ΛΕΝΑ
ΠΑΠΠΑ- ΜΑΡΙΝΟΥ
(Αθήνα 31/7/1932- 19/7/2025)
«Κύριε,
μας έδωσες έναν ατέλειωτο θάνατο
και μιαν ελάχιστη ζωή.
Που είναι, λοιπόν,
η Δικαιοσύνη σου;»
(Μονόλογος)
Εις Μνήμη
Την δεκαετία του 1980, γνωστός συγγραφέας
και κριτικός μου μίλησε για την ποιήτρια και πεζογράφο, μεταφράστρια Λένα
Παππά- Μαρίνου, έψαχνε ορισμένες
πληροφορίες και απευθύνθηκε σε μένα. Του απάντησα ότι γνώριζα την ποίησή της
από τεύχη του περιοδικού «Ευθύνη», (ποιήματά της, πεζά της, κείμενα για
απώλειες ποιητριών πχ. Νανά Ησαϊα κλπ.) τόμους του «Χριστιανικού Συμποσίου»,
(με μεταφράσεις της) τη «Νέα Εστία» (ποιήματα, διηγήματα κλπ.) και διάφορα άλλα
λογοτεχνικά περιοδικά. Είχα συναντήσει και αγοράσει από παλαιοπωλείο παλαιές
της ποιητικές συλλογές, πεζά της, μεταφρασμένες της συλλογές όπως “Poemes” Colette Janiaud Seghers 1969. “Palabras de
vidrio” («Γυάλινα
λόγια») Βαρκελώνη 1984. Στις αρχές της
δεκαετίας του 1990, για την ακρίβεια το 1994, είχα προμηθευτεί τον Α΄ τόμο των
Απάντων της ενώ τρία χρόνια μετά, το 1997, τον Β΄ τόμο των Ποιημάτων της. Βλέπε:
[Λένα Παππά, ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1956-1992, Α΄ τόμος, εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 9, 1994, σ.
448 και ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Β΄ τόμος, εκδόσεις
Αρμός, Αθήνα 12, 1997, σελ. 542]. Το έργο της βρίσκονταν ακόμα εν εξελίξει όπως
μας έδειξε η κατοπινή της συγγραφική διαδρομή και άλλες πνευματικές και
καλλιτεχνικές της δραστηριότητες.
Βιογραφία
Την πόρτα χτύπησεν η Άνοιξη’
δεν άκουσε.
Την πόρτα χτύπησε η Χαρά’
ώσπου ν’ ανοίξει, είχε φύγει,
βιαστική.
Χτύπησε ο Έρωτας’
εδίστασε’ δεν ήξερε αν έπρεπε…
Μονάχα ο Θάνατος δε χτύπησε:
άνοιξε μόνος του και μπήκε.
Ο Α΄ τόμος
περιλαμβάνει Εισαγωγή της ποιήτριας σ.7-10 και 10 παλαιότερες ποιητικές της
συλλογές που κυκλοφόρησαν όπως μας λένε τα χρονολογικά όρια του τόμου από το
1956 έως το 1992 και συγκριμένα: -1. ΠΟΙΗΜΑΤΑ, Αθήνα 1956, σ.11-29. -2.
ΛΑΜΠΗΔΟΝΕΣ, Αθήνα 1960, σ.31-44. -3. ΨΙΘΥΡΟΙ, εκδ. Οι Εκδόσεις των Φίλων 1963,
σ.45-84. -4. ΑΥΤΟΓΡΑΦΑ, Αθήνα 1967, σ.85-132. -5. ΚΑΘ’ ΟΔΟΝ, εκδ. Οι Εκδόσεις
των Φίλων 1973, σ.133-190. -6. ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΘΑΛΑΜΟΣ, εκδ. Οι Εκδόσεις των Φίλων
1979, σ.191-264. -7. ΕΝΔΟΦΩΝΑ, Αθήνα 1982 (Εκτός Εμπορίου), σ.265-308. -8. ΜΕΣΑ
ΣΕ ΚΑΘΡΕΦΤΕΣ, εκδ. Αστρολάβος/ Ευθύνη 1984, σ.309-336. (Τα Ποιήματα της
συλλογής είναι άτιτλα) και όπως κάθε της συλλογή αρχινά με ποιητικό μότο.
Ρούπερτ Μπρούκ, «Και να δούμε, όχι πιά/ τυφλωμένοι από τα μάτια μας».-9.
ΑΡΤΕΣΙΑΝΑ, εκδ. Οι Εκδόσεις των Φίλων 1988, σ.337-406. -10. ΟΥΡΑΝΟΔΡΟΜΙΟ, Αθήνα
1992 (Εκτός Εμπορίου), σ.407-438.
Ο
καθρέφτης μου θάλασσα
αστραφτερή
και στο βυθό της λάμψης του εγώ
όρθια πνιγμένη.
Ο Β΄ τόμος που η ποιήτρια αφιερώνει στην
μοναχοκόρη της, «Στη μονάκριβή μου Κασσιανή», περιλαμβάνει αχρονολόγητες 11
ποιητικές της συλλογές. Βλέπε: 1. ΜΠΟΤΙΛΙΑ ΣΤΟ ΠΕΛΑΓΟΣ, σ.17-58. -2.
ΣΤΡΟΒΙΛΙΣΜΟΙ, σ.59-104. -3. ΡΟΔΑΚΕΣ, σ.105-162.-4. ΠΕΤΡΕΣ ΣΤΑ ΤΖΑΜΙΑ,
σ.163-175.-5. ΒΡΑΔΥΦΛΕΓΗ, σ. 177-213.-6. ΕΙΣ ΕΠΗΚΟΟΝ, σ.215-263. -7.
ΤΡΥΦΕΡΟ ΥΛΙΚΟ, σ.265-306. -8.
ΣΠΙΘΟΒΟΛΙΕΣ, σ.307-318. -9. ΜΑΙΑΝΔΡΙΚΑ σ.319-368. -10. ΤΑ ΤΕΤΡΑΦΥΛΛΑ, σ.369-388.
-11. ΣΚΙΟΤΡΑΦΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΦΙΛΑ, σ. 389-514. Η συλλογή ανοίγει την αυλαία της με
τον λόγο του αργεντινού συγγραφέα- παραμυθά Χόρχε Λουϊς Μπόρχες, «Υπάρχει στα
βιβλία μου/ ένα αηδόνι και μιά νύχτα». Στην σελίδα 390 διαβάζουμε:
«Αποσαφηνίσεις για τα ποιήματα του Β΄ τόμου των Ποιητικών Απάντων της ΛΕΝΑΣ
ΠΑΠΠΑ.
Δεν
Η
μνήμη του σώματος δεν
αναπληρώνει
το σώμα.
1., Η
Συλλογή ΣΚΙΟΤΡΑΦΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΦΙΛΛΑ περιλαμβάνει ποιήματα που έχουν κατά καιρούς
δημοσιευτεί σε διάφορες Ανθολογίες και Περιοδικά της Ελλάδας και του
Εξωτερικού. Όλες οι άλλες συλλογές είναι ανέκδοτες και γράφτηκαν σε διάφορες
χρονικές περιόδους από το 1952 μέχρι το 1997.
2., Τα
ποιήματα της συλλογής αυτής είναι αταξιθέτητα χρονολογικά, όσον αφορά στον
ακριβή χρόνο γραφής του. Κρατήθηκε μόνο μιά στοιχειώδης χρονολογική σειρά, σύμφωνα
με την ημερομηνία δημοσίευσής τους στα διάφορα έντυπα.».
Στο ακροθαλάσσι
Σπρώχνουν
σπρώχνουν
επίμονα
ολοένα
σπρώχνουν
τα κύματα
τη
μαλακή, ευαίσθητη αμμουδιά
Που
θέλουν να την πάνε
Καράβι
χωμάτινο η γη
ταξιδεύει
γύρω
και γύρω και γύρω
στη
στρογγυλή της θλίψη.
Από τα οσάνω συμπεραίνουμε ότι ο Β΄ τόμος
περιλαμβάνει Ποιήματά της τα οποία χρονολογικά, προέρχονται από την πρώτη της
περίοδο (1956-1992) που εξέδωσε αυτόνομα τις ποιητικές της συλλογές και
ορισμένες από τις ποιητικές της μονάδες δεν συναρίθμησε στις συλλογές που
περιλαμβάνει ο Α΄ τόμος. Όπως διευρύνει κατά 5 χρόνια, 1997 τα όρια. Στον Β΄
τόμο των Απάντων της, δημοσιεύονται και ορισμένες άλλες χρήσιμες στους
αναγνώστες πληροφορίες. Στις σελίδες 515 έως 526, πριν τα Περιεχόμενα του τόμου
έχουμε: ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ Β΄ ΤΟΜΟ ΤΩΝ ΑΠΑΝΤΩΝ. Εδώ
η ποιήτρια ή ενδέχεται ο επιμελητής της έκδοσης ή σε συνεργασία, καταγράφει
τους τίτλους των λογοτεχνικών περιοδικών που έχουν δημοσιευθεί ποιήματά της και
τίτλους της. Αρχινά από τη ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ και το ποίημα Η Νύχτα απόψε 15 Μαρτίου
1961 τεύχος 809 μέχρι το τεύχος 1665 της 15 Νοεμβρίου 1996 συναντάμε 62 τίτλους
ποιημάτων της. Ακολουθούν το περιοδικό ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΝΟΗ τχ.1/1,2,1952, τα
περιοδικά ΜΟΡΦΕΣ, την ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΓΕΝΙΑ, τα ΣΕΡΡΑΪΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, τα περιοδικά
ΚΡΙΚΟΣ (Λονδίνο), ΛΟΓΟΣ, ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΕΠΟΧΗ, ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ, Ο ΦΑΚΟΣ (Κύπρος),
9 ΟΔΟΙ (Καβάλα), ΑΜΥΜΩΝΗ (Ανάπλι), ΕΚΛΟΓΗ, ΕΥΘΥΝΗ, ΠΟΙΗΣΗ, ΤΟΜΕΣ, ΝΕΑ ΠΟΡΕΙΑ
(Θεσσαλονίκη), ΔΩΜΑ, ΓΡΑΦΗ, ΕΜΒΟΛΙΜΟΝ, ΑΚΤΗ (Κύπρος), ΑΝΤΙΠΟΔΕΣ (Αυστραλία),
ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ, ΕΛΙΤΡΟΧΟΣ, ΦΗΓΟΣ, σε Ξενόγλωσσα περιοδικά και ποιήματά της
απαγγελθέντα σε λογοτεχνική τιμητική εκδήλωση της 17/2/1982 στην Ανωτάτη Σχολή
Καλών Τεχνών «επ ευκαιρία της απονομής στην ποιήτρια του βραβείου της Ακαδημίας
Αθηνών το 1981.». Όπως διαπιστώνουμε η βεντάλια των δημοσιεύσεών της και οι
τίτλοι των εντύπων και βιβλίων είναι αρκετά μεγάλη, κάτι που φανερώνει την
αγάπη του αναγνωστικού κοινού και των αρμοδίων στην ποίησή της. Στον ίδιο
κατάλογο έχουμε και την αναφορά στα ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ (Βιβλίο Β΄
Γυμνασίου 1978). Αφιέρωμα στους σκοτωμένους σπουδαστές του Νοεμβρίου (Πρωτοδημοσιεύτηκε
στην ΕΥΘΥΝΗ Νοέμβριος 1974).
Η ποιητική σύνθεσή της για τους σκοτωμένους
σπουδαστές της εξέγερσης του Πολυτεχνείου ήταν από τα αγαπημένα μας ποιήματα.
Το ποίημα είναι αφιερωμένο στον νεαρό Διομήδη Κομνηνό που έχασε την ζωή του την
αποφράδα εκείνη ημέρα.
ΑΦΙΈΡΩΜΑ
ΣΤΟΥΣ ΣΚΟΤΩΜΕΝΟΥΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΕΣ ΤΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ
Μάτια
κλειδωμένα, χέρια παγωμένα
κείτεται
-δεκαοχτώ
χρονώ ήτανε δεν ήτανε-
για
να έχω εγώ πουλιά- φτερά στα χέρια μου,
και
συ στο σπιτάκι σου,
μιά
γλάστρα με βασιλικό στο πεζουλάκι
και
τα παιδιά μας ξένοιαστα να χτίζουνε το μέλλον.
Η
μάνα του τον περιμένει και δεν έρχεται,
η
άνοιξη του παίζει και δεν τηνε ξέρει πια.
Στις
φλέβες του αίμα σταματημένο και πικρό,
γυαλί
σπασμένο ο κόσμος, σωριασμένο πάνω του.
Για
να έχω εγώ τον άσπρο μου ύπνο
και
συ γαρίφαλο χαμόγελο στο στόμα σου,
για
να ‘χουν τα παιδιά μας το δικό τους ήλιο.
Λεύτερος
μέχρι το μεδούλι των κοκκάλων του
δεν
άντεξε τους ίσκιους, τα φριχτά κλειδιά
τις
προσωπίδες, τα χαμηλωμένα αισθήματα:
-όρμησε
καταπάνω τους
με
το χλωρό σπαθί της νιότης του.
Δύσκολη
η Λευτεριά, επικίνδυνη
Ευαίσθητη,
σαν το φτερό της πεταλούδας
αράγιστη
σαν το διαμάντι, τρομερή
αιώνες
πεθαμένη ξαφνικά ανασταίνεται
πάνω
και πέρα από τον φόβο
και
τον χρόνο.
Για
να έχω εγώ δικιά μου τη φωνή
το
«ναι» και τ’ «όχι» μου
και
συ όρθια ωραία την περηφάνειά σου
για
να ‘χουν τα παιδιά μας
τα
δικά τους βήματα στο φώς
μέσα
στο θάνατό του, σκοτεινός
κείτεται
ο γενναίος, ο νέος
-δεκαοχτώ
χρονώ ήτανε δεν ήτανε.
Από
τη συλλογή «Σκιοτραφή και φωτόφιλα».
Πλούσια και ποικίλη η συγγραφική παρουσία
της ποιήτριας, φιλολόγου, καθηγήτρια-ιστορικός της τέχνης, μεταφράστρια,
πεζογράφος, συγγραφέας παιδικής ποίησης και θεατρικών μονολόγων Κυκλοφόρησε
ακόμα το «Φαρμάκι με Ζάχαρη» εκδόσεις Ιωλκός 1999, και τα «Πεντόβολα» 1999
(Παιδική Ποίηση). Παιδική Ποίηση εξέδωσε και από τις εκδόσεις Αρμός, Λειμών και
Ηρόδοτος, «Αιχμηρά και Δριμύγευστα», «Χρυσόμυγες», και «Διάττοντες» αντίστοιχα.
Το Μυθιστορήματα «Χωρίς Ημερομηνία», εκδ. Λιβάνη 1999, «Τα Χάρτινα γάντια»,
εκδ. Ηρόδοτος 2013, από τον Ηρόδοτο κυκλοφόρησε και το πεζό της «Πικραμύγδαλα»
2013, ενώ από τις εκδόσεις Αρμός το 2008 τις «Ζωγραφιστές Ιστορίες» (παραμύθια
για μικρά και μεγάλα παιδιά). Ακόμα, τα Διηγήματα- Πεζά «Βιορρυθμοί» εκδ. Αρμός
1982 και «Ξενοδοχείο Δ΄ Κατηγορίας» 1996, «Με Θέα στο αθέατο» Ιωλκός 2002 και
¨Αντικατοπτρισμοί» Ηρόδοτος 2013.
Τον Οκτώβριο του 2001 κυκλοφορεί από τις
εκδόσεις Αρμός ο Γ΄ τόμος των Ποιητικών της Απάντων, σελ. 462. Ο τόμος
περιλαμβάνει 11 μικρές ή εκτενέστερες ποιητικές ενότητες- Συλλογές της. Όπως:
-1. ΑΝΘΙΖΟΝΤΑΣ ΕΝΔΟΝ, σ.9-47. -2., ΚΑΤΑΜΑΤΑ, σ.49-92. -3. Φίδι στο χορτάρι, σ.
93-136.-4. Θροϊσματα, σ.137-180. -5. Με το κυάνιο στην τσέπη, σ.181-224. -6.
Βέλη σε φαρέτρα, σ.225-272. -7. Πικραλίδες, Σ.273- 288. -8. ΠΟΡΤΡΑΙΤΑ,
σ.289-310. -9. ΣΤΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΤΗΣ ΟΥΤΟΠΙΑΣ, σ.313-354. -10. ΤΑ ΜΠΛΕ ΧΕΡΙΑ ΤΗΣ
ΑΓΩΝΙΑΣ, σ.355-402. -11. ΜΕ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΣΤΙΣ ΦΤΕΡΟΥΓΕΣ, σ. 404-451.
Αναθύμημα
Απόψε
κρυώνω
οδυνηρά
ριγούν
οι στιγμές μου.
Φυσάει
σιρόκος νοσταλγίας
Δυνατά
από
παντού μπάζει η μνήμη
στο
ραγισμένο σπίτι
στο
ραγισμένο παρόν.
Η ποιήτρια Λένα Παππά συνηθίζει να προτάσσει
πριν από κάθε συλλογή της μότο από ξένους ποιητές, λογοτέχνες, εικαστικούς κλπ.
Οι τρείς ογκώδεις τόμοι των Ποιητικών της Απάντων περιλαμβάνουν όπως φαίνεται
το σύνολο των δημοσιευμένων και αδημοσίευτων ποιημάτων της και ακυκλοφόρητων
συλλογών της και εκτός εμπορίου. Ποιά είναι όμως η παραγωγικότατη συγγραφικά
Αθηναία ποιήτρια Λένα Παππά με την θρησκευτική πνοή και τις υπαρξιακές αγωνίες
και προβληματισμούς που κρατήθηκε στην επιφάνεια του λογοτεχνικού χρόνου για
πάνω από μισό αιώνα και μας πρόσφερε τα
εύοσμα συγγραφικά άνθη της και τους ζουμερούς καρπούς της. Για την
πολυβραβευμένη ποιήτρια διαβάζουμε από τα βιβλία της:
«Η Λένα
Παππά γεννήθηκε στην Αθήνα. (31/7/1932- 18/7/2025). Σπούδασε Ιστορία και
Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Γαλλική Φιλολογία στο Γαλλικό
Ινστιτούτο Αθηνών. Παρακολούθησε μαθήματα Ιστορίας της Τέχνης στην Ανωτάτη
Σχολή Καλών Τεχνών Αθηνών και μετεκπαιδεύτηκε με υποτροφία στο Παρίσι όπου
παρακολούθησε στη Σορβόννη μαθήματα Μοντέρνας Τέχνης και πήρε το Diplome d’ etudes approfondies (D.E.A.). Εργάστηκε αρχικά ως υπάλληλος
διοικητικού στη Γραμματεία του Ανωτάτου Συμβουλίου Δημοσίων υπηρεσιών
(Α.Σ.Δ.Υ.) και στη συνέχεια διορίσθηκε
στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών Αθηνών όπου υπηρέτησε ως έφορος
(Διευθύντρια) Βιβλιοθήκης και βοηθός του Καθηγητή της Ιστορίας της Τέχνης
Παντελή Πρεβελάκη και από το 1980 μέχρι το 1990 άσκησε τα καθήκοντα της
Προϊσταμένης Γραμματείας στης Σχολής (Γενικού Γραμματέως). Είναι μέλος της
Εθνικής Εταιρείας των Ελλήνων Λογοτεχνών και ιδρυτικό μέλος της Δελφικής
Ακαδημίας. Ποιήματά της έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ιταλικά,
τα βραζιλιάνικα, τα ισπανικά, τα γερμανικά, τα πολωνικά κλπ. Έχει Βραβευθεί από
το 1976 έως το 2001 με διάφορα επίσημα κρατικά βραβεία και τιμητικές
διακρίσεις. Υπήρξε σύζυγος του αντιπροέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας
Αναστάσιου Μαρίνου και είναι μητέρα μιάς θυγατέρας».
Πλούσιο όπως διαβάζουμε το βιογραφικό των
σπουδών και των πνευματικών και καλλιτεχνικών της δραστηριοτήτων. Πνευματικές
της ενασχολήσεις που δεν περιορίστηκαν στον στενό κύκλο των Χριστιανικών
Γραμμάτων που λάμπρυνε με την παρουσία της. Το γεγονός ότι υπήρξε μαθήτρια του
μαθητή του Νίκου Καζαντζάκη, πεζογράφου, ποιητή και καθηγητή Παντελή Πρεβελάκη
της προσδίδει μια άλλη διάσταση στην πορεία της, και αυτό φαίνεται μέσα στον
ποιητικό της λόγο και προβληματισμό της ποιητικής της. Όπως φαίνεται, η
λογοτέχνιδα Λένα Παππά είχε την άνεση της γραφής, από την πληθώρα ποιημάτων που
μας κληροδότησε γιαυτό και δεν άφησε πλευρά της ζωής του ανθρώπου που να μην
ενσκήψει με σοβαρότητα, επιμέλεια και αγάπη. Η προσωπική της χριστιανική πίστη
και αναζήτηση του Θείου, δεν την εμπόδισε να μας δώσει εξαιρετικές ερωτικές
εικόνες και υπαρξιακούς, ερωτηματικούς αναβαθμούς προσέγγισης του φαινομένου
και του αποτελέσματος της ανθρώπινης αγωνιώδης πίστης ή αμφιβολίας, ακόμα και
άρνησης, όπως έχουμε κυρίως στις δύο της ποιητικές συλλογές «Ενδόφωνα» 1982 και
«Ουρανοδρόμιο» 1992, όπου η φωνή της όμως δεν καταλήγει στον «μηδενισμό» ή την
πλήρη άρνηση. Μια ποιητική περίοδος, θα σημειώναμε της δεύτερης της ποιητικής
της παρουσίας και προβληματισμών, της οντολογικότερης, όπου η ωριμότητά της
είναι περισσότερο ορατή και κρυσταλλώνει τα μεγάλα εσωτερικά της ψυχής της
αποθέματα συγκινητικών αναταράξεων και συγκλονιστικών καυτών κοσμοθεωρήσεων
της. Η προσωπική της πίστης της κατάφαση και αποδοχή διήλθε πολλά ομιχλώδη και
επικίνδυνα μονοπάτια, της ζωής οδοιπορίες και κρίσιμες στιγμές. Αν και,
συνολικά ο ποιητικός της λόγος είναι αρκετά φωτεινός, αποπνέει την λυρική
θερμότητα της φύσης και των χρονικών εναλλαγών της. Η πληθώρα των λυρικών
ποιητικών και συγγραφικών ξένων και ελληνικών φωνών που συναντάμε μέσα στο
ποιητικό της σώμα συνοδευτικά δίνουν την άλλη πνευματική διάσταση στην ποίησή
της ακόμα και αν επαναλαμβάνεται ως ενότητα διάθεσης και κλίμα συναισθηματικής
της απορίας και θέασης των μικρών και μεγάλων θαυμάτων του φυσικού κόσμου και
εντυπώνονται και διαμορφώνουν τον εσωτερικό της κόσμο.
Χυμώδης και εύοσμη λοιπόν η ποιητική
θεματική της ποιήτριας Λένας Παππά. Ο συμβολιστικός της καμβάς μεγάλος και
πολυαξονικός. Στο υφαντό της γραφής της οι χρωματικές κλωστές της που
σχηματίζουν την εικόνα της είναι πάρα πολλές και σε αρμονικούς συνδυασμούς. Εικόνες
έντονες δυνατές, επιδραστικές, πολυεπεισοδιακή η γραφή της, ύφος καθαρό, λαγαρό
και γλώσσα απλή, θερμή, οικεία, ελκυστική, αφόρτιστη από εκφραστικά ποικίλματα.
Λέξεις καθημερινής ομιλίας δίχως να χάνουν το τι αντιπροσωπεύουν και που
στοχεύουν στον τελικό τους στόχο. Κάθε νέα της συλλογή προσδιορίζεται ή
τουλάχιστον φωτίζεται από μότο, στίχους, φράσεις μεταφρασμένες ή αμετάφραστες,
λόγια σημαδιακά ευρωπαίων, αμερικανών και ελλήνων πασίγνωστων ποιητών,
λογοτεχνών. Αρθούρος Ρεμπώ, Πώλ Βαλερύ, Πώλ Ελυάρ, Υβάν Γκόλ, Αντρέ Ζίντ, Τόμας
Στερν Έλιοτ, Χουάν Ραμόν Χιμένεθ, ο Αντόνιο Ματσάδο, ο χιλιανός νομπελίστας
Πάμπλο Νερούντα, ο ρώσος Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, ο αρχαίος ποιητής Θέογνις και ο
Παρμενίδιος λόγος «Πρώτιστον μεν Έρωτα θεών/ μητίσατο πάντων», συνοδεύει το του
Πινδάρου «Το παρόν/ τούτο το ακαριαίον», και πολλές άλλες της παγκόσμιας πολιτιστικής
παράδοσης φωνές και οράματα βίου των ανθρώπων, όπως το Σύνθημα τοίχου «Ζήτω η
ουτοπία μου» που ανοίγει την αυλαία της συλλογής «Βραδυφλεγή», έρχεται να
κουμπώσει με το «Εις υγείαν του Γολγοθά μου» του μοντερνιστή πεζογράφου Τζέημς
Τζόϋς που ανοίγει τα ποιήματα της συλλογής «Με το κυάνιο στην τσέπη». Ο Θάνατος
που κυκλοφορεί διακριτικά ή φανερά μέσα στα ποιήματά της είναι και αυτός μία
πνευματική κατάσταση, που ο καθείς την βιώνει ή την ερμηνεύει αναλόγων του
παιχνιδιού των προβληματισμών του, των οραμάτων του για την ζωή, την τέχνη, την
γραφή, την ποιητική μαρτυρία και την ουσιαστικότητά της. Επιδραστικοί
οικουμενικής εμβέλειας κλασικοί φιλόσοφοι όπως ο Φρειδερίκος Νίτσε, από την
Εισαγωγή της δηλώνεται το πνεύμα της παρουσίας του, ο ιταλός φιλόσοφος Ουμπέρτο
Έκο και ο γάλλος Ζακ Λακάν. Δαυϊδικοί Ψαλμοί μας εισαγάγουν σε ποιητικές της
ενότητες, εντείνοντας την ικετήρια φωνή της. Ρήσεις από τα Παντούν της
Ινδονησίας και Πολυνησιακός παροιμιακός λόγος, δένουν στα Ποιήματά της
ελληνίδας ποιήτριας δίνοντας την οικουμενική διάσταση στα ποιήματα. «Ω φίλοι,/
που είναι ο τόπος/που δεν πεθαίνουν;» προτάσσει τον στίχο της Προκολομβιανής ποίηση
πριν μα παρουσιάσει το δικό της ποίημα με τίτλο «Το τίμημα». Αθροιστικά και
συμπερασματικά αναγνωστικά, υπερτερούν λόγια και μότο από το έργο του
νομπελίστα μας ποιητή Οδυσσέα Ελύτη, φράσεις και μικρά «τσιτάτα» κοινής
αποδοχής ακόμα και παραλλαγή τίτλου ποιητικής του συλλογής έχουμε, του ποιητή
Γιώργου Σεφέρη, την θέση του μέσα στην ποίησή της έχει και ο ποιητής και
μεταφραστής Δημήτρης Π. Παπαδίτσας, ο υπερρεαλιστής Νικόλαος Κάλας και η
υπαρξίστρια Ζωή Καρέλλη, ο επτανήσιος Ανδρέας Κάλβος και ο βάρδος της Ρωμιοσύνης
Γιάννης Ρίτσος. Ίσως για να τονιστεί η Μοναξιά της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά και
οι περιγραφές οικογενειακών σπιτιών που θυμίζουν τις αντίστοιχες περιγραφές εικόνων
του Ρίτσου. Ονόματα προσώπων και τραγικές ηρωϊδες προερχόμενες από την αρχαία
των Εθνικών Ελλήνων Θρησκευτική παράδοση και τους ιστορικούς κύκλους της
αρχαίας τραγωδίας ζωντανές και ανθηρές μέσα στην παράδοση του Ελληνισμού μέχρι
των ημερών μας. Τα Ομηρικά Έπη, συναπαρτίζουν την ενότητα των ποιημάτων της με
τον τίτλο «Πορτραίτα» όπου σιμά στην αρχαία Ελένη, την Κλυταιμνήστρα, την
Πηνελόπη, τον Οδυσσέα και τον Θησέα «φιγουράρουν» των κατοπινών χριστιανικών-
βυζαντινών αιώνων θρησκευτική παράδοση του Ελληνισμού, σύμβολα θρησκευτικής
οντολογίας, όπως ο Αδάμ, η Σαλώμη, ο Λάζαρος, ο Ιούδας η Μαρία Μαγδαληνή. Τα
σύγχρονα ρεύματα του ευρωπαϊκού λυρισμού δεν απουσιάζουν, αντίθετα ρέουν με
άνεση μέσα στους ποιητικούς της λαβυρίνθους, σύγχρονοι της ελληνικής πολιτικής
ιστορίας αντιστασιακοί συμβολισμοί, όπως το ποίημά της για τους νεκρούς
σπουδαστές του Πολυτεχνείου. Αλλά και οι μοντέρνοι ποιητικοί της πειραματισμοί
καταγράφονται στο ποίημά της «Μοντέρνες προτιμήσεις» που ο Εμπειρίκιος λόγος «Στους
ευτυχείς και δυστυχείς/ και ολολύζοντες ανθρώπους» δίνει το στίγμα του. Πλήθος
οι ερωτικοί της τόνοι και συναισθηματικοί τριγμοί, οι ερωτικές της εκπυρώσεις-
πληρώσεις αλλά και μοναχικές πορείες, αποτυχίες αγάπης. Το θρησκευτικό κλίμα
σαν ομίχλη σκεπάζει ποιητικές της συλλογές και μονάδες μεταφερόμενη αναλόγως
των διαθέσεών της και των στιγμών που βιώνει, θαυμαστικά ή ερωτηματικά,
διλημματικά τα προβλήματα και τις καταστάσεις του Κόσμου. Οι υπαρξιακές
εξομολογητικές της προεκτάσεις στο χρόνο, οι στροβιλισμοί της σκέψης της εμφανείς
όπως και οι ικετήριες, προσευχητικές της χριστιανικές αναφορές, δίχως να
έρχεται αυτό σε εσωτερική σύγκρουση με τον Σαιξπηρικό λόγο «Η Κόλαση δεν
υπάρχει/ όλοι οι δαίμονες είναι εδώ», που αρχινά την συλλογή «Φίδι στο χορτάρι».
Αυτοβιογραφικός ο λόγος της διασπάται σε ποιήματά της και ενότητες ποιημάτων
της. Συνθεμένα ποιήματα για την Μητέρα της. Ενότητες εποχιακών ποιημάτων και
συγκεκριμένων μηνών όπως αυτά που θα συγκαταλέγαμε στα «Καλοκαιρινά» της, τα
«Εαρινά», της «Χειμερινής» περιόδου κλπ. Πληθωρική η ποιητική της γραφή δίχως
να ρέπει στην ποιητική ευκολογραφία αν και συναντάμε συναισθηματικές της
επαναλήψεις, αυτοαναφορικές της απορίες και διλημματικά μονοπάτια που έχει
ξαναδιαβεί. Και μέσα σε όλα αυτά τα αποδεκτά και προσβάσημα ο ρόλος και η λειτουργία
της Ποίησης, οι Λέξεις, τα γράμματα αυτά που ξεσηκώνουν την φαντασία του ποιητή
και ανοίγουν τις φτερούγες του αναγνώστη. Διάφορες οι φόρμες του λόγου της από
συλλογή σε συλλογή, ολιγόστιχα ή εκτενέστερα ποιήματα γεμίζουν με την παρουσία
τους την λευκή σελίδα. Ή απλώνονται και σε δεύτερο φύλλο. Έντιτλα τα ποιήματά
της φέρουν ελληνικά ονόματα ή λατινικά πάρα πολλά ή είναι αριθμημένα με
λατινικούς αριθμούς. Εύστοχοι συνδυασμοί αποτελεσματικοί και οργανικοί στο
ποιητικό αποτέελεσμα, Έντονες και εμφανείς οι επιδράσεις της από τον ξένο και
ελληνικό λυρισμό ποτίζει τις δικές της ποιητικές ρίζες και νοτίζει των
αναζητήσεων της αποτυπώσεις δίχως να πλημμυρίζει την ποιητική της καρποφορία ο
εμφανής πληθωρικός λυρισμός της. Ασπάζεται συνειδητά τον λόγο του αργεντινού
παραμυθά συγγραφέα Χόρχε Λουϊς Μπόρχε «Είδα όλους τους καθρέφτες στον πλανήτη/
και κανένας δε με αντικατόπτρισε» με τον οποίο ξεκινά την συλλογή της
Πορτραίτα. Και το προσωπικό της λυρικό γαϊτανάκι και μαρτυρία αναπνέει σε κάθε
πτυχή και ορίζοντα της ποιητικής της δημιουργίας.
Εξαρτάται
Δεν
είχα άλλο τρόπο
να
διαμαρτυρηθώ, να καταθέσω τη συντριβή μου
από
αυτά τα λόγια.
Μέσα
τους έβαλα όλα μου τα χρώματα
και
τις φωτιές και τους θανάτους
και
τα μοίρασα- αντίδωρο και πυρίτιδα
στους
περαστικούς
Εξαρτάται
τί
χρήση θα κάμει ο καθένας τους.
Ανέφερα στον παλαιό φίλο καθηγητή και κριτικό
ότι μου άρεσαν και με συγκίνησαν ιδιαίτερα οι εύστοχες μελοποιήσεις ποιημάτων της
από τον Μίμη Πλέσσα ή το «… της αγάπης μαχαιριά…» από τους αδερφούς Κατσιμίχα.
Του απάντησα ότι θα του τηλεφωνούσα σε λίγο αφού κοιτάξω τον φάκελό της που
συγκέντρωνα στοιχεία για τις Ελληνίδες Ποιήτριες. Την παρουσία της την είχα
αποδελτιώσει σε βιβλία και μελέτες, σε ελληνικές ανθολογίες, συγκεντρώνοντας
βιβλιοκριτικές για την ποίησή της δημοσιευμένες σε εφημερίδες και περιοδικά. Τηλεφώνησα
στον παλαιό φίλο που αναζητούσε πληροφορίες για την ποιήτρια, πεζογράφο, φιλόλογο,
καθηγήτρια ιστορίας της τέχνης, αρχαιολόγο, συγγραφέα παιδικής ποίησης Λένας
Παππά του έδωσα τα στοιχεία που ζητούσε και του είπα που ακόμα όφειλε να ψάξει,
ευχαριστώντας με μου είπε ότι θα μιλήσει στην ποιήτρια για μένα να μου
αποστείλει και άλλες πληροφορίες για το έργο της που δεν είχα. Μετά από σύντονο
διάστημα δέχτηκα ένα τηλεφώνημα από την ποιήτρια και αφού συζητήσαμε γενικά για
την Ελληνική Ποίηση και για ορισμένες από τις συλλογές της που είχα αγοράσει
και διαβάσει κλείσαμε το τηλέφωνο- δίνοντάς μου το δικό της 8030…-με την
υπόσχεση εκ μέρους της αποστολής περισσότερων στοιχείων για το έργο της. Χάρηκε
οφείλω να σημειώσω που γνώριζα το έργο της και το εύρισκα ενδιαφέρον, από την
μεριά μου που συνομίλησα για πρώτη φορά μαζί της. Της ανέφερα ότι στάθηκε
τυχερή ως ποιήτρια με τις εύστοχες μελοποιήσεις στίχων της, που στίχοι της
έγιναν κτήμα στα χείλη και την μουσική ψυχαγωγία των νέων σε ηλικία τότε ατόμων.
Πράγμα που επαλήθευε την άποψη ότι η Ελληνική Ποίηση τις προηγούμενες δεκαετίες
μέσω της Μουσικής και τους εμπνευσμένους μουσικοσυνθέτες έρχονταν σε επαφή με
το μεγάλο ελληνικό νεανικό κοινό, ξέφευγε από τα στενά ακαδημαϊκά όρια και τα
πανεπιστημιακά εργαστήρια. Τα παραδείγματα είναι πολλά και εξακολουθητικά.
Μαντατοφόροι
Για
ένα «Νενικήκαμεν»
όλοι-
τρελοί μαντατοφόροι τρέχουν φρενιασμένα
κι
ούτε που υποψιάζονται πώς
στου
επώδυνου αυτού δρόμου τους το τέρμα
κανένας
εκτός
από τον θάνατό τους δεν τους περιμένει.
Έπειτα από μερικές μέρες λαμβάνω με το
ταχυδρομείο έναν φάκελο από την οδό Αναλήψεως … στα Βριλήσσια, ήταν από την
ποιήτρια Λένα Παππά- Μαρίνου. Ο φάκελος περιείχε φωτοτυπίες από διάφορες
κριτικές για τις συλλογές της, ένα 16σελιδο Α4 χαρτιών όπου στην πρώτη τους όψη
αναγράφονταν κατά χρονολογική σειρά οι πληροφορίες που η ίδια είχε συγκεντρώσει
για το έργο της από το 1955 όταν πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα έως το 1998. Οι σελίδες
ήταν αριθμημένες από το νούμερο 25 έως το 39. Στον φάκελο υπήρχε ακόμα ένα
χειρόγραφο κείμενο δίχως ημερομηνία με το όνομα Κ. ΜΗΤΣΑΚΗΣ από το Β΄ τόμο
Απάντων με τίτλο «ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΟΙΗΤΡΙΑ ΛΕΝΑ ΠΑΠΠΑ» (ήταν μία
κριτική εξέταση των συγκεντρωτικών της τόμων από τον γνωστό πανεπιστημιακό και
δοκιμιογράφο). Επίσης, ορισμένες φωτοτυπίες με κριτικές και ποιήματά της σε
περιοδικά καρφιτσωμένες όλες μαζί. Παραλαμβάνοντας τον φάκελο και ξεφυλλίζοντας
τα περιεχόμενά του της τηλεφώνησα για να την ευχαριστήσω. Μιλήσαμε εκ νέου και
είπαμε ότι θα επικοινωνήσουμε σύντομα, θα κρατούσαμε επαφή να γνωριστούμε και
από κοντά. Ο καιρός πέρασε τα προβλήματα της ζωής έφεραν γνωστές δυσκολίες όπως
συμβαίνει συνήθως μέσα στην ροή και τους επαναλαμβανόμενους κύκλους της ζωής
και ο φάκελός της παρέμενε στο ράφι με τις άλλες ελληνίδες ποιήτριες προς
εξέταση και ταξινόμηση. Η ποιήτρια μου τηλεφώνησε λίγες μέρες πριν την
παρουσίαση της έκδοσης του Γ΄ τόμου των Ποιητικών της Απάντων, το 2001. Ο τόμος
συνοδεύεται με σκίτσο «Γυναικείο προφίλ, 1946» του εικαστικού Νίκου
Χατζηκυριάκου- Γκίκα. Ενώ των συλλογών που περιλαμβάνει ο τόμος προτάσσεται
λόγος της πεζογράφου Τόνι Μόρρισον: «Το σημαντικό είναι να μη φύγεις χωρίς να
κοιτάξεις». Μου ζήτησε να παρευρεθώ στην παρουσίαση του και θα μου δώριζε τον
τόμο. Της ανέφερα ότι ήταν δύσκολο να παρευρεθώ στην παρουσίαση της, της
ευχήθηκα καλή επιτυχία και κλείσαμε το τηλέφωνο. Από βιβλιοπωλείο του Πειραιά
ζήτησα και προμηθεύτηκα και τον Γ΄ τόμο των Απάντων της. Δυστυχώς για μένα τα
αποκόμματα των φωτοτυπιών με κριτικές για το έργο της που μου απέστειλε ξεθώριασαν
ή ίσως από την μεγάλη και παρατεταμένη υγρασία του σπιτιού μου το μελάνι
έσβησε. Προς μεγάλη μου λύπη έχασα ένα μέρος της βιβλιογραφίας της, μου έμειναν
τα καρφιτσωμένα λευκά αποκόμματα χαρτιών που δεν διακρίνονται τα κείμενα, τα
διαφύλαξα ως ευγνωμοσύνη για την αποστολή τους από την Λένα Παππά.
Να υπάρχεις
Είτε
σκοτεινός
είτε
φωσφορίζοντας’
δεν
έχει και τόση σημασία.
Το
ζήτημα είναι μόνο
να
υπάρχεις.
Ο χρόνος κύλησε, οι συνθήκες και οι
καταστάσεις της ζωής άλλαξαν, άλλες συγγραφικές και εκδοτικές προτεραιότητες
ήρθαν στην επιφάνεια και μονοπώλησαν το ενδιαφέρον μου. Πρόσφατα, εντελώς
τυχαία, αναζητώντας μία πληροφορία για μιά ελληνίδα ποιήτρια πληροφορήθηκα τον
θάνατό της (1932-2025) από τις σελίδες λογοτεχνικού περιοδικού, ξαφνιάστηκα και
λυπήθηκα. Εντελώς τυχαία λοιπόν και καθυστερημένα εκ μέρους μου, πληροφορήθηκα
την απώλεια της αξιόλογης ποιήτριας και πεζογράφου Λένας Παππά. Γιατί η Λένα
Παππά, δεν ασχολήθηκε μόνο με τον έμμετρο λόγο επάξια και δυναμικά αλλά και με
τον πεζό εκδίδοντας βιβλία με πεζά της. Ανέτρεξα στο φάκελό της και αποφάσισα
να αντιγράψω στην Μνήμη της τις πληροφορίες που μου απέστειλε δίχως να
παρεμβαίνω στην δική της Βιβλιογραφική καταγραφή και τα όποια μικρά κενά
παρουσιάζουν σε όσα η ίδια συγκέντρωσε για την σύνολη πνευματική και ποιητική
παρουσία. Μετά την αντιγραφή του χρονολογικού της καταλόγου δίνω ελάχιστα
διευκρινιστικά στοιχεία όπου χρειάζεται και γνωρίζω, δίχως να παρεμβαίνω στην
προσωπική της καταγραφή όπως η ίδια η ποιήτρια την συγκέντρωσε ας το τονίσουμε,
σεβόμενοι τον ατομικό της μόχθο. Δεν γνωρίζω αν ο προσωπικός της αυτός
εργογραφικός και βιβλιογραφικός κατάλογος έχει δημοσιευθεί κάπου άλλου ή είναι
γνωστός σε όσους ασχολήθηκαν με την ποίησή της. Εύχομαι να φανεί χρήσιμος σε
όσους και όσες ενδιαφερόμενους. Εδώ να υπενθυμίσουμε το εξής. Ο Α΄ τόμος
περιλαμβάνει 10 ποιητικές της συλλογές και Εισαγωγή της ποιήτριας, σελ. 7-10. Ο
Β΄ τόμος περιλαμβάνει 11 ποιητικές της συλλογές. Ο Β΄ τόμος κοσμείται με σχέδιο
του Henri Matisse, και είναι αφιερωμένος από την ποιήτρια στην κόρη της «Στη
μονάκριβή μου Κασσιανή». Τέλος, ο Γ΄ τόμος περιλαμβάνει 11 συλλογές της.
Ένα πρώτο σημείωμα στην Μνήμη της Λένας Παππά λοιπόν στα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΠΑΡΕΡΓΑ που η
ποίησή της αγαπήθηκε, μεταφράστηκε σε αρκετές ευρωπαϊκές γλώσσες, προσέχθηκε,
τραγουδήθηκαν στίχοι της, πέρασαν σε εκπαιδευτικά εγχειρίδια, κάτι που αληθεύει
τα όσα επαινετικά και τιμητικά δημοσιεύτηκαν για την ίδια, την σημαντική και
μακροχρόνια ατομική συγγραφική της παρουσία σε πλήθος περιοδικών και εντύπων
ανά την επικράτεια και φυσικά τις κατά καιρούς βραβεύσεις της.
Στις σελίδες «ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ» που μου
είχε αποστείλει εδώ και χρόνια η ποιήτρια Λένα Παππά- Μαρίνου αρίθμησα τα
βιβλιογραφικά δεδομένα όπως αναγράφονται κατ’ έτος, κατά έκδοση των συλλογών
της, τις βραβεύσεις της, τις μεταφράσεις ποιημάτων της στο εξωτερικό, διάφορες
καλλιτεχνικές της συμμετοχές, τις τιμητικές της διακρίσεις εσωτερικό και
εξωτερικό, τις αναγγελίες των εκδόσεών της. Προσπάθησα στα δικά μου
συμπληρωματικά στοιχεία να διευκρινίσω ζητήματα «τεχνικής φύσεως» που έχουν να
κάνουν με μία ορθότερη, χρηστική και σαφέστερη ακριβολόγα συγκέντρωση στο μέλλον
μιάς Εργοβιογραφίας- Βιβλιογραφίας της ποιήτριας Λένας Παππά και την πράγματι
ογκώδη ποιητική της δημιουργία. Σκέφτηκα να μην παραμένουν αχρησιμοποίητα μέσα
σε φάκελο και χαθούν, καταστραφούν από τον χρόνο και την υγρασία. Όπως και
νάχει, οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι οι πληροφορίες που αντλούμε από το 16
σελίδων Α4 μικρό «πάκο» στην πρώτη σελίδα υπερβαίνουν τις 235 συνολικά, και ότι
μάλλον είναι χρήσιμα στοιχεία για όσους θελήσουν στο μέλλον να ασχοληθούν με το
συγγραφικό της έργο. Είναι ένας οδηγός περιπλάνησης και γνωριμίας με την
δουλειά της.
Η επιλογή της ποιήτριας Λένας Παππά- Μαρίνου
(Αθήνα 31/7/1932- Αθήνα 18/7/2025) να ταξινομήσει κατά χρονιά τα στοιχεία που
συγκέντρωνε φαίνεται την εξυπηρετούσε καλύτερα, την διευκόλυνε και ακολουθούσε
ένα συγκεκριμένο Βιβλιογραφικό μοντέλο και μεθοδολογία. Δεν διαχωρίζει ξεχωριστά
τις βιβλιοκριτικές που γράφτηκαν για κάθε της συλλογή από τις άλλες
καλλιτεχνικές πληροφορίες που μας παράσχει, βραβεύσεις, τιμητικές της
διακρίσεις, μεταφράσεις κλπ. Οι τίτλοι των εντύπων όπως διαβάζουμε είναι πολλοί
και προέρχονται από διάφορα μέρη της χώρας, την Κύπρο και το εξωτερικό. Πολλά
από τα ονόματα που έγραψαν ή δημοσίευσαν κάτι για το έργο της μας είναι γνωστά,
άλλα, ιδιαίτερα τα προερχόμενα από τον επαρχιακό τύπο μας είναι άγνωστα,
τουλάχιστον στον γράφοντα. Δεν διαχωρίζει βιβλία, ιστορίες της λογοτεχνίας,
ελληνικές ή ξένες ανθολογίες, λογοτεχνικά από ποικίλης ύλης περιοδικά,
εφημερίδες, απογραφικά ετήσια δελτία. Η ποιήτρια δεν κάνει διάκριση στις
πληροφορίες που συγκεντρώνει, δεν τις αξιολογεί, δεν τις σχολιάζει, δεν τις
ταξινομεί ανάλογα με την βαρύτητα του δημοσιεύματος, ή και του υπογράφοντος καταγράφει
απλά οτιδήποτε έπεφτε στα χέρια της ή τυγχάνει να της έστελναν. Ο σχεδόν ένας
δεκαεξασέλιδος προσωπικός της αυτός κατάλογος είναι γραμμένος σε γραφομηχανή με
τα σχετικά λαθάκια, μάλλον, δεν είναι φωτοτυπία αν και υποψιάζομαι ότι η Λένα
Παππά θα πρέπει να κράτησε αντίγραφο για παν ενδεχόμενο. Ο εργοβιβλιογραφικός
αυτός παλαιός κατάλογος-της συγγραφικής και πνευματικής παρουσίας μίας
ελληνίδας σύγχρονης ποιήτριας- μας διασώζει στο πέρασμα του χρόνου και της
ιστορίας των ελληνικών γραμμάτων ονόματα κριτικών και δημοσιογράφων, κείμενα
άγνωστά μας, μία ποικιλία τίτλων εντύπων, τόπους και περιοχές έκδοσης, χρονολογίες
κυκλοφορίας, αριθμούς τευχών, τόμους, σελίδες εντύπων. Άτομα που ασχολήθηκαν με
την λογοτεχνία και τα γράμματα που μεσουράνησαν για πάνω από μισό αιώνα στα
καλλιτεχνικά και δημοσιογραφικά μας πράγματα, από το 1955 έως το 1998. Πλείστα
από τα έντυπα αυτά και τις εφημερίδες έχουν σταματήσει να εκδίδονται, η
πλειονότητα των ονομάτων από την πρωτεύουσα ή την επαρχία δεν βρίσκονται πλέον
στην ζωή. Οι δημοσιογραφικές και κριτικές τους εργασίες μας έχουν διασωθεί από
έρευνες πάνω στην λογοτεχνική παρουσία άλλων ποιητών, λογοτεχνών, ή έχουν
συμπεριληφθεί σε μεταγενέστερα βιβλία τους.
Είναι
επαινετή η πρόθεση της ποιήτριας να διασώσει ό,τι έχει γραφτεί για την ίδια,
κάτι που δεν το συνήθιζαν οι συγγραφείς τις προηγούμενες δεκαετίες. Είναι
διπλός ο στόχος της, από την μία έχουμε έναν οδηγό στο πως υποδέχτηκαν οι άλλοι
την παρουσία της, τι έγραψαν, σχολίασαν οι σύγχρονοί της, οι ασχολούμενοι με
την ελληνική λογοτεχνία, την βιβλιοκριτική, αντιμετώπισαν την ποίησή της στην
διαχρονία της, και από την άλλη είναι μία βοήθεια για τους πάσης φύσεως βιβλιογράφους
να έρθουν σε επαφή με έντυπα και ονόματα που είναι δυσεύρετα, λησμονημένα και
όχι εύκαιρα προς έρευνα.
Ας
απολαύσουμε τον Κατάλογο της ποιήτριας Λένας Παππά- Μαρίνου όπως διαβάζουμε μία
ωραία καλογραμμένη ποιητική της συλλογή.
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ
1., 1955. ΜΑΜΑΚΗΣ, Αχιλ. Εφημ. ΕΘΝΟΣ,
«Καλλιτεχνικά νέα» (Ανακοίνωση της βράβευσης της Λ. Παππά από την Ένωση Ελλήνων
Λογοτεχνών για την ανέκδοτη συλλογή της Παλίρροιες)
1., 1956. Εφημ. ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ Βόλου, «Ο κόσμος
του βιβλίου». Για τη συλλογή Ποιήματα, 25 Ιανουαρίου 1956
2., 1956.
ΚΥΠΡΟΣ, Χρυσάνθης, Εφημ. ΕΘΝΟΣ Λευκωσίας, για τη συλλογή Ποιήματα, 25.2. 1956
3., 1956.
ΒΕΚΡΗΣ Ν. Εφημ. ΑΝΑΤΟΛΗ Αλεξανδρείας, για τη συλλογή Ποιήματα, 12.2.1956
4., 1956.
Ν.Π. Εφημ. ΕΘΝΟΣ Λευκωσίας, «Η κριτική- Νέα Βιβλία» για τη συλλογή Ποιήματα,
21.2.56
5., 1956.
ΓΙΑΛΟΥΡΑΚΗΣ, Εφημ. ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ Αλεξανδρείας, για τη συλλογή Ποιήματα, Μαν. 7.3.1956
6., 1956.
Βιβλιογραφικό δελτίο του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών Νο 95 για τη συλλογή
Ποιήματα
7., 1956.
ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΣ, Άγγελος, Εφημ. ΚΡΗΤΗ Χανίων, για τη συλλογή Ποιήματα, 22.3.1956
8., 1956.
ΑΝΑΠΛΙΩΤΗΣ, Γ. Εφημ. ΣΗΜΑΙΑ Καλαμών. «Φιλολογική σελίδα» στήλη: Κριτικά
σημειώματα, Τα νέα βιβλία» για τη συλλογή Ποιήματα, 18.3.1956
9., 1956.
ΦΟΡΟΚΛΗΣ, Ο. Εφημ. Ο ΦΡΟΥΡΟΣ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ, «Τα φιλολογικά», για τη συλλογή
Ποιήματα, 20.2.56
10., 1956.
ΝΙΟΚΑΣΤΡΙΤΗΣ, Δ. Εφημ. Η ΡΟΔΙΑΚΗ, για τη συλλογή Ποιήματα, 30 Αυγ. 1956
11., 1956.
ΦΟΙΒΟΣ, Πένης, Εφημ. ΘΕΣΣΑΛΙΚΑ ΝΕΑ, για τη συλλογή Ποιήματα
12., 1956.
Εφημερίδα… «Η κριτική του βιβλίου». «Η Λογοτεχνία της Λένας Παππά- Μιά φτασμένη
μεγάλη ποιήτρια. Η προσφορά της στην τέχνη», για τη συλλογή Ποιήματα
(ανεξακρίβωτο), Ιανουάριος 1956
13., 1956.
ΜΥΣΤΑΚΙΔΗΣ, Αντ. Εφημ. ΦΩΣ, για τη συλλογή Ποιήματα, 20 Μαϊου 1956
14., 1956.
ΧΑΜΠΟΥΛΙΔΗΣ, Δημ. ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΕΦΗΜΕΡΙΣ, αρ. φύλλου 210 για τη συλλογή Ποιήματα,
3.9.1956
15., 1956.
ΑΚΡΟΠΟΛΙΤΗΣ, Β. Εφημ. ΕΘΝΙΚΟΝ ΒΗΜΑ, Λάρισα, «Πνευματικά και καλλιτεχνικά νέα»,
για τη συλλογή Ποιήματα, 24 Ιαν. 1956
16., 1956.
ΚΟΒΒΑΤΖΗΣ, Αστέρης, Εφημ. ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, «Από την πνευματική ζωή», για τη
συλλογή Ποιήματα, 28.3.1956
1., 1958. ΔΙΚΤΑΙΟΣ, Άρης, Περιοδικό
ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΕΠΟΧΗ, για τη συλλογή Ποιήματα, Φθινόπωρο 1958, σελ. 419
1., 1960. Απόκομμα Αναλυτικού Δελτίου
Ελληνικής Βιβλιογραφίας Νο 96 του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών για τη συλλογή
Λαμπηδόνες.
2., 1960
ΜΕΡΑΚΛΗΣ Μιχ. Εφημερίδα ΗΧΩ ΤΗΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ. «Κριτική του βιβλίου»: «Αναγέννηση
του έρωτα- Λαμπηδόνες Λένας Θ. Παππά» 10 Απριλίου 1960
3., 1960.
Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ. Για τη συλλογή Λαμπηδόνες, 8 Ιουνίου 1960
4., 1960
ΑΛΙΘΕΡΣΗΣ, Γλαύκος, Εφημερίδα ΣΦΙΓΞ, Κάϊρο Αιγύπτου, «Βιβλία και περιοδικά»:
Λένας Θ. Παππά Λαμπηδόνες, 8 Απριλίου 1960
5., 1960
ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ, Κ. Εφημερίδα Η ΠΡΩΙΝΗ Καβάλας, «Τα νέα βιβλία»: Λένας Παππά-
Λαμπηδόνες
6., 1960.
ΤΣΑΤΣΑΡΩΝΑΚΗ- ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Κατερ. Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ, Ηράκλειο Κρήτης «Νέα
βιβλία», Λαμπηδόνες- Λένας Παππά, 30 Μαρτίου 1960
7., 1960,
ΠΑΡΑΣΟΥ, Π. Εφημερίδα ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΣ, Ρόδος, «Κριτική βιβλίου»: Λαμπηδόνες- Λένας
Παππά, 1960
8., 1960
ΠΛΑΚΑΣ Δημ. Εφημερίδα ΕΠΑΡΧΙΑΚΗ, Ηράκλειο Κρήτης, «Η κριτική του βιβλίου»:
Γυναικεία ποίηση: Λένας Παππά- Λαμπηδόνες, 6 Ιουλίου 1960
9., 1960
ΓΙΑΛΟΥΡΑΚΗΣ, Μανώλης, Εφημερίδα ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ Αιγύπτου. «Ποιητικά πρόσωπα και
κείμενα», Λαμπηδόνες της Λένας Παππά
10., 1960
ΔΟΞΑΣ, Τάκης Εφημερίδα ΝΕΟΣ ΟΡΙΖΩΝ, Ανδρίτσαινα. «Κριτικοί στοχασμοί- Τα βιβλία
κι εμείς»: Λένας Θ. Παππά- Λαμπηδόνες, 15 Ιουλίου 1960
11., 1960
ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥΝΗΣ, Πάνος, Εφημερίδα ΑΤΤΙΚΟΒΟΙΩΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ. Αθήνα, «Πνευματική
κίνησις» Λαμπηδόνες- Ποιήματα της Λένας Παππά
12., 1960
ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ, Χάρης, Εφημερίδα ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ ΤΥΠΟΣ, Αθήνα, «Τα νέα βιβλία»:
Λαμπηδόνες της Λένας Παππά
13., 1960
ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ, Γ. Ξ. Εφημερίδα ΕΡΕΥΝΑ Καβάλας, «Τα νέα βιβλία-Διαβάζοντας»:
Λένας Παππά- Λαμπηδόνες
14., 1960
Εφημερίδα ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ, Λεμεσός Κύπρου, «Νέες Εκδόσεις» Λαμπηδόνες της Λένας
Παππά, 6 Ιουνίου 1960
15., 1960
ΤΣΟΥΡΑΣ Νίκος, Εφημερίδα ΕΥΒΟΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ, «Τα νέα βιβλία» Λένα Παππά-
Λαμπηδόνες- Ποιήματα, Χαλκίδα, 27 Ιουλίου 1960
16., 1960
ΧΑΜΠΟΥΛΙΔΗΣ, Δημ. Εφημερίδα ΚΥΠΡΟΣ, «Το Βιβλίο» Λένας Θ. Παππά- Λαμπηδόνες-
Ποιήματα, 25 Σεπτεμβρίου 1960
17., 1960
ΧΑΡΗΣ, Πέτρος, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ «Η τέχνη και η εποχή μας- Τα νέα βιβλία»
Λένας Παππά- Λαμπηδόνες
18., 1960 Περιοδικό
ΕΙΚΟΝΕΣ, ‘Από τα βιβλία που μας έστειλαν» Λαμπηδόνες- Ποιήματα Λένας Θ. Παππά,
Αθήναι 1960, 20 Μαϊου 1960, τεύχ. 239, σελ.9
1., 1962 MANNING,
A. Clarence –Columbia University, Book Abroad, Δημοσίευμα για τη συλλογή Λαμπηδόνες
1., 1963 ΚΩΣΤΕΛΕΝΟΣ, Δ. Π. Εφημερίδα
ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ «Επιλογή και απολογισμός». Οι εκδόσεις του 1963. Λένας Παππά-
Ψίθυροι, Οκτ. 1963
1., 1964 Εφημερίδα ΒΡΑΔΥΝΗ, Ψίθυροι της κ
Λένας Παππά, 3 Ιανουαρίου 1964
2., 1964
Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, «Οι Νέοι» Βιογραφικό σημείωμα με φωτογραφία της Λένας
Παππά, 8 Μαρτίου 1964
3., 1964
ΚΑΚΟΥΡΗΣ Γεώρ. Κολλέγιο Αθηνών- Βιβλιοθήκη-, Βιβλιογραφικό δελτίο για τη
συλλογή Ψίθυροι, 15 Ιανουαρίου 1964
4., 1964
ΦΟΥΡΙΩΤΗΣ, Άγγελος Εφημερίδα ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, Από την πνευματική ζωή- Τα νέα
βιβλία, Λ. Παππά: Ψίθυροι, Οι Εκδόσεις των Φίλων, 6 Απριλίου 1964
5., 1964
ΧΑΡΗΣ, Πέτρος, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ. «Η Τέχνη και η εποχή μας» Λένας Παππά-
Ψίθυροι, 8 Μαρτίου 1964
6., 1964
Περιοδικό ΓΥΝΑΙΚΑ, τεύχ. 368 «Διαβάσαμε για σας» Ψίθυροι της Λένας Παππά, 11
Μαρτίου 1964
7.,1964
ΒΑΡΙΚΑΣ, Βάσος, Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ. «Συγγραφείς και κείμενα- Γόνιμη Επιστροφή»
Λένας Παππά- Ψίθυροι, 13 Σεπτεμβρίου 1964
8., 1964
Εφημερίδα ΤΑΝΕΑ, «Αγοράζονται 126 Λογοτεχνικά βιβλία» Ψίθυροι, 3 Δεκεμβρίου
1964
9., 1964
ΚΩΣΤΕΛΕΝΟΣ, Δ.Π. Εφημερίδα ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, «Κριτική- Τα Νέα Βιβλία» Λένας
Παππά-Ψίθυροι, 23 Ιανουαρίου 1964
10., 1964
Εφημερίδα ΑΥΓΗ, Λένας Παππά- Ψίθυροι, 12 Σεπτεμβρίου 1964
11., 1964
Εφημερίδα ΕΘΝΙΚΟΝ ΒΗΜΑ των εν Αυστραλία Ελλήνων, Λένας Παππά- Ψίθυροι, 12
Φεβρουαρίου 1964
1.,1965 ΚΑΡΑΛΗΣ, Γ. Εφημερίδα ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ,
«Χθές σήμερα αύριο- Καλλιτεχνική Ηχώ» Ψίθυροι, 6 Οκτωβρίου 1965
2., 1965
ΣΤΑΜΠΟΛΗΣ, Γ. Ομιλία του Προέδρου του Συνδέσμου Ελλήνων Λογοτεχνών στη Στέγη
Γραμμάτων για την παρουσίαση του βιβλίου της Λένας Παππά- Ψίθυροι, 4 Μαϊου 1965
1., 1966 Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και
Θρησκευμάτων. Πρόσκληση για συμμετοχή σε έκθεση λογοτεχνικού βιβλίου, 29
Οκτωβρίου 1966
2., 1966
ΜΑΡΚΑΚΗΣ, Πέτρος, Μια Ποιήτρια: Λένα Παππά- Κριτικό Σημείωμα υπό τύπον
επιστολής για τη συλλογή Αυτόγραφα, 29 Ιουνίου 1966
1., 1967 Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, «Λογοτεχνικά»:
Λένας Παππά Αυτόγραφα, 31 Μαϊου 1967
2., 1967 LANGE- PRIESS, Ingrid, Εφημερίδα HANNOVERSCHE ALLGEMEINE ZEITUNG, Δημοσίευση δύο ποιημάτων
μεταφρασμένων στα γερμανικά και κριτική για τις συλλογές: Ποιήματα, Λαμπηδόνες,
Ψίθυροι, 23.7.67
1., 1968. ΒΑΡΙΚΑΣ, Βάσος, Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ
ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ, «Συγγραφείς και κείμενα Συλλογές Στίχων» Λένας Παππά- Αυτόγραφα,
3 Μαρτίου 1968
2., 1967.
Αναλυτικό Δελτίο Ελληνικής Βιβλιογραφίας του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών για τη
συλλογή Αυτόγραφα
1., 1969. Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, «Νέα βιβλία»:
Ποιήματα Λένας Παππά στα γαλλικά, 1 Οκτωβρ. 1969
2., 1969. THANIEL, Georges, McMaster University,
Canada, “Books Abroad” Helene Pappa, Poemes Edit. P. Seghers, Paris, 1969
3., 1969.
ΧΑΤΖΗΦΩΤΗΣ, Ι. Μ. Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ, «Νέα Βιβλία»: Ελένης Παππά- Ποιήματα-
Μετάφραση στα γαλλικά από την Colette Janiaud- Edit. Seghers, 8 Οκτ. 1969, σχ.8ον
σελ.64
4., 1969
ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥΝΗΣ, Πάνος, Περ. ΣΜΥΡΝΑ, «Λένας Παππά- Ποιήματα (Poemes), Edit. Seghers, Paris 1969” Οκτ. 1969, σελ.49
5., 1969.
ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥΝΗΣ, Πάνος, ΕΡΩΤΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ, Εκδ. Δωδεκάτη Ώρα, Αθήνα,
1969, σελ.188
1., 1970. ΜΕΡΑΚΛΗΣ, Μιχάλης, Γ. Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (1945-1970) Εκδ. Κωνσταντινίδη, Αθήνα, σελ. 46
1., 1971. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ,
Ρένος, ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ Εκδ. Τα νέα Ελληνικά, Αθήνα, 1971, σελ. 1049
1., 1972. ENCICLOPEDIA
UNIVERSALE ESPASA- CALPE, S.A. Suplemento 1971-72, Literatura, σελ. 958
2., 1972
Βιβλιογραφικό σημείωμα στην πολωνική εφημερίδα Tygodnyc Kulturalny, 12-11-1972
1., 1973 Περιοδικό ΕΥΘΥΝΗ, «Προσανατολισμοί»,
Λένας Παππά- Καθ’ Οδόν- Ποιήματα. Οι Εκδόσεις των Φίλων, Αθήνα, Σ/βριος 1973,
τευχ. 21, σελ. 479.
2., 1973
ΝΙΤΣΟΣ, Κ. Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, «Εκδόσεις Νέων βιβλίων»: Ποιήματα Λένας Παππά. Τα
ποιήματα Καθ’ Οδόν της Λένας Παππά, 19 Μαϊου 1973
3., 1973
ΠΑΠΑΓΓΕΛΟΥΤΣΟΣ, Κ. Εφημερίδα ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ (Πατρών) Ποιήματα- Καθ’ Οδόν- Λένας
Παππά, 15 Μαϊου 1973
4., 1973
ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, Δ. Εφημερίδα ΤΑ ΣΗΜΕΡΙΝΑ, «Το ελληνικό βιβλίο» Λένας Παππά-
Καθ’ Οδόν, 22 Ιουνίου 1973
5., 1973
Περιοδικό ΕΠΙΚΑΙΡΑ, «Μη χάσετε αυτή την εβδομάδα- Βιβλία»: Λένας Παππά- Καθ’
Οδόν, τευχ. 255, 22 Ιουνίου 1973
6., 1973
ΚΟΛΛΙΑΣ, Σήφης, Γ. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΟΙΗΣΕΩΣ, 5 τόμοι (Τόμος 4ος)
Αθήνα, 1973, σελ. 1864-1867
7., 1973
Εφημερ. ΤΟ ΒΗΜΑ, Λένας Παππά- Καθ’ Οδόν, 16 Μαϊου 1973
8., 1973
Βιβλιογραφικό δελτίο του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών, Νο 183, για τη συλλογή
Καθ’ Οδόν
9., 1973
ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ, Γ. Εφημερίδα ΠΡΩΙΝΗ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ, Βόλος, «Το Χρονικό των εκδόσεων-
Βιβλιογραφικό δελτίο»: Σύντομη παρουσίαση- Λένα Παππά- Καθ’ Οδόν, 4 Ιουν. 1973
10., 1973
Εφημερίδα ΒΡΑΔΥΝΗ, Καθ’ Οδόν, 19 Ιουνίου 1973
11., 1973
ΦΙΛΙΠΠΙΔΗΣ, Χρ. Εφημερίδα ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, «Το βιβλίο και ο κόσμος»: Τα φτερά- «Καθ’
Οδόν της Λένας Παππά», 29 Ιουλ. 1973
1., 1974 ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥΝΗΣ, Πάνος Περιοδ.
Δωδεκάτη Ώρα, «Η Κριτική του Βιβλίου» Λένα Παππά- Καθ’ Οδόν, Μάϊος- Ιούνιος
1974, τευχ. 8, σελ.46
2., 1974
Περιοδικό ΝΕΑ ΠΟΡΕΙΑ, Θεσσαλονίκη, Λένας Παππά-Καθ’ Οδόν, τεύχη 227-230,
σελ.34-5
3., 1974
Περιοδικό HELLENIKA (αναγγελία εκδόσεως της συλλογής Καθ’ Οδόν) σελ.101
1., 1975 Εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, «Θα
υπογράψουν βιβλία τους» (ανακοίνωση της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών) 5
Φεβρ. 1975, σελ.2
1., 1976
20 ΝΕΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ Έκδ. Καθημερινή «Το
Κλουβί» Αθήνα, 1976, σελ. 155-164
2., 1976
Κατάλογος έκθεσης έργων Α. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στην Εθνική Πινακοθήκη- Αναφέρεται το
έργο του Νο 129 με τον τίτλο «Δεκαοχτώ χρονώ ήτανε δεν ήτανε «(στίχος από το
ποίημα της Λ. Παππά «Στους σκοτωμένους σπουδαστές του Νοεμβρίου»)
1., 1977 ΚΟΚΚΙΝΗΣ, Σπ. ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
ΠΟΙΗΣΕΩΣ (1708-1977) Έκδ. Εστία 1977, Β΄ έκδοση, σελ. 423-424
1., 1978 ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β΄
Γυμνασίου, Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα 1978 «Στους
σκοτωμένους σπουδαστές του Νοεμβρίου» σελ. 95-96 (με μιά ξυλογραφία του Γ. Μόραλη
από τη συλλογή «ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΘΑΛΑΜΟΣ»)
2., 1978
ΚΟΚΚΙΝΗΣ Σπ. ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ, Εκδ. Εστίας, σελ. 128-129
1., 1979 Περιοδικό Ο ΠΟΛΙΤΗΣ, «Και γράμματα
γνωρίζω» Λένας Παππά- Σκοτεινός Θάλαμος. 31 Δεκεμβρίου 1979, τεύχ. 31
2., 1979
Περιοδ. ΔΙΑΒΑΖΩ, τευχ. 30 Στη στήλη: «Ποίηση» Παππά Λένα- Σκοτεινός Θάλαμος
1., 1980 Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ «Βιβλία που
κυκλοφόρησαν»: Λένας Παππά- Σκοτεινός Θάλαμος, 2 Φεβρ. 1980
2., 1980
ΣΤΑΜΕΛΟΣ, Κ. Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, «Το Βιβλίο Ιστορικά και λογοτεχνικά»
Σκοτεινός Θάλαμος, 24 Ιαν. 1980
3., 1980
ΜΕΝΔΡΑΚΟΣ, Τάκης, Περιοδ. ΕΠΙΚΑΙΡΑ, «Βιβλίο-Η Ποίηση» Λένα Παππά- Σκοτεινός
Θάλαμος, 13 Μαρτ. 1980, τευχ. 606, σελ.37
4., 1980
Εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, «Τα νέα βιβλία»: Λένα Παππά- Σκοτεινός Θάλαμος, 3 Φεβρ.
1980
5., 1980 ΠΗΛΕΙΔΗΣ,
Τέρπος, Περιοδ. ΖΥΓΟΣ, Σκοτεινός Θάλαμος- Ποιήματα της Λένας Παππά, 1 Ιαν. 1980
6., 1980
ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ, Κ. Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, «Βιβλία» «Ποίηση Γυναικών»: Φωτογραφία της
ξυλογραφίας του Μόραλη από τη συλλογή Σκοτεινός Θάλαμος, 31 Μαϊου
7., 1980
Περιοδικό ΕΠΙΚΑΙΡΑ, «Η Ποίηση»- Σκοτεινός Θάλαμος, 13 Μαρτ. 1980, τευχ. 606,
σελ. 37
8., 1980
Περιοδικό ΠΑΝΘΕΟΝ, «Και λίγο ποίηση»- ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΘΑΛΑΜΟΣ, 14 Απριλ. 1980
9., 1980
Εφημερίδα ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΗ, «Οι Ποιητικές φωνές»: Λένας Παππά- Σκοτεινός Θάλαμος, 22
Φεβρ. 1980
10., 1980
ΣΤΑΜΕΛΟΣ, Δ. Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, Λένας Παππά- Σκοτεινός Θάλαμος, 24 Ιαν.
1980
11., 1980
Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, «Νέα Βιβλία»: Λένας Παππά- Σκοτεινός Θάλαμος, 4 Ιαν. 1980
12., 1980
ΙΑΚΧΟΣ, Περιοδικό ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, «Βιβλία»: Λένας Παππά- Σκοτεινός Θάλαμος, 6
Μαρτίου 1980
13., 1980
Περιοδ. ΕΥΘΥΝΗ, «Προσανατολισμοί» Λένας Παππά- Σκοτεινός Θάλαμος, Οκτ. 1980
τευχ. 106, σελ. 574
14., 1980 ΔΕΣΕΚΟΠΟΥΛΟΥ, Νίκου, Λεύκωμα με 10 χαλκογραφίες από την ποιητική
συλλογή της Λένας Παππά Σκοτεινός Θάλαμος, Αθήνα 1980, (Πρόλογος Δημήτρη
Μυταρά)
15., 1980
ΘΕΟΧΑΡΗΣ, Ι. Γ. Εφημερίδα ΠΡΩΙΝΑ ΝΕΑ, Ιωάννινα, «Εμείς και το πνεύμα»:
Σκοτεινός Θάλαμος- Λένας Παππά, 12 Ιουνίου 1980
16., 1980
Εφημερ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, «Ταυτότητες»: Αναφορά στο Λεύκωμα με σχέδια Ν. Δεσεκόπουλου
εμπνευσμένα από τη συλλογή «Σκοτεινός Θάλαμος» με φωτογραφίες της ποιήτριας, 20
Σ/βρίου 1980
17., 1980
Περιοδικό ΑΝΤΙ, «Βιβλιοπαρουσίαση» Λένας Παππά- Σκοτεινός Θάλαμος, 1 Φεβρ. 1980
τευχ. 144, σελ. 49
18., 1980
Περιοδικό Η ΓΥΝΑΙΚΑ, «Βιβλία, Ποίηση», Σκοτεινός Θάλαμος- Λένα Παππά, 31
Δεκ/βρίου 1980, τευχ. 808, σελ. 121
19., 1980
Βιβλιογραφικό δελτίο του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών για τη συλλογή Σκοτεινός
Θάλαμος
20., 1980
Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, «Η Επέτειος (του Πολυτεχνείου) απουσιάσει από τα
σχολεία» (μνεία του ποιήματος της Λένας Παππά «Στους σκοτωμένους σπουδαστές του
Νοεμβρίου), 14 Ν/βρίου 1980
21., 1980
Περιοδικό ΕΥΘΥΝΗ, «Προσανατολισμοί» Σκοτεινός Θάλαμος, Οκτ. 1980 τευχ. 106,
σελ. 574
22., 1980
ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΠΟΙΗΣΗΣ 1900-1980, Εκδ. Δρυμός, Αθήνα 1980, σελ.345
1., 1981. Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, «Οδηγός», Ο
Σκοτεινός Θάλαμος της Λένας Παππά, 19 Μαϊου
1., 1982. ΚΟΡΦΗΣ, Τάσος 57 ΦΩΝΕΣ, Ποιητική-
Ανθολογία 1981, εκδ. Πρόσπερος, Αθήνα 1982, σελ. 58.
2., 1982.
ΠΡΟΥΣΣΗΣ, Κ. Περιοδικό ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΥΠΡΟΣ, Λένας Παππά, Ενδόφωνα, Ιούλιος Σεπτ.
1982, σελ. 85
3., 1982,
Περιοδικό ΠΑΝΘΕΟΝ, «Μιά ματιά γύρω μας- Η ποίηση, μιά εσωτερική μας ανάγκη» (η
βράβευση της Λένας Παππά με το βραβείο λυρικής ποιήσεως Λάμπρου Πορφύρα), 3-2
έως 15-2-1982, τεύχ. 744, σελ. 6
4., 1982
Εφημερίδα ΒΗΜΑ «Βραβεία βραβευμένων» (Η βράβευση της Λ. Παππά από την Ακαδημία
Αθηνών με φωτογραφία της ποιήτριας), 13 Ιαν. 1982
5., 1982
Περιοδικό ΨΑΠΦΑ, «Ζωή Καρέλλη ή Άνθρωπος» Ιαν.- Μάρτ. 1982, τόμ.1, τεύχ. 1,
σελ. 5-16
6., 1982
Εφημερίδα ΕΣΤΙΑ, «Η ζωή της πόλεως με λίγα λόγια»: Τιμητική εκδήλωση για τη
Λένα Παππά στην ΑΣΚΤ, 20 Φεβρ. 1982
7., 1982
Περιοδικό ΕΠΙΚΑΙΡΑ. «Σύγχρονη ζωή- Πρόσωπα»: (Βράβευση της Λ. Παππά από την
Ακαδημία Αθηνών με φωτογραφία της ποιήτριας), 21-27 Ιαν. 1982, τεύχ. 703, σελ.
70
8., 1982
Εφημερίδα ΑΥΓΗ, «Βιβλιοπαρουσίαση», Ανακοίνωση συνεργασίας της Λ. Παππά με το
περιοδικό Ψάπφα, 8 Ιουλίου 1982
9., 1982
Περιοδικό ΕΥΘΥΝΗ, «Προσανατολισμοί» Ενδόφωνα, Δεκέμβριος 1982, τεύχ. 698
1.,1983 STRASBURGER, Janusj. Περιοδ. Litteratura, Νο 9, Άρθρο: Χρονικό της
νεοελληνικής Λογοτεχνίας» (άρθρο για την ποίηση της Λένας Παππά με φωτογραφία
της ποιήτριας)
2., 1983
ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, Κ. Εφημερίδα ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, «Κάθε Κυριακή ο Θ. Παπακωνσταντίνου
σχολιάζει την επικαιρότητα»- Η μυθική ιστορία του Πολυτεχνείου, 17 Ν/βρίου 1983
3., 1983
ΠΟΛΙΤΗΣ, Θ. Μ. Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ, «Η βραβευμένη από την Ακαδημία ποιήτρια
Λένα Παππά και το βιβλίο της Σκοτεινός Θάλαμος- Μια γενική θεώρηση», 29 Απριλ.
1983
4., 1983
Αναλυτικό Βιβλιογραφικό Δελτίο του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών για τα βιβλία
«Βιορυθμοί και Ενδόφωνα»
1., 1984 Βιβλιογραφικό δελτίο του Ινστιτούτου
Γκαίτε για τα βιβλία: «Μέσα σε καθρέφτες», - Βιορυθμοί»
2., 1984
Περιοδικό ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ, «Φιλολογικά και καλλιτεχνικά πορτραίτα» (Βιογραφικό
με φωτογραφία), Μάιος 1984, τεύχ. 92, σελ. 215-216
3., 1984
Περιοδικό ΠΑΝΘΕΟΝ, σελ. «Ποιός, Πού, Πώς, Τί»;- Λόγια της Λένας Παππά στα
ισπανικά (Κυκλοφορία του βιβλίου: PALABRAS DE VIDRIO), 31-7-13-8-1984, τεύχ. 808
4., 1984
Βιβλιογραφικό δελτίο του Πανεπιστημίου του Πρίνστον, για τα βιβλία: «Σκοτεινός
Θάλαμος, Βιορυθμοί, Ποιήματα», 7 Μαρτίου 1984
1., 1985 Εφημερίδα ΒΡΑΔΥΝΗ, «Ειδικές σελίδες»
Λένας Παππά- Μέσα σε Καθρέφτες, 29 Ιαν. 1985
2., 1985
Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, «Νέες εκδόσεις» Μέσα σε Καθρέφτες, 16 Φεβρ. 1985
3., 1985
Περιοδικό ΕΥΘΥΝΗ, «Προσανατολισμοί», Λένας Παππά- Μέσα σε Καθρέφτες, Ιούλ.
1985, τεύχ. 163
4., 1985 ΚΟΚΚΙΝΗΣ, Σπ. ΕΡΩΤΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ, «Από τον 18ο αι., έως τις
μέρες μας» Εκδ. Φιλιππότη, Αθήνα 1985, σελ. 196
5., 1985
ΜΗΤΣΑΚΗΣ, Κ. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΟΝ 20Ο ΑΙΩΝΑ. Εκδ. Φιλιππότη,
Αθήνα 1985, σελ. 40
6., 1985
Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, Μέσα σε Καθρέφτες, 24 Μαρτίου 1985
7., 1985 Περιοδ.
ΑΝΤΙ.» Βιβλιοπαρουσίαση»: Λένας Παππά- Μέσα σε Καθρέφτες, 15 Μαρτ. τεύχ. 283
8., 1985
Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, «Βιβλία, Περιοδικά, Νέες Εκδόσεις» Ποιήματα της Λένας Παππά-
Μέσα σε Καθρέφτες, 6 Απριλ. 1985
9., 1985
ΜΟΣΧΟΣ Γ. Περιοδικό ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ. «Τα Βιβλία» Λένας Παππά- Μέσα σε Καθρέφτες, 1
Αυγ. 1985, τεύχ. 1394
10., 1985
Περιοδικό Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, «Βιβλία»: Λένας Παππά- Μέσα σε Καθρέφτες, 24 Μαρτ. 1985
11., 1985
Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, «Νέες Εκδόσεις»: Λένας Παππά- Μέσα σε Καθρέφτες, 16 Φεβρ.
1985
12., 1985
Εφημερίδα ΒΡΑΔΥΝΗ, «Ειδικές σελίδες- Το βιβλίο και η κρίση μας»: Λένας Παππά-
Μέσα σε Καθρέφτες, 29 Ιαν. 1985
13., 1985
ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ, Κ. Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, «Η Σελίδα του Βιβλίου»: «Απαράδεκτη παρουσία
της λογοτεχνίας μας στο εξωτερικό» (αναφορά στο βιβλίο του Κ. Μητσάκη «Η
Ελληνική Λογοτεχνία στον εικοστό αιώνα», Εκδ. Φιλιππότη όπου αναφέρεται
εγκωμιαστικά η Λένα Παππά) 21 Δ/βρίου 1985
14., 1985
Εφημερίδα ΝΕΟΣ ΛΟΓΟΣ, Αθήνα, «Κρίσεις και σχόλια» Μέσα σε Καθρέφτες- της Λένας
Παππά 29 Ιαν. 1985, αρ. φύλλου 103
15., 1985
Εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, «Καθημερινή –Βιβλίο» «Παρουσίαση- Ανθρώπινα είδωλα».
Λένας Παππά- Μέσα σε Καθρέφτες, 21 Μαρτ. 1985
16., 1985
Εφημερίδα ΕΜΟΤ (Εκδρομικός Μορφωτικός Σύλλογος Τρικάλων) «Φιλολογική Σελίδα»
Λένας Παππά- Μέσα σε Καθρέφτες, 6 Μαρτίου 1985, αρ. φύλλου 281
17., 1985
Εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. «Παράγραφοι» σχετικά με τη δημοσίευση ποιημάτων της Λ.
Παππά στα CAHIERS DE PANDORE, 14 Φεβρ. 1985
18., 1985 Εφημερίδα
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, «Μια Πανδώρα γεμάτη Ελλάδα» 22 Φεβρ. 1985
19., 1985 ZOLCINSKI TADEUSZ, Εφημερ. ARGUMERNTY, Πολωνία, 6-10-85
1., 1986
EL PAIS POESIA Los otros griegos.- Άρθρο, για τις εκδόσεις «Άνεμοι» της
Βαρκελώνης όπου εξεδόθη και το βιβλίο της Λ. Παππά, Palambras de Vidrio
2., 1986
Περιοδ. ΕΙΚΟΝΕΣ, «Γύρω μας»- «Η πολυβραβευμένη Λένα», 19 Φεβρ. 1986, τεύχ. 68
3., 1986
ΜΕΡΑΚΛΗΣ, Μιχάλης Γ. Σύγχρονη Ελληνική Λογοτεχνία, Εκδ. Πατάκη, Αθήνα 1986,
σελ. 93-94
4., 1986
ΚΟΡΦΗΣ, Τάσος, 61 ΦΩΝΕΣ, Ποιητική Ανθολογία 1985, Εκδ. Πρόσπερος, Αθήνα 1986,
σελ.64
5., 1986
Εφημερίδα ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ «Ρεπορτάζ» Ποιητές Ελλάδας και Αυστρίας. (Εκδήλωση
του Ελληνοαυστριακού Πολιτιστικού και Μορφωτικού Ινστιτούτου με απαγγελίες
ποιημάτων της Λ. Παππά), 17 Απριλ. 1986
6., 1986 Δ.
Ι. ΛΑΜΠΡΟΥ, Η ΕΤΗΣΙΑ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΚΑΤΟ. Εκδ. Δαυλός, Αθήνα 1986, Β΄ τόμ. Σελ.
116-117
1., 1987 Εφημερίδα ΒΡΑΔΥΝΗ, «Η Ελλάδα και ο
Λόρκα στη Γρανάδα» (σχετικά με την έκθεση με ποιήματα για το Λόρκα), 2 Μαϊου
1987
2., 1987
Εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (Αναγγελία της βράβευσης της Λ. Παππά από την Γαλλική
Ακαδημία της LUTECE για
τη συλλογή Μέσα σε Καθρέφτες) 14-3-1987
1., 1988 ΚΥΡΙΑΚΑΚΟΣ,
Γιάννης, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ, «Λογική και Ποίηση», 17-4-88
2., 1988 ΝΕΑ
ΕΣΤΙΑ, Αφιέρωμα στον Πέτρο Χάρη, 1-15 Οκτωβ. 1988, σελ.1551-1552
1., 1989 ΜΟΣΧΟΣ Ε.Ν. Θέματα και Μορφές, Οι
Εκδόσεις των Φίλων, Αθήνα 1989, σελ. 67,68
2., 1989
Εφημερίδα ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΗ «Αρτεσιανά», Φωτογραφία της ποιήτριας, 13 Απριλ. 1980
3., 1989
Περιοδικό ΕΙΚΟΝΕΣ, «7 Σύγχρονες γυναίκες 7 Σύγχρονα επαγγέλματα» Λένα Παππά,
Ιούνιος 1989, τεύχ. 45, σελ.11
4., 1989
Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, «Κι αυτά»: - Η ποίηση της Λ. Παππά- Αρτεσιανά, 18
Μαϊου 1989
5., 1989
ΠΑΝΟΥΣΑΚΗΣ, Δημ. Εφημερ. ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, «Βιβλίο» Λένας Παππά- Αρτεσιανά, 14
Σ/βρίου 1989
6., 1989 ΙΑΚΧΟΣ,
Περιοδικό ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, Νο 7 «Η εβδομάδα του Ίακχου», Αρτεσιανά της Λένας Παππά,
16 Φεβρ. 1989
7., 1989
Περιοδικό ΕΥΘΥΝΗ, «Προσανατολισμοί» Αρτεσιανά της Λένας Παππά, Απρίλ. 1989,
τεύχ. 208, σελ.196
8., 1989
ΖΑΝΝΙΔΑΚΗ, Λένα, Εφημ. ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΗ, «Κρυφά και Φανερά», «Αρτεσιανά- Λένας Παππά,
13 Απριλ. 1989
9., 1989
Περιοδικό ΕΙΚΟΝΕΣ- ΕΥΑ, «Ψυχαγωγία- Βιβλίο» Λένα Παππά- Αρτεσιανά, 3 Μαϊου
1989, τεύχ. 42
10., 1989
ΚΟΚΚΙΝΗΣ Σπ. ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ (1708- 1989), ΕΚΔ. Εστία, Αθήνα
1989, Δ΄ Έκδοση, σελ. 486-87
11., 1989
Περιοδ. ΕΙΚΟΝΕΣ, «Πρόσωπα»: «Να γράφω μόνο» (Αναφορά στο έργο της Λ. Παππά), 10
Μαϊου 1989, τεύχ. 236
12., 1989
Εφημερίδα ΡΙΖΟΣΠΆΣΤΗΣ, Νέα Βιβλία «Τα Αρτεσιανά της Λ. Παππά», 30 Μαρτ. 1989
13., 1989
Περιοδικό ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ, «Τα νέα Βιβλία»- Αναγγελία εκδόσεως της συλλογής
Αρτεσιανά, 15 Φεβρ. 1989, τεύχ. 1479, σελ. 277΄
1., 1990 ΔΙΑΒΑΖΩ, Συνέντευξη της Λένας Παππά
στη Μαρίκα Θωμαδάκη, 16-5-1990, σελ. 80-82
2., 1990 KAMARINEA, Isidora Rosenthal, NEUE GRIECHISCHE GEDICHTE, Ausgaben Neugriechische Bochum (μετάφραση από τη συλλογή Μέσα σε
Καθρέφτες), σελ. 52-57
3., 1990
ΒΑΡΟΠΟΥΛΟΣ, Αλέξ. Εφημερ. ΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ, φύλλο 25 Λένας Παππά- Αρτεσιανά
1., 1992 Περιοδ. ΝΕΑ ΣΚΕΨΗ, Αρτεσιανά, Φεβρ.
1992
2., 1992 WHO IS WHO. Επίτομο Βιογραφικό Λεξικό. Εκδ.
Μέτρον, Αθήνα, 1992, σελ. 435-436
1., 1993 ΠΟΛΥΔΩΡΟΣ, Ηλίας, ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ, Έκδ. International Time, Νο 26, 1993, σελ. 133-134
2., 1993
ΔΕΛΤΙΟΝ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ «Η Κίνησις- Ποίηση» Ουρανοδρόμιο της Λένας
Παππά, Σ/βριος- Οκτ. 1993, τεύχ. 282, σ. 190
3., 1993
Περιοδικό ΝΕΑ ΣΚΕΨΗ. Εκδόσεις: «Ουρανοδρόμιο» Ν/βριος- Δ/βριος 1993, αρ. φύλ.
182
4., 1993
Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, «Βιβλίο» Αναγγελία της ομιλίας των Ηλία Σιμόπουλου και
Ευάγγελου Θεοδώρου της 12 Μαρτίου 1993 στο σπίτι της Κύπρου για τη συλλογή
«Ουρανοδρόμιο», 7 Μαρτ. 1993
5., 1993
ΘΕΟΔΩΡΟΥ, Ευάγ. «Το θρησκευτικό στοιχείο στην ποίηση της Λένας Παππά» (Ομιλία
στο Σπίτι της Κύπρου στις 12-3-1993 στην τιμητική εκδήλωση για την έκδοση της
συλλογής «Ουρανοδρόμιο»)
1., 1994 ΘΕΟΔΩΡΟΥ, Ευάγ. Περιοδικό ΕΚΚΛΗΣΙΑ.
Άρθρ: «Το θρησκευτικό στοιχείο στην ποίηση της Λένας Παππά» (Δημοσίευση της
ομιλίας του στο Σπίτι της Κύπρου στις 12-3-1993, 1-15 Ιαν. 1994, αριθ. 1. Έτος
ΟΑ, τεύχ. Α΄)
2., 1994
Εφημερίδα ΠΡΩΙΝΟΣ ΛΟΓΟΣ, Τρίκαλα «Το Βιβλίο και ο κόσμος του» Λένας Παππά- Τα
Ποιήματα (1956-1992), 8 Δ/βρίου 1994, σ.7
3., 1994
Εφημερίδα ΙΒΥΚΟΣ, «Πολιτιστική Ατζέντα» Άπαντα Λένας Παππά (Αναγγελία εκδόσεως
Α΄ τόμου Απάντων και τιμητικής εκδήλωσης που έγινε στο Σπίτι της Κύπρου),
Ν/βριος 1994, σελ.2
4., 1994-95 WHO IS WHO Επίτομο Βιογραφικό Λεξικό, Εκδ.
Μέτρον, Αθήνα, 1994
5., 1994
Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, «Νέες Εκδόσεις» Λένας Παππά- Τα Ποιήματα (1956-1992)
(Α΄ Τόμος Απάντων) 1 Δ/βρίου 1994
6., 1994
ΣΙΑΤΟΠΟΥΛΟΣ, Δημ. Εφημερίδα ΕΣΤΙΑ, «Ο χώρος των εκδόσεων». «Τα κείμενα και ο
λόγος», Λένας Παππά- Τα Ποιήματα (1956-1992) (Α΄ τόμος Απάντων) 24 Δεκ/βρίου
1994, σελ. 2
7., 1994
ΜΗΤΣΑΚΗΣ, Κ. Ομιλία στο Σπίτι της Κύπρου: «Η Ποίηση της Λένας Παππά καθ’ οδόν»
στην τιμητική εκδήλωση για την έκδοση του Α΄ τόμου των Απάντων της, 19 Οκτ.
1994
8., 1994
Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ «Νέες Εποχές» «Εκδοτικό Ημερολόγιο»: Αναγγελία της έκδοσης
του Α΄ τόμου των Απάντων. 20 Ν/βρίου 1994, σελ. Β7 37
9., 1994
ΑΘΗΝΟΡΑΜΑ «Τέχνες» Αναγγελία έκδοσης Α΄ τόμου Απάντων, 2-8 Δ/βρίου 1994, τεύχ
947 σελ.47
10., 1994 ΡΗΝΑΣ,
Διαμαντ. Δ. Εφημερίδα ΣΑΜΙΑΚΗ, «Η ΜΟΝΑΞΙΑ» (Για τα βιβλία της Λ. Παππά
«Αυτόγραφα, Καθ’ Οδόν Αρτεσιανά») 11 Απριλίου 1994
11., 1994
Περιοδικό ΣΕΛΙΔΕΣ, «Ποίηση» με φωτογραφία της ποιήτριας, Ν/βριος 1994, τόμ. Γ΄
τεύχ. 27, σελ. 30-31
12., 1994
ΔΕΛΤΙΟΝ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, Η Κίνησις: «Θρησκεία και τέχνη», Αναδημοσίευση
αποσπασμάτων της ομιλίας του κ. Θεοδώρου στο Σπίτι της Κύπρου στις 12-3-1993,
Μαρτ. Απρίλ. 1994, τεύχ. 285, σελ. 184-189
13., 1994
Εφημερίδα Ο ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. Αναγγελία του δίσκου «Αγάπης μαχαιριά» των
αδελφών Κατσιμίχα σε ποίηση Λένας Παππά.
1., 1995 Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ, Αναγγελία
συναυλίας των αδελφών Κατσιμίχα για την παρουσίαση του δίσκου τους «Αγάπης
Μαχαιριά» σε ποίηση της Λ. Παππά, 18 Ιαν. 1995
2., 1995
ΜΗΤΣΑΚΗΣ, Κ. Περιοδικό ΑΚΤΗ, Κύπρος «Η ποίηση της Λένας Παππά καθ’ οδόν
(δημοσίευση της ομιλίας του που έγινε στις 19-10- 1994 στο Σπίτι της Κύπρου),
άνοιξη 1995, τεύχ. 22 σελ. 151-159
3., 1995
ΜΟΣΧΟΣ, Ε. Ν. Χαιρετισμός (στην τιμητική εκδήλωση τον Μάρτιο 1995 στο Παράρτημα
του Γαλλικού Ινστιτούτου Βόλου, για την έκδοση του Α΄ τόμου των Απάντων της
Λένας Παππά)
4., 1995
ΝΙΚΟΡΕΤΖΟΣ, Δημήτ. Περιοδικό ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ, «Τα Βιβλία» Λένας Παππά- Τα Ποιήματα
(1956-1992) (Α΄ τόμος Απάντων), 1 Φεβρ. 1995, τεύχ. 1622, σελ. 200-201
5., 1995
ΚΟΤΣΙΡΑΣ, Γ. Περιοδικό ΕΥΘΥΝΗ, Στην στήλη «Προσανατολισμοί»: Ο Γ. Κότσιρας τον
μήνα αυτόν διάβασε: Λένας Παππά- Τα Ποιήματα (1956-1992) (Α΄ τόμος Απάντων)
Φεβρ. 1995, τεύχ. 278, σελ.86
6., 1995
ΣΙΑΤΟΠΟΥΛΟΣ, Δημήτρ. Περιοδικό ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΣ, Λένα Παππά (γενικά για την ποίησή
της) Φωτογραφία και βιογραφικό σημείωμα, Μάρτ. 1995, τεύχ. 738, σελ.11
7., 1995
ΣΑΒΒΙΔΗΣ, Γ. Π. Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, «Ποιήματα για Ακαδημαϊκούς»- Λένας Παππά- Τα
Ποιήματα 1956-1992, 3 Ιαν. 1995
8., 1995
Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, (Σχετικά με την απονομή των βραβείων της Ακαδημίας Αθηνών
(Βραβείο Ουράνη), 31 Δεκεμβρίου 1995
9., 1995
Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, «Σήμερα τα βραβεία της Ακαδημίας» στήλη: «Τέχνες», 28
Δ/βρίου 1995, σελ. 39
10., 1995
Εφημερίδα ΕΠΕΝΔΥΤΗΣ, Αναφορά στον δίσκο «Αγάπης μαχαιριά» με μελοποιημένη
ποίηση της Λένας Παππά από τους αδελφούς Κατσιμίχα
11., 1995
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, «Δισκογραφία» (αναφορά στον δίσκο «Αγάπης μαχαιριά» με μελοποιημένη
ποίηση της Λ. Παππά) 12 Φεβρ. 1995
12., 1995
ΡΟΥΜΠΟΥΛΑ, Δήμητρα, Εφημερίδα ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, (Σχετικά με την απονομή των
βραβείων της Ακαδημίας Αθηνών) 28 Δ/βρίου 1995
13., 1995
Περιοδικό ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΣΚΕΨΗ, «Από τα δελτία τύπου που ξεχωρίσαμε»: Τα Ποιήματα
1956-1992 (Α΄ τόμος Απάντων) της Λένας Παππά, Μάϊος- Ιούνιος 1995, αρ. φύλλου
191, σελ.5
1., 1996 ΦΑΪΣ, Μισέλ, Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ
ΤΥΠΟΣ, ΡΙΛΑΞ: ΤΟ ΕΝΘΕΤΟ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ, «Ποιητική Διαδρομή Λένας Παππά-
Τα ποιήματα (1956-1992)» (Α΄ τόμος Απάντων) με φωτογραφία του βιβλίου, 12 Μαϊου
1996, σελ.52
2., 1996
ΚΟΚΚΙΝΑΚΗ, Νένα, Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, Νέες Εποχές «Βιβλία- Διάχυτος στοχασμός και
συναισθηματισμός» Λένας Παππά- Τα Ποιήματα (1956- 1992), 8 Δεκ./βρίου 1996,
σελ. 49
3., 1996
Περιοδικό ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ, «Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών στην ποιήτρια
Λένα Παππά», Ιούν. 1996, τεύχ. 19, σελ. 44-45
4., 1996
ΑΓΓΕΛΑΚΗΣ, Μιχ. Ενημερωτικό Δελτίο Ροταριανού Ομίλου Βούλας, Λένα Παππά, Μάϊος
1996, σελ. 6-25
5., 1996
ΔΕΛΤΙΟ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, «Η Κίνησις» «Το Βραβείον του Ιδρύματος Κώστα
και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών στην Λένα Παππά για τον Α΄ τόμο των
Ποιητικών Απάντων της», Ιαν. Φεβρ. 1996, τεύχ. 296, σελ. 175
6., 1996
Περιοδικό ΕΥΘΥΝΗ, «Προσανατολισμοί» κριτική για τη συλλογή Τα Ποιήματα
1956-1992 (Α΄ τόμος Απάντων), Ιαν. 1996, τεύχ. 289, σελ. 43
7., 1996 DICTIONARY OF INTERNATIONAL BIOGRAPHY International
Biographical Centre, Cambridge, England, p. 257
8., 1996
ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΥ, Δημ. Νεοελληνική Θρησκευτική Ανθολογία, Εκδοτικός Οίκος Αστήρ,
Αθήνα, 1996, σελ. 436-442
9., 1996 WHO IS WHO 1996-97. Επίτομο Βιογραφικό Λεξικό.
Εκδόσεις Μέτρον, Αθήνα 1996, σελ. 796-797
10., 1996
Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, «Τέχνη και Έργα» αριθ. Φύλλου 6202. «Η ομορφιά θα
σώσει τον κόσμο» για τη συλλογή Τα Ποιήματα (1956- 1992) Α΄ τόμος Απάντων με
φωτογραφία της ποιήτριας, 6-3-1996, σ.40.
1., 1997
JURADO, Moreno, Jose, ANTHOLOGIA DE LA POESIA GRIEGA, Ediciones Clasicas
Madrid, 1997, pag. 755-756
2., 1997 WHO IS WHO IN THE BALKANS, Delphi
Publications, Athens, 1997, p.886
3., 1997
Περιοδικό ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ, «Γυναίκα και περιβάλλον» (δημοσίευση της ομιλίας
της Λ. Παππά στο συνέδριο της Ουνέσκο Δωδεκανήσου τον Σ/βριο του 1997), Ν/βριος
1997 τεύχ. 89, σελ. 386-391 και Δ/βριος 1997, τεύχ. 90, σελ. 446-450
1., 1998 ΜΟΣΧΟΣ. Ε.Ν., Ομιλία στην τιμητική
εκδήλωση για τη Λένα Παππά στη Στοά του Βιβλίου για την έκδοση του Β΄ τόμου των
Απάντων της, 26- Ιανουαρίου 1998
2., 1998
Περιοδικό ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ. Λένα Παππά (Παρουσίαση της τιμητικής εκδήλωσης
στη Στοά του Βιβλίου για την έκδοση του Β΄ τόμου των Απάντων της), 21
Φεβρουαρίου 1998, τεύχ. 21, σελ.49
3., 1998
ΣΑΜΙΩΤΑΚΗΣ, Αντ. Περιοδ. ΣΥΛΛΟΓΕΣ «Ημερολόγιο των Μουσών» Λένα Παππά. Μια
σύγχρονη Ποιήτρια με βαθείς στοχασμούς» (Για τη συλλογή Τα Ποιήματα Β΄ τόμος
Απάντων), Μάρτ. 1998, τεύχ. 165, σελ. 285-286
4., 1998
Εφημερίδα ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ, «Βιβλίο» «Εναγκαλισμός του κόσμου με πίστη στην ποίηση»
-Τα Ποιήματα Β΄ τόμος Απάντων της Λένας Παππά, 18 Ιαν. 1998, σελ.54
5., 1998
Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ, «Εντέχνως», Λένα Παππά: Παρουσιάστηκε στην κατάμεστη
Στοά του Βιβλίου ο δεύτερος τόμος της ποιητικής συλλογής της. Σε αυτό το βιβλίο
υπάρχει η ψυχή μου» 28 Ιαν. 1998, σ.41
6., 1998
Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, «Τέχνες και καλλιτέχνες, Ημερολόγιο»- Αναγγελία της
εκδήλωσης που διοργάνωσε ο Αρμός στις 26-1- 1998 στη Στοά του Βιβλίου για την
έκδοση του Β΄ τόμου των Απάντων της Λ. Παππά με φωτογραφίες της ποιήτριας. 25
Ιαν. 1998, δ. 9/25
7., 1998
Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ. «Βιβλία, Προσθήκες» Αναγγελία της έκδοσης του Β΄ τόμου των
Απάντων της Λ.Π. (με στίχους από το βιβλίο), 15 Φεβρ. 1998, σ. 15:27
8., 1998
ΜΗΤΣΑΚΗΣ, Κ. Περιοδικό ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ, «Ανοιχτή επιστολή προς την ποιήτρια Λ.
Π.» (Δημοσίευση της ομιλίας τους την τιμητική εκδήλωση στη Στοά του Βιβλίου
στις 26 Ιαν. 1998 για τη συλλογή Ποιήματα- Β΄ τόμος Απάντων), Μάρτιος 1998,
τεύχ. 93 σελ. 97-99
9., 1998
Περιοδικό ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ «Νέες Εκδόσεις» Για τη συλλογή Ποιήματα (Β΄ τόμος
Απάντων), Ιαν. Μάρτιος 1998, τόμ. 10, τεύχ. 1, σελ. 78.
Ανικανοποίητο
Η
δίψα εκείνων που ποτέ
δε
θ’ αποκτήσω
με
στοιχειώνει, πνιγμένη
καθώς
σέρνομαι στα νερά
του
έλους των πραγματωμένων.
Ποιός
είπε πώς ποτέ
τελειώνουν
οι επιθυμίες;
Σημειώσεις:
-Η δεύτερη
καταγραφή της χρονιάς 1968 «Αναλυτικό Δελτίο…» αντί για την χρονιά 1968
διαβάζουμε 1967, ή αντιγράφηκε σε λάθος χρονιά ή είναι λάθος της γραφομηχανής.
-Η δεύτερη
καταγραφή της χρονιάς 1989, αναγράφεται από λάθος 13 Απριλίου 1980.
-Από την
τρίτη καταγραφή της 1990 χρονιάς αναφέρεται το φύλλο 25 της εφημερίδας αλλά όχι
η ακριβής ημερομηνία έκδοσης.
-Από την
πρώτη καταγραφή του 1992, του περιοδικού ΝΕΑ ΣΚΕΨΗ απουσιάζει ο αριθμός του
τεύχους.
Οδύσσεια
Αντάλλαξα
με φαντασία
την πραγματικότητα
κι έχασα την
εδώ ζωή μου.
Τα όνειρα με
πήγαν σ’ άλλον ήλιο
σ’ άλλον
ουρανό
-δεν είμαι
πιά αυτού του κόσμου.
Μα ποιός την
ξέρει την καρδιά του
τα αισθήματα
ροές αστείρευτες
μας πλημμυρίζουν’
φυσώντας κόκκινοι
άνεμοι του αίματος
με ταξιδεύουν
και με κινδυνεύουν
ολοένα
ποτέ δε φτάνω
πουθενά ν’ αράξω
κι εγώ η πολύπαθη
σ’ ένα νησάκι
-σπιτάκι ασβεστωμένο
με πορτούλα γαλανή
να περιμένει
βασιλικό στο
πεζουλάκι
και κυρά-
βρυσούλα στην αυλή
Μονάχα
από βυθό σε
αφρό
σκαμπανεβάζοντας
ατέλειωτα ολοένα ναυαγώ
με
σαγηνευτικές κι επίβουλες
ένθεν και ένθεν
τις Σειρήνες.
Γιώργος Χ.
Μπαλούρδος
Πειραιάς
2 Ιουλίου
2026
