Σχετικά με τον Ίνγκμαρ Μπέργκμαν

 

Σχετικά για τον ΙΝΓΚΜΑΡ  ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ

   «Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν είναι ένα φαινόμενο του σύγχρονου κινηματογράφου. Με πενιχρά τεχνικά μέσα και με ηθοποιούς που διαπλάσσει ο ίδιος, δημιουργεί ταινίες υψηλής ποιότητας και συγκεντρώνει κατά κανόνα όλα τα βραβεία των διεθνών φεστιβάλ. Η διθυραμβική κριτική, επίσημη, δημοσιογραφική ή ανεπίσημη του κινηματογραφικού κοινού, ακολουθείται κάποτε από σφοδρές αντιδράσεις. Είναι γεγονός ότι ο Μπέργκμαν αναζητεί την αλήθεια με τον δικό του τρόπο, μιά αλήθεια δική του και κάποτε προκατειλημμένη από την ίδια την πληθωρική του ευαισθησία. Αλλά η ιδιοφυία του είναι ένα αναμφισβήτητο δεδομένο και το έργο του, παραδεκτό ή όχι, προβληματίζει και τελικά επιβάλλεται. Τα σενάρια του Μπέργκμαν είναι πραγματικά λογοτεχνικά κείμενα. Ταινίες: Αγριοφράουλες, Η Έβδομη σφραγίδα, Μόνικα, Χαμόγελα καλοκαιριάτικης βραδιάς, Πρόσωπο, Η πηγή της Παρθένου, Η Σιωπή….»

Από το οπισθόφυλλο του «Γαλαξία»

    Συνεχίζουμε να αναρτούμε στα Καλοκαιρινά μας σημειώματα στα Λογοτεχνικά Πάρεργα στοιχεία και πληροφορίες για τον κορυφαίο Σουηδό Σκηνοθέτη και Σεναριογράφο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, μία μυθική μορφή της Έβδομης Τέχνης παγκοσμίως. Από τότε που πρωτοείδαμε μετά την μεταπολίτευση σε κινηματογράφους και τηλεοπτικούς δέκτες ταινίες του γίναμε ένθερμοι θαυμαστές του. Σταθεροί λάτρεις των έργων του. Οι ταινίες του έκαναν πάντα θετική αίσθηση, παράξενη έκπληξη, θαυμασμό για την σοφά οργανωμένη τεχνική τους και την σπουδή τους πάνω σε καίρια και ουσιαστικά ερωτήματα και αναζητήσεις του ανθρώπου. Αντιλαμβανόμασταν από την πρώτη στιγμή την αρτιότητα της δομής τους καθώς οικοδομούσε τις θαυμαστές ιστορίες του, τις αυτοβιογραφικές του περιπέτειες, την πρωτότυπη θεματική και προβληματική τους, την φιλοσοφία του ίδιου του σκηνοθέτη και θεατράνθρωπου. Τα οργανωμένα πλάνα του, την αίσθηση του ρυθμού του μοντάζ, η καλή φωτογραφία, η μουσική επένδυση των έργων του. Τις αγωνίες του για την τύχη και πορεία του ανθρώπου, τα ουσιώδη ερωτήματα που μας έθεταν οι ταινίες του πάνω σε ζητήματα φλέγοντα, ουσιαστικά, καίρια της  ταυτότητας ζωής της ανθρώπινης ύπαρξης. Την δική του αλήθεια όπως την εξερευνούσε και διαπραγματεύονταν αυτός ο παθιασμένος μάγος της Κάμερας του κινηματογραφικού φακού. Τα θέματα πίστης ή απιστίας που αναδείκνυε, την ιχνομύθηση της ύπαρξη ή μη του Θεού, την διαχρονική Σιωπή του μέσα στην Ιστορία, την απομάγευση των σύγχρονων Κοινωνιών με την εισβολή της τεχνολογίας, την έλλειψη κάθε μεταφυσικής βεβαιότητας και παρηγοριάς της ζωής του σύγχρονου ανθρώπου στην δύση. Την άρνηση και κατάρρευση των παλαιών της παράδοσης μύθων, το κουκούλι παρηγοριάς κάθε ανθρώπινης βεβαιότητας, υπαρξιακής σταθεράς μέσα στον Κόσμο. Την χαρτογράφηση της διάλυσης των σχέσεων μεταξύ των ζευγαριών, των οικογενειακών δεσμών, του ρόλου του άντρα και της γυναίκας μέσα στην οικογένεια, την αγωγή των παιδιών ως καθηκοντολογία και όχι μέσα από πλέγματα αγάπης. Την χειραγώγηση της ανθρώπινης ύπαρξης από θρησκευτικές παραδόσεις και πουριτανικά προτάγματα βίου. Της αγωγής ως ηθικολογική αξία και όχι ως ελευθερία προσωπικής έκφρασης και διαχείριση της καθημερινότητας. Το φαινόμενο του Θανάτου και ο καταπληκτικός τρόπος με τον οποίο σε όλες του τις ταινίες φωτίζει και διαπραγματεύεται ο Σουηδός σκηνοθέτης που, αν και έκανε πέντε γάμους απέκτησε αρκετά παιδιά, σύναψε αγαπητικές σχέσεις με αρκετές γυναίκες ηθοποιούς και συνεργάτιδές του, παρέμενε κατά βάθος ένας μοναχικός χαρακτήρας, ασκητικός τύπος αφοσιωμένος και παθιασμένος με την δουλειά του, επιλέγοντας να διαμένει στο νησί του τον Φάρο όπου γύρισε αρκετές ταινίες του. Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν υπήρξε ένας κινηματογραφικός σύγχρονος Κοσμοπολίτης δίχως να αποκοπεί από τις Σουηδικές ρίζες του και οικογενειακούς του δεσμούς. Η ματιά του πάνω στην ζωή και τα πράγματα πάντα σοβαρή, μετρημένη, οντολογικών χρωματισμών και αποχρώσεων, ανήσυχη, περίεργη, ερωτηματική, χαρακτηριστική, απαισιόδοξη ή αισιόδοξη, καθόλου διδακτική ή απορριπτική απέναντι στα ανθρώπινα πάθη, συνήθως με μεγάλα αποθέματα κατανόησης και συγχώρεσης απέναντι στα ανθρώπινα συμβάντα και επιλογές. Θρυμματισμένη ενίοτε και συγκρατημένα ελπιδοφόρα ακόμα και όταν εξέταζε, τις επιπτώσεις της βαριάς αρρώστιας στις ζωές των ανθρώπων, τα γηρατειά και την απώλεια του σωματικού ελέγχου και δυνάμεων καθώς ο άνθρωπος γερνάει και τον πλημμυρίζει η αγχωτική διάθεση. Φιλοσοφικός ο στοχασμός του, το βλέμμα του εστιασμένο πάντα στο ουσιώδες, το καίριο, πρωτοποριακό σε σχέση με άλλους κινηματογραφιστές της εποχής του, η μοντέρνα ματιά του σύγχρονου ευρωπαϊκού κινηματογράφου κάτι «ξένο» για την ελληνική καλλιτεχνική πραγματικότητα. Ο Σουηδός σκηνοθέτης Ίνγκμαρ Μπέργκμαν καθρέφτισε στις ταινίες του τις δικές του προσωπικές εμμονές, ενοχές και πάθη με εντιμότητα και ειλικρίνεια, ανέδειξε τον χαρακτήρα του όπως διαμορφώθηκε μέσα σε ένα πουριτανικό θρησκευτικό περιβάλλον. Μας έδειξε τους δικούς του καλλιτεχνικούς οραματισμούς, καθρέφτισε τις αντανακλάσεις των ονείρων του, την δική του και μόνη αλήθεια όπως την αντιλαμβάνονταν και την αποδέχονταν. Τα όρια μεταξύ ζωής και τέχνης ο Μπέργκμαν τα κατήργησε σκηνοθετώντας αυτό το αποκαλυπτικό και χαριτωμένο παιχνίδι πίσω από τον κινηματογραφικό φανό. Έφερε στην επιφάνεια της καλλιτεχνικής επικαιρότητας της εποχής του στους χώρους της Έβδομης Τέχνης και του Θεάτρου με τις σκηνοθεσίες και τα σενάριά του προβληματισμούς πρωτόγνωρους, εμμονές και ψυχικούς του τραυματισμούς, συναισθήματα σκληρά και κυνικά, μία συνείδηση κυρτωμένη από ψυχώσεις παιδικών του εμπειριών και αναμνήσεων. Χαρτογράφησε συναισθηματικούς του σκοτεινούς ερεθισμούς ως απάντηση σε κινηματογραφικές προτάσεις άλλων σκηνοθετών όπως ο ιταλός Αντονιόνι που έφυγε την ίδια χρονική περίοδο με εκείνον. Άγγιξε θέματα όχι με την θέρμη του Μεσόγειου ανθρώπου αλλά της ψυχρότερης λογικής του Βορείου, του περισσότερου στιλιζαρισμένου βλέμματος. Οι μαγευτικές εικόνες και τα εξαίσια πλάνα που έστηνε μπροστά μας ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν δεν διακρίνονταν μόνο για την ποιητική ατμόσφαιρα που δημιουργούσαν, το αισιόδοξο ή απαισιόδοξο κλίμα που καλλιεργούσαν, αλλά διαισθανόμασταν -σαν θεατές- ότι γινόμασταν μάρτυρες ενός ανοιχτού παιχνιδιού μιας πανάρχαιας τραγικότητας της ανθρώπινης μοίρας που δεν ήταν εύκολο να ξεφύγει ο άνθρωπος. Ήταν δέσμιος αυτής της τραγικότητας που βίωνε πολλές φορές χωρίς σημάδια στον ορίζοντα λύτρωσης. Δίχως υπερβολή θαυμασμού θα σημειώναμε ότι τα έργα του Μπέργκμαν έχουν μια «χειρουργική» ακρίβεια στην αποτύπωσή τους, μία γεωμετρική σοφή σχεδιαστική στο καθρέφτισμά τους, και βέβαια, μία άκρως πρωτότυπη λιτότητα στην χρήση των μέσων που χρησιμοποιούσε δίνοντας ένα αξιοπρόσεκτο τελικό λεπτό και χαρακτηριστικό, κυνικό άλλοτε κινηματογραφικό αποτέλεσμα που δεν γίνονταν να είναι αλλιώς, σε προέτρεπε να το προσέξεις από την στιγμή που το παρακολουθούσες στην λευκή οθόνη, να ανοίξεις συζήτηση μαζί του. Ανεξάρτητα αν συμφωνούσες ή διαφωνούσες με τις ιδέες, τον στοχασμό του την ερμηνεία και τελική έκβαση που έδινε στην ιστορία των αντρών ή γυναικών πρωταγωνιστών του. Σου έξαπτε το ενδιαφέρον να αναζητήσεις ατομικούς σου δρόμους ερμηνείας και στάσεις ζωής, σου καλλιεργούσε συναισθήματα να στραφείς και εξετάσεις τις δικές σου υπαρξιακές σταθερές, να ανιχνεύσεις τις δικές σου οντολογικές βεβαιότητες την αλήθεια τους ή την διάψευσή τους, να αφουγκραστείς τους ψυχικούς σου κραδασμούς που έκρυβες μέσα σου ή κρατούσες σε λήθαργο, με δύο λόγια, δεν γίνονταν να ξεχάσεις τις ταινίες του και να μην θέλεις να τις ξανά παρακολουθήσεις κατανοώντας τες καλύτερα και προσεκτικότερα. Ήταν οι χαρακτηριστικές στιγμές της κινηματογραφικής τέχνης που σου αποτυπώνονταν στην συνείδησή σου ακόμα και -ως θεατής-δεν το προσδοκούσες. Ο Σουηδός  Ίνγκμαρ Μπέργκμαν για τους κινηματογραφόφιλους της Γενιάς μας και άλλους φιλότεχνους υπήρξε ένας ζωντανός θρύλος, εξάλλου, εξακολουθούσε ακόμα να δημιουργεί, να γυρίζει ταινίες, να σκηνοθετεί και να γράφει σενάρια, ήταν παραγωγικός μέχρι το επίγειο τέλος του το Καλοκαίρι του 2007.

   «Συμβαίνει να αισθάνομαι μια έντονη νοσταλγία για όλους και για όλα. Καταλαβαίνω τι εννοεί ο Φελλίνι όταν υποστηρίζει ότι το γύρισμα είναι γι’ αυτόν ένας τρόπος να ζει. Καταλαβαίνω επίσης και τη μικρή του ιστορία για την Ανίτα Έκμπεργκ. Η τελευταία της σκηνή στο έργο Η  Γλυκιά Ζωή (La Dolce Vita)γυρίστηκε σε ένα αυτοκίνητο που ήταν μέσα στο στούντιο. Μόλις γυρίστηκε η σκηνή και τέλειωσε ο ρόλος της στην ταινία, η Ανίτα έβαλε τα κλάματα και δεν ήθελε να βγει από το αυτοκίνητο, κρατώντας σφιχτά και με τα δυό της χέρια το τιμόνι. Είδαν και έπαθαν για να την βγάλουν έξω από το στούντιο.»

Αποτελεί, ενίοτε, ιδιαίτερη ευτυχία να είσαι σκηνοθέτης. Μια απροβάριστη ατάκα γεννιέται στη στιγμή και η κάμερα την καταγράφει. Αυτό ακριβώς συνέβη σήμερα. Ο Αλεξάντερ, δίχως προετοιμασία και πρόβα, έγινε κατάχλωμος’ στο πρόσωπό του διαγράφεται ένας γνήσιος πόνος. Η κάμερα καταγράφει τη σκηνή. Ο πόνος, αυτός ο ασύλληπτος πόνος, φάνηκε εκεί για μερικά δευτερόλεπτα και δεν ξαναφάνηκε ποτέ’ ούτε είχε εμφανιστεί παλιότερα’ αλλά η στιγμή αυτή αποτυπώθηκε στο σελιλόιντ. Τότε είναι που πιστεύω ότι μέρες και μήνες αναμενόμενης ρουτίνας απέδωσαν καρπούς. Ίσως και να ζω για κάτι τέτοιες σύντομες στιγμές

    Σαν αλιεύς μαργαριταριών». Σελ. 96

 Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, Ο μαγικός κινηματογράφος, μτφ. Γρηγόρης Ν. Κονδύλης, έκδοση της εφημερίδας Το Βήμα 2016

    Δεν ξέρω θα έγραφα μετά την παρέλευση τόσων δεκαετιών αν ήταν ο φουρτουνιασμένος ενθουσιασμός των νιάτων μας, οι θυελλώδεις άνεμοι αναζήτησης και υπαρξιακών ανησυχιών που είχαν εισβάλει-τότε- στις συνειδήσεις μας, οι πρώτοι συναισθηματικοί και ερωτικοί μας κραδασμοί που μας έκανε να νιώθουμε μαγεμένα «μαθητούδια» καθώς παρακολουθούσαμε ταινίες του, το βέβαιο πάντως είναι ότι το έργο του επέδρασε θετικά πάνω μας, διαμόρφωσε-όσο την διαμόρφωσε- την σκέψη και την προβληματική μας, και σε ένα επίπεδο και την αισθητική μας. Ας μην λησμονούμε ότι βγαίναμε από ένα επτάχρονο δικτατορικό καθεστώς και μία εκπαιδευτική και θρησκευτική αγωγή και διδασκαλία που ήταν συνδεδεμένη με την στρατοκρατική χούντα και όσων πανάρχαιων θρησκευτικών θεσμών και παραγόντων την στήριζαν με υπερηφάνεια. Η πνοή και ο προβληματισμός του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν ήταν μία διέξοδος ανάσας σε ότι μας απασχολούσε ως φαινόμενο της ζωής που ανέτειλε και κατάργηση μεταφυσικών επιβεβλημένων βεβαιοτήτων. Ο Μπέργκμαν μας αφηγήθηκε την ανθρώπινη αγωνία και αγχώδη περιπέτεια της ανθρώπινης ύπαρξης και προβληματισμό, την αναζήτηση σε μονοπάτια άγνωστα για εμάς μέχρι τότε, κάτι που δεν έπραξε η δημόσια πολιτεία ως εκπαιδευτική μέριμνα και αγωγή. Οι ορίζοντές μας άνοιξαν και το φτερούγισμα της φαντασίας μας ξεκίνησε τα πρώτα της ταξίδια εξερεύνησης σε μία αυτογνωσία που ακόμα συνεχίζεται.

Γιατί για την μερίδα εκείνη του πληθυσμού μιάς κρατικής οντότητας, ενός έθνους που είναι φιλότεχνη, αγαπούν τις τέχνες και τα γράμματα, τα διαχρονικά μέσα στην ανθρώπινη Ιστορία όποια απτά παραγόμενα κάθε μορφής και κατηγορίας της Τέχνης δεν είναι ένα μέσο μόνον πρόσκαιρης ψυχαγωγίας μας, μιάς δίωρης διασκέδασης, ξεδόματος από τα βάσανα της ζωής, και όσον αφορά τον Κινηματογράφο, μία ονειροπόληση ατομική ή συλλογική, αλλά μία αφορμή για συζήτηση με τον εαυτό μας και αυτά που κρύβουμε μέσα μας από την εξωτερική του τόπου που γεννηθήκαμε διαπαιδαγώγησή μας, μία ανοιχτή συνομιλία με τους άλλους γύρω μας και με το ίδιο το «προϊόν» της Τέχνης. Τουλάχιστον με τους ομοϊδεάτες συνοδοιπόρους μας στην πρόσκληση του κινηματογραφικού αποτελέσματος. Τα απτά αποτελέσματα των Τεχνών συνεχίζουν την δημιουργική μας μνήμη την εποικοδομητική ιστορική μέσα στον χρόνο φλυαρία της ανθρώπινης γλώσσας ως προφορικό και γραπτό λόγο. Ως εικόνες ενός «Σπασμένου καθρέφτη» του Κόσμου μας καθώς πάντα ο ιππότης Αντόνιος Μπλόκ θα εξακολουθεί να παίζει Σκάκι με τον Θάνατο, που πάντα θα έχει τον τελευταίο λόγο στην έσχατη του ανθρώπου παρτίδα.

    Ακόμα και σήμερα, Καλοκαίρι του 2026 με τα τόσα φρικτά και φοβερά, επικίνδυνα και δολοφονικά που συμβαίνουν γύρω μας και σε παγκόσμια κλίμακα, που καίγονται ανεξέλεγκτες τεράστιες εκτάσεις στην Ισπανία, την Γαλλία, τον Καναδά, την χώρα μας, που οι σεισμοί στην Νότιο Αμερική και την Ιαπωνία μας δείχνουν ότι τα έγκατα του πλανήτη ακόμα δεν σταθεροποιήθηκαν και οικοδομούμε πάνω σε μία ρευστότητα, που έχει χαθεί κάθε όχι μόνο μεταφυσική αλλά και φυσική- γήινη βεβαιότητα ανεπιστρεπτί, που έχουν ανατραπεί όλες οι μέχρι σήμερα ακόμα και πολιτιστικές μας βεβαιότητες και αξίες και η ανθρώπινη ζωή ως οντολογική ή βιολογική αξία δεν συγκρίνεται ούτε με ένα κίβδηλο νόμισμα στα παλαιοπωλεία των σαράφηδων, οι περιφερειακοί πόλεμοι και στο ευρωπαϊκό έδαφος καλά κρατούν, αναζητώ να δω ταινίες του Ingmar Bergman με την ίδια θέρμη και ενδιαφέρον, να διαβάσω την Αυτοβιογραφία και τα Σενάριά του, ανατρέχω στις κατά καιρούς Συνεντεύξεις του σαν να είναι η πρώτη μου φορά. Ο Σουηδός αυτός ως άνθρωπος και καλλιτέχνης κατόρθωσε να κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον μας και μετά την φυσική της βιολογικής του υπόστασης απώλεια. Φυσικά, θα ήταν υπερβολή το παλαιό πολιτικό σύνθημα «Ο ….. ζει αυτός μας οδηγεί», σίγουρα όμως είναι παρών στις μνήμες μας ακόμα και σήμερα που γέρνουμε και γερνάμε όπως μας είπε η ελληνίδα ποιήτρια Κική Δημουλά με τις δημιουργίες του που μας κληροδότησε ως καλλιτεχνική παρακαταθήκη. Και το κυριότερο, οπτικοποίησε και έκανε κινηματογραφική ελκυστική μαγευτική ιστορία την κοινόχρηστη ρήση του Γερμανού φιλόσοφου Φρειδερίκου Νίτσε, «Ο Θεός είναι νεκρός» και τα επακόλουθα μέσα στην Ανθρώπινη Ιστορική περιπέτεια. Από την άλλη έχεις την εντύπωση παρακολουθώντας την ζωή και τα έργα του Μπέργκμαν ότι η καθόλου ύπαρξή του και το πάθος του για την κάμερα και την σκηνοθεσία, το «δέσιμό» του με τους καλλιτέχνες συνεργάτες του-πρωταγωνιστές, θυμίζει την ανάλογη περίπτωση του θεατράνθρωπου και «θεατρίνου» άγγλου ελισαβετιανού Ουίλλιαμ Σαίξπηρ. Αν διαβάσουμε βιογραφίες του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ θα συναντήσουμε το ίδιο θεατρικό πάθος, έστω και αν προέρχεται από την ανάγκη επαγγελματικής του επιβίωσης του ίδιου και της οικογένειάς του, των συνεργατών ηθοποιών του.

ΙΝΓΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ  Ένας σύγχρονος ασκητής της Κάμερας.

  «Ο ίδιος ο Μπέργκμαν έχει πει για την Τριλογία του: «-Οι τρείς αυτές ταινίες του έχουν θέμα τους όχι μόνο μια πρόοδο αλλά μιά οπισθοχώρηση. «Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη…, η βεβαιότητα έχει ξεπεραστεί. Στους «Μεταλαμβάνοντες…, η βεβαιότητα απογυμνώνεται, εκτίθεται. «Η Σιωπή…, η σιωπή του Θεού, είναι η άρνηση της βεβαιότητας. Γι’ αυτό οι ταινίες αποτελούν τριλογία-». Όπως όλα τα κείμενα του Μπέργκμαν, τα σενάρια της Τριλογίας είναι αυθύπαρκτα λογοτεχνικά έργα χωρίς να χάνουν τίποτα με την απουσία της εικόνας. Η Τριλογία «αποκρυσταλλώνει την προσπάθεια του Μπέργκμαν να σπάση τα δεσμά του και να ξεφύγη από την ιδέα περί Θεού, με την οποία τον μεγάλωσε ο πάστορας πατέρας του, και να βρη έναν καινούργιο Θεό, που να ταιριάζη με την αθλιότητα, την σύγχυση και την αναρχία του εικοστού αιώνα». Με το βιβλίο αυτό ολοκληρώνεται σχεδόν το έργο του συγγραφέως στον «Γαλαξία». Έχουν προηγηθεί τα Σενάρια του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, με τα έργα Αγριοφράουλες  και Η έβδομη σφραγίδα.». από τις εκδόσεις «Γαλαξίας».

    Μπορεί στις μέρες μας να είναι εξωφρενικές οι ταχύτητες της κινηματογραφικής κάμερας, οι κινηματογραφικοί ρυθμοί να έχουν αλλάξει ραγδαία, ο φακός όμως και τα έργα του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν επαναφέρουν την μαγεία του κινηματογράφου στα ανθρώπινα μέτρα και σταθμά, τους καθημερινούς ρυθμούς μας ως πρόταση παρηγορίας και κατανόησης. Ο Μπέργκμαν είναι ο βιρτουόζος της Οθόνης στην ψυχογράφηση της ανθρώπινης ψυχής και ανατόμος των συναισθημάτων της, των ορίων της συνείδησης όσο κανένας άλλος δημιουργός. Δεν είναι μόνο η θεματική του που μας προβάλλει πάνω στην λευκή οθόνη σαν «σκάψιμο» σε ανθρώπινο μεταλλείο, όσο η αλήθεια της δικής του ψυχής που ανακαλύπτουμε στα σενάρια και τα πλάνα των ταινιών του, τα σοφά οργανωμένα καρέ του. Αυτό το αναζητούμενο κάτι, το ποθούμενο της ανθρώπινης ισορροπίας και ευτυχίας του παιχνιδιού της τέχνης που διαδραματίζεται πάνω στη σκηνή της ζωής και του κόσμου, της ιστορίας. Είναι αυτός που σύμφωνα με κοινή αποδοχή θεωρείται «ο μεγάλος εικονοκλάστης Ψυχών, θεωρείται ταραχοποιός του υποσυνείδητου…» βλέπε Δημήτρης Δανίκας που μας έδειξε την υποβάθμιση και την γύμνια της ζωής του ανθρώπου, τα ερείπια της συνείδησής του, τον εκφασισμό της κοινωνίας με αργό και ύπουλο τρόπο από διάφορους μοντέρνους «πλιατσικολόγους» της πίστης, της πολιτικής, της ηθικής, του πολιτισμού…..

    Στο παρόν σημείωμα καταθέτω την ειδησεογραφία και τις πληροφορίες των εφημερίδων και περιοδικών που διαφύλαξα παλαιότερα για δική μου χρήση και ανάγνωση, δίχως φυσικά να εξαντλώ έστω και κατ’ ελάχιστο μία υποφερτή ενδεικτική βιβλιογραφία. Άφησα απέξω τα στοιχεία και τις πληροφορίες για τις θεατρικές του παραστάσεις στην χώρα μας, τις κινηματογραφικές κριτικές και βιβλιοκριτικές. Διαμερισματοποίησα δηλαδή το υλικό. Ίσως και η σημερινή αρθρογραφία στο νέο μας σημείωμα για το Μπέργκμαν να φανεί χρήσιμη σε σημερινούς κινηματογραφόφιλους.

«Ο Κινηματογράφος είναι μία ψύχωση» είπε σε συνέντευξή του το 1977 μιλώντας στην Γερμανία για την νέα του ταινία «Το Αυγό του φιδιού» όταν ζούσε εξόριστος, βλέπε εφημερίδα «Το Βήμα» 21 Αυγούστου 1977 και σε αυτήν την ωραία ψύχωση επανέρχομαι την Καλοκαιρινή αυτή περίοδο.

ΑΝΩΝΥΜΩΣ

-εφ. Ελευθεροτυπία 1/2/1976 Ο Μπέργκμαν συνελήφθη ως ύποπτος φοροφυγάς

-εφ. Το Βήμα 23/4/1976 ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑΣ ΤΟΥ. Ό Ίνγκμαρ Μπέργκμαν έφυγε από τη Σουηδία. Φόβοι για κυβερνητική κρίση

-εφ. Τα Νέα 24/4/1976 Δεν ξαναγυρίζει στην πατρίδα του. Έρριξε πέτρα πίσω του ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Κι’ η Σουηδία χάνει το συνάλλαγμα που έφερναν οι ταινίες του

-εφ. Ελευθεροτυπία 25/4/1976 Ο Μπέργκμαν εγκατέλειψε για πάντα τη Σουηδία

-εφ. Ελευθεροτυπία 26/4/1976 Αμερική ή Γαλλία θα διαλέξη ο Μπέργκμαν;

-εφ. Τα Νέα 30/4/1976 Ο Μπέργκμαν άφησε την Καφκική Σουηδία

-εφ. Τα Νέα 17/6/1976. Ωτοβλεψίες. Τα Ακίνητα του Μπέργκμαν…

-εφ. Τα Νέα 12/7/1977 «Συγγνώμη σου ζητώ συγχώρεσέ με…»

- εφ. Το Βήμα 21/8/1977 Ο κινηματογράφος είναι μιά ψύχωση. Ο ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ ΜΙΛΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ. ΜΟΝΑΧΟ Αύγουστος. Συνέντευξη.

-εφ. Τα Νέα 22/12/1977. Ωτοβλεψίες. Σουηδοί ανακήρυξαν … άγιο, τον Μπέργκμαν!.

-εφ. Η Καθημερινή 11/1/1978 Πρόσωπο με Πρόσωπο

-εφ. Εξόρμηση 27/8/1978 Ο Μπέργκμαν γύρισε πάλι στη Σουηδία

-εφ. Ελευθεροτυπία 15/3/1984 Μπέργκμαν έφη

-εφ. Απογευματινή 5/6/1988 Ιγκμαρ Μπέργκμαν: Η ζωή μου

-εφ. Η Καθημερινή 28/10/1990 Μπέργκμαν στο Παρίσι

-εφ. Η Καθημερινή Κυριακή 18/11/1990 σ.63 Ο Μπέργκμαν χωρίς μακιγιάζ. Σαράντα μία ταινίες του μεγάλου Σουηδού σκηνοθέτη προβάλλονται, στο πλαίσιο ενός αφιερώματος που διοργανώνει το Κέντρο Ζορζ Πομπιντού, στο Παρίσι

-εφ. Η Καθημερινή Κυριακή 16/12/1990, σ.35 Η μαγική κάμερα του Νίκβιστ. Ένας από τους κορυφαίους διευθυντές φωτογραφίας και στενός συνεργάτης του Μπέργκμαν μιλάει για τον κινηματογράφο και το έργο του

-εφ. Τα Νέα 13/12/1991 Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν έγραψε το σενάριο και ο Μπίλλε Άουγκουστ σκηνοθέτησε την ταινία «Με τις Καλύτερες Προθέσεις»…

-περ. Ο Ταχυδρόμος τχ.47/18-11-1992, σ.94 Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν διαφημιστής! Πρίν από τον Φελλίνι, τον Λυντς, τον Άλλεν, τον Σκορτσέζε, ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν γύρισε εννέα διαφημιστικά σποτ τα οποία σήμερα εκθειάζονται από τους κινηματογραφόφιλους

-εφ. Ελευθεροτυπία Πέμπτη 20/7/1995, σ.27 Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν κι ο τρομερός μπαμπάς του

-εφ. Τα Νέα- Le Monde 10/12/1997. ΥΣΤΕΡΑ ΑΠΟ 15 ΧΡΟΝΙΑ Ο Ι. ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ ΓΥΡΙΖΕΙ ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΤΑΙΝΙΑ. Επιστρέφει με… «θόρυβο».

-Εφ. Η Ναυτεμπορική 30/10/1998. Ο «άγνωστος» Μπέργκμαν στο Παλλάς (Αφιέρωμα)

-Ελευθεροτυπία 9/11/1998 Ο κόσμος του Μπέργκμαν. (Αφιέρωμα της ΝΕΤ)

-εφ. Η Καθημερινή 21/2/1999 Οι προσωπικές συζητήσεις του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. (ο γνωστός δημιουργός με το τελευταίο έργο του ολοκλήρωσε μια τριλογία που αφορά τους γονείς του)

-εφ. Το άλλο Βήμα Κυριακή 6/6/1999, σ.3-5. Ο Δημιουργός. Μπέργκμαν Ο εραστής των δαιμόνων

-εφ. Ελευθεροτυπία 8/9/1999 «Ο Μπέργκμαν είχε ως είδωλο τον Χίτλερ»!

-εφ. Η Καθημερινή 9/9/1999 Ο Μπέργκμαν, θαυμαστής του Χίτλερ!

-εφ. Τα Νέα- Le Monde 20/10/1990 Ι. Μπέργκμαν Αναμνήσεις ενός ασυνεπούς καλλιτέχνη

-εφ. Τα Νέα Τετάρτη 3/1/2001, σ. 21/3. Ίνγκμαρ Μπέργκμαν: Πορνεία η βιομηχανία του θεάματος

        ΞΕΝΟΙ

-TOM DONNELLY, - ΤΟ ΒΗΜΑ- THE WASHINGTON POST 15/12/1974

Ο Μπέργκμαν αποκαλύπτει τον εαυτό του «ΕΙΜΑΙ ΡΑΝΤΑΡ, ΓΝΩΜΗ ΔΕΝ ΕΧΩ»

-CHARLES CHAMPLIN, -Το ΒΗΜΑ- Los Angeles Times 24/8/1975

ΜΕ «18 ΦΙΛΟΥΣ ΤΟΥ». Ο Μπέργκμαν γυρίζει την 37^η ταινία του… Και πάλι όμως για την τηλεόραση

-COLIN NARBROUGH,- ΤΟ ΒΗΜΑ –OBSERVER 11/4/ 1976.

Νευρικό κλονισμό προκάλεσε η εφορία στον Μπέργκμαν!... [Με την κατηγορία της φοροδιαφυγής συνελήφθη στη μέση των δοκιμών στο Εθνικό Θέατρο… Τώρα η Σουηδική Κυβέρνηση του ζητεί συγγνώμη. Η κορυφαία, όμως, παραμυθογράφος Λίντγκρεν, που ο φόρος της έφθασε το 102% των εισοδημάτων της, εξέδωσε λίβελλο, σε μορφή παραμυθιού κατά της φορολογικής πολιτικής της Κυβερνήσεως. Αποτέλεσμα ο Πάλμε υποσχέθηκε γενναία έκπτωση σε όλους τους φορολογουμένους.]

- ΤΑ ΝΕΑ 14/7/1978 ΛΟΝΔΙΝΟ

Η ΚΟΡΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ- «Ένας ξένος για μένα».

-Η ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ 27/11/1978

-ΑΝΝΑ: ΓΝΩΡΙΣΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΣΤΑ 13.

- ΛΙΒ: ΑΓΑΠΩ ΤΟΝ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ ΓΙ’ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ [Λίβ Ούλμαν και Άννα Μπέργκμαν. Δυό γυναίκες στη ζωή του μεγάλου Σουηδού σκηνοθέτη Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Η Άννα είναι η αγαπημένη του κόρη. Η Λίβ είναι η αγαπημένη του γυναίκα και ηθοποιός. Και οι δύο παίζουν κάποιο ρόλο στη ζωή του, στην καλλιτεχνική του δραστηριότητα, στα όνειρά του.]

         Γ Ε Ν Ι Κ Α

-Μ. Α., (Μαρία Αδαμοπούλου;;) Εφ. Κυριακάτικη Αυγή 28/9/2003, Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΝΕΑΡΟΣ ΜΠΕΡΓΚΑΝ. «Σκέφτομαι ότι γεννήθηκα με τον φόβο».

-ΕΡΣΗ ΒΑΤΟΥ: Επιμέλεια., εφ. Ελευθεροτυπία, Τρίτη 14/7/1998, 27., Ο ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ ΓΙΝΕΤΑΙ 80 ΧΡΟΝΩΝ. «Όποιος μου ευχηθεί θα τον… πυροβολώ»

-ΚΩΣΤΑΣ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΣ, εφ. Τα Νέα 8/4/1996, ΑΥΤΟΙ. Ο Μπέργκμαν

-ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΝΙΚΑΣ, εφ. Τα Νέα 2/10/1998, Αν σήμερα ζούσε ο Σαίξπηρ.

-ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΝΙΚΑΣ, εφ. Το Βήμα 26/11/2000, Ρόι Αντερσον. «Σιγά, μη μας ακούσει ο Μπέργκμαν» (συνέντευξη του σουηδού σκηνοθέτη Ρ. Α.)

-ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΝΙΚΑΣ, εφ. Το Βήμα 10/12/2000, Το δημόσιο «στριπτίζ» του Μπέργκμαν. Ο 82χρονος σκηνοθέτης υπαινίσσεται στο σενάριο της ταινίας της Λιβ Ούλμαν «Trolosa” («Απιστία») ότι μπορεί να υπήρξε άφιλος, άπιστος, παντελώς αδιάφορος για την οικογένειά του και ηθικός αυτουργός της αυτοκτονίας φίλου του.

-ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΝΙΚΑΣ, εφ. Τα Νέα- περ. Πρόσωπα 21ος Αιώνας, τχ. 93/16-12-2000, 37-40, Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ, «Περιμένω με ενδιαφέρον τον θάνατό μου».

-ΚΩΣΤΑΣ ΖΑΛΙΓΚΑΣ, εφ. Ελεύθερος Τύπος της Κυριακής 26/10/2008, 38., Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ ΧΩΡΙΣ ΜΟΝΤΑΖ. ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΚΟΡΥΦΑΙΟΥ ΣΟΥΗΔΟΥ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ. Ο σύζυγος, ο πατέρας, ο δημιουργός. Άγνωστες πτυχές της διαδρομής του σε έναν τόμο 500 σελίδων.

-Γ.Ε. ΚΑΡΟΥΖΑΚΗΣ: Επιμέλεια, εφ. Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 22/9/2006, σ. 27. ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ. Σβεν Νίκβιστ, διευθυντής φωτογραφίας, πέθανε στα 83 του.

-ΜΑΡΙΑ ΚΑΤΣΟΥΝΑΚΗ, εφ. Η Καθημερινή 31/7/2007, ΓΝΩΜΗ. ΕΜΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ

-ΜΑΡΙΑ ΚΑΤΣΟΥΝΑΚΗ, εφ. Η Καθημερινή, περ. «Κ» τχ.118/4-9-2005,  σ. 18-23. Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ. –Οι ήρωες της ταινίας «Σκηνές από ένα γάμο» ξανασυναντώνται 30 χρόνια μετά και πρωταγωνιστούν στο “Saraband”. Η νέα ταινία του 87χρονου σκηνοθέτη που προβλήθηκε πρόσφατα από την σουηδική τηλεόραση και σε λίγες αμερικάνικες αίθουσες, είναι αυτοβιογραφική. «Μας χρησιμοποιεί για να αφηγηθεί κάτι εντελώς προσωπικό», ομολογεί η πρωταγωνίστρια Λιβ Ούλμαν.  

-ΟΛΓΑ ΚΟΛΙΑΤΣΟΥ: Επιμέλεια. Εφ. Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 17/9/1999, 62- DER SPIEGEL. ΨΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΙΣΤΙΕΣ ΣΤΗ ΝΟΡΒΗΓΙΑ ΤΟΥ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ. Το πρώτο μυθιστόρημα της κόρης του, Λιν Ούλμαν.

-ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΚΟΡΟΒΕΣΗΣ, εφ. Ελευθεροτυπία, Μεγάλη Δευτέρα 21/4/1997, σ.10. ΤΟ ΑΝΤΙΟ ΤΟΥ INGMAR BERGMAN. Μιά μεγάλη προσπάθεια του σουηδικού θεάτρου να προσεγγίσει την αρχαία τραγωδία.

-ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΡΑΝΑΚΗΣ, περ. Paper Magazine τχ. 160/4-8-2007, σ.43. ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ. ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΑΣΜΕΝΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗ. Ευχόταν να μη γεράσει τόσο ώστε να αναγκαστεί να στραφεί στην θρησκεία. Έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του μακριά από όσα κάποτε τον ανακήρυξαν σε έναν από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες όλων των εποχών. Στα 89 του χρόνια, ταξιδεύει οριστικά πέρα από τον σπασμένο καθρέφτη…

-ΓΙΩΡΓΟΣ –ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ, περ. Έψιλον τχ.855/2-9-2007, 67-72 INGMAR BERGMAN Ένας φιλόσοφος πίσω απ’ την κάμερα

-Η. ΜΑΥΡΟΕΙΔΗ- Μ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΥ: Επιμέλεια. Εφ. Η Κυριακάτικη Αυγή 1/3/1998, σ.34-35

[-ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ, Απομονωμένος με την τέχνη του και τις αναμνήσεις του…

-Ο Μπέργκμαν για τον εαυτό του]

-ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΝΔΕΝΑΚΗ, Επιμέλεια: εφ. Η Αυγή 23/7/1995

ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ, Εικόνες και σιωπές. «Η αλήθεια είναι ότι ζω χωρίς σταματημό μέσα στην παιδική μου ηλικία. Ζω μέσα στο όνειρό μου».

-Κ. Μαν. (δενάκη) Επιμέλεια: εφ. Η Κυριακάτικη Αυγή 21/6/1998, σ. 40

Ινγκμαρ Μπέργκμαν, Μοναχική η πορεία του σκηνοθέτη

-Κ. ΜΑΝΔΕΝΑΚΗ, εφ. Η Κυριακάτικη Αυγή 18/10/ 1998, σ. 36

Η Θεσσαλονίκη τιμά τον Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Καθώς η ημερομηνία υποδοχής του 39^ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης πλησιάζει, τα προεόρτια της μεγάλης διοργάνωσης φέρνουν στο «ΟΛΥΜΠΙΟΝ ΙΙ» της Θεσσαλονίκης και στο «Παλλάς» της Αθήνας εικόνες ενός μεγάλου δημιουργού της 7^ης Τέχνης. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και με τη στήριξη του Σουηδικού Ινστιτούτου και της Ταινιοθήκης της Σουηδίας, το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης γιορτάζει τα 80 χρόνια του μεγάλου σκηνοθέτη Ίνγκμαρ Μπέργκμαν παρουσιάζοντας από τις 16 μέχρι τις 29 Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη και από τις 26 Οκτωβρίου μέχρι τις 3 Νοεμβρίου στην Αθήνα αναδρομικό αφιέρωμα στο σύνολο του έργου του.

-ΜΑΝΩΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ: Επιμέλεια, εφ. Τα Νέα 17/3/1998. Ο ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ ΣΚΗΝΟΘΕΤΕΙ ΞΑΝΑ ΣΕ ΣΚΗΝΗ ΤΗΣ ΣΤΟΚΧΟΛΜΗΣ. «Σινεφίλ» στο θέατρο.

-ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ. Φωτογραφίες Marcus Marcetic/ Moment/ Invision Images, περ. Κ- εφ. Η Καθημερινή τχ.219/ 12-8-2007, 15-23

Το νησί του Ι. Μπέργκμαν. [Στην άγρια ομορφιά και την απομόνωση του νησιού Φάρο της Βαλτικής, ο Σουηδός σκηνοθέτης βρήκε «το πραγματικό σπίτι του», που έμελλε να γίνει και η τελευταία κατοικία του: εκεί γύρισε οκτώ από τις ταινίες του και πέρασε τα γεράματά του, εκεί άφησε την τελευταία του πνοή.]

-ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΠΑΪΩΣΗΦ, εφ. Ακρόπολις 18/8/1999 ΜΙΑ ΕΡΩΤΙΚΗ ΠΤΥΧΗ ΠΟΥ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΤΑΙ ΤΩΡΑ «Άπιστος» ο Μπέργκμαν στα 81 του χρόνια.- Ένα αυτοβιογραφικό σενάριο του μεγάλου σκηνοθέτη γίνεται τηλεταινία από την πρώην σύζυγό του Λιβ Ούλμαν. Τίτλο «Άπιστοι», που αφορά ένα ερωτικό δράμα με μια γυναίκα και δύο άνδρες.

-Α.Ρ., εφ. Ο Κόσμος του Επενδυτή 3/4/1999

ΛΕΝΑ ΕΝΤΡΕ, Η ΝΕΑ ΜΟΥΣΑ ΤΟΥ Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Έγραψε αποκλειστικά γι’ αυτήν το σενάριο της νέας του ταινίας «Άπιστος» που θα γυριστεί το καλοκαίρι.

-Ο. Σ, (Όλγα Σέλλα;), εφ. Η Καθημερινή Τρίτη 27/10/ 1998

Από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα, το αφιέρωμα στο Σουηδό σκηνοθέτη Ι. Μπέργκμαν. Από σήμερα μέχρι τις 3 Νοεμβρίου, στο «Παλλάς». «Κάθοδος» αφιερώματος στον Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Προβολές και έκθεση σκηνογραφιών των συνεργατών του.

-ΝΙΚΟΥ ΣΕΡΒΕΤΑ (του ανταποκριτή μας στην Σουηδία) εφ. Η ΕΠΟΧΗ Κυριακή 19/7/1998, 21 Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, 80 ετών. «Θα καθήσω στην πολυθρόνα μου και θα έχω δίπλα μου ένα τουφέκι. Όποιος τολμήσει να πλησιάσει για να μου ευχηθεί, θα του ρίξω», είπε πριν από λίγο καιρό ο Ι. Μ. απαντώντας σε ερώτηση για το πώς θα γιορτάσει την 80ή επέτειο των γενεθλίων του.

-Τήλεφος, εφ. Η Καθημερινή 28/2/1995

Έξωση θέλουν να κάνουν στον Ίγκμαρ Μπέργκμαν

-Βασιλική Τζεβελέκου, εφ. Ελεύθερος Τύπος Κυριακής 18/10/1998, σ.7

Αφιέρωμα στον Μπέργκμαν. Η Ελλάδα γιορτάζει τα 80 χρόνια του Σουηδού σκηνοθέτη με την προβολή σαράντα ταινιών του

-Αλίκη Τσιλιχρήστου, Στοκχόλμη. εφ. Ελευθεροτυπία 15/2/1999

«Δεν συγκρίνομαι εγώ με τον Στρίντμπεργκ». Ο 80άρης Ι. Μ. σκηνοθετεί την «Κακοκαιρία», ένα έργο που πραγματεύεται τη συμφιλίωση με τα γηρατειά και μιλά για τη σχέση του με τον «Τιτάνα» της δραματουργίας.

-ΑΛ. ΤΣΙΛΙΧΡΗΣΤΟΥ, Στοκχόλμη εφ. Ελευθεροτυπία Παρασκευή 7/4/2000, σ.27

Ο Ινγκμαρ Μπέργκμαν για τον έρωτα και το θάνατο. «Η γυναίκα της ζωής μου»

-ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΡΙΤΟΣ, περ. Αντί τχ.902/ 7-9- 2007, 59-60

Από την «αναχώρηση» των Μπέργκμαν και Αντονιόνι στην «Αλεξάντρα» του Σοκούροφ

-Ν. ΧΑΤΖ: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ, εφ. Ελευθεροτυπία Τετάρτη 27/12/ 2000, 32

«Έγινα ο αγγελιοφόρος του Μπέργκμαν» Η Λιβ Ούλμαν, σε μια εκ βαθέων αναπόληση της ζωής και της καλλιτεχνικής σταδιοδρομίας της.

-ΚΥΒΕΛΗ ΧΑΤΖΗΖΗΣΗ, περ. Βήμαgazino ΤΧ.149/ 17 -8-2003, 86-92

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ  Ίνγκμαρ Μπέργκμαν Χειρουργός καρδιάς και εγκεφάλου. [Στην πρώτη του εφηβεία, παθιασμένος ήδη με τον κινηματογράφο, έκλεισε μία από τις πιο σημαντικές συμφωνίες της ζωής του: αντάλλαξε με τον αδερφό του τα 100 χάλκινα στρατιωτάκια του για να αποκτήσει το δικό του χριστουγεννιάτικο δώρο, μια μουβιόλα. Τώρα, στη δύση της ζωής του, παθιασμένος ακόμη με την κινούμενη εικόνα, παρουσιάζει το νέο του έργο, το “Saraband”. Τον ευχαριστούμε.]

--//--

     «Φέτος είδαμε τις Άγριες φράουλες. Έργο δυνατό, που έχει στόχο την ανθρώπινη μοναξιά και τον εγωισμό. Χωρίς φόβο μπορεί να υποστηριχθεί ως το καλύτερο του Μπέργκμαν, και είναι από τα καλύτερα στην ιστορία του κινηματογράφου.

   Η αλήθεια είναι ότι οι τριάντα ταινίες που γύρισε αυτό το φαινόμενο των σαράντα οχτώ χρόνων αποτελούν ισάριθμους σταθμούς της έβδομης Τέχνης.

   Πέρυσι, με τη Σιωπή (που τόσο συζητήθηκε) μας έκανε να δούμε με «γυμνό μάτι» τη σημερινή πραγματικότητα: τη μοναξιά, την ασυνεννοησία, το σεξουαλικό άγχος, τον ξεπεσμό κάθε αξίας’ όλη αυτή τη σημερινή κενότητα του ανθρώπου. Το έργο τελειώνει με την προφητική λέξη, που αφήνει σαν υποθήκη, στον μικρό ανεψιό η θεία που έχει τελειώσει πιά: το πνεύμα.

   Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν γεννήθηκε στις 14 Ιουλίου 1918, στην Ουψάλα της Σουηδίας. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης φιλολογία και ιστορία της Τέχνης.

   Η Σβένσα Φίλμιντουστρι τον προσέλαβε το 1943 ως συγγραφέα. Από τότε ως σήμερα τα σενάρια που έχει δημιουργήσει είναι καθαρή λογοτεχνία και ο ίδιος είναι, χωρίς συζήτηση, συγγραφέας υψηλής στάθμης.

   Ο Μπέργκμαν εμφανίστηκε για πρώτη φορά ως σκηνοθέτης με την ταινία Κρίσις το 1956.

    Το έργο που τον έκανε γνωστό σ’ όλον τον κόσμο είναι Η Έβδομη σφραγίδα, και αυτό το 1956.

   Τον ίδιο χρόνο πήρε το Ειδικό Βραβείο της Τεχνοκριτικής Επιτροπής των Κανών για μία άλλη αξιόλογη ταινία του- Τα χαμόγελα καλοκαιριάτικης νύχτας.

   Το 1957, του δόθηκε το ίδιο βραβείο για την Έβδομη σφραγίδα. Τον ίδιο χρόνο μας έδωσε το αριστούργημά του, τις Άγριες φράουλες, που πήρε τη χρυσή άρκτο στο Βερολίνο.

   Εκτός Φεστιβάλ, στη Βενετία πήρε το βραβείο της Διεθνούς Κριτικής, και το Μέγα Βραβείο στο Φεστιβάλ του Μαρ ντελ Πλάντα στην Αργεντινή.

    Ο Μπέργκμαν δουλεύει με μιά ομάδα ηθοποιών, όπως η Ίνγκριντ Τούλιν, η Μπίμπι Άντερσον, η Γκούνελ Λίντμπλομ, ο Μάξ φον Σύντωφ, ο Γκούναρ Μπγαίρνστραντ, κ. ά.

   Οι ίδιοι ηθοποιοί είναι μαθητές του (οι περισσότεροι) και βασικά στελέχη του Βασιλικού Θεάτρου της Σουηδίας, του οποίου ο Μπέργκμαν είναι σκηνοθέτης από χρόνια.

    Στις Άγριες φράουλες χρησιμοποίησε σαν ηθοποιό τον μεγάλο Σουηδό σκηνοθέτη Βίκτωρ Σιόστρομ (από τους πρώτους πού κάνανε γνωστό τον κινηματογράφο της χώρας του στον κόσμο).

   Αυτόν τον μήνα δήλωσε στις εφημερίδες ότι τον Απρίλιο που λήγει το συμβόλαιό του με το Βασιλικό Θέατρο, θα πάψει να δουλεύει εκεί, για να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον κινηματογράφο.

   Έχει παντρευτεί πέντε φορές, και έχει έξι παιδιά. Η σημερινή γυναίκα του, με την οποία έχει ένα γιο, είναι η διάσημη πιανίστα Κάμπι Λατεράι.

    Το πρόσωπό του στις φωτογραφίες έχει ένα υποτιθέμενο χαμόγελο, αλλά τι κρύβει μέσα του, μόνον αυτός και ο Θεός ξέρουν.

   Στην πατρίδα μας έχουν παιχθεί μόνο τέσσερα έργα του. Η πηγή των παρθένων, Τα χαμόγελα καλοκαιρινής νύχτας, Η Σιωπή και οι Άγριες φράουλες.

   Το ελληνικό κοινό περιμένει να δει κι άλλες δημιουργίες αυτού του μάγου, που μ’ ένα φακό κάνει ποιήματα στο άσπρο πανί.»

      Γιάννης Κοντός, Αθήνα, Φεβρουάριος 1966

-ΚΩΣΤΑΣ  ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ, Κλειδί και Κώδικες Θεάτρου. ΙΙ Ελληνικό Θέατρο, Εστία 1984, 347

--ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΝΤΟΣ, Τα Ευγενή Μέταλλα (Στοιχεία Βιογραφίας), Κέδρος 1994, 17-18  Ίνγκμαρ Μπέργκμαν.

--ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΟΥΡΤΟΒΙΚ, Ημεδαπή Εξορία. Κείμενα για την ελληνική λογοτεχνία 1986-1991, εκδ. opera 1991, σελ. 214. (από το περιοδικό Σχολιαστής, Οκτώβριος 1987, για το μυθιστόρημα της Ευγενίας Φακίνου).

[Ο Μπέργκμαν, στο «Σκηνές από ένα γάμο» βάζει μια γυναίκα να επισκέπτεται ένα ψυχολόγο και να του λέει ότι όταν αγγίζει ένα τραπέζι, δεν μπορεί να νιώσει ότι αγγίζει ένα τραπέζι. Αλλά ο λόγος που καταφεύγει στον ψυχολόγο είναι ότι θέλει ν’ αποκαταστήσει την επαφή της με τους ανθρώπους, όχι με το τραπέζι.»]

        ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΟΥ

ΘΑΝΑΤΟΣ-ΚΗΔΕΙΑ

-Εφ. Ελευθεροτυπία Δευτέρα 20/8/2007, σ.26

Σε στενό κύκλο τάφηκε το Σάββατο ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν στο νησάκι του, Φάρο. Σκηνοθέτησε και την κηδεία του

-Εφ. Ελευθεροτυπία Τρίτη 31/7/2007, σ. 32-33

ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ 1918-2007

[-Νίκος Φένεκ Μικελίδης, Σφράγισε για πάντα την Έβδομη Τέχνη. Έφυγε στα 89 του χρόνια ο Ι. Μ., από τους μεγάλους του σύγχρονου κινηματογράφου. Σκηνοθέτης της υπαρξιακής τραγωδίας του ανθρώπου και ποιητής της κάμερας, επηρέασε το παγκόσμιο κοινό και γενεές κινηματογραφιστών.

-Μια ζωή στο θέατρο

-Από τον Γούντι στον Τεό

- Β. Κ. Κ. (αλαμαράς), Πρόσωπο με πρόσωπο. (από το βιβλίο «Ο Μπέργκμαν μιλάει για τον Μπέργκμαν» εκδόσεις «Ροές»).

-Εφ. Ο Ριζοσπάστης Τρίτη 31/7/2007

Απώλεια για τον κινηματογράφο και το θέατρο. Απεβίωσε σε ηλικία 89 ετών ο κορυφαίος δημιουργός

-Εφ. Η Καθημερινή Τρίτη 31/7/2007, σ.13

Ο Αναγνώστης της ανθρώπινης ψυχής.

[-Παναγιώτη Παναγόπουλου, Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν που έφυγε σε ηλικία 89 ετών καθόρισε την τέχνη του κινηματογράφου και υπήρξε πρότυπο σκηνοθετών.

– Δεν χαριζόταν σε κανέναν.

(Η γνώμη του Ι. Μ. για διάφορους σκηνοθέτες)

-Ηλίας Μαγκλίνης, Βασανισμένοι ήρωες με πολλαπλά αδιέξοδα. Ο «Ψυχοπλακωτικός» σκηνοθέτης περνούσε στις ταινίες του έναν λεπτό και διάχυτο αισθησιασμό.

–«Είμαι ένας σταθμός ραντάρ, ένας καθρέφτης». Αποσπάσματα από συνεντεύξεις του. Στα ελληνικά κυκλοφορούν η Αυτοβιογραφία του με τίτλο «Η μαγική κάμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Κάκτος» σε μετάφραση Θ. Καλλιφατίδη και ο «Μπέργκμαν μιλάει για τον Μπέργκμαν» εκδόσεις «Ροές» μτφ. Έφη Φρυδά].

-Εφ. Η Καθημερινή Τρίτη 31/7/2007

Μιχάλη Ν. Κατσιγέρα, Σχόλιο. Ο Μπέργκμαν και οι κεκράκτες.

-ΠΑΥΛΟΥ Θ. ΚΑΓΙΟΥ, εφ. Τα Νέα, Τρίτη 31/7/2007, σ. 4/22. ΦΙΝΑΛΕ ΣΤΑ 89 ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ. 43 ακτινογραφίες στην ανθρώπινη ψυχή. Ο δημιουργός που βυθίστηκε στο ανθρώπινο υποσυνείδητο κι έφερε στο φώς τις σκιές του, ο Σουηδός σκηνοθέτης Ι.Μ. έφυγε στα 89 του.- Στην άβυσσο της ανθρώπινης ψυχής.

-Εφ. Η Αυγή Τρίτη 31/7/2007, σ. 18-19

Μας έδωσε σε εικόνες τα βάθη της ύπαρξης.

ΈΦΥΓΕ ΣΤΑ 89 ΤΟΥ Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΣΟΥΗΔΟΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ

[-Κώστας Τερζής, Ίνγκμαρ Μπέργκμαν ή ο δημιουργός στην εποχή της σκληρότητας

-Με τα δικά του λόγια.

-Γιορν Ντόνερ: Το πρόσωπο του διαβόλου. (απόσπασμα από την ανάλυση του Σουηδού κριτικού κινηματογράφου, στον Τόμο «Ι.Μ.» σε επιμέλεια Διαμαντή Λεβεντάκου, Αθήνα 1973)

-Εφ. Ελεύθερος Τύπος Τρίτη 31/7/2007, σ. 30-31

[-Βασιλική Τζεβελέκου, Με την κάμερα στα παρασκήνια της ζωής και του θανάτου. ΕΦΥΓΕ Ο ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ Ι.Μ. Ο ιδιοφυής «αυτοκράτορας» της παγκόσμιας Τέχνης, από τους μεγάλους ανανεωτές του κινηματογράφου, πέθανε σε ηλικία 89 ετών.

-Δημήτρης Κανέλλης, ΑΠΟΨΗ. Ο ΑΠΟΛΥΤΟΣ ΥΠΑΡΞΙΣΤΗΣ.]

-Εφ. ΕΘΝΟΣ ΑΟΥΤ, Τρίτη 31/7/2007, σ. 39, 44

[-Ρόμπι Έκσιελ, Ι.Μ. Έβαλε Σφραγίδα στην 7^η Τέχνη. Ο κορυφαίος δραματουργός του θεάτρου και του κινηματογράφου, με τα τρία Όσκαρ και τις ταινίες θρύλους, έσβησε στα 89 του.

-«Καλλιτέχνης με βαθιά ανησυχία»

-60 χρόνια στο Πλατό.

-Παντρεύτηκε πέντε φορές, απέκτησε εννέα παιδιά

-Ινγκμαρ Μπέργκμαν, Με τα φίλμ μου γίνομαι δυστυχής… Γιος λουθηρανού ιερέα, κέρδισε το πρώτο του Όσκαρ το 1961 με την «Πηγή των Παρθένων», ενώ με το «Φάνι και Αλέξανδρος» αποχαιρετούσε το σινεμά, κερδίζοντας το τρίτο του βραβείο και στα 84 του δήλωνε ότι δεν αντέχει να παρακολουθεί τις ταινίες του.]

-Χ.Μ. περ. Αθηνόραμα τχ. 377/ 2-8-2007, σ.19

Ο Μεγάλος Αποχαιρετισμός. Δύο από τους ελάχιστους δημιουργούς για τους οποίους η κλισέ φράση «άλλαξαν τον σινεμά» ισχύει απόλυτα μας αποχαιρέτισαν για πάντα και μάλιστα με διαφορά ελάχιστων ωρών. (Ο δεύτερος σκηνοθέτης ήταν ο Μικελάντζελο Αντονιόνι).

-ΚΩΣΤΑΣ  ΤΕΡΖΗΣ, εφ. Κυριακάτικη Αυγή 5/8/2007, σ. 33-34

Μπέργκμαν, ένας τεχνίτης του καθεδρικού ναού.

«Κάποιος που όπως εγώ έτυχε να γεννηθεί μέσα στην οικογένεια ενός πάστορα μαθαίνει από πολύ νωρίς να κοιτάζει πίσω από το παραπέτασμα της ζωής και του θανάτου. Ο πατέρας πηγαίνει σε μια κηδεία, σε μια βάφτιση, ετοιμάζει ένα κήρυγμα (…) Και ακριβώς όπως ο πάστορας έτσι και ο καλλιτέχνης έχει ανάγκη από ένα κοινό, έχει ανάγκη να πείσει γι’ αυτό που κάνει, είτε δουλεύει στη σκηνή είτε στο στούντιο».

«Θέλω να είναι ένας από τους τεχνίτες του καθεδρικού ναού που υψώνεται σιγά-σιγά πάνω στην πεδιάδα. Θέλω να βγάλω από την πέτρα το κεφάλι ενός δράκοντα, ενός αγγέλου, ενός δαίμονα ή έστω ενός αγίου- αδιάφορο, σε κάθε περίπτωση νιώθω την ίδια χαρά. Δεν έχει σημασία αν είμαι πιστός ή άπιστος, χριστιανός ή ειδωλολάτρης. Εργάζομαι για το χτίσιμο του ναού μαζί με τους άλλους, γιατί είμαι καλλιτέχνης».

      Ίνγκμαρ Μπέργκμαν

-Εφ. Η Καθημερινή 21/8/2007

Αποχαιρετισμός. Στον Φάρο η τελετή ταφής του Μπέργκμαν.

  Ας κλείσουμε με τον λόγο του ίδιου του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν από το αυτοβιογραφικό του Ο μαγικός κινηματογράφος.

   «Όταν γερνάει κανείς μειώνονται οι ανάγκες για διασκέδαση. Μου απομένει απλώς να πω ένα ευχαριστώ για εκείνες τις αδιατάραχτες, ήρεμες ημέρες και για τις όχι και τόσο άυπνες νύχτες. Ο κινηματογράφος μου στο Φορέ μου προσφέρει μια ανεξάντλητη χαρά. Χάρη στη φιλική αντιμετώπιση της εταιρείας Φιλμστάντεν μπορώ να δανείζομαι από την ταινιοθήκη της αμέτρητες παλιές  ταινίες. Τα καθίσματα είναι άνετα, η αίθουσα σφουγγαρισμένη’ σβήνουν τα φώτα και η πρώτη τρεμάμενη εικόνα προβάλλεται πάνω στον άσπρο τοίχο. Ησυχία. Η μηχανή προβολής βουϊζει αδύναμα μέσα στον καλά μονωμένο χώρο. Οι σκιές κινούνται, στρέφουν προς εμένα τα πρόσωπά τους, θέλουν να προσέξω τη μοίρα τους.

   Έχουν περάσει εξήντα χρόνια, αλλά η έξαψη είναι πάντα ίδια.» σ.321

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς

Πέμπτη 30 Ιουλίου 2026

 

 

 

Η ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ

 

Η ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΙΝΓΚΜΑΡ  ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ

     μιά προσωπική περιπλάνηση 

   Στο σημερινό σημείωμά μας στα Λογοτεχνικά Πάρεργα εις μνήμη του κορυφαίου κινηματογραφιστή, σκηνοθέτη- σεναριογράφου θα προσπαθήσουμε να δώσουμε ένα γενικό χρονολογικό σχεδιάγραμμα των κατά καιρούς ταινιών του που προβλήθηκαν στην χώρα μας σε κινηματογραφικές αίθουσες της Αθήνας, του Πειραιά και στα 3 κανάλια της Δημόσιας ασπρόμαυρης και έγχρωμης Τηλεόρασης [ΕΡΤ-1, ΕΡΤ-2/ ΝΕΤ, ΕΡΤ-3] και σε ορισμένα άλλα μικρά κανάλια της εποχής όπως το SEVEN-X κλπ., (ένα ακόμα του οποίου δεν θυμάμαι το όνομα) τα οποία πραγματοποιούσαν κατά διαστήματα αφιερώματα στον Σουηδό σκηνοθέτη. Στηρίχτηκα σε ημερομηνίες κινηματογραφικών προγραμμάτων που είχα διαφυλάξει έχοντας παρακολουθήσει τις ταινίες του είτε μόνος μου είτε με φιλικές παρέες από τότε που ήρθα σε επαφή με τις καταπληκτικές δημιουργίες του. Σε στοιχεία που άντλησα από εφημερίδες και τηλεοπτικά περιοδικά που είχα διαφυλάξει σελίδες τους και ανέφεραν τις σχετικές ημερομηνίες διασταυρώνοντάς τες. Στο σημείωμα αυτό σκέφτηκα να ταξινομήσω τις ταινίες ανάλογα την κινηματογραφική αίθουσα και τα κανάλια της Δημόσιας και Ιδιωτικής Τηλεόρασης που προβλήθηκαν πολλές από αυτές πάνω από μία φορές. Πάντοτε όταν παίζονταν ταινίες του κοίταγα να βρω χρόνο να τις βλέπω ανεξάρτητα αν της είχα δει σε προγενέστερα αφιερώματα και προβολές. Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν υπήρξε και είναι από τους αγαπημένους μου σκηνοθέτες. Ζήλευα (με την καλή έννοια) αυτούς που είχαν κάνει σπουδές πάνω στην Έβδομη Τέχνη και είχαν την τύχη και την οικονομική άνεση να παρακολουθήσουν όλες του τις ταινίες και τις θεατρικές του σκηνοθεσίες σε ευρωπαϊκές αίθουσες και Εθνικές σκηνές. Η δική μου θεατρική παιδεία ήταν καθαρά ερασιτεχνική και οφείλονταν σε δύο παράγοντες. Ο πρώτος ήταν η συχνότατη παρακολούθηση ως ψυχαγωγία κινηματογραφικών προβολών ταινιών του παλαιότερου και σύγχρονου κινηματογράφου σε μία πλειάδα αιθουσών και στην τηλεόραση. Η κάθε Παρασκευή αν θυμάμαι ορθά «ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ» στην ΕΡΤ-1 μετά την μεταπολίτευση υπήρξε ένα μικρό «κινηματογραφικό σπουδαστήριο» ποιοτικού σινεμά διαφόρων σχολών και ρευμάτων όταν μάλιστα ο έμπειρος και πολύπειρος κριτικός Γιάννης Μπακογιαννόπουλος πριν την προβολή των ταινιών ανέλυε και μας μιλούσε για την τεχνική της ταινίας έστω και αν ορισμένες φορές δυσκολευόμασταν να κατανοήσουμε τις θεωρητικές του εξαιρετικές αναλύσεις. Κινηματογραφόφιλη ήταν και η μεταμεσονύχτια ΕΡΤ-3 και η ΕΡΤ-2 κατοπινή ΝΕΤ. Ένας δεύτερος παράγοντας σπουδής μας πάνω στην τέχνη του κινηματογράφου ήταν ο σημαντικός δάσκαλος του Σινεμά και της ιστορίας του Βασίλης Ραφαηλίδης ο οποίος αρθρογραφούσε είτε στο περιοδικό «Σύγχρονος Κινηματογράφος» είτε στις εφημερίδες «Το Βήμα» και το «Έθνος». Ήταν τυχερή η κινηματογραφόφιλη Γενιά μου, μια και πρόλαβε τον Βασίλη Ραφαηλίδη να πραγματοποιεί συζητήσεις και να δίνει ομιλίες στο Πολιτιστικό Κέντρο της «ΩΡΑΣ» κοντά στο Σύνταγμα. Κάποτε ίσως θα έπρεπε να γίνει μία εκτενή συζήτηση ή να γραφεί ένας αφιερωματικός τόμος για το τι οφείλει τουλάχιστον η δική μου/μας Γενιά του 1980 στον Πολιτιστικό αυτόν χώρο στον τομέα του Πολιτισμού. Με τις διοργανώσεις των Εκθέσεων, την κυκλοφορία του ετήσιου τόμου «Χρονικό» και άλλων εκδόσεων, τις Ομιλίες και Συζητήσεις που έκαναν οι συνεργάτες της «ΩΡΑΣ», βοήθησαν εμάς τις νεότερες ηλικίες μετά την Μεταπολίτευση να αγαπήσουμε την Τέχνη και γενικά το βιβλίο, τα εικαστικά, τον κινηματογράφο. Είχαμε ακούσει τον Βασίλη Ραφαηλίδη να μιλά και μαζί με τα μικρά κείμενα που έγραφε σε διάφορα προγράμματα για ταινίες των Αθηναϊκών Αιθουσών «Αλκυονίδα», «Ίλιον», «Στούντιο» δεν θα ήταν παράτολμο να σημειώσουμε ότι υπήρξε ο βασικός κινηματογραφικός μέντοράς μας. Όταν αρχίσαμε κατόπιν να διαβάζουμε και βιβλία των εκδόσεων «Φέξη» και «Αιγόκερως» πάνω στην ιστορία του κινηματογράφου, σιγά-σιγά αποκτήσαμε μία κάποια ερασιτεχνική ιδέα τι είναι αυτό το μαγευτικό όνειρο που προβάλλεται πάνω στην λευκή οθόνη. Εδώ να συμπληρώσουμε ότι και άλλοι κριτικοί κινηματογράφου που έγραφαν τότε στις σελίδες των εφημερίδων και των περιοδικών στάθηκαν αρωγοί στην κατανόηση μας αυτής της ασπρόμαυρης ή έγχρωμης μαγείας. Αυτές τις ανθρώπινες σκιές που κινούνται με χάρη και ποιητικότητα πάνω στο λευκό πανί για δύο περίπου ώρες και μας αφηγούνται μία ιστορία, μας εξιστορούν μία γνωστή ή άγνωστή μας περιπέτεια, μας κάνουν να ονειρευόμαστε και να ξεφεύγουμε έστω για ένα μικρό διάστημα από τα προβλήματα της ζωής. Ταινίες όπως «Η Έβδομη Σφραγίδα», «Η Σιωπή», «Φάννυ και Αλέξανδρος», «Κραυγές και Ψίθυροι», «Άγριες Φράουλες», «Το Αυγό του φιδιού» δεν ξεχνιούνται εύκολα, όσον αφορά τον Σουηδό Ίνγκμαρ Μπέργκμαν—(INGMAR BERGMAN 14/7/1918- 30/7/2007), αλλά και άλλων σπουδαίων διεθνούς φήμης σκηνοθετών. Λησμονούνται πχ. ταινίες όπως «Αποκάλυψη Τώρα», «Η Λίστα του Σίντλερ», «Ο Νονός», «Το Θεώρημα» και οι άλλες ταινίες του Πιερ Πάολο Παζολίνι, αυτά τα αριστουργήματα αισθητικής του Λουκίνου Βισκόντι, η ταινία «Ιησούς Χριστός Υπέρλαμπρο Άστρο», «Η Οδύσσεια του Διαστήματος», οι ταινίες του Ακίρα Κουροσάβα, του Σεργκέϊ Παρατζάνοφ, του Σεργκέι Αϊζενστάιν, ο Αντρέϊ Ταρκόσφκυ, ο Κάρλ Ντράγιεφ και τόσοι άλλοι που χάραξαν δημιουργικά τα ίχνη της και διαμόρφωσαν την εικόνα της Έβδομης Τέχνης; Ξεχνιέται ο Μιχάλης Κακογιάννης, ο Ζιλ Ντασέν, ο Γιώργος Τζαβέλας, ο Αλέκος Σακελλάριος, ο Γιάννης Δαλιανίδης, ο Νίκος Κούνδουρος, ο Θεόδωρος Αγγελόπουλος. Όσες δεκαετίες και αν περάσουν δεν βλέπονται με το ίδιο ευχάριστο ενδιαφέρον οι ταινίες του Σαρλώ, του Τσάρλι Τσάπλιν; Ο Κινηματογράφος είναι η μόνη του ανθρώπου αθανασία που έχουμε έστω και για μια χρονική στιγμή την ανθρώπινη φιγούρα να την παρακολουθούμε να κινείται, να μιλά, να βλέπουμε τα χαρακτηριστικά της αιώνια δίχως την φθορά του χρόνου. Κινηματογράφος, η τελευταία από τις Τέχνες της ανθρωπότητας που κατόρθωσε να οπτικοποιήσει ακόμα και τον λόγο το αλφάβητο του ανθρώπου. Έδωσε κίνηση στην ποιητικότητά του και οραματισμούς του εδώ και δύο αιώνες μετά την εφεύρεσή του και την εξάπλωσή του παγκοσμίως. Το παιχνίδι των σκιών και των αποχρώσεων. Το όνειρο.

   Συγκράτησα λοιπόν όλα αυτά τα χρόνια μέσα σε δύο φακέλους ό,τι συγκέντρωνα για τον μεγάλο Σουηδό σκηνοθέτη και σεναριογράφο. Ονόματα γνωστών κριτικών κινηματογράφου οι οποίοι διατηρούσαν τις δικές τους στήλες στα διάφορα έντυπα και τις εφημερίδες, διάβαζα τις κριτικές τους και όσα άλλα γράφονταν για την περιπέτεια ζωής και τις απόψεις του Μπέργκμαν. Στην χώρα μας-αν δεν κάνω λάθος- δεν έχουν παιχθεί όλες οι κινηματογραφικές του ταινίες (πάνω από 60) από όσο γνωρίζω, ακόμα και στα κατά χρονικά διαστήματα Αφιερώματα που του έχουν γίνει προβλήθηκαν οι σπουδαιότερές του, δύο και τρείς φορές. Τώρα, το ποιος αποφασίζει ποια ταινία του μέσα στις έξι δεκάδες είναι αριστούργημα και ποιές όχι χρειάζεται άλλου είδους έρευνα ακόμα και για τους ιστορικούς της Έβδομης Τέχνης. Αυτούς που σχεδιάζουν τον «Κανόνα» της. Το βέβαιο πάντως είναι ότι ορισμένοι τίτλοι ταινιών του προβάλλονται συχνότερα από ότι άλλοι.

Ο Σουηδός σκηνοθέτης και σεναριογράφος Ίνγκμαρ Μπέργκμαν όπως και στο εξωτερικό, στο διεθνές στερέωμα του κινηματογραφόφιλου κοινού, στους ειδικούς της Έβδομης Τέχνης έτσι και στην Ελλάδα είχε φανατικούς θαυμαστές και λάτρεις των έργων του και αρκετούς-όχι πλειοψηφία αρνητές του. Ανήκω στην πρώτη κατηγορία πεισματικά, αν και διάβαζα και διαφύλασσα όποτε τα συναντούσα και τα αρνητικά για τα έργα του κριτικά σημειώματα. Εξάλλου, παραστάθηκαν σε Ελληνικές Θεατρικές Σκηνές θεατρικά του έργα, κυκλοφόρησε στα ελληνικά η Αυτοβιογραφία του, βιβλίο με τις συνεντεύξεις του και αρκετά σενάριά του. Έχουμε δηλαδή μια επαρκή εικόνα της καλλιτεχνικής του παρουσίας στην Ελλάδα και αν θυμάμαι ορθά η εφημερίδα «Το Βήμα» πρόσφερε παλαιότερα σε cd ορισμένες από τις ταινίες του.

 Όπως θα παρατηρήσουμε από τον παρακάτω προσωπικό μας και μόνον αυτόν Κατάλογο, που αρκετά καθυστερημένα ταξινομήσαμε ότι έχουμε διασώσει, τίτλοι ταινιών του προβλήθηκαν δύο και τρείς φορές και στα Κανάλια και στους Κινηματογράφους. Τους διπλοαναφέρω μια και τους έχω παρακολουθήσει, ενθυμούμενος την ωραία περιπέτεια που κάποτε έκανα είτε μόνος μου είτε με φιλικά μου πρόσωπα στον μαγευτικό Κόσμο του Ingmar Bergman. Σε πλείστες από τις ταινίες του έγραφε ο ίδιος και το Σενάριο και πάνω του στήριζε το κινηματογραφικό του στόρι σε άλλες το έγραφε σε συνεργασία ή βασίζονταν σε μυθιστορήματα τρίτων και κείμενα της Μεσαιωνικής παράδοσης. Η ζωή, ο θάνατος, ο έρωτας, οι ανθρώπινες σχέσεις, ο ρόλος της γυναίκας μέσα στην κοινωνία και την οικογενειακή εστία, οι οικογενειακές μέθοδοι ανατροφής των παιδιών, το θρησκευτικό πουριτανικό περιβάλλον οι ανθρώπινες ενοχές και στιγμές ευτυχίας, τα γηρατειά και οι αρρώστιες είναι θέματα που απασχόλησαν τον Σουηδό σκηνοθέτη. Το ζήτημα της ύπαρξης, τα οντολογικά ερωτήματα περί της ύπαρξης ή μη του Θεού, η διαρκής Σιωπή του, το θέμα της πίστης ή αντίστοιχα της απιστίας, οι μεταφυσικοί προβληματισμοί, η ανατροφή και διαπαιδαγώγηση των παιδιών, η πολιτική, το ίδιο το παιχνίδι του Θεάτρου και του Κινηματογράφου και πώς οικοδομείται μπροστά στα μάτια μας από τον Φανό και την δεξιοτεχνία του σκηνοθέτη, οι σχέσεις των ηθοποιών μεταξύ τους και με τον ίδιο, ότι με λίγα λόγια σπονδυλώνουν μία ιστορία που αποφασίζει να μας αφηγηθεί ο Μπέργκμαν και να την οπτικοποιήσει για εμάς, αποφασίζοντας να ανοίξει μία συνομιλία μας μαζί του εξιστορώντας μας την δική του αλήθεια σαν άτομο και σαν καλλιτέχνης. Το τι θα κρατήσουμε και το τι όχι από αυτό το ωραίο ασπρόμαυρο και έγχρωμο παιχνίδι ο καθένας και η κάθε μία αποφασίζει ξεχωριστά και ιδιαίτερα.

   Ας δώσουμε το σχετικό διάγραμμα όπως το διασώσαμε στους φακέλους. Οι όποιοι μη ημερομηνιακοί εντοπισμοί και λαθάκια βαρύνουν τον γράφοντα.

ΕΡΤ-1

1., Χειμωνιάτικο φώς, 25/1/1981

2., Η Πηγή των Παρθένων, 20/8/1983

3., Το μάτι του διαβόλου, 22/8/1983

4., Το πάθος, 3/12/1986

5., Μετά την Πρόβα, 9/12/1988

6., Οι Κοινωνούντες, 17/10/1990

7., Η Σιωπή, 24/10/1990

8., Κραυγές και Ψίθυροι, 31/10/1990

9., Η Έβδομη σφραγίδα, 22/10/1997

10., Άγριες φράουλες, 5/10/1997. 16/4/1998

11., Προς την ευτυχία, 15/4/1999

12., Μυστικά γυναικών, 20/5/1999

--//--

ΕΡΤ-2 // ΝΕΤ

1., Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη, 19/11/ 1986

2., Το Λιμάνι, 30/10/1989

3., Η Δίψα, 18/12/1989

4., Άγριες Φράουλες, 30/4/1993

5., Φθινοπωρινή Σονάτα, 5/8/1993- 26/9/1997 -21/11/1998

6., Κραυγές και Ψίθυροι, 23/9/1995. -18/11/1998

7., Συντροφιά με έναν κλόουν, 30/11/1995

8., Η Νύχτα των Σαλτιμπάγκων, 2/11/1998

9., Το Πρόσωπο, 9/11/1998

--//--

 ΕΡΤ-3

1., Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη, 7/5/1993

2., Άγριες Φράουλες, 19/4/1992. -29/5/1999

3., Η Νύχτα των Σαλτιμπάγκων, 7/4/1996

4., Κραυγές και Ψίθυροι, 4/7/1999. -15/10/2003

5., Μυστικά Γυναικών, 6/9/1999

6., Η Σιωπή, 10/10/2000

--//--

 SEVEN- X

1., Η ΣΙΩΠΗ, 12/1/1994

--//--

ΚΑΝΑΛΙ;;;; 19/8/1992

Ένα μάθημα στον έρωτα

--//--//--//

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ  ΑΙΘΟΥΣΕΣ

ΑΛΕΞ

-Νύχτα Σαλτιμπάγκων, 10/12/1975

-Έβδομη Σφραγίδα

-Άγριες Φράουλες

ΙΛΙΟΝ

-Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη, 6/6/1982

ΟΠΕΡΑ

-Η Σιωπή. 1976

ΑΛΚΥΟΝΙΔΑ

-Όλες αυτές οι γυναίκες, 11/1/1983

ΕΛΛΗ

-Κραυγές και Ψίθυροι, 16/10/1982

-Φάννυ και Αλέξανδρος, 19/1/1984

ΔΑΝΑΟΣ

-Απιστία

-Μαριονέττες, 2/11/1981

ΣΤΟΥΝΤΙΟ

Οι Καλύτερες Προθέσεις, 31/12/1993

ΕΤΟΥΑΛ

-Φθινοπωρινή Σονάτα, 23/1/1979

ΠΑΛΛΑΣ (Πειραιάς)

-Το Αυγό του φιδιού. 7/4/1978

ΠΑΛΛΑΣ (Αθήνα)

-Φθινοπωρινή Σονάτα, 23/1/1979

-Μαριονέττες, 1981

-Φάννυ και Αλέξανδρος 21/1/1984

Σημείωση: Πολλές από τις ταινίες προβλήθηκαν σε πάνω από δύο κινηματογραφικές αίθουσες.

    Μερικά ονόματα κριτικών κινηματογράφου αλλά και ποιητών ή συγγραφέων που έγραψαν ή μίλησαν για τις ταινίες του είναι:

-Μπάμπης Ακτσιόγλου-Τάσος Γουδέλης, -Χρήστος Γιανναράς-Δημήτρης Δανίκας,- Κριστόφ Κισλόφσκι- Μιχάλης Ν. Κατσιγέρας,-Νίκος Κολοβός,- Γιάννης Κοντός- Ελένη Μαχαίρα -Νίκος Φένεκ Μικελίδης- Γ. Χ. Μπαλούρδος- Κίτσα Μπόντζου -Μαρία Παπαδοπούλου, -Βασίλης Ραφαηλίδης,- Stefano Regglani-Μηρτώ Ρήγου- Ροζίτα Σώκου- Παναγιώτης Τιμογιαννάκης,-Ανδρέας Τύρος- Γιάννης Φραγκούλης- Νίκος Φωκάς.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΦΙΛΜΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ

1., Η ΚΡΙΣΗ, 1945

1., ΒΡΕΧΕΙ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΜΑΣ, 1946

1., ΠΛΟΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΙΝΔΙΕΣ, 1947

2., ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ, 1947

1., ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ 1948

1., Η ΦΥΛΑΚΗ, 1949

1., Η ΔΙΨΑ 1949

2., ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ 1949

1., ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΕΔΩ, 1950

2., ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ, 1950

3., ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ, 1950

1., ΑΝΑΜΟΝΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ, 1952

2., ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΜΕ ΤΗΝ ΜΟΝΙΚΑ, 1952

1., Η ΝΥΧΤΑ ΤΩΝ ΣΑΛΤΙΜΠΑΓΚΩΝ, 1953

1., ΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟΝ ΕΡΩΤΑ, 1954

1., ΟΝΕΙΡΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ, 1955

2., ΧΑΜΟΓΕΛΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΗΣ ΝΥΧΤΑΣ, 1955

1., Η ΕΒΔΟΜΗ ΣΦΡΑΓΙΔΑ, 1956

1., ΟΙ ΑΓΡΙΕΣ ΦΡΑΟΥΛΕΣ, 1957

2., ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΗΣ ΖΩΗΣ,1957

1., ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ, 1958

1., Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝ, 1959

1., ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ 1960

1., ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΠΑΣΜΕΝΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗ, 1961

1., ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΟΥΝΤΕΣ, 1962

1., Η ΣΙΩΠΗ, 1963

1., ΟΛΕΣ ΑΥΤΕΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ, 1963

2., ΝΤΑΝΙΕΛ, 1963

1., ΠΕΡΣΟΝΑ, 1966

1., Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΛΥΚΟΥ, 1967

1., Η ΝΤΡΟΠΗ, 1968

1., ΤΟ ΠΑΘΟΣ, 1969

1., Η ΕΠΑΦΗ, 1971

1., ΚΡΑΥΓΕΣ ΚΑΙ ΨΙΘΥΡΟΙ, 1972

1., ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΓΑΜΟ, 1973

1., ΜΑΓΕΜΕΝΟΣ ΑΥΛΟΣ, 1974

1., ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ, 1976

1., ΤΟ ΑΥΓΟ ΤΟΥ ΦΙΔΙΟΥ, 1977

1., ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΗ ΣΟΝΑΤΑ, 1978

1., ΜΑΡΙΟΝΕΤΕΣ, 1980

1., ΦΑΝΝΥ ΚΑΙ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ, 1983

1., ΟΙ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΟΙ, 1986

1., ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΒΑ.1984

1. ΟΙ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ, 1992

(Σκηνοθεσία Μπιλ Ογκαστ. Σενάριο Ι. Μπέργκμαν)

1., ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ ΜΕ ΕΝΑΝ ΚΛΟΟΥΝ, 1997

1., ΑΠΙΣΤΙΑ, 2000

(Σκηνοθεσία Λιβ Ούλμαν. Σενάριο Ί. Μπέργκμαν)

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς

 Τρίτη 28 Ιουλίου 2026

 

 

Γιώργος Ίκαρος Μπαμπασάκης για τον Ι. Μπέργκμαν

 

I N G M A R  B E R G M A N…

Ένας φιλόσοφος πίσω απ’ την κάμερα

Κείμενο του ΓΙΩΡΓΟΥ- ΙΚΑΡΟΥ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗ

περιοδικό Έψιλον τχ. 855/2-9-2007, σ. 66-72

ΑΓΓΕΛΟΙ ΚΑΙ ΔΙΑΒΟΛΟΙ- Ο ΑΝΑΤΟΜΟΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

ΦΩΤΟ: HANS GEDDA/ SYGMA/ CORBIS/ APEIRON

   Ο γιός πάστορα που έγινε άθεος, το καταπιεσμένο πιτσιρίκι που απελευθερώθηκε μέσα από την τέχνη, ο ιδιοφυής δημιουργός που πάλευε με τους δαίμονες της αυτοκαταστροφής: ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν αναδείχθηκε σ’ έναν από τους κορυφαίους σκηνοθέτες του 20^ου αιώνα, κινηματογραφώντας δεξιοτεχνικά με την κάμερά του φόβους και εμμονές, φαντασιώσεις και «απαγορευμένα» συναισθήματα, αδιέξοδα και υπαρξιακές αγωνίες-πάντα αδιαφορώντας για την επιτυχία ή την αποτυχία, αναζητώντας μόνο τη λύτρωση της δικής του ανήσυχης ψυχής.

   Τον χαρακτήρισαν ανατόμο της ψυχής, χαρτογράφο της αλλοτρίωσης, αποκωδικοποιητή των συγκρουσιακών σχέσεων στη σύγχρονη εποχή. Κι ακόμα, δύσκολο και στριφνό σκηνοθέτη, βαρύ και αργό. Αλλά ήταν γνήσιος καλλιτέχνης, και κάθε γνήσιος καλλιτέχνης ξέρει να αρνείται την ταξινόμηση, να ελίσσεται ανάμεσα στα στερεότυπα και τα θέσφατα, και να εκφράζει όσο πιο έξοχα καταφέρνει αυτά που σκιρτούν στην ψυχή, αυτά που θάλλουν στο μυαλό του.

   Όσοι είχαμε την ευκαιρία να τον γνωρίσουμε βλέποντας κατάπληκτοι το «Καλοκαίρι με τη Μόνικα», αυτό το γλυκόπικρο εγκώμιο της νιότης, προτιμούσαμε να τον λέμε ποιητή του κάλλους και, τώρα που έφυγε, να θυμόμαστε ότι οι δημιουργίες του, όσα κοινά κι αν είχαν, ήταν μοναδικές (η καθεμία τους), και άλλοτε έθιγαν κρίσιμα πολιτικά ζητήματα, όπως η «Ντροπή» ή το «Αβγό του φιδιού», άλλοτε ανέλυαν την απουσία του Θεού, όπως η «Έβδομη σφραγίδα» και οι «Κοινωνούντες», ενώ άλλοτε βυθομετρούσαν την υπαρξιακή αγωνία, όπως οι «Άγριες φράουλες», η «Περσόνα» και το «Κραυγές και ψίθυροι».

    Προσωπικά θέλω να τον θυμάμαι ως έναν φοβερό και τρομερό, μα μειλίχιο πάντα, αθλητή της τέχνης και της ζωής, έναν αθόρυβο ρέκορντμαν που άφησε εποχή με τις επιδόσεις του. Παρέα με τον αειθαλή και σε λίγους μήνες αιωνόβιο Μανοέλ ντε Ολιβέιρα και τον προσφάτως μακαρίτη, στα 95 του χρόνια, Μικελάντζελο Αντονιόνι, ο Μπέργκμαν έσπασε ρεκόρ αντίστασης στο πέρασμα του χρόνου, αρνούμενος να επιτρέψει στην φθορά να τον οδηγήσει στη σιωπή.

    Στις σχεδόν εννέα δεκαετίες της ζωής του κατόρθωσε να σκηνοθετήσει 60 ταινίες του λεγόμενου ποιοτικού σοβαρού κινηματογράφου και πάνω από 170 θεατρικά έργα και όπερες, χώρια τα σενάρια και τις ραδιοφωνικές παραγωγές του. Επίσης κατόρθωσε να κάνει 5 γάμους και ορισμένες πολύ γόνιμες ερωτικές σχέσεις εκτός γάμου, ανάμεσα στις οποίες αυτές με ερμηνευτικούς κολοσσούς, όπως η Χάριετ Άντερσον, η Μπίμπι Άντερσον και η Λιβ Ούλμαν.

   Καρποί των γαμήλιων και μη δεσμών του ήσαν τουλάχιστον 9 παιδιά, εκ των οποίων μία ηθοποιός, πέντε σκηνοθέτες κινηματογράφου, ένας αεροπόρος και δύο συγγραφείς. Κι ακόμα, ο Μπέργκμαν υπήρξε ο νεότερος διευθυντής θεάτρου στην Ευρώπη, όταν ανέλαβε το θέατρο της πόλης Χέλσινμποργκ σε ηλικία μόλις 26 ετών. Στα ρεκόρ του μεγάλου σουηδού καλλιτέχνη θα πρέπει να συμπεριλάβουμε τις μακροχρόνιες συνεργασίες του με τους αγαπημένους του ηθοποιούς και διευθυντές φωτογραφίας, καθώς και αυτό των απίστευτα χαμηλών προϋπολογισμών για τη δημιουργία των αριστουργημάτων του.

   Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν γεννήθηκε στις 14 Ιουλίου του 1918 στην Ουψάλα της Σουηδίας. Ο πατέρας του, ο Έρικ, ήταν επίσκοπος-και, μάλιστα, διετέλεσε προσωπικός εφημέριος του βασιλιά της χώρας’ συνεπώς, φυσικό ήταν να επιχειρήσει να γαλουχήσει το γιο του με άκαμπτες θρησκευτικές αρχές. Αλλά μια τράμπα, απ’ αυτές που κάνουν τα παιδιά που βαριούνται κάποια παιχνίδια τους, υπήρξε καταλυτική για τον μικρό Ίνγκμαρ: άλλαξε τα μολυβένια στρατιωτάκια του με μια διαλυμένη laterna magica ("πρόγονος" των πρώτων μηχανών προβολής), προσχώρησε στην αθεΐα και προχώρησε  στο καλλιτεχνικό έργο, στήνοντας παραστάσεις μόνος του, παίζοντας με μαριονέτες έργα του Στρίνμπεργκ, πλάθοντας έναν δικό του κόσμο, ένα ιδιωτικό σύμπαν. Και ήταν μόλις εννιά χρονών! Δεν είναι τυχαίο ότι αυτόν ακριβώς τον τίτλο, “Laterna Magica” έδωσε στην αυτοβιογραφία του έξι δεκαετίες αργότερα.

    Στα δεκαεννιά του χρόνια ο Μπέργκμαν αρχίζει σπουδές τέχνης και λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, αλλά ουσιαστικά περνάει τις ώρες του μέσα στις κινηματογραφικές αίθουσες (ένας «εθισμένος της οθόνης», όπως είπε ο ίδιος), ερωτεύεται μια κοπέλα, διαρρηγνύει τις σχέσεις του με τον πατέρα του και εγκαταλείπει τα αμφιθέατρα για τα καλά, έχοντας ήδη γράψει μερικά θεατρικά έργα και μία όπερα. Εργάζεται ως βοηθός σκηνοθέτη στο θέατρο, ανεβάζει ένα δικό του έργο, τον «Θάνατο του Κάσπαρ», συμμετέχει στην συγγραφή σεναρίων, κυριεύεται από τον ίλιγγο της δημιουργίας. Σκηνοθετεί ταινίες που αρχικά μοιάζουν με χαμόγελα, βαφτισμένες σ’ έναν θερινό λυρισμό και μια ποιητική αισιοδοξία, όπως φανερώνουν άλλωστε και οι τίτλοι τους: «Καλοκαιρινά παιχνίδια», «Καλοκαίρι με τη Μόνικα», «Χαμόγελα καλοκαιρινής νύχτας».

   Αποθεώνεται στις Κάννες το 1955, καταβυθίζεται σε υπαρξιακούς προβληματισμούς και αποσβολώνει τον κινηματογραφικό κόσμο με δύο καίρια χτυπήματα ολκής, την «Έβδομη σφραγίδα» (αυτήν την αγωνιώδη παρτίδα σκάκι της ζωής ενάντια στο θάνατο, μια παρτίδα που ο ιππότης Αντόνιους Μπλοκ παίζει ενάντια στο Χάρο), και τις «Άγριες φράουλες» (το ταξίδι του ηλικιωμένου καθηγητή Μποργκ μες στο λαβύρινθο των αναμνήσεων). Αρχίζουν οι πάντες να μιλούν για την εικαστική αριστοτεχνία του Μπέργκμαν, για τη φιλοσοφική του σκευή, για τις συγκλονιστικές περιπλανήσεις του στα σκοτεινά τοπία της ψυχής.

    Ο σουηδός μετρ εγκαινιάζει τη δεκαετία του 1960 με τον τρόπο που της αρμόζει, με έναν τρίπτυχο στοχασμό πάνω στην αλλοτρίωση, τις συναισθηματικές εντάσεις, τη διαλεκτική των διακυμάνσεων του νου. Μας δονεί με τη λεγόμενη «Τριλογία της σιωπής», δηλαδή «Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη» (1961), τους «Κοινωνούντες» (1962) και την συνταρακτική «Σιωπή» (1963)- που δίχασε και ακόμη διχάζει τους θεατές της, όντας το φιλοσοφικό, βαθιά ανθρώπινο, καίτοι αινιγματικό φαινομενικά, μανιφέστο του Μπέργκμαν. Και εδώ, όπως και στις μετέπειτα δημιουργίες του, ο μεγάλος σκηνοθέτης επιμένει ότι μπορούμε να διατηρούμε την ελπίδα ακόμα και μέσα στο σκότος, μπορούμε να εμμένουμε στην ανθρώπινη ουσία μας ακόμα και σε συνθήκες καταρράκωσης του αυτοσεβασμού μας, μπορούμε να διατηρούμε ένα χαμόγελο αισιοδοξίας ακόμα και μέσα στην πιο ζοφερή θλίψη.

   Ακολουθούν ταινίες που φαίνεται ότι αδιαφορούν για την επιτυχία ή την αποτυχία, αλλά, απεναντίας, είναι προσηλωμένες στα όσα ταλανίζουν την ύπαρξη. Η “Persona”, το 1966, η καθηλωτική «Ντροπή», το 1968 (που για ορισμένους παραμένει το κρυφό του αριστούργημα), το «Κραυγές και ψίθυροι», το 1972, οι «Σκηνές από έναν γάμο», το 1973, το «Αβγό του φιδιού» το 1977-ακόμα μία δημιουργία που προκάλεσε θύελλα συζητήσεων και που μοιάζει να είναι ο επί της οθόνης διάλογος του Μπέργκμαν με τον Βισκόντι και τους «Καταραμένους» του, όπως ακριβώς η «Τριλογία της σιωπής» αποτελεί έναν κρίσιμο διάλογο του Σουηδού με τον ιταλό ομότεχνό του, τον Αντονιόνι, και τη δική του «Τριλογία της αλλοτρίωσης», που απαρτίζεται από την «Περιπέτεια», τη «Νύχτα» και την «Έκλειψη».

   Ο Μπέργκμαν θα αναγκαστεί να αυτοεξοριστεί στο Μόναχο ύστερα από μιαν επονείδιστη δίωξη των Αρχών εναντίον του για φοροδιαφυγή. Αν και τελικά απαλλάχτηκε, ποτέ δεν έκρυψε την πικρία του για τον εξευτελισμό που υπέστη. Παρά το σοκ και την αρχική του απόφαση να περάσει στη σιωπή, θα αναλάβει και θα μας προσφέρει αθάνατα φιλμ, όπως η «Φθινοπωρινή σονάτα», το «Φάνι και Αλέξανδρος» και το «Μετά την πρόβα», ενώ δεν θα σταματήσει να καταπιάνεται με το θέατρο, να γυρίζει τηλεταινίες, όπως το “Saraband” (που αποτελεί τη συνέχεια, ύστερα από τρεις δεκαετίες, του «Σκηνές από έναν γάμο») να γράφει σενάρια, να συμπαρίσταται στις δημιουργικές προσπάθειες νεαρών φίλων του και συνεργατών.

   Ο μεγάλος Σουηδός δημιουργός, που επηρέασε γενιές φημισμένων πια σκηνοθετών, που έβαλε την ποιητική σφραγίδα του στο δεύτερο μισό του 20^ου αιώνα, άφησε την τελευταία του πνοή στις 30 Ιουλίου του 2007 στο θρυλικό πια νησί Φάρο, όπου έζησε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του. Με κάθε του ταινία, με κάθε του πλάνο, πέρασε στην αθανασία.

   ΓΙΩΡΓΟΣ –ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ

Περιοδικό Έψιλον τχ. 855/ 2-9-2007

    ΜΠΕΡΓΚΜΑΝΟΜΑΝΙΑ

   Δεν θα ήταν υπερβολή αν ονομάζαμε «Μπεργκμανομανία» το διεθνές αυτό μεγάλο και ισχυρό ρεύμα του κινηματογραφόφιλου και θεατρόφιλου κοινού που καλλιεργήθηκε γύρω από το όνομα του Σουηδού σκηνοθέτη και σεναριογράφου-ποιητή, από την περίοδο του τερματισμού του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου, όταν άρχισαν να προβάλλονται οι πρώτες πρωτόλειες ασπρόμαυρες ταινίες του (κοινωνικά και ψυχολογικά δράματα, πρωτόγνωρης θεματικής και υπαρξιακής προβληματικής) οι θεατρικές του σκηνοθετικές παραγωγές και άλλες καλλιτεχνικές του δραστηριότητες στο παγκόσμιο ευρωπαϊκό στερέωμα. Βγάζοντας τον Σουηδικό κινηματογράφο από την «απομόνωση» της παγωμένης χώρας του και τα στενά σύνορά της. Το περασμένο μισό του προηγούμενου αιώνα ίσως όχι άδικα θα λέγαμε για τον χώρο της Έβδομης Τέχνης να τον ονομάσουμε η Κινηματογραφική εποχή του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, τουλάχιστον κατά την μικρή μας κρίση και καλλιτεχνική θεώρηση. Μια και τις προηγούμενες δεκαετίες δεν είχαμε αφήσει κινηματογραφική αίθουσα σε Αθήνα και Πειραιά, τηλεοπτική δημόσια οθόνη, επετειακό αφιέρωμα και να μην το είχαμε παρακολουθήσει ως φανατικοί λάτρες της μαγευτικής τέχνης του, της μεταφυσικής του οπτικής πάνω στην ζωή και τις ανθρώπινες σχέσεις, της υπαρξιακής του προβληματικής και αξιοσύνης πάνω σε ουσιώδη, διαχρονικά και καίρια ερωτήματα που έθεσε στις ταινίες του για το φαινόμενο της Ζωής, του Θανάτου, της ύπαρξης του Θεού, της Πίστης ή αντίστοιχα της Απιστίας, των συνειδησιακών διλημμάτων, ενοχών, ψυχικών τραυμάτων, ερωτημάτων που μάλλον πρώτη φορά θέτονταν στην ασπρόμαυρη Οθόνη ή τουλάχιστον με τέτοιον εμφανή και επιτακτικό τρόπο. Ο Σουηδός σκηνοθέτης αυτός ο χαριτωμένος όχι και τόσο αισιόδοξος στην προσωπική του φιλοσοφία «ταχυδακτυλουργός» των εφηβικών και παιδικών μας χρόνων κινηματογραφικής ψυχαγωγίας κατόρθωνε πάντα να μας εγείρει το ενδιαφέρον με αυτά που μας έδειχνε πάνω στο λευκό πανί. Ίσως γιατί, τότε, οι μεταφυσικές εμμονές του και αντιλήψεις του καθρέφτιζαν και τις δικές μας αγωνίες και βασανιστικές ανησυχίες. Οτιδήποτε κοίταζαν να μας το προτείνουν μέσα από σύγχρονα, καινούργια διαβάσματά μας και ερευνητικές περιπλανήσεις μας οι διάφορες μεταφρασμένες στα ελληνικά ιστορικές και θεολογικές εκδόσεις περί Χριστιανισμού, περί Θεού, περί της  Ύπαρξής του ή Μη, περί Αμφισβήτησής του, να μας το παράσχουνε με ιστορικά επιχειρήματα και λογικές κοινωνιολογικές εξηγήσεις και κρίσεις, ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, αυτός ο ευφυής και «πανούργος» δημιουργός γιός ενός Λουθηρανού αυστηρού και συντηρητικού πάστορα, μας το οπτικοποιούσε πάνω στην λευκή Οθόνη με ακαταμάχητη δεξιοσύνη, απαράμιλλη μαεστρία, λιτό και ουσιαστικό σενάριο που έγραφε κυρίως ο ίδιος και βασίζονταν οι ταινίες του, τους καταπληκτικούς διαλόγους του, την ορθή επιλογή των σταθερών πρωταγωνιστών συνεργατών του, την σκηνοθετική του μέθοδο, τα μουντά χρώματα και κινηματογραφική ατμόσφαιρα. Μια Κάμερα και ο χειρισμός της που συναντούσαμε για πρώτη φορά στις κινηματογραφικές μας εξόδους. Στην αγάπη μας για τον Σινεμά του Σουηδού σκηνοθέτη είχε συμβάλει καθοριστικά και η μαρξιστική κινηματογραφική ερμηνευτική και διδασκαλία του αείμνηστου Βασίλη Ραφαηλίδη ο οποίος συνήθως υπέγραφε τα κείμενα των κινηματογραφικών προγραμμάτων αλλά και άλλων σπουδαίων κριτικών όπως του Μπακογιαννόπουλου, του Ν. Φ. Μικελίδη, της Ροζίτα Σώκου, του Τόνι Τσιρμπίνου και άλλων ονομάτων ελλήνων κριτικών που μεσουρανούσαν και έγραφαν τα χρόνια εκείνα στις σελίδες των εφημερίδων, των ειδικών για τον κινηματογράφο περιοδικών και άλλων εντύπων. Να υπενθυμίσουμε κάτι γνωστό στους παλαιότερους, ότι οι προβολές των κινηματογραφικών ταινιών στην δημόσια τηλεόραση της ΕΡΤ-1, της ΕΡΤ-2, της ΕΡΤ-3 συνοδεύονταν στην αρχή τους από ανάλυση της ταινίας.

Μπορεί να μην είχαμε κατορθώσει να δούμε και τις πάνω από 60 ταινίες του, η Ταινιοθήκη του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν ήταν τεράστια αυτήν την πεντηκονταετία, υπάρχουν αν δεν λαθεύω ορισμένες ταινίες του-ιδιαίτερα της πρώτης του περιόδου- που δεν έχουν προβληθεί στην χώρα μας. Ορισμένες από τις ταινίες του που γυρίστηκαν τα χρόνια της δικής μας Γενιάς, μετά την μεταπολίτευση, τις είχαμε παρακολουθήσει δύο και τρείς φορές πάντα με το ίδιο ενδιαφέρον. Κάθε φορά ανακαλύπταμε και κάτι διαφορετικό από την πρώτη τους παρακολούθηση. Ορισμένα από τα τότε πρωτόλεια δικά μας δημοσιεύματα σε έντυπα σχολίαζαν και κριτίκαραν τα Σενάριά του- Βιβλία του που είχαν κυκλοφορήσει στα Ελληνικά, όπως το «Αυγό του φιδιού». Εδώ δεν μπορούμε να παραβλέψουμε το ευτυχές γεγονός για τους βιβλιόφιλους και κινηματογραφόφιλους ότι σημαντικά και επιδραστικά Σενάριά του είχαν φροντίσει να τα εκδώσουν στα ελληνικά οι εκδόσεις «Γαλαξίας» της εφημερίδας «Η Καθημερινή» της Ελένης Βλάχου. Αναφέρομαι στην γνωστή σειρά των βιβλίων τσέπης «Βιβλιοθήκη Ελλήνων και Ξένων Συγγραφέων».  Το πρώτο βιβλίο περιλαμβάνει την «ΤΡΙΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ» με τα σενάρια των ταινιών «Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη», «Οι Μεταλαμβάνοντες» και την πολυσυζητημένη «Σιωπή». Η μετάφραση ήταν της Ροζίτας Σώκου και του Αντρέα Ρικάκη. Η γνωστή κριτικός συνόδευε την έκδοση και με Προλεγόμενα, ά έκδοση 1963 και κατοπινές εκδόσεις. Το δεύτερο βιβλίο περιελάμβανε δύο εξίσου σημαδιακές  ταινίες του Μπέργκμαν και τα Σενάρια τους. «Οι Άγριες φράουλες» και «Η Έβδομη σφραγίδα» σε μετάφραση Ροζίτας Σώκου, Αθήνα 1970 και σε επανεκδόσεις. Και οι δύο αυτές ταινίες προκάλεσαν αίσθηση όταν τις είδαμε για πρώτη φορά αλλά και κάθε φορά που τις παρακολουθούσαμε με το ίδιο αμείωτο ενδιαφέρον και προσοχή. Πώς μπορεί η μνήμη ενός θεατή του κινηματογράφου να λησμονήσει τις σκηνές που ο Θάνατος παίζει σκάκι με τον Ιππότη; Και άλλες συγκλονιστικές σκηνές που ήξερε να μας προσφέρει η ευαίσθητη, καλλιεργημένη αλλά και κυνική, ψυχρή ματιά του Σουηδού σκηνοθέτη και σεναριογράφου. Από τις χαρακτηριστικές στιγμές της παγκόσμιας κινηματογραφικής τέχνης που ευγνωμονείς τους εφευρέτες της. Η κινηματογραφική αισθητική και επιρροή του Σουηδού σκηνοθέτη και οι επιρροές του, ίσως να μην έχει ερευνηθεί στην χώρα μας όσο έπρεπε, παρά τα κινηματογραφικά του αφιερώματα, τις επετειακές προβολές των ταινιών του, το ανέβασμα σε ελληνικές σκηνές σενάριά του. Βλέπε το Ανοιχτό Θέατρο του σκηνοθέτη Γιώργου Μιχαηλίδη με τα έργα «Μετά την πρόβα» και «Τελευταία κραυγή» που σκηνοθέτησε, σχετική κριτικογραφία στον τύπο τον Μάρτη του 1998. Το έργο «Μετά την Πρόβα» ανέβηκε στην Θεσσαλονίκη στο θέατρο «Αμαλία» το Νοέμβριο του 2000 σε σκηνοθεσία Πέτρου Ζηβανού. Στο θέατρο του Μεταξουργείου η Άννα Βαγενά σε σκηνοθεσία Δημήτρη Οικονόμου ανέβασε το 2002 την γνωστή «Φθινοπωρινή Σονάτα» κλπ. Έχουμε ακόμα, την έκδοση διαφόρων βιβλίων του-γραπτών του και συνεντεύξεών του στα ελληνικά. Να αναφέρουμε τα θεατρικά του «Πέμπτη Πράξη» εκδόσεις Γκοβόστη 1997 μτφ. Ζαννής Ψάλτης. Την έκδοση των εκδόσεων Αιγόκερως 1986 «Μαριονέτες (Από τη ζωή των μαριονετών) μτφ. Μάλαμα Σεϊτανίδου. Το σενάριο της ταινίας «Κραυγές και Ψίθυροι» Αθήνα 1976 σε μετάφραση-εικονογράφηση Ελεωνόρας Σταθοπούλου. Το βιβλίο «Το Αυγό του φιδιού», εκδ. Λιβάνη 1993 μτφ. Χριστιάννα Σακελλαροπούλου. Από τον ίδιο εκδοτικό οίκο σε μετάφραση Φίλιππου Δραγούμη κυκλοφόρησαν 1983 οι «Σκηνές από ένα γάμο». Από τον εκδοτικό οίκο της Σύγχρονης Εποχής κυκλοφόρησαν δύο τίτλοι του Ι.Μ. «Οι καλύτερες προθέσεις» 1995 μτφ. Ακριβή Κονιδάρη- Νίκος Σερβετάς και «Σαββατογεννημένος» 1997 από το ίδιο ζεύγος μεταφραστών. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η   έκδοση του Καστανιώτη 1996 με την συζήτηση του δημοσιογράφου και εικαστικού Θανάση Λάλα με τον Ι. Μπέργκμαν 1996. Κλπ.

Σε μεταγενέστερο σημείωμα μας θα παραθέσουμε μία μικρή ενδεικτική αρθρογραφία για τον Σουηδό σκηνοθέτη.

       Ενθυμούμενα τα Λογοτεχνικά Πάρεργα την χρονολογία της απώλειάς του 30/7/2007, και θέλοντας να τιμήσουν την μνήμη ενός από τους πλέον αγαπημένους σκηνοθέτες του γράφοντος το σημείωμα αυτό, ο γράφων σκέφτηκε να αναρτήσει ορισμένες γενικές και ειδικές πληροφορίες για τον πολυτάλαντο και εργασιομανή Σουηδό σκηνοθέτη αυτόν «τον πτυχιούχο ψεύτη», ή «μπλοφαδόρο» όπως ο ίδιος χαρακτηρίζει τον εαυτό του στην Αυτοβιογραφία του που κυκλοφόρησε στα Ελληνικά. Βλέπε “INGMAR BERGMAN, ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ. Η ΜΑΓΙΚΗ ΚΑΜΕΡΑ», μετάφραση από τα Σουηδικά Θόδωρος Καλλιφατίδης, εκδόσεις Κάκτος, 1989, σ.286 και επίσης, «ΊΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ, Ο μαγικός κινηματογράφος. Ζωή σαν μυθιστόρημα» μετάφραση Γρηγόρης Ν. Κονδύλης, έκδοση της εφημερίδας «ΤΟ ΒΗΜΑ» 2016 σελ. 396. (επανέκδοση της έκδοσης των εκδόσεων Ποταμός 2010 με τίτλο «Ο μαγικός φανός»). Αντιγράφουμε και αναρτούμε ένα άρθρο που μας άρεσε του συγγραφέα και μεταφραστή κ. Γιώργου Ίκαρου Μπαμπασάκη, ευχόμενοι να αρέσει και στους αναγνώστες μας.

   Από αυτήν την παγκόσμια αποδοχή και αναγνώριση, καλλιτεχνική καταξίωση του μεγάλου σκηνοθέτη ψυχανατόμου της ανθρώπινης συνείδησης και ψυχής, οντολογικών και υπαρξιακών τραυμάτων, ενοχών, διλημμάτων, κυρίως ερωτημάτων, ηθικών αποδοχών και αμφισβητήσεων, γενικότερα της ποιητικής προβληματικής του Σουηδού καλλιτέχνη δεν θα μπορούσε να απουσιάζει και το ελληνικό κινηματογραφόφιλο κοινό και τα σημαντικότερα ονόματα, που αποτελούσαν τους γνωστούς σοβαρούς κύκλους της κινηματογραφικής κριτικής όπως προαναφέραμε, των διαφόρων πνευματικών κύκλων. Το όνομά του και πολλοί τίτλοι ταινιών του βρίσκονταν στην ημερήσια διάταξη, την ελληνική ειδησεογραφία και τις σελίδες των περιοδικών απασχολούσαν κατά διαστήματα ο βίος του, οι γάμοι του, τα διαζύγιά του, οι σχέσεις του με το άλλο φύλο, το οικογενειακό του περιβάλλον, οι οικονομικές περιπέτειές του με το Σουηδικό κράτος με τα γνωστά επακόλουθα, η απομόνωσή του στο νησί του, Φάρος και ασφαλώς οι συνεχείς κινηματογραφικές, θεατρικές και τηλεοπτικές εργασίες και παραγωγές. Ότι έλεγε και έγραφε, παρουσίαζε ο Μπέργκμαν γίνονταν είδηση, τροφοδοτούσαν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τον σχολιασμό του τύπου. Ο μαγευτικός αυτός καλλιτέχνης υπήρξε μέχρι τις τελευταίες στιγμές της ζωής του ένα ακούραστο, εργασιομανές άτομο, αφιερωμένο στην Τέχνη του θεάτρου και της Κάμερας. Από τα παιδικά του χρόνια έως την χρονιά που έφυγε δεν έπαψε να αναπνέει και να ζει μέσα στην Τέχνη και για την Τέχνη του θεάτρου και του κινηματογράφου. Η σκοτεινή κάμαρα όπου πρόβαλε και έβλεπε τις ταινίες του ήταν η μοναδική του κρυψώνα, το καταφύγιό του, η λύτρωσή του από τα αδιέξοδα του βίου και του μυαλού του. Ο κινηματογραφικός φανός ήταν προέκταση της σκέψης του, του στοχασμού του, του βλέμματός του ο μοναδικός και αποκλειστικός τρόπος που ερμήνευε και αποκρυπτογραφούσε τον Κόσμο γύρω του, τις αγωνίες και τα διλήμματα, τα υπαρξιακά ερωτήματα, τις ενοχές και τα τραύματα ψυχής της ανθρώπινης ύπαρξης. Κρυστάλλωσε τις παραδοσιακές εθιμικές ηθικές βεβαιότητες και αμφιβολίες της ανθρώπινης συνείδησης της εποχής του, της χώρας του, τις αποδοχές και απορρίψεις της θρησκευτικής εκπαιδευτικής του αγωγής του οικογενειακού πουριτανικού, αυστηρού κλίματος που μεγάλωσε και ανατράφηκε. Από την άλλη, ο Ελληνικός Κινηματογράφος βρίσκονταν αυτές τις δεκαετίες στα πάνω του, σε περιόδους μεγάλης άνθησής του και αναγνώρισής του, επιρροών του από ευρωπαϊκά και αμερικάνικα κινηματογραφικά ρεύματα και προοπτικές. Αρκετές εμπορικές επιτυχίες του παλαιού καλού ελληνικού κινηματογράφου συμμετείχαν σε διεθνή φεστιβάλ και έλληνες και ελληνίδες σκηνοθέτες- σκηνοθέτιδες τύγχαναν τιμητικών διακρίσεων και άλλων βραβεύσεων. Αρκετά επίσης ονόματα αντρών και γυναικών ελλήνων ηθοποιών έκαναν «καριέρα» στο εξωτερικό και έπαιζαν ως πρωταγωνιστές σε ευρωπαϊκές και αμερικάνικες θεατρικές σκηνές και Εθνικά Θέατρα. Έτσι, η σύγχρονη και μοντέρνα, διαφορετική κινηματογραφική οπτική και σεναριακή θεματική φωνή του Μπέργκμαν ήταν η θαυμαστή έκπληξη για τους κινηματογραφόφιλους έλληνες και το ειδικό κοινό επαγγελματίες και ερασιτέχνες κινηματογραφιστές.

Ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν εισέβαλε στις ζωές μας με την Κάμερά του και την νέα θεώρησή του και ανέτρεψε τα μέχρι τότε παραδοσιακά μας δεδομένα. Αν ο ρώσος σλάβος ορθόδοξης χριστιανικής πνοής συγγραφέας Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι υπήρξε περισσότερο ένας θεολόγος γραφιάς και όχι ένας πεζογράφος του ύψους ενός Λέοντος Τολστόι, αν ο σκηνοθέτης Αντρέ Ταρκόφσκι αγιογράφησε με τον φακό του την πίστη του και την ομορφιά και νοσταλγία του Κόσμου και της Φύσης όπως την εκλαμβάνει ένας χριστιανός πιστός, ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν είναι ο μέγας Αμφισβητίας, ο Άπιστος κάθε υπαρξιακής βεβαιότητας της ανθρώπινης ψυχής. Ο Σουηδός σκηνοθέτης συγκεφαλαιώνει την ρήση του Φρειδερίκου Νίτσε, «ο Θεός πέθανε» μέσα στις ψυχές των σύγχρονων ανθρώπων μέσω των ταινιών του. Και αυτή η σύγχρονη Απιστία της σύγχρονης κοινωνίας και ανθρώπινης συνείδησης είναι η κεντρική διαπίστωση που αναλύει και ερμηνεύει ο προφητικός μάγος του παγκόσμιου κινηματογράφου και του θεάτρου.

Ο Θεϊκός λύχνος έσβησε εδώ και αιώνες μέσα στην Ιστορία ο Κινηματογραφικός φανός φωτίζει τους νέους δρόμους της αγάπης των ανθρώπων.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς

26 Ιουλίου 2026

Οι προβολές των αναρτήσεων του Ι. Μπέργκμαν θα συνεχιστούν