Γιώργος Θέμελης τα ποιήματα του Ανδρέα Κάλβου

 

Α Ν Δ Ρ Ε Α   Κ Α Λ Β Ο Υ

Π Ο Ι Η Μ Α Τ Α

Του Γιώργου Θέμελη

Περιοδικό «ΕΥΘΥΝΗ» έτος Α΄, φ.11/11,1961, σ.87-88

     Διαβάζοντας κανείς τις Ωδές του Κάλβου έχει την αίσθηση, ότι αφαρπάζεται προς ένα ύψος, απ’ όπου μετέωρος αγναντεύει τον κόσμο μέσα σ’ έναν ανοιχτό ορίζοντα. Δεν έχει μπροστά του ένα συγκεκριμένο τοπίο με  όρια, έχει το κοσμικό απέραντο ανάστημα. Δε «βλέπει», δε διακρίνει δηλαδή από κοντά τα φαινόμενα όπως στην καθημερινότητα’ εποπτεύει από ψηλά, ό,τι μπορεί να προβληθεί μέσα από τις πιό πλατιές διαστάσεις χώρου. Σε τέτοιες κοσμικές διαστάσεις είναι τοποθετημένη η ποίηση του Κάλβου. Αυτός είναι ο χώρος της:

          Ένας Θεός και μόνος

          Αστράπτει από τον ύψιστον

          Θρόνον’ και των χειρών του

          Επισκοπεί τα αιώνια

               Άπειρα έργα.

          Κρέμονται υπό τους πόδας του

          Πάντα τα έθνη, ως κρέμεται

          Βροχή έτι εναέριος

          Ενώ κοιμώνται οι άνεμοι

             Της Οικουμένης.

                  (Είς Αγαρηνούς).

          Εδώ υπάρχει το μέγιστον ύψος, η ψηλότερη σκοπιά, απ’ όπου ο Κάλβος-κι’ εμείς μαζί του- θεάται τον κόσμο. Κάτω όλα τα πράγματα «κρέμονται» πραγματικά «ως βροχή έτι εναέριος», μετεωρίζονται. Τίποτε δεν είναι «κάπου», τοποθετημένο σ’ ένα ωρισμένο και στερεό έδαφος. Όλα κυμαίνονται στο άπειρο, γιατί το έδαφός τους είναι το άπειρο- ή μάλλον το βλέμμα του Θεού, που τα επισκοπεί. «Κρέμονται υπό τους πόδας του» ή ταξιδεύουν «εις την άπειρον θάλασσαν των ονείρων.

          Η εστία της ποιητικής ουσίας στην ποίηση του Κάλβου είναι κυριώτερα αυτός ο μετεωρισμός των πάντων μέσα στην απεραντοσύνη, μετεωρισμός που έχει, αλήθεια, κάτι το ονειρικό:

          Των οσίων τα πνεύματα

          Ως αργυρέα ομίχλη

          Τα υψηλά αναβαίνει,

          Και εις ποταμούς διαλύεται

             Φωτός και δόξης.

          Μόνον βλέπω τον Ήλιον

          Μένοντα εις τον αέρα’

          Τους τριγύρω χορεύοντας

          Ουρανούς κυβερνάει

              Με δίκαιον νόμον.

                (Εις Αγαρηνούς)

          Μέσα σ’ αυτή την «εναέριον έτι βροχήν» των πραγμάτων ο ποιητής ξεχωρίζει και ονομάζει, ό,τι από τον όγκο του προβάλλεται για μιά στιγμή σαν σημείο- σύμβολο, ό,τι διαγράφεται’ όλα όσα έχουν από τη φύση τους ή τη δύναμή τους κάποιο μέγεθος και μεγαλείο: η «οικουμένη», η νύχτα, η μέρα, η θάλασσα, τ’ άστρα, τα βουνά, οι βράχοι, τα βασιλικά ζώα: λέων, αετός’ η αστραπή, ο χείμαρρος, τα δάση. Φτάνει ως τ’ άνθη, τα πλοία, τα ποίμνια, τα σύγνεφα, τις μέλισσες, τα δάκρυα, όταν όλα τούτα, τα φαινομενικώς μικρών διαστάσεων, έχουν ένα νόημα, ενσαρκώνουν μιά ιδέα ή υποβάλλουν μιά κατάσταση, παίρνοντας με τούτο μιά ιδιαίτερη σημασία, που δικαιώνει την ορατότητά τους, σα να βγαίνουν στην επιφάνεια και λάμπουν για μιά στιγμή μέσα:

          Είς το χάος αμέτρητον

          Των ουρανίων ερήμων…

          Εις το απέραντον διάστημα.

          Μέσα σ’ έναν τέτοιο άπειρο χώρο είναι φυσικό να περιορίζεται η ορατότητα και μαζί της ο κόσμος των φαινομένων και των αποχρώσεων, πού μας προσφέρεται με το κοντινό κοίταγμα. Μας δίνεται όμως αυτός ο μεγαλειώδης και απέραντος ορίζοντας, που δεν έχει πιό πέρα, η ανύψωση από το έδαφος του μυρμηγκιού στο ύφος του αετού:

          Ημείς, ως τας κλαγγάς

          Εις τα σύννεφα αφίνει

          Ο μέγας αετός

          και εις τα βαθεά λαγκάδια

               Αφρούς και βράχους’

          Ομοίως υπερπετάξαντες

          Μακράν οπίσω ιδώμεν…

               (Εις Πάργαν)

          Η ποίηση του Κάλβου δεν οδοιπορεί, αλλά «τα υψηλά ανεβαίνει», πετάει, «αφίνοντας οπίσω» τα ταπεινά και καθημερινά:

          Την οργήν των τροχών

          Από τυφλάς ηνίας

             Διασυρομένων.

          Για τούτο η πιό χαρακτηριστική του λέξη, - η λέξη κλειδί-, είναι το φτερό και το πέταγμα:

          Τας πτέρυγας απλώνει

          Ως τ’ όρνεον του Διός…

 

          Τρέξατε εδώ τον θόρυβον

          των μεγάλων πτερύγων

          Φέρετ’ εδώ…

 

΄        Έρωτα, τρέξε, εξάπλωσον

          Αιώνια τα πτερά σου…

 

          Μεγάλη, τρομερή,

          Με τα πτερά απλωμένα

          Καθώς αετός αεικίνητος

 

          Δίδει αυτή τα πτερά,

          Και ιδού τα γόνατα

          Του ανθρώπου πετάουν.

          Η Ποίηση, σαν μιά άλλη πραγματικότητα, δημιουργεί το δικό της χώρο, όπως και το δικό της χρόνο. Ανοίγει διαστάσεις, όπως η Μουσική και η Αρχιτεκτονική.

          Η παρουσία τοποθετείται μέσα σ’ ένα διαρκές παρόν.

          Το πρόβλημα είναι, ποιά είναι η ποιότητα και η ουσία αυτού του ποιητικού παρόντος σχετικά με τον εμπειρικό χρόνο.

          Ως διαρκές παρόν ο ποιητικός χρόνος δεν κατατέμνεται στο παρελθόν, παρόν, μέλλον. Είναι σα μιά εισβολή αιωνιότητας μέσα στο χρόνο. Σαν τέτοιος περιέχει μες σε μιά αξεχώριστη ενότητα και τα τρία σημεία κατατομής του εμπειρικού χρόνου.

          Μπορούμε λοιπόν να πούμε, πώς ο ποιητικός χρόνος στην ποίηση του Κάλβου είναι μιά συνύφανση του παρελθόντος μέσα στο παρόν. Ως να μην υπάρχει το παρόν ως κάτι αυτούσιο, αλλά ως προέκταση του παρελθόντος.

          Ενώ είναι χριστιανός με πίστη, όπως ομολογείται και ακούγεται σ’ όλη του την ποίηση, μιλάει ωστόσο- και βλέπει ακόμα- σαν κλασικός Έλληνας. Κάνει άραγε φιλολογία, εισάγοντας νεκρά μουσειακά στοιχεία μέσα στη ζωή; Δε θα μπορούσε κανείς να το τεκμηριώσει. Τα ανθολογικά στοιχεία, και μαζί μ’ αυτά η όλη στάση ζωής, και το γλωσσικό μείγμα,- που όταν κανείς τ’ αρνηθεί, δε θα μείνει πιά τίποτα για να δεχτεί,- δε φαίνονται νάναι καθαρώς διανοητικά παρείσακτα, κ’ επομένως νοθεία της ποίησης. Βγαίνουν από κάποιο βαθύτερο στρώμα. Έχουν αφομοιωθεί κ’ έγιναν αίσθημα, που βαραίνει επάνω στον τρόπο που αισθάνεται και βλέπει ο Κάλβος. Αισθάνεται και δε φιλολογεί απλώς, ότι:

          Της Ζακύνθου τα δάση

          Και τα βουνά σκιώδη,

          Ήκουον ποτέ σημαίνοντα

          Τα θεία της Αρτέμιδος

               Αργυρά τόξα.

 

          Και σήμερον τα δέντρα

          Και τάς πηγάς σεβάζονται

          Δροσεράς οι ποιμένες’

          Αυτού πλανώνται ακόμα

               Η Νηρηϊδες.

             (Φιλόπατρις)

          Όπως ο Παπαδιαμάντης. Υπάρχει συγγένεια και αναλογία ανάμεσα στην ανάμιξη χριστιανικού και παγανιστικού στοιχείου στον Παπαδιαμάντη, και στην ανάμιξη αρχαιολατρείας και ζωής στον Κάλβο. Η Νεοελληνική εθνική αποκατάσταση είναι για τον Κάλβο επιστροφή και αναβίωση του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Επαναφορά του παρελθόντος μέσα στο παρόν:

          Χρόνος χαράς επέστρεψε

          Και λάμπει τώρα ελεύθερον

          Το Δέλφιον όρος…

 

          Ρέει καθαρόν το αργύριον

          Της Ιπποκρήνης…

 

          Ήλθετε, ώ Μούσαι, ακούω,

          Και χαίρουσα πετάει,

          Πετά η ψυχή μου, ακούω

          Των λυρών τα προοίμια,

                Ακούω τους ύμνους.

                   (Εις Μούσας)

Σ΄ ένα άκρο όριο ο Κάλβος συμβιβάζει την επιστροφή των «Μουσών» και του «Χορού των αθανάτων» με το «Ένας Θεός και μόνος αστράπτει από τον ύψιστον Θρόνον».

          Αναμφισβήτητα στη συνείδησή του, όπως φαίνεται και στην ποίηση, υπάρχει ιεράρχηση: Ο «ένας Θεός και μόνος» υπάρχει ως Θεός δημιουργός του κόσμου, και όλα «κρέμονται υπό τους πόδας του». Οι «αθάνατοι» ελληνικοί θεοί υπάρχουν και υπόκεινται ως ενδοκοσμικές «ελληνικές» δυνάμεις και σύμβολα καταστάσεων, ως αναβίωση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος μέσα στο παρόν.

          ΓΙΩΡΓΟΣ  ΘΕΜΕΛΗΣ

Ελάχιστα

          Θα μπορούσαμε σήμερα, το 2026, στα μισά της πρώτης εικοσαετίας της τρίτης του ανθρώπου ποιητικής χιλιετίας να μιλήσουμε για, και να διαβάσουμε τον Ανδρέα Κάλβο; Αυτόν τον γνωστό μας άγνωστο  Έλληνα δάσκαλο που δεν γνώριζε και τόσο καλά τα «νέα ελληνικά» της εποχής του αλλά κάτεχε την ποιητική γλώσσα του αρχαίου επικού ποιητή Πινδάρου; Αυτής της ευγενικής και σεμνής μορφής που εμφανίστηκε στα ποιητικά μας πράγματα- και εμφανίστηκε σαν μία ποιητική περίπτωση ενάντια στο κεντρικό και μεγάλο ρεύμα της Σολωμικής και Δημοτικής γλωσσικής παράδοσης, και στάθηκε στα «προπύλαια» του Ναού της Ελληνικής Ποίησης ως ο άλλος πυλώνας της. Ο τραγικός στην ιδιωτική του ζωή Ανδρέας Κάλβος γεννήθηκε στην Ζάκυνθο το 1792, από μικρή ηλικία των 10 χρόνων υποχρεώθηκε να ακολουθήσει τον πατέρα του στην Ιταλία, να ξενιτευτεί μαζί με τα αδέρφια του εγκαταλείποντας την μητέρα του και την Ελλάδα. Την μητέρα του δεν θα την ξαναδεί πεθαίνει το 1815, ενώ στα 1812 χάνονται τα ίχνη του πατέρα του και τα παιδιά θα παραμείνουν μόνα. Το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα του βίου του τον συναντάμε εγκατεστημένο στο εξωτερικό όπου θα συνάψει δύο γάμους. Ο δεύτερος στην Αγγλία, όπου θα αποκτήσει ένα κοριτσάκι.  Πριν καλά-καλά απολαύσει τις χαρές του οικογενειακού βίου χάνει την γυναίκα και το παιδί του. Μαυροφορείται, γίνεται απόκοσμος, σκεπτικός, ευερέθιστος ενώ κλονίζεται η υγεία του. Πριν κλείσει τα 30 επισκεπτόμενος την Ιταλία θα μυηθεί στον Καρμποναρισμό. Επισκέπτεται την Ελβετία όπου θα τυπώσει την πρώτη του συλλογή με 10 Ωδές του, το βιβλίο έχει τίτλο «Η Λύρα». Η Ελληνική Επανάσταση τον βρίσκει εγκατεστημένο στην Γαλλία, στο Παρίσι (1826) εκεί θα κυκλοφορήσει ακόμα 10 Ωδές του με τίτλο «Λυρικά». Έκτοτε θα ασχοληθεί μόνο με τον πεζό λόγο και θα γράψει και θα δημοσιεύσει μόνο στα Ιταλικά. Στα 1852 τον βρίσκουμε εγκατεστημένο στην Αγγλία και μαζί με την δεύτερη σύζυγό του διευθύνουν ένα παρθεναγωγείο. Μεταφράζει βιβλία για την Αγγλικανική Εκκλησία. Στην περιοχή του Louth θα αφήσει την τελευταία του πνοή. Σχεδόν έναν αιώνα μετά, το 1960, γίνεται η μετακομιδή των οστών του μαζί με της γυναίκας του από το κοιμητήριο του Louth που αναπαύονταν στην πατρίδα του την Ζάκυνθο, δίπλα στον τάφο του Διονυσίου Σολωμού. Στην αιωνιότητα του χρόνου των νέων τους χωμάτων θα αρχίσουν οι δύο μεγάλες μοναχικές μορφές της επτανησιακής ποιητικής παράδοσης την συνομιλίας τους που δεν είχαν αρχίσει όσο βρίσκονταν εν ζωή. Το διάστημα της εγκατάστασής του στο εξωτερικό (1812) ο νεαρός ποιητής Ανδρέας Κάλβος θα συναντήσει και θα γνωρίσει τον ιταλό γνωστό ποιητή Ούγο Φώσκολο με καταγωγή από την Ζάκυνθο και θα γίνει γραμματέας του για μεγάλο διάστημα. Κάτω από την δική του ποιητική σκιά ο Κάλβος θα γράψει στην Ιταλική γλώσσα λυρικά ποιήματα, τραγωδίες και μελέτες. Ο Ανδρέας Κάλβος παρέμεινε ένας αρχαϊστής ποιητής, και ακόμα και στις μέρες μας αποτελεί για πολλούς ένα ποιητικό αίνιγμα, αν και η Ομιλία στην αίθουσα του «Παρνασσού» του Κωστή Παλαμά για την ποίησή του στάθηκε η αφορμή να τον γνωρίσουν οι πνευματικοί κύκλοι των Αθηνών. Εξακολουθούμε όμως και σήμερα, στους θυελλώδεις καιρούς και ταραγμένους πολεμικά περιόδους που διανύουμε, αν αυτή η ελληνότροπος με την αμίλητη γλώσσα ποίηση που έχει γραφεί, αυτές οι 20 Ωδές που υφάνθηκαν πάνω στην κορύφωση της ελληνικής επανάστασης και τον ξεσηκωμό των Ελλήνων ενάντια των Οθωμανών, μα και το υπόλοιπο έργο που μας κληροδότησε έχει ερευνηθεί και σχολιαστεί τελεσίδικα, αποτελεί ερευνητική ενασχόληση μόνο για τους πανεπιστημιακούς και εκπαιδευτικούς κύκλους, ή μας αφορά όλους μας και ιδιαίτερα τους σύγχρονους ασχολούμενους με την ποίηση και των δύο φύλων; Τρείς πανεπιστημιακοί καθηγητές, ερευνητές και συγγραφείς, ο Γιώργος Ανδρειωμένος, ο Μιχάλης Μερακλής και ο Νάσος Βαγενάς (για να μείνω σε ενδεικτικά ονόματα) ασχολήθηκαν με σεβασμό και αγάπη μαζί του, ερεύνησαν εξονυχιστικά το έργο και την πορεία του. Δημοσίευσαν την Βιοεργογραφία του, εξέτασαν λεπτομερειακώς τις 20 Ωδές του, αναστήλωσαν άλλες του εργασίες που γνωρίζουμε. Μπορούμε να αναρωτηθούμε-ας το επαναλάβουμε- αν είναι επίκαιρη σήμερα για τον έλληνα αναγνώστη η Πινδαρικής χροιάς γλώσσα του; ή είναι ανεπίκαιρη αναφορά;  (Το ίδιο θα τολμούσαμε να αναρωτηθούμε και για τους καθαρευουσιάνους και τους άλλους αρχαίστές- κλασικιστές έλληνες ποιητές της προ- Παλαμικής περιόδου). Μπορεί να συγκινήσει το άκρως προσωπικό Πινδαρικό του ύφος έναν σημερινό έλληνα νέο ακούγοντας ή διδασκόμενος τον ποιητικό του λόγο; Του λέει τίποτα ηχητικά, σαν άκουσμα η ποιητική του φωνή ή την προσπερνά αδιάφορα σαν μία ακόμα ελληνική παρουσία στην ιστορική διαδρομή της ελληνικής γραμματεία περιοριζόμενος σε ποιητικά θραύσματά της; Αφήνει επιγόνους η γραφή του και η προσωπική του μυθολογία, το ιδεαλιστικό για την Ελλάδα ιστορικό του όραμα; Ποια ακριβώς στοιχεία της ποίησής του ήταν εκείνα που κέντρισαν το ενδιαφέρον του μεγάλου δημοτικιστή Κωστή Παλαμά, και τυχαία ανακαλύπτοντας το βιβλίο με τα ποιήματά του τον ώθησαν να το αγοράσει και να μιλήσει σε εμάς για αυτό, προσφέροντάς του την αξία που του όφειλαν τα ελληνικά γράμματα στον μέλλοντα χρόνο; Σαν ποιητή ή σαν άτομο τον είδε ο Κωστής Παλαμάς. Είναι οι θέσεις και οι απόψεις του έλληνα φιλοσόφου και πολιτικού Κωνσταντίνου Τσάτσου για τον Ανδρέα Κάλβο το σύστημα ιδεαλιστικών ιδεών του και του κόσμου του ή μήπως εξυπηρετούν «άθελά τους» την επίσημη ελληνική κρατική πολιτιστική εθνική ιδεολογία; Πόσο ερεθίζει ακόμα την φαντασία μας η έλλειψη της μορφής του (δεν έχει διασωθεί μία εικόνα του) η επιθυμία του να συνδέει μέσα στην ποίησή του την παγανιστική αρχαιότητα με την σύγχρονή του χριστιανική;  Ποιάς δογματικής χριστιανικής εκδοχής είναι τα σύμβολά του; Ποιάς αρχαίας ελληνικής περιόδου είναι τα κλέη των κλασικών οραμάτων του; Ο Ανδρέας Κάλβος είχε την «λανθασμένη» και φαντασιακή εκτίμηση της Εικόνας για την Ελλάδα των χρόνων του όπως οι ξένοι φιλέλληνες περιηγητές και ταξιδιώτες,-την ονειρευόντουσαν από το εξωτερικό- ενώ η ιστορική της πραγματικότητα ήταν διαφορετική; Ας φέρουμε στην σκέψη μας τις εμφύλιες διαμάχες, τις δύο περιόδους της Βασιλείας, τις Δίκες των Αγωνιστών, την φτώχεια και την οικονομική εξαθλίωση, κατάντια πολλών εξ αυτών, την δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια κλπ.

Ο ποιητής Ανδρέας Κάλβος στάθηκε μόνος με την ιδιοτυπία της φωνής του, τους εθνικούς του οραματισμούς ανάμεσα στους ποιητές του καιρού του, ακόμα και στους πνευματικούς κύκλους της Ζακύνθου δεν ήταν και τόσο αποδεκτός, ένας κλασικιστής δάσκαλος που φιλοδοξούσε να ασχοληθεί με την λογοτεχνία, ένας βιοπαλαιστής δάσκαλος εργαζόμενος για την οικογένειά του.  Ήταν έλληνας ποιητής ή ξενομερίτης, και ποιοι στην εποχή του μιλούσαν την γλώσσα που εκείνος έγραφε τις Ωδές του, συναντάμε συγγενικά γλωσσικά στοιχεία, εκφράσεις και λέξεις παρόμοιου ύφους και σε άλλους έλληνες ποιητές; Ερωτήματα ενδέχεται άκαιρα, ίσως οφείλουμε όσοι αγαπάμε την ποίηση να χαιρόμαστε αυτόν τον φωτόλουστο ποιητικό λόγο, μία φωνή περί ελληνικού θανάτου «ακαταπαύστως» και Θείας Δικαιοσύνης, αφουγκραζόμενοι τον ρυθμό και την μουσική του Κόσμου δίχως σχολιασμούς και ερωτήματα. Ίσως;

          ΚΑΛΒΟΣ

          Ι

Κρύβουν τα σύννεφα το πρόσωπο των άστρων,

το στήθος της Ανδρομέδας και της Παρθένου.

Από το ρήγμα της ψυχής σου βγαίνουν

λευκά φαντάσματα της Αρετής. Και στο άσπρο

 

χαρτί όπου οργισμένος πελεκάς τον θρόνο

της Δικαιοσύνης, με αδαμάντινο στέμμα,

πέφτουν αχνίζοντας σταγόνες από το αίμα

ωμών τυράννων δολιοφρόνων.

 

Έτσι χτυπούσες, με πάθος, με μανία,

όλη τη νύχτα, μα τα σκυλιά δεν σωπαίναν

(σαν να σε βλέπω στεφανωμένο εμπρός μου)

 

για ν’ ακουστεί επιτέλους η αρμονία

-πάνω από ανάκτορα πυρπολημένα-

των ουρανών, η μουσική των κόσμων.

………………….

Νάσος Βαγενάς από τη συλλογή «Στη νήσο των Μακάρων».

          Για έναν έλληνα ποιητή ο οποίος μάλλον, απαρνήθηκε τα ανθηρά λιβάδια της ζωής για τα ουράνια. Το ελληνικό φωτεινό πένθος στον αντίποδα του σκοτεινού πένθους του Έντγκαρ Άλαν Πόε.

          Ο Γιώργος Θέμελης γεννήθηκε στην Σάμο στην κόψη της αρχής του προηγούμενου αιώνα 23/8/1900 και έφυγε από κοντά μας στην Θεσσαλονίκη δύο χρόνια μετά την μεταπολίτευση, 17/4/1976 Σάββατο του Λαζάρου. Σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε ως καθηγητής στην δημόσια και ιδιωτική εκπαίδευση. Κόρη του είναι η συγγραφέας Ελένη Κιτσοπούλου Θέμελη. Ο Γιώργος Θέμελης ασχολήθηκε με διάφορα είδη του γραπτού λόγου, ως ποιητής, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Τα βιβλία του αριθμούν αρκετούς τίτλους. Στην συγγραφική του διαδρομή χρησιμοποίησε τα ψευδώνυμα Γ. Αστερίου και Δ. Λογοθέτης. Τιμήθηκε δύο φορές με το Β΄ Βραβείο ποίησης το 1956 και με το Α΄ πρώτο Βραβείο έξι χρόνια μετά, το 1962. Βραβεύτηκε επίσης και από τον  Δήμο Θεσσαλονίκης το 1960. Η βιβλιογραφία για το έργο του είναι αρκετά μεγάλη. Πέρα από την ποίησή του σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα κατά καιρούς δοκίμιά του που έγραψε για διάφορα πρόσωπα της ελληνικής λογοτεχνίας και για την σημασία και λειτουργία της Ποίησης. Βλέπε ενδεικτικά: «Η Νεώτερή ποίησή μας. Πρώτος και Δεύτερος κύκλος», εκδ. Γεωργίου Φέξη, Αθήνα 1963. «Η Έσχατη Κρίση» από τον ίδιο εκδοτικό οίκο, Αθήνα 1964, όπου περιλαμβάνεται το κείμενό του «Ανδρέας Κάλβος ή τα πτερά της ψυχής», σ. 57-69. «Η Νεώτερη Ποίησή μας» Γενικές Απόψεις ΙΙ, εκδ. Βάκων, Αθήνα 1967. Και δύο τίτλοι των εκδόσεων Κωνσταντινίδη από τη Θεσσαλονίκη. «Η διδασκαλία των νέων ελληνικών. Το πρόβλημα της ερμηνείας» 1969 και «Ένας μονόλογος για την ποίηση» Πορεία προσανατολισμού προς το Άγαλμα, 1975.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς

17/4/2026

ΥΓ. Ερωτήματα όταν «η ανάγκη γίνεται Ιστορία»: Καλέ μου Κύριε, έφυγες και πήρες μαζί σου όλη την Ουράνια Δόξα και άφησες πίσω σου τόση μα τόση επίγεια ανθρώπινη Λόξα.      

Μικρός μετά Πασχαλινός σχολιασμός της επικαιρότητας του 2026

 

Μικρός μετά Πασχαλινός σχολιασμός της επικαιρότητας του 2026

    Πέρασε και το Πάσχα του 2026 αδέρφια μου συνέλληνες, κάθε εργαζόμενος «κατεργάρης» στον πάγκο του μέχρι την επόμενη επίσημη αργία. Η Πρωτομαγιά δεν πιάνεται μια και είναι απεργία όπως λένε οι κρατούντες τα ηνία της επαναστατικής αγωνίας και αγώνων. Είχαμε την μεγαλύτερη έξοδο των τελευταίων ετών διαλαλούσαν οι δημοσιογράφοι, τηλεοπτικοί και ραδιοφωνικοί ενώ ακούγονταν δημοτικά άσματα για τον Άγιο Γεώργιο παρ’ ότι το Πάσχα φέτος έπεσε νωρίτερα. Η Αφρικανική σκόνη για μία ακόμη φορά σκέπασε το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας. Τα πάντα σκεπάστηκαν με χώμα από ουρανού έως καταχθονίων και η λασποβροχή κάλυψε σπίτια και αμάξια. Και ημείς για τον φόβο των «ιουδαίων» εκ μαύρης ηπείρου δυνάμεων, αλλεργιών, πνευμονολογικών αρρωστιών και άλλων παθολογικών καταστάσεων και υγείας προβλημάτων, κλείσαμε πόρτες και παράθυρα ώστε να μην εισέλθει η φοβερά κόνις. Ως γερασμένοι Dorian Gray παρακαλέσαμε τον ύψιστο τώρα που οι τιμές των προϊόντων στα Σούπερ Μάρκετ και τα ενοίκια των κατοικιών έφτασαν στον Θεό, καθιστώντας τον ελεγκτικό μηχανισμό των δεικτών πληθωρισμού και της οικονομίας μας, ας κάνει όπως τω Καιρώ Εκείνω το θαύμα του για εμάς τους χωμάτινους απογόνους του Αδάμ. Ας ενώσει ξανά την ευρωπαϊκή με την αφρικάνικη ήπειρο ώστε η αμμόσκονη να ταξιδεύει προς τον βορρά με την βοήθεια των ασκών του Αιόλου, προς τον Βόρειο Πόλο και να μην στέκεται πάνω από την μαρτυρική και ένδοξη ορθόδοξη πατρίδα μας. Εξάλλου, αγαπητέ μας Κύριε- Κύριε έ! δεν ήταν και τόσο τέλειο το συμπαντικό σου σχέδιο μεταξύ μας, να φτιάξεις στην εξαήμερό σου έναν Κόσμο κάπως μπάχαλο στην κοσμική του οργάνωση και λειτουργία στην ιστορική του χρονική περιπέτεια και κατόπιν να εξαφανιστείς μέσα στους αιώνες. Ακατανόητοι οι κανόνες του κατασκευαστικού θεϊκού παιχνιδιού σου, ίσως εξαιτίας του γεγονότος ότι δεν είχε εφευρεθεί ακόμα η Α.Ι. Γι’ αυτό τινές των σύγχρονων επιστημόνων στα βιβλία τους έκαναν λόγο για τον «μεγάλο μπλοφαδόρο». Από παντού μπάζουν οι απαξιωτικές για το ανθρώπινο είδος ελλείψεις του. Αν και μεταξύ μας, μόνο ο Άγιος Βασίλης ξεκουράστηκε στην πραγματικότητα την Πασχαλινή περίοδο όπως μας έδειχνε η γνωστή διαφήμιση. Η Βολιώτισσα κοκέτα καθηγήτρια και χαμογελαστή συγγραφεύς κυρία Λένα Διβάνη η οποία «συναγωνιζόμενη» την ετέρα φωνή γυναικείας διαμαρτυρίας συγγραφέα και μεταφράστρια κυρία Σώτη Τριανταφύλλου, μας «κατακεραύνωνε» σε τηλεοπτική εκπομπή για την έλλειψη ενσυναίσθησης της μη ανθρωπιάς μας απέναντι στους πρόσφυγες και τους κατατρεγμένους όπου γης, της λανθασμένης επιλογής για ίδρυση «Ωνάσειου Σχολείου» στην περιοχή της Κυψέλης, για το φαινόμενο «Τράμπ» και την Αμερικάνικη κοινωνία, την αδιαφορία ενδιαφέροντός μας για πραγματική Δημοκρατία και Ελευθερία, Κράτος Δικαίου. Το δίλημμά της αν θα ήθελε να ζήσει στην όμορφη Αργεντινή την χώρα του Ταγκό και της Εβίτας Περόν ή στην παγωμένη Σουηδία χώρα του Ούλοφ Πάλμε και της ηθοποιού Άνν Λόμπεργκ (στάσου μύγδαλα φώναζε με κρυφή ερωτική παράκληση ο τσοπαναράς Γιάννης Βόγλης) έμεινε μετέωρο στους τηλεθεατές. Ο Πόλεμος συνεχίζεται στην περιοχή μας και οι άνθρωποι εξακολουθούν να σκοτώνονται, οι διεθνείς διαπραγματεύσεις για συμφωνία ειρήνης απέτυχαν. «Η ζωή τραβά την ανηφόρα, με σημαίες και ταμπούρλα…» τραγουδούσε στα χρόνια του ο ποιητής της Ρωμιοσύνης Γιάννης Ρίτσος. Τι να σας πω μωρέ ελληνόπουλα- πατριωτάκια της ελληνικής πατροπαράδοτης παράδοσης και πασχαλινής συνήθειας, αυτή η εικόνα που βλέπαμε όλοι μας στις οθόνες ξανά και ξανά να προβάλλεται, τις 100 σούβλες με τα αρνάκια να σιγοψήνονται σε ηλεκτρονικές σούβλες, ήτανε ότι πιο αφιλάνθρωπο να το πω, αντιαισθητικό να το πω, μη οικολογικό να το πω, δεν ξέρω, η ελληνική γλώσσα και οι λεπτές αποχρώσεις της που αντικατοπτρίζουν την ψυχή του ανθρώπου δεν επαρκεί, ήθελε να επιστρέψει στον παλαιό Βαβελικό της πύργο, εκεί που οι άνθρωποι έλπιζαν ότι κάποτε στους μελλοντικούς αιώνες οι άνθρωποι θα συνεννοούντο καλύτερα, θα ζούσαν ειρηνικότερα, άνευ αμάχες Θεών και Ανθρώπων και τοξικότητας πανελλαδικώς του πολιτικού λόγου διαδικτυακά στα κανάλια, στα ραδιόφωνα και όπου ραχούλα των επαρχιωτών αστών κατοίκων Πνύκας και άμβωνος ποιμαντικής των κυβερνόντων και κυβερνωμένων. Σε έπιανε μελαγχολία, απόγνωση, απαισιοδοξία για την τύχη του «αμνού του σιτευτού» ή τα παμφάγα «γουρουνόπουλα» της Κίρκης που σε κοιτούσαν καθώς τα σούβλιζαν. Και αναλογιζόσουν, αξίζουν να διατηρούνται ακόμα τέτοια έθιμα προερχόμενα από την εποχή της Τουρκοκρατίας; Οι ορθόδοξοι έλληνες έριζαν για το ποια ήταν η καλύτερη συνταγή για το ψήσιμο των αμνοεριφίων κοιτώντας την κάμερα και ρωτώντας αν ήταν απευθείας η μετάδοση ή κασέτα για τις βραδινές ειδήσεις. Η σιγανή φωτιά έλεγε ο ένας, το σκέπασμα με αλουμινόχαρτο και το αργό γύρισμα ο άλλος, η γέμιση ο τρίτος, το βούτυρο που το αλείφεις ο τέταρτος, τα μπαχαρικά κάποιος άλλος, ενώ ένας παντελονάτος έλλην στην αυλή του σπιτιού του και όχι φουστανελοφόρος, κρατώντας το μαντήλι στο χέρι έριχνε την βόλτα του καθώς το κλαρίνο συνόδευε τις παραδοσιακές χορευτικές στροφές του. Υπήρχαν και οι περιπτώσεις που ο «Αμνός του Θεού» σουβλίζονταν μαζί με το κοκορέτσι που τσιμπολογούσαν οι πασχαλινοί παρευρισκόμενοι γλεντζέδες λέγοντας ότι Πάσχα δίχως κοκορέτσι δεν υφίσταται. Το «Αλάτι της Γης» είχε την τιμητική του με τα υπαίθρια γλέντια του και τις δημοτικές μουσικές του να ακούγονται σε εκκλησιαστικούς σταθμούς και να μεταδίδονται από τηλεοπτικούς δέκτες και ο πάντα χαμογελαστός και γλεντοκόπος παρουσιαστής του καθηγητής της μουσικής, έμοιαζε καθώς τσούγκριζε το ποτήρι με το κρασί του με αυτά τα με κατακόκκινα μάγουλα άτομα που απεικόνιζαν κιτρινισμένοι πίνακες μέσα σε «υπόγειες ταβέρνες» που θα μας έλεγε ο ποιητής Κώστας Βάρναλης κρατώντας τα πτερύγια των αυτιών του για να ακούει καλύτερα τους μυστικούς ήχους και κραδασμούς της ταξικής μελλοντικής επανάστασης. Ο ηθοποιός Βασίλης Αυλωνίτης της ομάδος των βαρελοφρόνων δεν είχε ξεμεθύσει ακόμα και γύριζε νυσταγμένα τον λεβιέ της λατέρνας του. Ορισμένοι νεοέλληνες όπως δήλωναν στις κάμερες, δεν μπορούσαν να περιμένουν τα βαρελότα της Ανάστασης της 12ης νυκτερινής και έτρωγαν από το μεσημέρι την μαγειρίτσα, αρχίζοντας το οικογενειακό τους γλέντι προεόρτια. Τα μισθά, τα μισθά των εργαζομένων και οι συντάξεις των συνταξιούχων δεν φθάνουν, με αυτές τις τιμές στα ουράνια ύψη. Το μουσικό ρεσιτάλ της Μαρινέλλας, της δεσποινίδος κυρίας Ελεονόρας Ζουγανέλη και του κυρίου Αντώνη Ρέμου που είχε μαγνητοσκοπηθεί, μεταδόθηκε στις 9 μ.μ. διακόπηκε όμως δώδεκα παραπέντε για να μεταδοθεί απευθείας, ζωντανά από ιερό ναό η Ανάσταση του Κυρίου, και μετά η συναυλία με την Γλυκερία. Έτεροι συνέλληνες καθηγητές της χριστιανικής διδασκαλίας και θεολόγοι ιερείς διαλαλούσαν με εκκλησιαστική υπερηφάνεια τι τιμή έχουμε ημείς οι Έλληνες να υποδεχόμαστε με τιμές αρχηγού κράτους το «άγιο φώς» εκ Γης Ιερουσαλήμ στους επικίνδυνους και ταραγμένους καιρούς που ζούμε. Τα μπάνια και τα πασχαλινά γλέντια του Λαού που θα έλεγε ο ζιβαγκοφόρος Αντρέας μην τα διακόπτεται. Μόνο, που να, η Ανάσταση έρχεται στις μέρες μας πριν την 12 νυκτερινή, μόλις αποφασίσουν τα κανάλια, κλείσουν τα Σούπερ Μάρκετ και περάσουν τα διόδια οι εκδρομείς. Μετέωρες μένουν οι δικαστικές έρευνες για το σκάνδαλο του «πρέντατορ» των αγροτικών «σκανδάλων» ενώ κωλυσιεργεί η δίκη των υπαιτίων του δυστυχήματος στα Τέμπη. Λησμονήθηκε το «Μάτι» πάμε για νέες «παραγραφές», η Ελληνική Δημοκρατία αντέχει, έχει πολλά των πολιτικών εκπροσώπων μας σωσίβια. Ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης δίνει συνέντευξη σε σταθμό της συμπρωτεύουσας. Ανθρώπινος λόγος, απλός, ήρεμος, νοσταλγικός των φοιτητικών του χρόνων και των φιλικών παρεών του. Αδογμάτιστη φρασεολογία, πολιτισμένος εξομολογητικός λόγος, δίχως άνωθεν φοβίες και αρές και συνηθισμένους αρνητικούς χριστιανικούς χαρακτηρισμούς για τους μη πιστούς και αδιάφορους των όσων εκείνος, αγαπά, διακονεί και πρεσβεύει. Μακρυά από απολυτότητες και ξύλινη φρασεολογία άλλων, ακόμα και θεολόγων παλαιών εκδοτών. Όχι άλλον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, η ελληνική λογοτεχνία δε περιορίζεται μόνο στο έργο του. Τι εύκολη συνήθεια θρησκευτικής παράδοσης και αυτή, σε περιόδους Μεγάλων Θρησκευτικών και Εκκλησιαστικών Εορτών ένα αναγνωστικό παιχνίδι πινγκ πονγκ κυριαρχεί μεταξύ του Σκιαθίτη και του Μικρασιάτη πεζογράφου και αγιογράφου. Έλεος και αποτοξίνωση από την καταχρηστική αναγνωστική αναμετάδοση ορισμένων έργων τους. Ούτε «ιδρυματική» ψυχιατρική θρησκευτική αγωγή να μας ποιμάνανε για μία κάθε φορά ενιαύσια μέσα στην Ιστορία εμφάνιση και εξαφάνιση του Μύθου του Μεσσία. Ισχυροί Εκκλησιαστικοί εθισμοί και επικλήσεις Σωτηρίας μας σε σύγχρονες Κοινωνίες που δυστυχώς, οι άνθρωποι έχουν εθιστεί σε οπιούχα άλλου είδους των αδήλωτων εσωτερικών της ψυχής συγκρούσεών μας και των όπου Γης κηρυγμένων επαναλαμβανόμενων πολέμων κυριαρχίας μας στους όποιους άλλους. Και αναρωτιόμαστε εκ της μικρής αλλά τιμίας και ένδοξης πατρίδος μας: Σε ποιόν ανήκει το Σώμα (του) της ανθρώπινης ύπαρξης; Στο ίδιο το άτομο στην εξέλιξη της ωριμότητάς του στα χρόνια ενηλικίωσής του, στους γονείς που το έφεραν στον Κόσμο και του έδωσαν πνοή ζωής, στους θεσμούς της Κοινωνίας και του  Κράτους, στο Θεό και τις Εκκλησίες του, στους εμπόρους όπλων και άλλων προϊόντων ή σε όποιο άλλο «ανθρώπινο ζώο που μπορεί με μεγάλη ευκολία να δίνει υποσχέσεις, ενώ δεν πράττουν το ίδιο τα άλλα έμβια όντα» που μας είπε ο ρομαντικός φιλόσοφος Φρειδερίκος Νίτσε; Στους επεξηγηματικούς ορισμούς των ελευθεριών και δικαίων του των μηχανισμών της Λογικής και της Επιστήμης ή στις αρχέγονες μυθοποιητικές τελετουργίες των Μυστικών διδασκαλιών και βιωματικών θεωριών των ανθρώπινων πολισμών παραδόσεις; Μπορεί να σηκώσει άραγε το βάρος της ζωής του ένας άνθρωπος δίχως το νόημα της βαρύτητας της όποιας πίστης του; Μήπως οι κατά καιρούς Πολιτισμοί που εμφανίστηκαν μέσα στην Ιστορία δεν είναι τίποτε άλλο από μία σειρά εξουσιαστικών μηχανισμών βρεφοποίησής μας; Είναι το Σώμα δεσμωτήριο της Ψυχής ή μήπως οι Γραφές ευαγγελίστηκαν αυτήν την διδασκαλία για να σκεπάσουν την αλήθεια ότι συμβαίνει στην πραγματικότητα το αντίθετο, με αποτέλεσμα το Ιώβειο μαρτύριο; Ο Προμηθέας ή ο Επιμηθέας είχε δίκιο;

Το Πασχαλινό αυτό διάστημα του 2026 το κανάλι της ΕΡΤ-3 προβάλλει μία εξαιρετικού από πολλές πλευρές ενδιαφέρουσα τηλεοπτική σειρά παραγωγής 2003 κάθε βράδυ στις 10. Η σειρά έχει τίτλο «Η Έκτη Εντολή». “The Sixth Commandment” σε σκηνοθεσία Σολ Ντίμπ. Το πρώτο επεισόδιο της Δευτέρας μας παρουσίασε την μοναχική ζωή ενός ομοφυλόφιλου πανεπιστημιακού θρησκευόμενου και ιεροκήρυκα στην Εκκλησία της ενορίας του ενός μεσόκοπου ατόμου που ζει μέσα στην ασφυκτική ασφάλεια και γαλήνη της πίστης του και της στερημένης από αγάπης ζωής του. Μέχρι την εμφάνιση κάποιου ποιητή φοιτητή του ένθερμου πιστού χριστιανού ο οποίος θέλει να γίνει ιερέας και αρχίζει να εισβάλει ειρηνικά και αθόρυβα, αθώα στην ζωή του, όπως και στις ζωές άλλων μοναχικών γυναικών και ετεροφυλόφιλων οικογενειών, μεγάλης ηλικίας ατόμων που ζουν απομονωμένοι από τους δικούς τους ή και εγκαταλελειμμένοι, «στοιβαγμένοι» σε ιδρυματικά γηροκομεία. Ο νεαρός θρησκευόμενος ήρωας ο Πίτερ έρχεται να βοηθήσει τους μοναχικούς και μεγάλης ηλικίας ανθρώπους εν ονόματι της πίστης στο Χριστό, τους παράσχει κάθε υλική και σωματική βοήθεια και συντροφιά ενώ στην πραγματικότητα είναι το άλλο πρόσωπο και η  εμφάνιση του Κακού. Η σειρά, αν δεν μας έδειχνε την εμφάνιση του Κακού με τα προσωπεία του Καλού θα θύμιζε την κινηματογραφική ταινία «Θεώρημα» του συγχωρεμένου ποιητή και σκηνοθέτη ιταλού Πιέρ Πάολο Παζολίνι. Η σύγχρονη όμως εκδοχή της παρουσίας του Θείου στις ζωές των ανθρώπων είναι μία παραπλανητική μαρτυρία Θανάτου. Ο Θάνατος αγκαλιάζει κάθε μοναχική ύπαρξη άντρα ή γυναίκας, αντρόγυνου, που τον επισκέπτεται ο κεντρικός θεόσταλτος Ήρωας νεαρός φοιτητής και μελλοντικός πολλά υποσχόμενος ιερωμένος. Μία τηλεοπτική σειρά η οποία μας δείχνει πώς οι άλλοι ορίζουν τις όποιες πράξεις και επιλογές μας, στο πώς τις βλέπουν οι άλλοι γύρω τους και πως τις δικαιολογούν με τις συμπεριφορές των αλλαγών της ζωής τους. Την σειρά μπορεί να την διαβάσει κανείς και σαν μία σημερινή αντίληψη ζωής των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας και της σύγχρονης μοναξιάς τους.

Η σειρά συνεχίζεται.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς 16 Απριλίου 2026

Νάσος Βαγενάς ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

Μια εκ νέου ανάγνωση της «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

Του ποιητή ΝΑΣΟΥ ΒΑΓΕΝΑ

          ΧΑΪ- ΚΟΥ

1.,     ΧΑΪΚΟΥ

Ένας στρόβιλος στον αέρα. Εκεί που ήταν κάποτε το σώμα σου.

Έφυγες στον αέρα. Έγινες φύλλο. Σύννεφο. Πουλί.

Κι εγώ ένας κυνηγός που έχει χάσει τον δρόμο. Σελ.43

2.,       ΧΑΪΚΟΥ

Τα πουλιά αυτής της πόλης έχουν πάει ένας θεός ξέρει που.

Απόμεινε ένας άδειος ουρανός. Και κάτω από τον ουρανό άδεια

       δέντρα.

Και κάτω από τα δέντρα τα σκοτεινά μοτοποδήλατα., σελ.73

3.,     ΧΑΪΚΟΥ

            Ι

Θολά. Πράσινα φύλλα.

Για να κόψω ένα μήλο

έχω χάσει ένα χέρι.

          ΙΙ

Δεκαπενταύγουστος.

Όμως στη μέση της αυλής

τόσο χιόνι.

          ΙΙΙ

Μυρίζει κολώνια.

Ο νεκρός

κουρέας ξυρίζει ακόμα.

          IV

Ζεστό. Ανθισμένο

λιβάδι. Ξαπλωμένη

η αγελάδα του τίποτα

μασάει συνεχώς. Σελ. 137

4.,     ΧΑΪΚΟΥ

Τσαπατσουλιές

του γαλάζιου.

Ό,τι

απομένει

 

αλάνθαστο

είναι μιά χνουδάτη

μώβ

πετσέτα

 

στον αυχένα

ενός ιδρωμένου

τερματοφύλακα.

5.,     ΧΑΪΚΟΥ

Έχεις πεθάνει.

Το αίμα σου δεν το ξέρει.

Μήτε το στόμα σου.

 

Κάτι μου δώσαν

οι ώμοι και τα μαλλιά σου.

Μα το έχω χάσει.

 

Νύχια ζεστά.

Αναντικατάστατα.

Γόνατα. Χείλη.

 

(Αυτό το χέρι

κάποτε χάιδευε

τα γόνατά σου).

 

Ούτε ένας στίχος

δεν θα μείνει από μας

για την αγάπη. Σελ.176

6.,     ΧΑΪΚΟΥ

Δέντρα

έχετε φύλλα

που ηχούν

σαν βροχή

 

όταν

βροχή

δεν υπάρχει. Σελ. 200

7.,     ΧΑΪΚΟΥ

Φυσάει άσχημα.

Οι σκιές των δέντρων είναι

χαλασμένες ομπρέλες.

 

Κρατάω σημειώσεις

από την πτώση των φύλλων

και των ώριμων καρπών. Σελ.207

8.,     ΧΑΪΚΟΥ

Ώ, να πεθαίναμε σαν τα πουλιά

που δεν αφήνουν πτώμα.

Μόνο ένα πούπουλο στην αντηλιά

να κατεβαίνει αργά, χωρίς

ποτέ να φτάνει στο χώμα. Σελ. 270

Σημειώσεις:

        «… Νιώθω πώς δεν θ’ αργήσει νε με ξεχάσει,

          ότι σε λίγο θα μου τα κόψει κι αυτά,

          αφού έχει αρχίσει να με λέει Θανάση,

          αυτή που ως τώρα μου είχε πλάσει

          τα πιο τρυφερά υποκοριστικά».

«ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΗ ΜΟΥΣΑ» σ.317

        Καιρό τώρα, επανερχόμενος συχνά στο έργο του ομότιμου πανεπιστημιακού καθηγητή, ποιητή Νάσου Βαγενά-ενός από τους αξιολογότερους ποιητές της γενιάς του 1970- επιθυμούσα να συντάξω ένα γενικό ευρετήριο του ποιητικού του corpus όπως αυτό μας κατατίθεται από τον ίδιο τον ποιητή στον συγκεντρωτικό του τόμο που κυκλοφόρησε το Καλοκαίρι του 2015 από τις εκδόσεις «Κέδρος», σελίδες 418, σχήμα 14Χ24. Το έργο του εξωφύλλου είναι από τον πίνακα του ποιητή και εικαστικού Αλέξανδρου Ίσαρη, «Περίπτυξη» 1998 48Χ37 εκ. χρωματιστά μολύβια. Ο σχεδιασμός εξωφύλλου ανήκει στην Ξένια Τρύφων και η ηλεκτρονική σελιδοποίηση και οι διορθώσεις είναι της Γεωργίας Καραγεωργίου, τιμή 25 ευρώ. Ο τόμος φέρει τον τίτλο Νάσος Βαγενάς, ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ Ποιήματα 1974-2014. Είναι κατά κάποιο τρόπο, η Ποιητική του Διαθήκη, (ο ποιητής γεννήθηκε στην Δράμα 8/3/1945-) ας μην μας ενοχλεί η διατύπωση μια και ο Θάνατος (πνεύμα θανάτου ως μηδενός) είναι παρόν στις περισσότερες από τις συλλογές του, σε πλήθος ποιημάτων του και επανέρχεται ως σκοτεινή απαισιοδοξίας μελωδία λέξη προσδιορίζοντας το κλίμα του ποιήματος ή σαρκάζοντας την ίδια την λειτουργία της ποίησης ή την «φιλοδοξία» του δημιουργού να κερδίσει την αιωνιότητα του ποιητικού χρόνου. Αν και, για να είμαστε ακριβέστεροι, και μετά την συγκεντρωτική έκδοση του 2015 ο ποιητής κυκλοφορεί την συλλογή του «Πανωραία», εκδόσεις «Κέδρος» 2016, σ.78. Προμετωπίδα Χρήστος Μαρκίδης, επιμέλεια-διόρθωση Μαρία Σπανάκη, ηλεκτρονική σελιδοποίηση και διόρθωση Γεωργία Καραγεωργίου. Η συλλογή αυτή των 59 μικρών σε έκταση ποιημάτων του δεν είναι παρά μία ποιητική αυτοβιογράφηση της ζωής και των απόψεων για την ζωή της «Θείας του Πανωραίας», αδερφής της γιαγιάς του από την πλευρά του πατέρα του, πέρα από την σημαντική του ονόματός της είναι υπαρκτό πρόσωπο και όχι εφεύρημα της ποιητικής του μυθοπλασίας. Η οποία φυσικά υφαίνεται με γνωστά ποιητικά και των σκέψεων υλικά του Νάσου Βαγενά. Τέλος, η συλλογή ανοίγει την αυλαία της με μικρή ρήση του άγγλου ποιητή W. H. Auden (Αγγλία 21/2/ 1907- Αυστρία 29/9/1973) μία από τις σταθερές ποιητικές αγάπες του Βαγενά, όπως μας δείχνουν οι μεταφράσεις ποιημάτων του που εμποτίζονται σε ποιητικές του συλλογές. Ένα χρόνο μετά, Αθήνα 2017, ακολουθεί μία θαυμάσια από εκδοτικής απόψεως μικρή έκδοση 24 σελίδων με δημοσιευμένες σε διάφορα περιοδικά μεταφράσεις του Νάσου Βαγενά, με τίτλο «ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΕΡΗΜΙΤΕΣ και άλλα ποιήματα», έκδοση «Τα Φυλλάδια της Περισπωμένης» υπό την διεύθυνση του Σωτήρη Σελαβή, σε διορθώσεις του ποιητή-μεταφραστή. Φυλλάδιο Τέταρτο. Ως Πρόλογο της έκδοσης ο Ν. Β. επιλέγει τις θέσεις δύο ποιητών για την μετάφραση, του Ιωάννη Βηλαρά και του Κωστή Παλαμά ο οποίος μας λέει ότι: «Οι άπιστοι αυτοί μεταφραστές είναι από μιάν άλλη άποψη και οι πιστότεροι». Μεταφραστικές θέσεις που προσδιορίζουν την μεταφραστική του διαδρομή εν συνόλω. Στην μείξη μεταφράσεων και δικών του ποιημάτων όπως έχουμε πχ. στην συλλογή του «Η ΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΙΠΤΑΜΕΝΟΥ» εκδόσεις «Στιγμή» 1989, σ. 70. Και, ας προσθέσουμε έναν ακόμα τίτλο-από όσο γνωρίζουμε- που κυκλοφόρησε τέσσερα χρόνια (2011) πριν την συγκεντρωτική έκδοση του «Κέδρου» του 2015 από τον εκδοτικό οίκο «Α.Α. Λιβάνη», Νάσος Βαγενάς- Γιώργος Κόρδης, «Η ΜΠΑΛΛΑΝΤΑ ΤΟΥ ΑΒΕΒΑΙΟΥ ΕΡΑΣΤΗ» Δύο ποιητές συζητούν για τον έρωτα. Αθήνα 2011, σ. 86. Ζωγραφική Γιώργος Κόρδης και πρόλογο του πειραιώτη πανεπιστημιακού και τεχνοκριτικού Μάνου Στεφανίδη. Τα επιλεγμένα ποιήματα του Ν. Βαγενά προέρχονται από διάφορες παλαιότερες συλλογές του.

     Από όσο μπορώ να γνωρίζω-και μπορεί ο όποιος αναγνώστης/ια ενδιαφερόμενος/η να πληροφορηθεί και από το διαδίκτυο-, με την συγκεντρωτική έκδοση του «Κέδρου» «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ» μισού αιώνα ποιητικής παραγωγής, Ποιητικές Βιογραφίες και Μεταφράσεις, συγγραφή Πρωτότυπων ποιητικών συνθέσεων του Ν. Βαγενά, ασχολήθηκαν μεταξύ άλλων οι: -Τζίνα Καλογήρου, «Το περιοδικό των Βιβλίων- “The book’s of journal”, 25/6/2015. [ Να προσθέσουμε ένα ακόμα ενδιαφέρον άρθρο για την ποίηση του Ν.Β. που δημοσιεύτηκε στο ίδιο περιοδικό, αυτό της Αλεξάνδρας Σαμουήλ, «Έργα και Ημέρες ενός Στωικού» 26/5/2015] -Ο Στάθης Κομνηνός, περιοδικό «Φρέαρ» 25/11/ 2015. - Η Άλκηστις Σουλογιάννη, περιοδικό “Book Press Ο Κόσμος μέσα από τα Βιβλία” 10/12/2015. -Η Ανθούλα Δανιήλ στο περιοδικό “Diastixo” 20/1/ 2016. - Η Νένα Κοκκινάκη στην εφημερίδα «Η Καθημερινή» 23/10/2016. Το σύνολο των κριτικών και των άρθρων που δημοσιεύτηκαν μέχρι σήμερα, επαίνεσαν και μίλησαν θετικά για την ποίηση του παλαιού ποδοσφαιριστή της Α΄ Εθνικής, της Πειραιώτικης ομάδος του «Εθνικού», φιλόλογου και καθηγητή της Θεωρίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας από την Δράμα Νάσου Βαγενά. Εδώ να συμπληρώσουμε σχετικά με τις κριτικές ότι με τίτλο «Βιογραφία» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1978 συλλογή του και με την έκδοση ασχολήθηκαν μεταξύ άλλων οι Ανδρέας Καραντώνης, Αλέξης Ζήρας, Τάσος Λειβαδίτης, Αντώνης Φωστιέρης κ.α. Βλέπε τον συλλογικό τόμο 324 σελίδων «ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΑΓΕΝΑ» Κριτικά Κείμενα. Ανθολόγηση κειμένων-επιλογή, επιμέλεια Σάββας Παύλου, εκδόσεις «Αιγαίον» Λευκωσία/ Αθήνα 2001, σελ. (109-134).

     Ο τελικός μέχρι σήμερα τόμος, συγκεντρωτική έκδοση «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ» Ποιήματα 1974-2014 μας προσδιορίζει χρονολογικά την περίοδο έκδοσης των αυτόνομων ποιητικών συλλογών που κυκλοφόρησαν. Περιλαμβάνει 11 στο σύνολό τους ποιητικές του συλλογές. Στην τελική αυτή έκδοση αν επιθυμήσει ο αναγνώστης να διαβάσει τα ποιήματα του τόμου και δει παράλληλα και τις πρώτες χρονολογικά εκδόσεις θα διαπιστώσει ότι ο Νάσος Βαγενάς επεμβαίνει, διορθώνει, αλλάζει την σειρά ποιημάτων, αφαιρεί ποιήματα, μεταφράσεις ακόμα και αφιερώσεις σε άλλους ποιητές, με δύο λόγια επιλέγει τι «αξίζει» να διασωθεί στο χρόνο όπως εκείνος θέλει να μνημονεύεται ως Ποιητής το όνομά του και το έργο του. Πάντως, και μετά το χρονικό όριο (2014) ο Ποιητής με καταγωγή από την Δράμα αλλά Εξαρχιώτης κάτοικος εξακολουθεί να παραμένει ενεργός ποιητικά, να γράφει ή μεταφράζει ποιήματα, να δημοσιεύει σταθερά άρθρα και κείμενά του στον ημερήσιο τύπο, βλέπε εφημερίδα «Το Βήμα», -όχι κατ’ ανάγκη που αφορούν την Ποίηση- να μετέχει σε λογοτεχνικά συνέδρια και να επιμελείται εκδόσεις ελλήνων ποιητών όπως έχουμε στην περίπτωση του Ανδρέα Κάλβου από το «Μουσείο Μπενάκη» του επτανήσιου ποιητή που όπως συμπεραίνουμε από τα κατά καιρούς άρθρα και ποιήματα του Βαγενά είναι από τους αγαπημένους του ποιητές, μαζί με τον νομπελίστα μας ποιητή Γιώργο Σεφέρη στου οποίου το έργο ιδιαίτερα έχει εντρυφήσει με την διδακτορική διατριβή του και όχι μόνο. Επιλεκτικά ας σημειώσουμε ότι το όνομα του Γιώργου Σεφέρη και του Ανδρέα Κάλβου το συναντάμε στις σελίδες 155, 167, 394 και 94, 209, 233, 371 αντίστοιχα.

Οι 11 ποιητικές συλλογές της «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ» είναι οι εξής. Καταγράφονται εδώ με συμπληρωματικά τα στοιχεία της πρώτης τους έκδοσης και όσες εν τάχει αλλαγές παρατηρήσαμε στην μεταφορά των ποιημάτων τους.

1., ΠΕΔΙΟΝ ΑΡΕΩΣ (1974), σ.7-33

Πρώτη έκδοση «Διογένης» 1974. Β΄ έκδοση «Γνώση» 1982, σ.40. Στο εξώφυλλο λεπτομέρεια από πίνακα του Κωνσταντίνου Παρθένη. Στην μεταφορά του ποιήματος «ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΑ ΕΞΑΡΧΕΙΑ» σ.15, λείπει ο ακροτελεύτιος στίχος «Μα εσύ ποτέ δεν κέρδισες: Ήσουν πάντα ο χαμένος». [Η συλλογή χωρίζεται σε δύο μέρη. «Θάνατος στα Εξάρχεια», «Πεδίον Άρεως».]

2., ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ (1978), σ.35-63

Πρώτη έκδοση «Κέδρος» 2, 1978. Β’ έκδοση 1980, σ. 38. Στο ποίημα της σ. 52 το VIII, οι μονόγραμμοι στίχοι αρχίζουν με κεφαλαίο στην αυτοτελή έκδοση, βλέπε σ. 24. Η συλλογή χωρίζεται σε δύο μέρη «ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ» και «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ». Τα 19 ποιήματα της «Βιογραφίας» φέρουν τίτλο λατινικούς αριθμούς.

3., ΤΑ ΓΟΝΑΤΑ ΤΗΣ ΡΩΞΑΝΗΣ (1981), σ.65-101

Πρώτη έκδοση «Κέδρος» 10, 1981. 3^η έκδοση 1987. Το εξώφυλλο κοσμεί λεπτομέρεια από σύνθεση του Amadeo Modigliani, «Γυμνό ξαπλωμένο, με τον δεξιό βραχίονα κάτω απ’ το κεφάλι». Η συλλογή αφιερώνεται «στην Άννα».

Στο ποίημα «ΚΑΘΑΡΕΣ ΚΟΥΡΤΙΝΕΣ» σ. 83 στον τελευταίο στίχο «Όμως κυρίως το χέρι μου στήθος σου» λείπει το «στο» και, η λέξη «γαρύφαλα» στην πρώτη έκδοση γράφεται «γαρίφαλα» σ. 23. Στην σελίδα 88 και στο ποίημα «ΠΕΡΙ ΣΩΜΑΤΩΝ» (δοκίμιο) στην τελική έκδοση δημοσιεύεται σ.88 με το ποίημα “CODA”, ενώ στην πρώτη σ. 28 σε ξεχωριστή σελίδα «Το σώμα σου είναι μιά πόλη/ που έχει αρπάξει φωτιά./ το σώμα μου είναι ένα όμποε/ που παίζει Βιβάλντι.». Στην σελίδα 91 από το ποίημα “DE RERUM NATURA” (con rime obbligate”, αφαιρείται η αφιέρωση από τον πειραιώτη ποιητή καθηγητή εγκατεστημένο στον Καναδά, «στον Γιώργο Δανιήλ». Δες σελ.31.

[Τα 32 ποιήματα της συλλογής έχουν ελληνικούς και ξενόγλωσσους τίτλους. Ο ζωγράφος Μάρκ Σαγκάλ παρουσιάζεται και στο ποίημα «ΕΝΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ» της σ. 162. Στον Αλεξανδρινό ποιητή Κωνσταντίνο Π. Καβάφη ο Ν.Β. συνθέτει και το ποίημα «ΚΑΒΑΦΗΣ» της συλλογής «Στη Νήσο των Μακάρων».]

4., Ο ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ δοκίμιο για την ποίηση (1982), σ.103-119

[Το βιβλίο κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 1982 από τις εκδόσεις "Κέδρος" σ. 56, την επιμέλεια είχε ο Αιμίλιος Καλιακάτσος. [Περιλαμβάνει 45 μικρά κείμενα από μία γραμμή έως 11 τα οποία μας μιλούν για Ποίηση, σ.30, τους Ποιητές, σ.17,26, 44. Για την σημασία των Χρωμάτων, την Γυναικεία Ομορφιά, την Σιωπή, την σημασία του Πεπρωμένου κλπ.]  

5., ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΜΗ ΤΑΞΙΔΙΩΤΗ (1986), σ. 121-156

Η 5^η κατά σειρά συλλογή κυκλοφόρησε το Νοέμβριο του 1986 από τον "Κέρδο", σελ. 56. Και περιλαμβάνει 32 τίτλους ποιημάτων. «Ωδές», «Τερτσίνες», «Χάϊ-Κου», «Μπαλλάντες», «Εωθινά», «Ερωτοπαίγνια». Ποιήματα για τον αμερικανό κωμικό ηθοποιό «Μπάστερ Κήτον». Τον «Λόρδο Βύρωνα στο Ρέθυμνο» και τον αργεντινό πεζογράφο και ποιητή παραμυθά Χόρχε Λουϊς Μπόρχες «στην οδό Πανεπιστημίου». Από τους αγαπημένους συγγραφείς του ποιητή Βαγενά. Για την συνάντησή τους υπάρχει και εργασία του. Ένα μικρό λάψους συναντάμε στο ποίημα «ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΟΡΤΑΤΖΗ» βλέπε σ. 13. Στην «Βιογραφία» σ.127 γράφεται ως «ΧΟΡΤΑΤΣΗ». Ενώ το ποίημα «ΙΧΘΕΙΣ» σ. 22-23, ο τίτλος σ. 136 γράφεται «ΙΧΘΥΕΣ». Ο τίτλος «ΡΟΔΟΛΕΙΒΟΣ» κεντρίζει την περιέργειά μας. Ο Νάσος Βαγενάς εκτός από ποιητής και πανεπιστημιακός καθηγητής υπήρξε στα νιάτα του και ποδοσφαιριστής στον «ΕΘΝΙΚΟ», την σχέση του αυτή και την λατρεία του για το ποδόσφαιρο την συναντάμε σποραδικά και σε ποιητικές του μονάδες, με αναφορά σε ποδοσφαιρικές ομάδες κλπ. Βλέπε το ποίημά του «Η ΤΕΛΕΙΑ ΤΑΞΗ», σ.131.

6., Η ΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΙΠΤΑΜΕΝΟΥ (1989), σ.157-208

Η σύνθετη αυτή συλλογή περιλαμβάνει ποιητικές του μονάδες και μεταφρασμένα ξένων ποιητών ποιήματα που τον σαγήνευσαν και τους μετέφρασε στα ελληνικά. Εκδόθηκε για πρώτη φορά το Νοέμβριο του 1989, σε. 70 από τις εκδόσεις και το τυπογραφείο της «στιγμής» σε τυπογραφική επιμέλεια από τον Αιμίλιο Καλιακάτσο. Εξώφυλλο του εικαστικού Σωτήρη Σόρογκα. Η συλλογή αρχινά έχοντας προμετωπίδα στίχο του άγγλου ποιητή John Keats, “And thou art here, for thou art les than they” The Fall of Hyperion. Στην μεταφορά του βιβλίου στην «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ» αφαιρείται ο αγγλικός τίτλος, δες σ. 157. Από την συλλογή αφαιρούνται ποιήματα από την αναδημοσίευσή τους στην συγκεντρωτική έκδοση. όπως το Κάλβειας ατμόσφαιρας ποίημα «ΒΑΡΒΑΡΟΙ ΣΤΙΧΟΙ» σ.11. Το ποίημα της Marianne Moore, «ΣΙΩΠΗ» σ.16. Αφαιρείται η μετάφραση του ποιήματος «ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ» του Henri Michaux, σ.19. Απουσιάζει το ποίημα του αμερικανού Μπητ (beat) ποιητή Allen Ginsberg, «ΣΟΥΠΕΡΜΑΡΚΕΤ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΦΟΡΝΙΑ» σ. 26 Ένα ωραίο ποίημα αφιερωμένη αναφορά στον μεγάλο αμερικανό ποιητή Γουόλτ Γουϊτμαν, με αναφορά στον ισπανό ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Στίχοι: «Σε είδα Γουόλτ Γουίτμαν, άτεκνε, γεροαλήτη, έρημε, να ψαχουλεύεις τα κρέατα στο ψυγείο κρυφοκοιτώντας τους νεαρούς πωλητές πίσω απ’ τους πάγκους». «Αγγίζω το βιβλίο σου κι ονειρεύομαι την οδύσσειά μας στο σουπερμάρκετ και αισθάνομαι παράξενα». «Ώ αγαπημένε πατέρα, γκριζογένη, μοναχικέ γεροδάσκαλε του θάρρους, ποια ήταν η Αμερική σου όταν ο Χάροντας σταμάτησε το κουπί και πάτησες στην όχθη μέσα στην ομίχλη, κοιτάζοντας την αθόρυβη βάρκα να χάνεται στα μαύρα νερά της Λήθης;».  Συνθήκη κάνει με τον Ουώλτ Ουίτμαν και ο ποιητής Έζρα Πάουντ στο ποίημά του «Η ΣΥΝΘΗΚΗ» σ.179. Μνημόνευση του αμερικανού βάρδου Walt Whitman κάνει και στο ποίημά του «ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΚΕ΄30» ο Χόρχε Λουϊς Μπόρχες.

Αφαιρείται σ. 30 το ποίημα «ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΝΑ ΔΕΙ»

Μπορεί κανείς να δει

το πρόσωπό του στο πρόσωπό σου.

Ακόμα και μ’ αυτό το φώς.

 

(Απορώ που δεν έχω φτερά.

Για την ακρίβεια:

Όσο κι αν έχασα χέρια

παραμένω ακέραιος).

 

Ένα-ένα τα φύλλα

που σκέπαζαν το χώμα

επιστρέφουν στα κλαδιά.

Απουσιάζει το ποίημα «Ο ΤΙΤΛΟΣ» του William Carlos Williams σ. 37. Και το ποίημα του ιταλού ποιητή Eugenio Montale, «ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΚΑΒΑΦΗ» σ. 39. Στίχος: «Έχω ξυπνήσει / από ώρα και δεν περιμένω άλλη φρίκη/ πέρα απ’ την καθημερινή», και «Παγίδες/ δεν είχα στην κατοχή μου ποτέ.». Οι σελίδες παραπέμπουν στην πρώτη έκδοση.

Ξεχωρίζει το ποίημα για τον τροχιστή φακών στο Άμστερνταμ Μπαρούχ Σπινόζα, σελ. 180 «ΣΠΙΝΟΖΑ». Στίχοι: (Στη δίψα του να αρθεί στην Πρώτη Αιτία/ κόντεψε να κρεπάρει από ασιτία). Γραμματολογικά φορτωμένο το ποίημα «ΚΑΙΜΠΡΙΤΖ» σ.182. Αναφορά σε επιστήμονες και ποιητές, έως της πρώτη έκδοσης του «Περί Ύψους» του Λογγίνου. Το ποίημα είναι του John Berryman. «Η Πτώση του Ιπτάμενου, ΙΙ» τουWallace Stevens, σ.57 την διαβάζουμε στην πρώτη έκδοση αλλά όχι στην «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ». Αντίθετα έχουμε καινούργιους τίτλους ποιημάτων όπως «Ο ΑΓΡΑΦΟΣ ΝΟΜΟΣ», σ. 189, “ILLE DIXIT”  σ. 197 και μία «ΜΠΑΛΛΑΝΤΑ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ» σ. 204-205. Ξεχωρίζουν τα δύο «ΧΑΊΚΟΥ» της συλλογής και το τετράστιχο του Archibald Macleish, «ΓΥΡΩ-ΓΥΡΩ ΟΛΟΙ»

Η γη γυρίζει γύρω από τον ήλιο

Γύρω απ’ τη γη γυρίζει το φεγγάρι.

Δεν πεθαίνουμε από θάνατο.

Πεθαίνουμε από ζάλη.

Οι ποιητικές και μεταφραστικές αλλαγές που επέρχονται σε αυτήν την συλλογή είναι αρκετές. Η όποια απροσεξία βαραίνει τον υποφαινόμενο.   

7., ΒΑΡΒΑΡΕΣ ΩΔΕΣ (1992), σ.209-240

Και πάλι με εξώφυλλο του Σωτήρη Σόρογκα κυκλοφορούν Σεπτέμβριο του 1992 από τον ¨Κέδρο" οι «ΒΑΡΒΑΡΕΣ ΩΔΕΣ», Σ. 48. Στην μαρκίζα της συλλογής αναγράφεται ο στίχος του Ανδρέα Κάλβου «και με θάνατον ακαταπαύστως». Η αυλαία ανοίγει με το ποίημα “ADAGIO” ακολουθούν 26 ποιήματα αριθμημένα με λατινικούς αριθμούς I-XXVI και κλείνει με το “LENTO”. Στο νούμερο Χ, υπάρχει φράση από τον τραγικό ποιητή που σχετίστηκε με την πόλη του Πειραιά Ρώμο Φιλύρα. «λατρεία υψωμένων τραχήλων», ενώ το Ι. έχουμε την ποδοσφαιρική του αγάπη με την παρομοίωση «… όπως η Άρσεναλ σε βρεγμένο γήπεδο…», σ.213

8., Η ΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΙΠΤΑΜΕΝΟΥ, Β΄ (1997), σ.241-260. Η 24 σελίδων συμπλήρωμα της πρώτης, ομώνυμης συλλογής, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «ΠΑΡΟΥΣΙΑ», Αθήνα, Φεβρουάριος 1997. Δεν αναγράφονται τα στοιχεία του ονόματος που φιλοτέχνησε το εξώφυλλο. Την έκδοση επιμελήθηκε «ο φίλος της ποιήσεως και των ποιητών Γιώργος Τσάκαλος ενώ την ευθύνη και τον σχεδιασμό ο Βασίλης Χατζηϊακώβου. Τα πρώτα 9 ποιήματα του πρώτου μέρους μεταφέρονται ως έχουν στην «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ», το δεύτερο μέρος με τίτλο «Έρωτος αποτελέσματα» επέρχονται αλλαγές. Στην έκδοση της «Παρουσίας» έχουμε τις εξής τρείς μεταφράσεις: «ΚΛΙΜΑΚΤΗΡΙΟΝ», «ΜΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ»,  και «ΔΕΞΙΩΣΗ» όλα του Gavin Ewart. Στις σελίδες της «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ» έχουμε το ποίημα «ΠΑΜΠΛΟΝΑ», και το Σονέτο “LA BELLE DAME SANS MERCI (Μικρό ελεγείο για τον Ρώμο Φιλύρα).  

9., ΣΚΟΤΕΙΝΕΣ ΜΠΑΛΛΑΝΤΕΣ και άλλα ποιήματα (2001), σ. 261-327

Οι Σκοτεινές Μπαλλάντες και άλλα ποιήματα κυκλοφόρησαν τον Μάϊο του 2001 σε σχεδιασμό εξωφύλλου Σωτήρη Σόρογκα και Μακέτα εξωφύλλου Saverio Bandini, σ. 78 από τον ¨Κέδρο".

Πάρα πολύ ωραία ποιήματα με αρκετές αφιερώσεις: Παρατηρούμε τις εξής αλλαγές. Προστίθεται το ποίημα “RUIT HORA” σ. 286 που δεν υπάρχει στην πρώτη έκδοση. Το «ΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ» του W. H. Auden, σ.291. Ο τίτλος του  ποιήματος «ΘΑ ‘ΛΕΓΑ, ΓΕΝΙΚΑ» γίνεται «ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΓΕΝΙΚΑ» σ. 297. Από το ποίημα με τίτλο «ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ» αφαιρείται η Αφιέρωση «στον Μιχάλη Πιερή», σ.298, στην πρώτη έκδοση σ. 45. Στις «Σκοτεινές Μπαλλάντες» έχουμε και ένα δεύτερο τετράστιχο “coda”. «Με το ξημέρωμα, από κάθε μεριά/ σμίγαν πάλι τα ουράνια με τα επίγεια’/ η φλόγα με το λάδι, τα κεριά/ με τα κηροπήγια.». Στίχοι: «Ω Δία Πατέρα, που κρατάς τους κεραυνούς/ τ’ ουρανού, καθάρισέ μου τα μάτια./ Γέμισέ με και πάλι με τους κρουνούς/της γνώσης σου, σκέπασέ μου τον νου/ με κέδρους, με σημύδες και με έλατα.». «Είμαστε ένα τίποτα. Μηδενικά./ Ο χρόνος πάντοτε θα μας νικά». «Τον θαυμασμό επιθυμούμε/ για κάθε στίχο που εκστομίζουμε,/ κι όταν τον έπαινο δεν ακούμε,/ θυμώνουμε κι αφρίζουμε./ Χαρακτηρίζουμε τους κριτικούς/ κακόπιστους ή χολερικούς.», «Η αιτία θανάτου του Πάσκολι:/ οι γιατροί ήταν πολυάσχολοι», «Χάρη στον θάνατο ο Βαλερύ/ έκανε ποίηση πιο καθαρή.», «Του Μοντάλε, που πήγε από ίωση,/ με συγκλόνισε η σημείωση:», «Στον Βιγιόν δεν άρεσε η δόξα/(όμως πήγε από άλλη λόξα)». «ο Θάνατος βρήκε τον Μίλτον/ πανέτοιμο ν’ ανάβει ένα σπίρτο», «(Αδύνατον να εικάσω/ από τι πήγε ο Τάσσο). «Σε ποια ερημιά λοιπόν ν’ αποσυρθώ,/ όπου η νύχτα να πέφτει με άλλο τρόπο,/ κι όπου όχι το λάθος αλλά το σωστό/ να βγαίνει τελικά πρώτο;», «Ο έρωτας τι είναι τελικά;/ Ένα επιδόρπιο που γίνεται/ συνήθως με τα ίδια υλικά.», «Βυθισμένος στα ρομαντικά/ έχασα και τα σημαντικά». «Ζηλεύω τους ήρωες των μύθων./ Ξέρουν πώς θα πέσουν, όμως επιμένουν:/ εκλεκτή βορά του πεπρωμένου.». «Του σκότους μίασμα,/ του χρόνου αγίασμα.»  

10., ΣΤΕΦΑΝΟΣ (2004), σ.329-366

Ο «ΣΤΕΦΑΝΟΣ» κυκλοφόρησε από τον "Κέδρο" τον Μάϊο του 2004, σ.56. Με Προμετωπίδα Αλέξανδρου Ίσαρη. Εξώφυλλο Βάσω Αβραμοπούλου. Η συλλογή αφιερώνεται «Στον Αλέξανδρο Κοτζιά συγγραφέα της Φανταστικής περιπέτειας». Η συλλογή των 33 επιτύμβιων ποιημάτων ανοίγει και κλείνει με την σκωπτική, παρωδική και σαρκαστική φωνή του Πάτροκλου Γιατρά δηλαδή του κεντρικού προσωπείου του Νάσου Βαγενά. Και ποιος δεν νεκροστεφανώνεται σε αυτό των Ποιητών, Κριτικών και Άλλων Κοιμητήριο. Ιδιαίτερο στεφάνωμα έχει ο κριτικός Ιάσων Νεζερίτης της γνωστής σειρά των εκδόσεων «Γαβριηλίδη», αλλά και ο κριτικός μουστακοφόρος Ανδρέας Μπεζάνης. Δεν εξαιρείται από αυτόν τον επικήδειο στολισμό ούτε ο ίδιος ο Πάτροκλος Γιατράς, ούτε ο Γιώργος Βέλτσος, ο Ουρανοπότης Πέτρος Βρυώνης, ο Παρνασσικός Πολύκαρπος. Σε αυτό το Ποιητικό Πάνθεον των Σοφών και Ταλαντούχων Αθανάτων συνωστίζονται όλοι οι φωτοστεφανωμένοι μας και μη εξαιρετέοι. Κρείττον του σιγάν.

Στην «ΜΥΡΤΑΛΗ» σ. 337 ο τελευταίος στίχος αλλάζει και από «υπέρβαση του ξεπερασμένου» γίνεται «υπέρβαση του πεπερασμένου». Από την πρώτη αυτοτελή έκδοση λείπει ο «ΙΩΝ ΠΕΛΑΓΙΔΗΣ» σ. 354. Στον «ΙΑΣΩΝ ΝΕΖΕΡΙΤΗ» ο έκτος στίχος αλλάζει και από «δημιουργός της Γενιάς του ‘99» γίνεται «δημιουργός της Τομής του ‘89», σ.363. Ενώ ως «ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ ΜΩΡΑΪΤΗΣ»  μας εξομολογείται:

Άφησα πίσω μου ποιητικές συλλογές δέκα,

πέντε για τους πολλούς και πέντε για τους λίγους,

με στίχους θεοδώρητους, που ιχνηλατούν

τα όρια του μηδενός.

Οι πολλοί δεν τις διάβασαν,

οι λίγοι δεν τις κατάλαβαν.

Αδιάβαστος, ακόμη, και ακατανόητος,

αν και δεν ζω, ελπίζω.    

11., ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΤΩΝ ΜΑΚΑΡΩΝ (2010), σ.367-395

Η έσχατη συλλογή του συγκεντρωτικού τόμου «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ», βγήκε τον Μάιο του 2010, σ. 48 και πάλι από τον "Κέδρο". Εξώφυλλο Arnold Boecklin 1883 «Η νήσος των νεκρών». Μακέτα εξωφύλλου Βάσω Αβραμοπούλου. Τα ποιήματα της συλλογής αφιερώνονται όλα σε αγαπημένους του ποιητές. Μεταξύ αυτών έχουμε τα ονόματα του Γιάννη Ρίτσου, του Κωστή Παλαμά, του Άγγελου Σικελιανού που το αφιερώνει στον καθηγητή και συγγραφέα «Στον Θεοδόση Πυλαρινό», τον Αχιλλέα Παράσχο, τον Διονύσιο Σολωμό, τον Τ.Σ. Έλιοτ, από την ενότητα ποιημάτων για τον Ανδρέα Κάλβο, το 7^ο ποίημα αφιερώνεται στον Κύπριο "Λεύκιο Ζαφειρίου". Δεν απουσιάζουν ούτε ο Ηλίας Λάγιος ούτε ο Γιώργος Κοτζιούλας. Στην σελίδα 41 αναφέρονται οι πρώτες δημοσιεύσεις τους. Στα περιοδικά «Νέα Εστία», «Γραφή της Λάρισας» «Αιτωλικά» Μεσολογγίου, «Δίοδος» Δράμας, «Ποιητική». Από το σονέτο «ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ» σ.386 αφαιρείται η αφιέρωση «Στον Ανδρέα Μπελεζίνη».

 

        «Το ποίημα είναι ένα πολύ λεπτό λουλούδι

που τρέφεται με την κατάλληλη θλίψη.

Η οργή μπορεί να το συντρίψει»

Από την «Μπαλλάντα του αβέβαιου εραστή»

        Ενώ, πριν από τις σελίδες 397-413 των Περιεχομένων της έκδοσης διαβάζουμε: «Σε αυτή τη συγκεντρωτική έκδοση περιλαμβάνονται και τα ποιήματα «Ο άγραφος νόμος», “Ille dixit”, «Μπαλλάντα μιάς άλλης εποχής» (Η πτώση του ιπτάμενου), «Παμπλόνα», “La belle dame sans merci” (Η πτώση του ιπτάμενου, β΄), “Ruit Hora”, «Οι ποιητές», «Ο ερωτευμένος» (Σκοτεινές μπαλλάντες και άλλα ποιήματα), και «Ίων Πελαγίδης» (Στέφανος), που γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν στο διάστημα 2010-2014.».

Ποιήματα από αυτές τις συλλογές του και ανέκδοτα είναι που σπονδυλώνουν την ποιητική του «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ» πενήντα ετών και μας αποκαλύπτουν με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο την ποιητική του, την θεώρησή του για την ποίηση και την λειτουργική της σημασία, τις «αμφιβολίες του» όσον αφορά το αποτέλεσμα της ποιητικής του δουλειάς, στο πώς αντιλαμβάνεται ο ίδιος σαν θεωρητικός της ποιητικής λειτουργίας τον ποιητικό του σκοπό και αποτέλεσμα, τις εκλεκτικές του συγγένειες με έλληνες και ξένους ποιητές, είτε μέσω των συχνών αφιερωματικών του ποιημάτων, είτε μέσω ρήσεων και αποσπασμάτων από έργα τους- μεταφρασμένα ή αμετάφραστα, είτε και μέσα στην ίδια την ποιητική μονάδα χωνεμένα ύφη, λόγια, λέξεις, φράσεις, τεχνικές, φόρμες. Τις πάμπολλες και συχνές αναφορές του, τις επιρροές του, τις ποιητικές του «διασκευές», ή μάλλον μεταποιήσεις σωστότερα, τους πολλούς και επαναλαμβανόμενους μουσικούς όρους που συναντάμε είτε μέσα στα ποιήματά του κα διαμορφώνουν την θεματολογία και την υφολογική φόρμα τους, είτε ως τίτλος προσδιοριστικός της νοηματικής μορφής των συγκεκριμένων ποιημάτων ή ενοτήτων. Ακόμα, έχουμε τις σταθερές εικαστικές του αγάπες σε πρόσωπα και έργα ζωγράφων που εκδηλώνεται είτε με αναφορά του ονόματος του εικαστικού καλλιτέχνη έλληνα ή ευρωπαίου είτε μέσω του πλήθους της εικονοποιϊας των ποιητικών του συνθέσεων. Έχουμε δηλαδή ένα ποιητικό σώμα όχι στην «αδαμιαία» ποιητική του γυμνότητα αλλά χουχουλιασμένου αρμονικά και ισορροπημένα μέσα στις άλλες καλές τέχνες (Μουσική, Ζωγραφική κ.ά.) και μαζί με την Ποιητική της Ποιητικής του αποτελούν ένα ενιαίο όλο, ένα αδιάσπαστο σύνολο εξαιρετικής αισθητικής ομορφιάς, σπανίου ύψους λέξεων, μιάς πολυτονικής στην τυπολογίας της ελληνική γλώσσα με δάνεια στοιχεία που δεν περιορίζεται μόνο να αντλεί από τα άνθη των λειμώνων της κλασικής παραδοσιακής ποίησης, αρχαίας και νεότερης., (Ο Όμηρος πάντα παρόν) αλλά εμβαπτίζεται στην καθαρότητα ενός έλληνος λόγου στην προϊστορία και στην διασωθείσα παράδοση.

    Ο ποιητής Νάσος Βαγενάς, αν δεν υπερβάλλω και γνωρίζω το μεγαλύτερο ποσοστιαίο μέρος της ποιητικής αντρικής και γυναικείας κληρονομιάς της Γενιάς του 1970, είναι ο μόνος!! Ή τουλάχιστον ένας από τους λίγους από τους ποιητικούς εκπροσώπους αυτής της Γενιάς που εντάσσει, μπολιάζει μέσα στο ποιητικό του σώμα τις θεωρητικές του απόψεις και θέσεις για το τί είναι Ποίηση, το αξιακό της σύστημα, η σημασία της στους σύγχρονους καιρούς, η προέλευσή της, οι στόχοι της, ποιά η λειτουργία της, ποιοι οι κίνδυνοι παραποιήσεώς της από τα νέα κοινωνικά ρεύματα και αναγνώσεις των αναγνωστών της. Κωμωδεί, σαρκάζει, αυτοσαρκάζεται, παρωδεί, στοχάζεται και αναστοχάζεται, θέτει ερωτήματα (αυτοπροσώπως) απευθείας στην Μούσα, βιογραφείται, πειραματίζεται, αλλά και υμνολογεί, καταφάσκει σε μουσικούς και ηχητικούς του πειραματισμούς, σε αλληλουχία ήχων επιλεγμένων λέξεων και φράσεων, δικαιοκρίνει την ποιητική των ποιημάτων του και εν γένει την ποιητική του εν εξελίξει μέσα στον ποιητικό χρόνο γραφή του με ταμπλό τους ποιητές και τα έργα που μνημονεύει, τους ρυθμούς και τα μέτρα τους, τις δικές τους ποιητικές αγωνίες και διαψεύσεις. Ποιητές κρίνει και επιλέγει ως κριτές των ποιημάτων του. Έχουμε ένα είδος εσωτερικής θεωρητικής «κανονιστικής» «γραμματολογίας» της πλούσιας θεματικής του εικονογραφίας αν στέκει ο προσδιορισμός. Και επίσης, παρά του ότι παράλληλα με την σταθερή ενασχόλησή του με τον ποιητικό λόγο συστηματικά διακονεί και το δοκίμιο και την δοκιμιακή και αρθρογραφική γραφή με εξαιρετική επιτυχία, δεν γράφει τα δικά του «Ανοιχτά Χαρτιά» όπως ο νομπελίστας μας Οδυσσέας Ελύτης ούτε εκδίδει τις «Δοκιμές του» όπως ο επίσης νομπελίστας μας Γιώργος Σεφέρης. Όπως προαναφέραμε ενσωματώνει αρμονικά τις θεωρητικές του θέσεις και προτιμήσεις μέσα στα ποιήματά του. Με τον τρόπο αυτό έχουμε μία διπλή λειτουργία ανάγνωσης, τα «Ανοιχτά Χαρτιά» και τις «Δοκιμές» του μέσα στα ποιήματά του, έτσι ο αναγνώστης ή αναγνώστρια μπορεί να ενημερωθεί για τις θεωρητικές του θέσεις και επιλογές δίχως να μπει στην διαδικασία να ανατρέξει στην δοκιμιακή του γραφή που εκδίδεται αυτοτελώς και αποτελεί υλικό της πανεπιστημιακής του διδασκαλίας. Η αυτοβιογράφηση και ο προσωπικός καμβάς των αναμνήσεών του και συναντήσεών του περνά μέσω της ποιητικής καθαρότητας της ατομικής του ατραπού. Εδώ όμως αν δεν λαθεύουμε οφείλουμε να δηλώσουμε ότι είναι συγκεκριμένα από το πλήθος αυτό των ονομάτων που θα συναντήσουμε στην Νήσο των Μακάρων του.

   Αυτό το ανθοφόρο και καρποφόρο ποιητικό φορτίο της συγγραφικής δημιουργίας του ποιητή Νάσου Βαγενά θέλησα να Ευρετηριάσω στα Λογοτεχνικά Πάρεργα. Χωρίς να αγνοώ αλλά αφήνοντας έξω από την εργασία αυτή τις δοκιμιακές και άλλες συγγραφικές του καταθέσεις που γνωρίζω μέχρι των ημερών μας. Για την συνολική συγγραφική του παρουσία είχα επίσης υπόψη μου διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά που αφιέρωσαν τεύχη ή σελίδες τους στον ποιητή της Γενιάς του 1970 και τον εύρωστο σε κείμενα τόμο «ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΑΓΕΝΑ Κριτικά κείμενα» Ανθολόγηση κειμένων, επιλογή, επιμέλεια: Σάββας Παύλου, εκδόσεις «Αιγαίον», Λευκωσία- Κύπρος, Απρίλιος 2001, σελ. 324. Θέλησα να αλφαβητηριάσω σύμφωνα με το ελληνικό και το αγγλικό αλφάβητο τους κεφαλαιότιτλους των Ποιημάτων της συγκεντρωτικής έκδοσης του «Κέδρου». Έπρεπε όμως να εφαρμόσω μία μεθοδολογία που να βοηθά τον όποιο αναγνώστη/ ια αποφασίσει να πιάσει στο χέρι του το βιβλίο και να το διαβάσει και όχι την δική μου προσδοκία καταλογράφησης. Όφειλα να αποφύγω την πεπατημένη της αντιγραφής των Περιεχομένων μια κουραστική και ανώφελη, άκαιρη ενέργεια. Σαν μία εκ των υστέρων λογιστική μου εργασία της «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ» ενός «(πεπειραμένου λογιστή του απόλυτου)» η φράση του στίχου δική του. Άνοιξα λοιπόν έναν φάκελο στον ηλεκτρονικό υπολογιστή με χαροποιό λογιστική διάθεση και αφού έγραψα τα δύο αλφάβητα άρχισα να αντιγράφω τίτλους ποιημάτων κάτω από κάθε γράμμα. Νόμιζα ότι έτσι θα είχα ένα πανόραμα τίτλων για κάθε εργασία και εξέταση της σύνολης πενηντάχρονης ποίησής του. Φευ όμως της ανοησίας της προθέσεώς μας, η τεχνική αυτή της γενικής εποπτείας δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Φτάνοντας σε έναν υποφερτό αριθμό σελίδων το πράγμα μπούκωσε, -ασφαλώς από δική μας υπαιτιότητα-και αυτό συνέβει διότι ο ποιητής από συλλογή σε συλλογή αλλάζει την φόρμα των ποιημάτων του, η ποικιλία των ποιητικών ειδών και κατηγοριών μεγαλώνει, προσθέτονται νέες ποιητικές συνθέσεις που έχουν τον τίτλο ποιητικών ειδών πχ. «Μπαλλάντες» βλέπε 9^η συλλογή «Σκοτεινές Μπαλλάντες και άλλα ποιήματα» σελίδες 261-327, ενώ ποιήματα με τίτλο «Μπαλλάντα» έχουμε στις σελίδες 40, 154, 186, 204, 266 και στις αντίστοιχες συλλογές. Ο τίτλος «Ωδές» βλέπε 7^η συλλογή «Βάρβαρες Ωδές» σελίδες 209-240, ενώ ποιήματα με τίτλο «Ωδές» έχουμε και στις σελίδες 33, 76, 128, 155, 271, 288. Υποκατηγορίες ποιημάτων της κεντρικής σύνθεσης, όπως «Πεδίον του Άρεως». έχουμε την δεύτερη ενότητα 8 ποιημάτων με τον ίδιο τίτλο. Ενώ, ο δεύτερος κύκλος 19 αριθμημένων ποιημάτων με λατινικούς αριθμούς (X- XIX) με τίτλο «Βιογραφία» δανείζει τον κεντρικό τίτλο της 2^ης  συλλογής «ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ», ο  πρώτος κύκλος 6 ποιημάτων φέρει τίτλο «Τα Φυσικά». Αυτές οι εσωτερικές δυσκολίες ή η έλλειψη δικής μας δεξιοτεχνίας στην ευρετηρίαση των τίτλων έφερε τα αρνητικά αποτελέσματα. Εξάλλου, πάμπολλοι τίτλοι φέρουν το όνομα ελλήνων και ξένων ποιητών, βλέπε Παλαμάς, Καβάφης, Εγγονόπουλος, Ρίτσος, Σολωμός, Μαγιακόφσκι, Μπόρχες, Τ. Σ. Έλιοτ κλπ. όπως η 11^η συλλογή «ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΤΩΝ ΜΑΚΑΡΩΝ», ενώ πάλι η 10^η συλλογή «ΣΤΕΦΑΝΟΣ» που παρωδούνται φωνές και παρουσίες ποιητών διαβάζουμε τα παραλλαγμένα ονόματα «Κλεάνθης Νικολάου», «Χρήστος Κοσμετάτος», «Ιωάννα Χρηστέα» και άλλους 31 παραλλαγμένα ονόματα δημιουργών ως τίτλους που συναπαρτίζουν την συλλογή. Φυσικά δεν απουσιάζει ο Πάτροκλος Γιατράς, δηλαδή ο ίδιος ο Βαγενάς. Άλλοτε πάλι όπως στην περίπτωση του επτανήσιου ποιητή Ανδρέα Κάλβου έχουμε και ξεχωριστή αφιερωματική μονάδα και ξεχωριστή σύνθεση, βλέπε ο  «Κάλβος στη Γενεύη» σ. 94 της 3^ης συλλογής, την παρουσία του με στίχους του «και με θάνατον/ ακαταπαύστως» ως προπομπός ρήση στην 7^η συλλογή «Βάρβαρες Ωδές» σ. 209 και τα επτά Σονέτα «ΚΑΛΒΟΣ» αριθμημένα με λατινικούς αριθμούς ως τίτλοι ποιήματα, σελ. 371-377 της 11^ης συλλογής «Στη Νήσο των Μακάρων». Την φόρμα του ΣΟΝΕΤΟΥ χρησιμοποιεί και σε άλλες του συλλογές ενώ ο τίτλος «Σονέτο» συναντάται στην σελίδα 44, 75, 95 της 2^ης  και της της 3^ης συλλογής. Έπειτα έχουμε και τις δεκάδες αφιερώσεις. Πώς να διαχειριστούμε ευρετηριακά την αφιέρωση της 3^ης συλλογής, «στην Άννα» με τις άλλες κανονικές σε ποιητικές μονάδες αφιερώσεις του. Βλέπε ακόμα την γενική του αφιέρωση της 10^ης συλλογής «Στον Αλέξανδρο Κοτζιά συγγραφέα της Φανταστικής περιπέτειας» σ. 329. Ή το ποίημα της σελίδας 155 της 5^ης συλλογής. «ΥΜΝΟΣ (ή μάλλον ΩΔΗ), από την «Περιπλάνηση ενός μη ταξιδιώτη». Άλλες πάλι ποιητικές του μονάδες «Παράσταση» ή «Μελέτη Θανάτου». Ευκολότερα χαρτογραφούνται οι μεμονωμένοι τίτλοι «Ραψωδία» σ. 67, «Τερτσίνες» σ.149 και τα 8 «Χάικου» που αντιγράφουμε παραπάνω.

Ένας τέτοιου υψηλού μεγέθους και ουσιαστικής καθαρότητας πυκνός, δωρικής υφής ποιητικός λόγος, ανεξάρτητα αν είναι άλλοτε φωτεινή και άλλοτε σκοτεινή η ατμόσφαιρά του, αξίζει την προσοχή μας. Οι άμεσοι συμβολισμοί του, οι διακωμωδήσεις του, οι συνομιλίες του με ισχυρά και σημαδιακά ονόματα της ποίησης και της τέχνης, της φιλοσοφίας και της θρησκείας (Σπινόζα, Λούθηρος), οι συγχωνεύσεις και παραλληλισμοί του, οι πετυχημένοι πειραματισμοί του, οι αναφορές ονομάτων και άμεσες στιχουργικές τους ρήσεις ως ηχητικές υπομνήσεις, ως σχόλια της δικής του ποίησης, φανερώνουν έναν έλληνα ποιητή που συνομιλεί ισότιμα με ξένους και έλληνες ποιητές του κλασικού παρελθόντος της τέχνης των Μουσών. Με την εκφραστική του ποικιλία και αυθεντικότητα, την εξακτίνωση της ποιητικής γλώσσας σε διάφορα επίπεδα και στάδια ποιητικών ρυθμών και μέτρων, ειδών και φόρμας, αφομοιωμένων προβολών προγενέστερων χρονολογικών καταθέσεων, ποιητικών δίστιχων που λειτουργούν αυτόνομα και ως ρήσεις, ο Βαγενάς πετυχαίνει την απομνημείωση ενός τόσο εύρωστου και πλούσιου πολύπτυχου ηχητικού, μουσικού και εικαστικού υλικού δίχως να αριστοκρατεί η ποίησή του αν και άκρως ποιοτικά ποιητική. Έχουμε δηλαδή μία ποίηση Υψιλή και όχι αφ’ υψηλού θεώρησης των καταστάσεων του κόσμου και των εμπειριών της ανθρώπινης ζωής, και προπάντων του φαινομένου και της διαδικασίας του Θανάτου που το πνεύμα του υπερίπταται πάνω από τα ποιήματά του και κεντρίζει την συνείδηση και σκέψη του ποιητή όπως η «αλογόμυγα» για άλλους λόγους τον αρχαίο φιλόσοφο Σωκράτη. Υπάρχουν και 5 αυτόνομοι τίτλοι που ορίζουν την «Μελέτη Θανάτου» βλέπε σελ. 72,92, 164,170,181, όπως μας μίλησε ο Πλάτων. Είναι μία ποίηση ελληνοκεντρική (;) δίχως να περιορίζεται στα στενά της ελλάδας ποιητικά όρια και να χάνει την εμβέλεια της οικουμενικότητάς της. Διαθέτει ίχνη πατριωτικής (;) έξαρσης χωρίς να ανιχνεύουμε σε αυτήν εθνικές κορώνες. Βλέπε τα σχετικά ποιήματα της σελίδας 33, 63 κλπ. Ο λόγος του πολιτικά στοχάζεται μέσω του Αλεξάντερ Κερένσκυ, του Λένιν, της «Τρίτης Διεθνούς», του Μαρξ και των ποιημάτων του πάνω στην «Ιστορία», ενώ δεν απουσιάζει και η δημοσιογραφία της επικαιρότητας, βλέπε σχετικά για τον θάνατο του Μάο Τσετούνγκ.  Αλλά και τα δύο ποιήματά του όπως είναι αυτό «Λόγος Περί Ειρήνης» σ.163 του Jacques Prevert και «Πόλεμος και Ειρήνη» σελ. 322 δικό του. Μία ποίηση που προέρχεται απευθείας από τα Σεφερικά ρυάκια και συγγενικές προς αυτά πηγές, όπως και άλλες ποιητικές φωνές της Γενιάς του 1970. Ο Γιώργος Σεφέρης και οι ιστορικές και πολιτικές κοινωνικές συνθήκες της εποχής κυοφόρησαν τους σύγχρονους έλληνες και ελληνίδες ποιητές και ποιήτριες ή τουλάχιστον μεγάλο μέρος αυτής της ομάδας.

    Καθόλου ρητορικός ο ποιητικός λόγος του Νάσου Βαγενά, αντίθετα είναι τόσο σφιχτός και μη πλεονάζον που σου δίνει την αίσθηση σαν διασωθέντα σπαράγματα πάνω στην λευκή επιφάνεια των γλυπτών κτερισμάτων του χρόνου. Ο ρητός τονισμός της Καρυωτακικής πνοής δεν αμαυρώνει την καθαρότητα και λευκότητα της φωνής του, αντίθετα της δίνει έναν σκουρόχρωμο τονισμό που αντανακλά την στωική της φωτεινότητα, οι σκιές της στοχαστικής του απαισιοδοξίας που πέφτουν πάνω σε μονάδες ποιημάτων ή ποιητικών του συνθέσεων καλλιεργούν την πιστότητα της αλήθειας των οραμάτων του. Τίποτα το αυθαίρετο, τίποτα το μη προσδιορίσημο στην μορφολογία των ποιημάτων της ποίησης αυτής και της υποβλητικότητας των αισθημάτων που εκπέμπει, ερωτικών, κοινωνικών, πολιτικών, υπαρξιακών, φιλοσοφικών, μουσικών και ζωγραφικών προτιμήσεων. Μία ποίηση που γεννά ποίηση. Μια ποίηση για ότι αγαπάμε και ζηλεύουμε στην ποίηση. Ένας δοξασμός των Μουσών όχι των γονάτων των αγαλμάτων τους στον Χρόνο αλλά της ολόσωμης μαρμάρινης παρουσίας τους σε αυτόν πλήρης σφρίγους ζωής και ζωντάνιας ποιητικής.

Και για τα σημεία των καιρών το ποίημά του από τις Σκοτεινές Μπαλλάντες

ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ

Ο πόλεμος είναι ένα είδος υγιεινής.

Όσο κι αν επιστρέφεις σακαταμένος,

όσο κι αν νιώθεις στα κόκκαλα το μένος

του εχθρού, δεν σε πονάει στα μέρη που πονείς.

 

Με την ειρήνη είναι το πρόβλημα. Κανείς

απ’ όσους ξέρω δεν την αισθάνεται σαν ειρήνη.

Και δεν προσφέρει ούτε τ’ αγαθά που δίνει

ο πόλεμος. Ακόμα κι όταν βγάζεις το κανίς

 

κάτω από τείχη περπατάς, σε βροχή από βέλη,

σε ομίχλες που σφυρίζουν άγρια, πατάς

ασπίδες, πρόσωπα, κομμένα μέλη:

όλα εκείνα που μέσα σου κρατάς.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς

14 του Ξανθού και ζεστού Απρίλη του 2026.