφορίσουν σήμερα το πρωί προς το Κολλέγιο Αθηνών είναι βέβαιο ότι βγαίνουν περισσότερο κερδισμένοι από εκείνους που θα εντρυφήσουν μέσω των εφημερίδων στα ανύπαρκτα προγράμματα των πολιτικών κομμάτων, προγράμματα που έτσι κι αλλιώς περιφρονούν υπεροπτικά και τον πλέον υποτυπώδη σχεδιασμό για τα πράγματα και τα θέματα του πολιτισμού μας.

   Φίλος που ασχολείται με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές μου έλεγε τη δυσκολία που αντιμετώπιζε προσπαθώντας να μεταδώσει σε νέα παιδιά την έννοια του «αρχείου». Συμβουλεύτηκε τα πάντοτε εξυπηρετικά εγχειρίδια των κατασκευαστών και διευκολύνθηκε με το ακόλουθο παράδειγμα: Η προσωπική ατζέντα του καθενός μας, στην οποία σημειώνουμε τους αριθμούς τηλεφώνων φίλων και γνωστών, είναι μία μορφή «αρχείου».

    Με ανάλογη λογική θα απαντούσα στο ερώτημα: τί είναι βιβλιογραφία; Είναι ο οποιοσδήποτε κατάλογος ή ευρετήριο βιβλίων και δημοσιευμάτων που αναφέρονται σ’ ένα συγκεκριμένο θέμα. Εξ ορισμού, λοιπόν, η λέξη «βιβλιογραφία» συνδέεται με το βιβλίο, τη βιβλιοθήκη και-αυτονόητα- με την εφεύρεση της τυπογραφίας. Η λέξη μοιάζει συχνά ασφυκτικά περιχαρακωμένη, κυρίως όταν έχουμε ως βιβλιογραφικό αντικείμενο μνεία του λόγου που προϋπήρξαν της τυπογραφίας (πάπυροι, χειρόγραφα). Η λέξη «βιβλιογραφία», δημιουργημένη κατά τη μετακλασική αρχαιότητα, είχε αρχικώς το νόημα της γραφής ή αντιγραφής βιβλίων. Η σταδιακή εξάπλωση της τυπογραφικής τέχνης και η μαζική πλέον παραγωγή του βιβλίου έδωσαν καινούργιο περιεχόμενο στη βιβλιογραφία: Έπαψε να είναι η γραφή ή αντιγραφή βιβλίων. Έγινε η περιγραφή ή καταγραφή του έντυπου λόγου. Ένα είδος απολογισμού που συνδέεται με την πληροφόρηση και την τεκμηρίωση. Μ’ άλλα λόγια, είναι η γνώση του παρελθόντος κάθε θέματος που μας απασχολεί ως αντικείμενο μελέτης και έρευνας’ η συντήρηση της σχετικής με το θέμα ιστορικής μνήμης και τέλος το στίγμα του παρόντος.

    Αν η βιβλιογραφία ασχολείται με μνημεία του γραπτού λόγου που έχουν παραχθεί πριν από την εποχή του Γουτεμβέργιου θα πρέπει, από την άλλη πλευρά, να περιλάβουμε στα ενδιαφέροντά της και όλες τις σύγχρονές παραλλαγές «γραπτών» τεκμηρίων που έχουν προκύψει από την τεχνολογική εξέλιξη: μικροφίλμς, ηχογραφήσεις, οπτικοακουστικές εγγραφές.

   Όλα αυτά, βέβαια, καθώς και τις τρείς βασικές αρχές που διέπουν (ή πρέπει να διέπουν) κάθε βιβλιογραφική εργασία: την πληρότητα, την ακρίβεια και την εξ αυτοψίας καταγραφή, μπορεί να τα βρει διεξοδικότερα ο αναγνώστης στις αξιόπιστες εγκυκλοπαίδειες ή σε ειδικά εγχειρίδια τα οποία, πάντως, σπανίζουν στη γλώσσα μας. Δεν είμαι καθόλου βέβαιος αν οι σπουδαστές των ανωτάτων σχολών μας διδάσκονται βιβλιογραφική μεθοδολογία ή αν είναι εξοικειωμένοι με αποδελτιώσεις. Ένα είναι βέβαιο: η Ελλάδα καταλέγεται στις ελάχιστες χώρες του κόσμου που δε διαθέτουν τρέχουσα εθνική βιβλιογραφία, πράγμα που πρακτικώς σημαίνει ότι δεν γνωρίζουμε την ετήσια βιβλιοπαραγωγή μας, και δεν μπορούμε να προχωρήσουμε ούτε σε απολογισμούς, ούτε σε προγραμματισμούς. Το πρόβλημα συναρτάται με πολλούς δυσμενείς παράγοντες, όπως π.χ. η πλημμελής λειτουργία και κακή οργάνωση των δημοσίων βιβλιοθηκών μας, η έλλειψη σαφούς κρατικού προγράμματος για την παραγωγή, προώθηση και διάδοση του βιβλίου, η απουσία θεωρητικής υποδομής στα πανεπιστήμια. Όπως έχει παρατηρηθεί παλαιότερα, «η βιβλιογραφική παραγωγή του τόπου δε συμβάδιζε ποτέ με την εκδοτική. Η ελληνική βιβλιογραφία δεν μπόρεσε να αποκτήσει προσωπικότητα, μορφή, συνέχεια και συνέπεια. Παραμένει στη βάση της ερασιτεχνική, έξω από κανόνες μακριά από εξελίξεις. Η τεχνική της είναι ανύπαρκτη ή πολύμορφη, αποτέλεσμα των αυτοσχεδιασμών των συντακτών της, της έλλειψης προτύπων και της άγνοιας ή της αγνόησης των διεθνών ρευμάτων […] Το παρόν της, που το διακρίνει ο ίδιος βιοτεχνικός χαρακτήρας, περνάει μια φάση ζυμώσεων, αναζήτησης τρόπων τακτοποίησης των εκκρεμοτήτων και επιδίωξης ομοιογένειας και συνέπειας. (1)

   Αυτές τις εκκρεμότητες, τις ζυμώσεις και τις αναζητήσεις έρχεται να τονίσει και, πιθανότατα, να συστηματοποιήσει και να θέσει σε όρους συζήτησης το «Πρώτο Συνέδριο Ελληνικής Βιβλιογραφίας». Οι οργανωτές έχουν υποσχεθεί τη γρήγορη έκδοση των πρακτικών του συνεδρίου, προσθέτοντας έτσι έναν σημαντικό τίτλο στη βιβλιογραφία της ελληνικής βιβλιογραφίας. (2).

   Στις μικρογραφίες με τις οποίες κοσμούνται παλαιά χειρόγραφα, ή σε εικονογραφήσεις μεσαιωνικών βιβλίων, συχνά συναντούμε ορισμένες υπομονετικές μορφές καθισμένες μπροστά σε άβολα αναλόγια να γράφουν ή να αντιγράφουν βιβλία. Είναι οι «βιβλιογράφοι», μια ιδιότυπη κατηγορία εγγράμματων ανθρώπων, οι οποίοι αποτελούσαν πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας τον μηχανισμό παραγωγής βιβλίων. Έγραφαν ή αντέγραφαν βιβλία, ομολογουμένως όχι κατά τρόπο πάντοτε αλάνθαστο.

   Το είδος εξαφανίστηκε με την εξάπλωση της τυπογραφίας. Κληροδότησαν όμως στους μεταγενέστερους το διδακτικό παράδειγμα μιας τέχνης ταπεινής (χωρίς ύφος, άραγε;) που προϋποθέτει στοργή, προσοχή και προσήλωση στον γραπτό λόγο. Και εκείνη τη νοσταλγική γοητεία που χαρακτηρίζει κάθε χειρωνακτική  εργασία.

1., Κυρ. Ντελόπουλος: Η Εθνική Βιβλιογραφία όργανο ενημέρωσης και μέσο προβολής του βιβλίου. Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο. 1980, σελ. 5-6.

2., Πράγματι τα Πρακτικά κυκλοφόρησαν, με αξιέπαινη ταχύτητα, την αμέσως επομένη χρονιά: Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο- Σύλλογος Εκπαιδευτικών Λειτουργών Κολλεγίου Αθηνών. Πρακτικά Πρώτου Συνεδρίου Ελληνικής Βιβλιογραφίας. Αθήνα, 21-22 Οκτωβρίου 1989. Το Βιβλιογραφικό προσκήνιο στην Ελλάδα σήμερα. Αθήνα 1980.

Ελάχιστα εις μνήμη Δημήτρη Δασκαλόπουλου

    Έφυγε πριν δύο ημέρες ο σημαντικός έλληνας βιβλιογράφος, ποιητής και κριτικός της λογοτεχνίας γεννημένος στην Πάτρα Δημήτρης Δασκαλόπουλος. Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος μετά τον Γιώργο Κ. Κατσίμπαλη είναι αυτός που έθεσε τις βάσεις της σύγχρονης, των ημερών μας, ελληνικής λογοτεχνικής βιβλιογραφίας στην χώρα μας. Μιλώ αποκλειστικά για τον χώρο και τα πεδία της ελληνικής φιλολογίας (ποίηση, πεζογραφία) και όχι για τα άλλα επιστημονικά και ιστορικά πεδία καταγραφικών ερευνών της Ελληνικής Γραμματείας. Βλέπε πχ. τις εργασίες του παλαιού Δημήτριου Σ. Γκίνη, τις πολυσέλιδες εργασίες του Φίλιππου Ηλιού, «Βιβλιογραφία του 19 και 20^ου αιώνα», του Κωνσταντίνου Γ. Κασίνη, «Βιβλιογραφία της Ξένης Λογοτεχνίας του ΙΘ΄ και Κ΄ αιώνα» και ορισμένων άλλων. Δίχως να παραλείψουμε και τις Βιβλιογραφικές φιλολογικές εργασίες του ποιητή Ντίνου Χριστιανόπουλου για την Θεσσαλονίκη και άλλων συνεργατών του για ευρωπαίους λογοτέχνες. (Τόμας Μαν, Ράινερ Μαρία Ρίλκε κλπ.), ας μας επιτραπεί να μνημονεύσουμε ακόμα, σε μία θεώρηση γενικής εκδοτικής κατηγορίας καταγραφών, των χρόνων της γενιάς μου μετά την μεταπολίτευση, τις αποδελτιώσεις του λογοτεχνικού περιοδικού «‘Ιχνευτής» και του εκδότη του, ή για τις εκδόσεις της μεσαιωνικής ελληνικής ιστορίας το περιοδικό «Βιβλιοφιλία». Στους φιλολογικούς χώρους θα προσθέταμε και την εργασία της Μάρθας Καρπόζιλου για τα Λογοτεχνικά Αφιερώματα των Περιοδικών, του Γιώργου Π. Σαββίδη για τις Καβαφικές εκδόσεις, του Νίκου Τριανταφυλλόπουλου και τις εργασίες του για μία καταγραφή της Παπαδιαμαντικής Βιβλιογραφίας, Του Γιάννη Ι. Φουσάρα και το βιβλίο του Βιβλιογραφία των Ελληνικών Βιβλιογραφιών, και τις αποδελτιωτικές προσεγμένες πάντα εργασίες πάνω στις κατά καιρούς εκδοθείσες ελληνικές λογοτεχνικές βιβλιογραφίες του συγχωρεμένου Παναγιώτη Μαστροδημήτρη. Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος στην εισήγησή του στο πρώτο συνέδριο ελληνικής βιβλιογραφίας στο Κολλέγιο Αθηνών 21-22 Οκτωβρίου 1989 που οργανώθηκε από το Ελληνικό Λογοτεχνικό Ιστορικό Αρχείο και το Σύλλογο Εκπαιδευτικών Λειτουργών του Κολλεγίου Αθηνών, στην μεστή και γόνιμη εισήγησή του αναφέρεται στα Βιβλιογραφικά της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, δίνοντας στοιχεία και ονόματα. Το κείμενο «Βιβλιογραφίας εγκώμιον» δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στην Κυριακάτικη έκδοση της πρωινής εφημερίδας «Το Βήμα» 22/10/1989. Και οι δύο εργασίες του, τις συμπεριέλαβε δέκα χρόνια αργότερα στον τόμο με Θέματα, συγγραφείς, έργα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, με τίτλο «Συμπαθητική μελάνη» εκδόσεις «Ερμής» Αθήνα 1999. Στο σημερινό σημείωμα αντιγράφω το άρθρο του στην εφημερίδα «Το Βήμα», ενώ σε επόμενο στην μνήμη του την Εισήγησή του στο πρώτο συνέδριο. Μάλιστα για τους λογιώτατους ορθογραφικά αλάνθαστους, στις σημειώσεις του ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, σελ. 174 κλείνοντας τις πληροφορίες αναφέρει «Το Βιβλιογραφικό προσκήνιο στην Ελλάδα σήμερα» Αθήνα 1980, ενώ από τυπογραφική αβλεψία, η έκδοση έγινε το 1990. Στην δική μου αντιγραφή «μαύρισα»- υπογράμμισα ερώτηση και απάντηση που είναι τα κεντρικά σημεία του κειμένου και φωτίζουν την όλη οπτική του. Το Βιβλίο με τα Πρακτικά κυκλοφόρησε από το ΕΛΙΑ και σήμερα με την αγορά του ΕΛΙΑ, μετά τον θάνατο του Χαριτάτου το Αρχείο περιήλθε στην κατοχή του ΜΙΕΤ και πωλείται όπως και άλλα ομοειδής κατηγορίας βιβλία. Ανάμεσα στα 18 ονόματα των τότε φιλόλογων και επιστημόνων και ιστορικών συμμετεχόντων, αναγνωρίζουμε εκείνα του Κωνσταντίνου Θ. Δημαρά, της Λουκίας Δρούλιας, του Αδαμάντιου Στ. Ανεστίδη, του Κυριάκου Ντελόπουλου, του Γιώργου Π. Σαββίδη, του Μάνου Χαριτάτου, της Αλεξάνδρας Παπάζογλου, του Γιώργου Παναγιώτου και άλλων.

    Σε αυτήν την «ιδιότυπη κατηγορία εγγράμματων ανθρώπων»- σύμφωνα με τα λεγόμενά του- τους «βιβλιογράφους», ανήκει δικαιωματικά και επάξια ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος. Σε αυτούς τους επαγγελματίες ή ερασιτέχνες παθιασμένους και με μεράκι, μεγάλες αντοχές ακούραστους βιβλιογράφους, που τους είδαμε σκυμμένους πάνω στα αναλόγιά τους στην μεταφορά στην κινηματογραφική οθόνη του μυθιστορήματος του ιταλού συγγραφέα «Το όνομα του Ρόδου». Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος άνοιξε σύγχρονους δρόμους στην παράδοση της ελληνικής σειράς των βιβλιογράφων. Δεν είναι μόνο οι εργασίες του πάνω στην Βιβλιογραφία του Κ. Π. Καβάφη ή του Οδυσσέα Ελύτη κλπ. είναι η όλη του συστηματική μεθοδολογία συγκέντρωσης του υλικού του. Και ας μην συμπεριέλαβε το πλήθος των βιβλιογραφικών αναφορών που υπήρχαν στην εποχή του πχ. εφημερίδες και έντυπα, εξάλλου, όπως έχουμε γράψει σε δικές μας εργασίες μία Βιβλιογραφία είναι ανοιχτή στο χρόνο, έχει αρχή όχι όμως τέλος. Είναι η συνέπεια και η προσωπική του προτίμηση και αγάπη που έδειξε για αυτό το είδος και κατηγορία της ανθρώπινης γραφής. Εργασίες του χρήσιμες και απαραίτητες, βιβλία υποδομής για τους ασχολούμενους και ενδιαφερόμενους της ελληνικής λογοτεχνίας και φιλολογία και όχι μόνο. Και δεν είναι «δήθεν» η κρίση του για έναν άλλον Βιβλιογραφικό άθλο, αυτόν της Αικατερίνης Μακρυνικόλα για την Βιβλιογραφία Γιάννη Ρίτσου 1924-1989.

    Το κοπιώδες έργο των ελλήνων ή ελληνίδων Βιβλιογράφων, δεν είναι ούτε προς άκριτο ενθουσιασμό ούτε προς επιλεκτικό ψόγο, οφείλουμε να το δούμε όλοι εμείς που είμαστε (ας μου επιτραπεί η έκφραση «έξω από τον χορό πολλά τραγούδια λέμε») μέσα στο πλαίσιο των ατομικών ευκαιριών, πάσης φύσεως ευκολιών και οικονομικών υποστηρίξεων των εκάστοτε Βιβλιογράφων που καταπιάνονται να φέρουν εις πέρας μιάς τέτοιας μορφής ογκώδεις εργασίες που, ούτως ή άλλως, πέρα από την ειδική χρησιμότητά τους, αριθμητικά το κοινό των αναγνωστών που θα ενδιαφερθεί είναι μικρότερο ίσως από αυτό των ειδικών. Στην ποίηση του Ανδρέα Κάλβου θα σταθούμε ή στην Βιβλιογραφία του συνθεμένη από τον Γιώργο Ανδρειωμένο.

   Όμως ο λόγος του αργεντινού συγγραφέα παραμυθά Χόρχε Λουϊς Μπόρχες, που έκανε- μεταποίησε- τις μεγάλες ιστορίες και μύθους του παγκόσμιου πολιτισμού σε μικρές καθημερινές ιστορίες, εύληπτες και αποδεκτές στο ευρύ αναγνωστικό κοινό, κάτι σαν τις Ευαγγελικές παραβολές, ότι «Ο μόνος λόγος για τον οποίο πρέπει να δημοσιεύσει κανείς τα κείμενά του είναι για να μην περνάει όλη του τη ζωή διορθώνοντάς τα.» Αν αυτό ισχύει για έναν συγγραφέα, λογοτέχνη, πόσο μάλλον ισχύει για έναν βιβλιογράφο θα ρωτούσαμε από την μεριά μας;

   Τα λόγια του Μπόρχες ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος τα αναφέρει στον πρόλογό του «Δύο λόγια» στο βιβλίο του «Ιχνογραφία» Κριτικά Σχόλια, εκδόσεις «Γαβριηλίδης», Αθήνα 2007.

   Όσο για τα σχετικά αναμενόμενα λαθάκια των εκδόσεων που συχνά συναντάμε και κοκκινίζουν οι παρειές μας, η απάντησή μου είναι το ποίημα του ποιητή Ανδρέα Λασκαράτου:

          ΟΙ  ΛΟΓΙΩΤΑΤΟΙ

Παιδιά ηλικιωμένα είν’ τα λεγόμενα

Έλληνες, με δύο λάμβδα και δασεία,

Ορθογραφία, και σύνταξη, κ’ επόμενα,

Κάνουν όλη τους τώρα την αξία.

  Μα σε λίγον καιρόν αναστενόμενα,

Και φθάνοντας σε νόμιμη ηλικία,

Θα αφίσουν τούτα τα παιδαριευόμενα,

Γι’ άλλη ανθρωπιά, για διάφορη πορεία.

   Θα αφήσουν τες ψιλές και τες δασείες,

Τές οξείες, βαρείες, περισπωμένες,

Τές μακρές συλλαβές, και τές βραχείες,

   Κι άλλες παιδιαροσύνες ‘ περασμένες,

Και θε να στρέφουν ‘τότε τα μυαλά τους,

Εκεί που τους καλεί η ανθρωπιά τους.

--

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Λογοτεχνικά Πάρεργα

Πειραιάς 1 Ιουνίου 2026

            

Έφυγε ο Βιβλιογράφος Δημήτρης Δασκαλόπουλος

 ΔΗΜΗΤΡΗΣ    ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ

  Πάτρα 6/12/1939- 30/5/2026

Έφυγε ο Βιβλιογράφος, ποιητής, ανθολόγος, δοκιμιογράφος, επιμελητής εκδόσεων, μελετητής και κριτικός της λογοτεχνίας Δημήτρης Δασκαλόπουλος. Τα Ελληνικά Γράμματα του οφείλουν πολλά. Η προσφορά του στον τομέα της Ελληνικής Βιβλιογραφίας είναι σπουδαία και μεγάλη, μετά τον Παλαμιστή Γιώργο Κ. Κατσίμπαλη ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος υπήρξε ο σημαντικότερος και ίσως ο συστηματικότερος Βιβλιογράφος πολλών Ελλήνων Συγγραφέων. Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος συνέταξε μόνος του ή μαζί με την σύζυγό του συγγραφέα Μαρία Στασινοπούλου μεταξύ άλλων τις Βιβλιογραφίες και Εργογραφίες: του Γιώργου Σεφέρη 1931-1979 Βιβλιογραφική δοκιμή (Ε.Λ.Ι.Α.1979), του Γιώργου Κ. Κατσίμπαλη (Ε.Λ.Ι. Α.1980), τα Βιβλιογραφικά για τον Άγγελο Σικελιανό 1980-1982 (Ε.Λ.Ι.Α.1983), την Βιβλιογραφία του Οδυσσέα Ελύτη (1971-1992) (Εταιρεία Συγγραφέων 1993), μαζί με την σύζυγό του Μαρία Στασινοπούλου την Βιβλιογραφία του Αλέξανδρου Κοτζιά (1942-1997) (Κέδρος 1998), την Βιβλιογραφία του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη (1886-2000) στην Θεσσαλονίκη (από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας 2003) κλπ. Ανθολόγησε την Εισαγωγή στην ποίηση του Γιώργου Σεφέρη (1996), τις Παρωδίες Καβαφικών ποιημάτων (1998), τα Ελληνικά Καβαφογενή Ποιήματα( Πάτρα 2003), το 2003 πάλι με την συνεργασία της Μαρίας Στασινοπούλου μας έδωσε την Ανθολόγηση των Καβαφικών Ποιημάτων. Ένα χρόνο πριν στις εκδόσεις ( Μεταίχμιο 2002) μαζί με την Μαρία Στασινοπούλου κυκλοφορούν τον τόμο Ο Βίος και το Έργο του Κ.Π. Καβάφη, ενώ από τις εκδόσεις (Ίκαρος 2006) εκδίδεται το μελέτημά του Εις τα περίχωρα Αντιοχείας και Κερύνειας (Καβάφης- Σεφέρης). Επίσης επιμελήθηκε το βιβλίο Γιώργος Σεφέρης Η ποίηση στον κινηματογράφο (1986), την Αλληλογραφία Γιώργου Σεφέρη με τον Αλεξανδρινό (γεννημένο στον Πειραιά) Τίμο  Μαλάνο ( Ολκός1990), τον Γ΄ τόμο των Δοκιμών του Γιώργου Σεφέρη (1992), τα Γράμματα του εικαστικού και ποιητή Νίκου Εγγονόπουλου στην σύζυγό του Λένα ( Ίκαρος1993). Από τις εκδόσεις (Διάττων 1990) κυκλοφορεί το βιβλίο του Λογοτεχνικά περιοδικά της Αλεξάνδρειας. Οι εκδόσεις (Μπιλιέτο 1998) εκδίδουν το βιβλίο του για τον ποιητή Νίκο Γκάτσο, ενώ από το (Ίδρυμα Ουράνη 2016) κυκλοφορεί η Βιβλιογραφία Γιώργου Σεφέρη 1922-2016. Σαν ποιητής ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος εμφανίζεται στα ελληνικά γράμματα το (1963) με την συλλογή με τον χαρακτηριστικό τίτλο Απόπλους. Δέκα χρόνια μετά ( Ίκαρος 1973) κυκλοφορεί την συλλογή Επιστροφές, το Αλφαβητάρι εκδίδεται από (Ολκός 1976), η Νέκυια από το (Ε.Λ.Ι.Α.1978), το Γράμμα στον Ερμόλαο (Ε.Λ.Ι.Α.1981) τις Φωνές της σιωπής ( Γνώση 1982) την Κλειδούχος Μοίρα (1993), την Σκοτεινή Πανσέληνο Ποιήματα 1963-1993, συγκεντρωτική από (Νεφέλη1999). Έγραψε δεκάδες μελέτες όπως π.χ. τις Νύξεις για την τύχη του Οδυσσέα στη νεότερη ποίησή μας. Για την πεζογραφία του Κωστή Παλαμά, τα μυθιστορήματα του Ηλία Βενέζη, τα Ποιήματα του Τίτου Πατρίκιου, για τον Μανόλη Αναγνωστάκη, τον Σπύρο Τσακνιά, την Νόρα Αναγνωστάκη, για το περιοδικό «Διαγώνιος» του Ντίνου Χριστιανόπουλου, τον Κύπριο ποιητή Κώστα Μόντη, τον Θωμά Γκόρπα, τον πεζογράφο Νίκο Καχτίτση και δεκάδες άλλα. Το 1987 οι εκδόσεις «Διάττων» κυκλοφορούν το βιβλίο του Τα Βήματα του Χρόνου. Σημειώσεις Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Ο τόμος είναι αφιερωμένος «Για τον Τάκη και την Ξανθίππη- Μαρίνα», όπως και το Σχέδια στο περιθώριο. Οι εκδόσεις «Γαβριηλίδης» το 2007 εκδίδουν το βιβλίο με μελέτες του Ιχνογραφία. Κριτικά Σχόλια. Μιλά για πάνω από 10 έλληνες λογοτέχνες.  Ενώ κάτω από τον τίτλο Ανισόπεδες Διαβάσεις, στεγάζει τις Βιβλιοκριτικές του στην εφημερίδα «Τα Νέα» της περιόδου (1993-1996), βιβλιοπαρουσιάζονται πάνω από 120 τίτλοι ελληνικών και ξένων βιβλίων, μεταφράσεις, ο τόμος κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη 1999. Και από τις εκδόσεις (Ερμής 1999) εκδίδεται το βιβλίο του Συμπαθητική Μελάνη. Θέματα- Συγγραφείς- Έργα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. (ο τόμος περιλαμβάνει 20 μελετήματα δημοσιευμένα σε λογοτεχνικά περιοδικά, εφημερίδες, σύμμεικτους τόμους).

    Θα τερματίσουμε το πρώτο αυτό σημείωμά μας στον Βιβλιογράφο Δημήτρη Δασκαλόπουλο με την είδηση της απώλειάς του με ένα ποίημα που του αφιερώνει ένα άλλο μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων ο ποιητής Νάσος Βαγενάς

         ΠΑΝΤΟΥΜ

           Στον Δημήτρη Δασκαλόπουλο

Άνθρωπε έχεις μεγάλα κόκκινα φτερά.

Δεν λογαριάζεις τον κίνδυνο της ευτυχίας.

Το κεφάλι σου είναι ένα μαύρο περισκόπιο

που το βγάζεις συχνά στον ουρανό.

 

Τα ποτάμια κυλούν τα νερά τους

σε βρώμικες σιδερένιες κοίτες.

Χορτάρι φυτρώνει στο πρόσωπό σου.

Στα πόδια σου ανεβαίνει η υποψία

 

πώς κάτι δεν πάει καλά με το χώμα.

Στο δέρμα σου κολλούν τα λίγα ένσημα της αγάπης.

Αυτοκίνητα τρέχουν σταματημένα.

Κι όλα τούτα τα ονομάζεις ζωή.

 

Το κεφάλι σου είναι ένα μαύρο περισκόπιο.

Σε βρώμικες σιδερένιες κοίτες.

Πώς κάτι δεν πάει καλά με το χώμα.

Άνθρωπε έχεις μεγάλα κόκκινα φτερά.   

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων στην οποία υπήρξε ιδρυτικό μέλος:

Εταιρεία Συγγραφέων - Hellenic Authors Society

Αποχαιρετάμε με μεγάλη θλίψη το ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, σπουδαίο ποιητή, μελετητή της λογοτεχνίας και βιβλιογράφο Δημήτρη Δασκαλόπουλο.

   Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος υπήρξε μέλος με συνεχόμενη και πολυετή ενεργή προσφορά στη ζωή της Εταιρείας μας. Την υπηρέτησε ως μέλος του δεύτερου Διοικητικού της Συμβουλίου (1984-1986) υπό την Προεδρία του Εμμανουήλ Κάσδαγλη και επί σειρά ετών, μέχρι και σήμερα, εισηγήθηκε για την εισδοχή πολλών νέων μελών στην Εταιρεία μας. Το 2025 απένειμε το Μεγάλο Βραβείο Διδώ Σωτηρίου της Εταιρείας στον σημαντικό μας ποιητή και στενό του φίλο Τίτο Πατρίκιο.

Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος γεννήθηκε το 1939 στην Πάτρα, σπούδασε νομικά στην Αθήνα και εργάστηκε στην Εθνική Τράπεζα, όπου για μεγάλο χρονικό διάστημα είχε την ευθύνη του Τομέα Εκδόσεων & Ιστορικού Αρχείου, της έκδοσης του πολιτιστικού περιοδικού της Εμείς, ενώ υπήρξε και διευθυντής του Τμήματος Δημοσίων Σχέσεων της Τράπεζας. Είχε εκδώσει πολλά ποιητικά βιβλία, μελέτες για τη λογοτεχνία και δοκίμια, ενώ δημοσίευε επί σειρά ετών κριτικές λογοτεχνίας στον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο. Είχε επιμεληθεί εκδόσεις έργων του Σεφέρη και είχε συντάξει βιβλιογραφίες για τον Σεφέρη, τον Γ. Κ. Κατσίμπαλη, τον Σικελιανό, τον Ελύτη, τον Μανόλη Αναγνωστάκη, τον Αλέξανδρο Κοτζιά, τη Νόρα Αναγνωστάκη, τον Κ. Π. Καβάφη κ.ά. Είχε προσκληθεί και συμμετάσχει ως ομιλητής σε πολυάριθμα συνέδρια, συμπόσια και ημερίδες. Ήταν μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου (Ε.Λ.Ι.Α), της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας, του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού, της Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας της Σχολής Μωραΐτη.

Το 2006 ανακηρύχτηκε επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το 2010 του Πανεπιστημίου Πατρών και το 2023 του Πανεπιστημίου της Κύπρου. Χρημάτισε αναπληρωματικό μέλος στο Διοικητικό Συμβούλιο του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας, αντιπρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και Πρόεδρος του ΔΣ του Ομίλου Φίλων του Μανόλη Αναγνωστάκη. Υπήρξε μέλος της Κριτικής Επιτροπής των κρατικών λογοτεχνικών βραβείων και της Κριτικής Επιτροπής του περιοδικού Διαβάζω. Το 2015 βραβεύθηκε με το βραβείο του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου του, το 2021 με το Μεγάλο Τιμητικό Βραβείο του ηλεκτρονικού περιοδικού Αναγνώστης, το 2022 με το Βραβείο Συνολικής Προσφοράς Βασίλης Μιχαηλίδης του Ομίλου Λογοτεχνίας και Κριτικής της Κύπρου και με το Βραβείο Ζαν Μορεάς του Γραφείου Ποιήσεως και το 2026 με το Ειδικό Βραβείο Καβάφη στο πλαίσιο των εκδηλώσεων Καβάφεια 2026.

Στη σύζυγό του Μαρία Στασινοπούλου, σημαντική συγγραφέα και μέλος της Εταιρείας μας, και στους υπόλοιπους οικείους του εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια.».

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Λογοτεχνικά Πάρεργα

Πειραιάς 31/5/2026