ΔΥΟ ΑΦΙΕΡΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΗΤΣΟΥ
ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ
ΣΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ
ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗ
Α) D
O M E S T I C A
Στον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη
Μία-μία οι
καρέκλες άδειασαν γύρω από το τραπέζι’
στις
ισκιωμένες κάμαρες ένα παιδί δεν παίζει,
ούτ’ ένα
πιάνο, τίποτε- καμιά φωνή με τρίλιες
δε βγαίνει
απ’ του παράθυρου τις ισκιωμένες γρίλιες.
Σώπασε κάθε
θόρυβος, κάθε συνομιλία,
τρίζουν τα
ξύλα απ’ τον καιρό και τη μελαγχολία.
Τα παγωμένα
χέρια μας του χαίρε λεν τα χάδια
στίς έρημες
τις κάμαρες και στα κρεβάτια τ’ άδεια.
Έχει η χαρά
των γυρισμών από καιρό πεθάνει’
κλείσαν οι
πόρτες του σταθμού, βράδιασε στο λιμάνι.
Είναι λευκές
οι νύχτες μας και μαύρες είν’ οι μέρες,
τις πόρτες
με τα νύχια τους σκαλίζουν οι φοβέρες.
Από την
κλειδαρότρυπα κοιτάζει κάποιο μάτι’
ποιος μένει
ακόμα για να δει στο διπλανό κρεβάτι.
Μείναμε
μόνοι κι ορφανοί. Τ’ αδέρφια μας που να ‘ναι;
Μόνο του
φεγγαριού γλυκά τα μάτια μας κοιτάνε.
Κι εκείνου
ακόμα τα μαλλιά ξάσπρισαν στους κροτάφους
Γιατί, απ’
την πρώτη νύχτα του, βλέπει τη γη με τάφους’
μ’ ας μη
μιλάμε πια γι’ αυτούς, είναι παλιό το θέμα’
πάμε… θα
τους ξεχάσουμε… θα πούμε ότι είναι ψέμα…
Φθινόπωρο…
φθινόπωρο… Σαλπίζουνε στα δάση
τα βούκανα
που, απ’ τον παλιό καιρό, δεν έχουν σπάσει.
Κλαίνε τα
δέντρα στην πηγή’ δάκρυ στάζουν τα φύλλα,
ανατριχίλα
στο νερό, στο σώμα ανατριχίλα…
Δεν έχει ο
γυμνός έρωτας ρούχο για να φορέσει
και
περιμένει ζέστη απ’ το φύλλο που θα πέσει.
Ακούμπα το
κεφάλι σου στα χέρια και θυμήσου
τώρα που
μελαγχολικοί μήνες θα σ’ αποκλείσουν:
Των
λουλουδιών η στάχτη απ’ τις ανοίξεις, μες στα χέρια
μας έμεινε,
και των καρπών από τα καλοκαίρια.
Στάχτη κι
απάνω στα μαλλιά, στάχτη στη γλώσσα μένει.
Οι μπόρες δε
μας άρπαξαν. Η μουσική σωπαίνει.
Σωπαίνουν
όλα: τα πουλιά, τα χείλη, τα βιβλία,
ο
κουρασμένος έρωτας, η γνώση κι η φιλία.
Μείνανε τα
φαντάσματα των είκοσι χρονώ μας
μες στον
καθρέφτη και γελούν με το παράπονό μας.
Βράδυ, βροχή
και ταραχή. Στην εκκλησιά σημάναν’
έστειλε
μήνυμα γλυκό και μακρινό η καμπάνα.
Δεν ήταν πια
το κάλεσμα που άκουγα πολύ νέος-
ήταν φωνή
για προσευχή γαλήνια κι όλο δέος,
που από τα
τζάμια πέρασε κι ήρθε στην κάμαρή μου
κι ήταν σα
να ‘ναψε ένα φώς στη σκοτεινή ψυχή μου.
Κι έμοιαζε
σα να μου ‘λεγε πως ίσως, κάποια μέρα
ό,τι δε
βρήκαμε στη γη, θα το ‘βρουμε και πέρα.
ΜΗΤΣΟΣ
ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ σ.95-96
Β) Α Ν Ε Κ Δ
Ο Τ Ο Ι Σ Τ Ι Χ Ο Ι
ΤΟΥ ΜΗΤΣΟΥ
ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ
του Γ. Ι.
ΦΟΥΣΑΡΑ
περ.
ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 1947 Χρόνος Τέταρτος. Εκδ. Μαυρίδης, σελ. 162
Ανάμεσα στα βιβλία του μακαρίτη ποιητή
Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, που μετά την αυτοκτονία του πουλήθηκαν απ’ τους
κληρονόμους του, βρήκα και το “Aux fontaines du desir” του Hen. De Monterlant χαρισμένο στον Λαπαθιώτη απ’ τον
Μήτσο Παπανικολάου, τον ποιητή που τόσο πρόωρα , τον περασμένο χρόνο, τα πάθη
του τον φέρανε στον τάφο. Είναι γνωστή η ψυχική συγγένεια που ‘δενε τους δυό
τούτους ποιητές, που ‘χανε για ιδανικό τους τον Oscar Wilde και τους Γάλλους poetes maudits, όπως κι ο θαυμασμός που ‘τρεφε ο
Παπανικολάου για τον Λαπαθιώτη, πιότερο σαν άνθρωπο παρά σαν ποιητή, τόσο που
να προσπαθεί ν’ αντιγράφει, όσο του βολούσε πιο πιστά, τον τρόπο της ζωής του.
Το χάρισμα του Παπανικολάου συνοδευότανε
κι’ απ’ ένα αυτόγραφο αφιέρωμα σε γαλλικούς στίχους, γραμμένο στο παράφυλλο του
βιβλίου τ’ ακόλουθο δεκατετράστιχο.
A MON TRES CHER NAPOLEON
Fontaines du desir,
une jeunesse nue,
le charme de courir
toujours vers l’ inconnu,
des roses effeuillees
sur le chemin d’ amour
et des amours mouilles
dans nos larmes, toujours!
Des voyageurs traques
Napoleon, nous –sommes?
Oh, nous ne sommes que,
tout simplement des hommes,
dont le supreme effort
c’ est l’ amour ou la mort!
4-2-28 MITSO
PAPANIKOLAOU
Και
σε πρόχειρη μετάφρασή μου:
ΣΤΟΝ
ΠΟΛΥΑΓΑΠΗΜΕΝΟ ΜΟΥ ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ
Του πόθου
πηγές,
μιά νιότη
γυμνή,
του δρόμου
το θέλγητρο
προς τ’
άγνωστο πάντα,
μαδημένα
τριαντάφυλλα
στης αγάπης
το διάβα
κι αγάπες
βρεγμένες
σε δάκρυα,
πάντα!
Είμαστε,
Ναπολέων,
ταξιδιώτες
κυνηγημένοι;
ώ, τίποτα
άλλο δεν είμαστε
παρ’
άνθρωποι μόνο,
που
προσπάθειά τους υπέρτατη
ο έρωτας
είναι ή ο θάνατος!
ΜΗΤΣΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ
Οι στίχοι τούτοι του Παπανικολάου δεν είναι
σίγουρα απ’ τους καλύτερους του ωραιόπαθου και τόσο λιγογράφου ποιητή.
Εκφράζουν όμως το προσωπικό του δράμα, το διμέτωπο σ’ ολάκερη τη ζωή του αγώνα
για την κατάχτηση της ηδονής, και την κατανίκηση του δαίμονα του θανάτου, που
φωλιάζει μέσα του, θρεμμένος απ’ τον ανώμαλο της ζωής του τον τρόπο. Κ’ η
εξομολόγηση ενός αληθινού ποιητή έχει πάντα την αξία της για τους κατοπινούς
του έργου του μελετητές.
Γ. Ι. ΦΟΥΣΑΡΑΣ
ΜΝΗΜΗ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ
(Ξάνθη 23/10/1925- Αθήνα 15/6/1994)
Α) Το ποίημα
με τον λατινικό τίτλο DOMESTICA (εγχώριος) περιλαμβάνεται στον τόμο:
α) ΜΗΤΣΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ, ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ, γ΄ έκδοση, εκδ. Πρόσπερος 1999, σελ.
61-62. Στην γ΄ έκδοση δεν αναφέρεται η
αφιέρωση του Μ. Π. στον φίλο του Ν. Λ. Η πρώτη έκδοση των Ποιημάτων του Μήτσου
Παπανικολάου έγινε στην Θεσσαλονίκη από τις εκδόσεις «Διαγώνιος» 1966 του
Ντίνου Χριστιανόπουλου με την φροντίδα του Τάσου Κόρφη. Δύο χρόνια αργότερα,
1968 οι ίδιοι συντελεστές, 1968 κυκλοφορούν και τις Μεταφράσεις του. Στα
νεότερα χρόνια, οι εκδόσεις Πρόσπερος του Τάσου Κόρφη επανακυκλοφορούν τα δύο
βιβλία με τα Ποιήματα και τις Μεταφράσεις.1980, 1987… Στις μέρες μας, οι
εκδόσεις «Όγδοο» Φλεβάρης 2023 κυκλοφόρησαν τον τόμο ΜΗΤΣΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ,
Ποιητικά Έργα και Αθησαύριστα Πεζά. ΑΠΑΝΤΑ ΤΑ ΕΥΡΕΘΕΝΤΑ. Φιλολογική Έκδοση.
Εισαγωγή/ Επιμέλεια/ Σημειώσεις ΜΙΧΑΗΛ Χ. ΡΕΜΠΑΣ, εκδόσεις Όγδοο, Αθήνα,
Φεβρουάριος 2003, σελ. 300 [Σχεδιασμός εξωφύλλου- Σελιδοποίηση Ελένα
Μονογιούδη. Υπεύθυνος Εκδόσεων Βαγγέλης Κορωνάκης. Το ποίημα DOMESTICA δημοσιεύεται στην σελίδα 95-96 με
την αφιέρωση «Στον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη». Στην ίδια, εξαιρετική έκδοση σε
φιλολογική επιμέλεια του κ. Μιχάλη Χ. Ρέμπα των έργων του Μήτσου Παπανικολάου,
στην σελίδα 126 περιλαμβάνεται το ποίημα «Σ’ ένα φίλο μου» «Αφιέρωση στον Ν. Δ.
Λ. (απαθιώτη). Είναι το πρώτο αυτοβιογραφικό ποίημα του Παπανικολάου που
«αφιερώνεται σ’ έναν φίλο του» όπως επισημαίνει και ο φιλολογικός επιμελητής
της έκδοσης Μ.Χ. Ρέμπας, σελ.27 των ερευνητικών του σχολίων.
Σ’ ΕΝΑ ΦΙΛΟ ΜΟΥ
Αφιέρωση στον Ν.Δ.Λ.
Έρμη και
ξένη στην ψυχή μου νιώθω
σε κόσμον
άγνωστο να τριγυρνά
κι αδιάκοπα
να κλαίει, να ξεφωνά,
ζητώντας τη
φιλία σου με πόθο…
Μα βλέπω να
χωρίζει μας το γρόθο
της Μοίρας,
της σκληρής, που κυβερνά’
κι
αγανάκτηση στα δάκρυά μου τ’ αγνά,
σμίγει κι
ένα άλλο δάκρυο, αλλά νόθο…
Μα κάποτε
γλυκαίνει μου τη θλίψη,
μι’ αχτίδα
ρίχνοντας, ασθενικιά,
η ελπίδα, η
αστείρευτη, η γλυκιά…
Και σκέφτουμαι:
αν τώρα μου ‘χει λείψει
η αγάπη σου,
η αγνή, η αδελφικιά,
δεν θα ‘ναι
πάντα η Μοίρα μας κακιά!
Ενώ στην
επόμενη σελίδα 127 διαβάζουμε το ποίημα «ΜΗΤΕΡΑ» «Χαρισμένο στον ποιητή και
κριτικό Τέλλο Άγρα». Στην σελίδα 86 έχουμε το ποίημα «ΏΡΕΣ» Αφιερωμένο «Του
φίλου συνθέτη Ιωσήφ Παπαδόπουλου» -Γκρέκα. Της γνωστής οικογένειας μουσικών
συνδεδεμένης με τον Πειραιά. Αξίζει να μνημονεύσουμε και ένα από τα Σονέτα του
Παπανικολάου (έγραψε πάνω κάτω 15 από το συνολικό αριθμό των 52 ποιημάτων του)
με τον ξενόγλωσσο τίτλο “A JEAN COCTEAU”. Υπάρχουν και μερικές ακόμα
αφιερώσεις με αρχικά ονομάτων φιλικών προσώπων του Υδραίου ποιητή και
μεταφραστή.
Ο
αξιόλογος κριτικός και ποιητής, πεζογράφος με καταγωγή από την Ύδρα (γ. 1900) ο
οποίος έζησε για ένα διάστημα στην περιοχή του Πειραιά Μήτσος Παπανικολάου,
εμφανίστηκε από την νεαρή του ηλικία στον χώρο της ποίησης μόλις 16 ετών από το
περιοδικό «Διάπλαση των Παίδων» με ποιήματά του. Τελειώνοντας το Γυμνάσιο
εγγράφεται στη Νομική Σχολή την οποία δεν τελείωσε, το 1920 προτιμώντας να
ακολουθήσει την κλήση του και το ενδιαφέρον του προς την Δημοσιογραφία όπου
σταδιοδρόμησε με επιτυχία. Το 1923 αναλαμβάνει την αρχισυνταξία του γνωστού
λαϊκού οικογενειακού ποικίλης ύλης περιοδικό «Μπουκέτο» μέχρι το 1940. Η θέση
αυτή του εξασφάλισε την φήμη και καταξίωση ως ποιητή, ως μεταφραστή και ως
κριτικού της νεοελληνικής και ξένης λογοτεχνίας. Το ποιητικό του έργο, δεν
είναι μεγάλο αλλά τον έκανε γνωστό στους λογοτεχνικούς κύκλους. Περισσότερο
ίσως γνωστός ο Μήτσος Παπανικολάου μας έγινε γνωστός από τις εξαιρετικές
μεταφράσεις του και τα σημαντικά κριτικά του σημειώματα πάνω σε πρόσωπα και
έργα της ελληνικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας. Οι κριτικές του δεν έχουν πάντα
θετικό πρόσημο, όμως, ακόμα και αυτές που είναι αρνητικές είναι τεκμηριωμένες
και τα κείμενά του έχουν εσωτερική δομή και ποιότητα. Υπήρξε άτομο της γνώσης
με ιδιαίτερη προτίμηση στον ποιητικό λόγο δίχως να αγνοήσει και τον πεζό όπου
μας άφησε πολύ καλά πεζά του μοντέρνας γραφής και αντίληψης. Δυστυχώς οι
άσχημες και δύσκολες συνθήκες της Κατοχής και του Πολέμου, οι οικονομικές
συνθήκες εξαθλίωσης που έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του ως Ομοφυλόφιλος,
η εμπλοκή του στον κόσμο των επικίνδυνων ουσιών, η φτώχεια του κατέστρεψαν την διανοητική
και την ψυχική του υγεία. Έφυγε από την ζωή ταλαιπωρημένος και βασανισμένος στο
Δρομοκαϊτειο στις 26 Οκτωβρίου 1943. Ή Ελληνική Ποίηση και ο Κριτικός λόγος έχασε
έναν ακόμη «καταραμένο» ποιητή της. Λίγους μήνες αργότερα, 7/1/1944 θα τον
ακολουθήσει στον τάφο ο φίλος και συνεργάτης του επίσης «καταραμένος» ποιητής Ναπολέων
Λαπαθιώτης. Από την άλλη, ο σημαντικός οξύνους κριτικός και ποιητής Τέλλος Άγρας,
θα φύγει από αδέσποτη σφαίρα στις 12 Νοεμβρίου
του 1944. Η Ελληνική Κριτική Σκέψη και Στοχασμός έχασε ορισμένα από τα πιο
εξαιρετικά μέλη της. Αν συναριθμήσουμε και την απώλεια του ποιητή και μεταφραστή
Ιωάννη Γρυπάρη Μάρτιο του 1942 και τον θάνατο του Κωστή Παλαμά 27 Φλεβάρη του
1943 τότε πραγματικά μπορούμε να μιλάμε ότι η Ελληνική Ποίηση- Λογοτεχνία έγινε
φτωχότερη, την κρίσιμη αυτή ιστορική για την χώρα μας δεκαετία.
Στις αναρτήσεις μας το τελευταίο διάστημα
στα Λογοτεχνικά Πάρεργα για την ζωή και την ποίηση του αγαπημένου μας ποιητή
του Μεσοπολέμου Αθηναίου εστέτ Ναπολέων Λαπαθιώτη (31/10/ 1888- 7/1/1944),
δημοσιεύσαμε έναν ενδεικτικό αριθμό ποιημάτων αφιερωμένων στον αυτόχειρα ποιητή
από ομοτέχνους του και συνθέσαμε και ένα προσωπικό μας ποίημα στην μνήμη του.
Τις προηγούμενες δεκαετίες στις έντυπες κριτικές εργασίες μας και σε ομιλίες μας
σε πολιτιστικούς χώρους-για τον ποιητή- (τρέφοντας ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για
τους έλληνες ποιητές του Μεσοπολέμου) είχαμε αποδελτιώσει κρίσεις, άρθρα,
μελετήματα, σχόλια σε διάφορα έντυπα, εφημερίδες και περιοδικά για τον δανδή
ποιητή. Ο πρώτος που μας έδωσε μία ικανοποιητική βάση εργογραφίας και
βιβλιογραφίας για τον Λαπαθιώτη, υπήρξε ο εκδότης, ποιητής και αναστηλωτής
ποιητών του Μεσοπολέμου ο Τάσος Κόρφης. Ο Τάσος Κόρφης, όχι μόνο με τον
εκδοτικό οίκο που ίδρυσε τον «Πρόσπερο», τις καλές εκδοτικές του προτάσεις, το
ολιγοσέλιδο λογοτεχνικό περιοδικό Ανακύκληση που εξέδιδε και τις ετήσιες
Ποιητικές του Ανθολογικές Φωνές, αλλά και τις δοκιμιακές του μελέτες «Ματιές σε
Ποιητές του Μεσοπολέμου» (1978), «Ματιές στη Λογοτεχνία του Μεσοπολέμου»
(1991), «Καταθέσεις Όψεως» (1982), κλπ. από τις εκδόσεις «Πρόσπερος» - έρευνες και γραπτά του γνώρισε στην
μεταπολιτευτική γενιά μας-1974 και εδώθε- ποιητές των πρώτων δεκαετιών του
προηγούμενου αιώνα αλλά κυριότερα της Μεσοπολεμικής περιόδου. Μπορεί ο ποιητής
και μεταφραστής Άρης Δικταίος να εξέδωσε πρώτος την ποίηση του Ναπολέοντος
Λαπαθιώτη στην γνωστή έκδοση του Γεωργίου Φέξη, -με την κατατοπιστική εισαγωγή
του-, ο Τάσος Κόρφης όμως ασχολούμενος ειδικότερα με τους ποιητές αυτών των
δύσκολων χρόνων ( που μεγάλωσαν και έζησαν ανάμεσα σε Δύο Παγκόσμιους
Καταστροφικούς Πολέμους, Μικρασιατική Καταστροφή) Ποιητών της παράδοσης,
ρομαντικών, νεορομαντικών, συμβολιστών, νεοσυμβολιστών, παρνασσιστών και άλλων
λογοτεχνικών σχολών, Λογοτεχνών πριν την έλευση και καθιέρωση του μοντερνισμού
και μεταμοντερνισμού στην Ποίηση, στην Πεζογραφία κλπ., μας έφερε σε επαφή με
τις μελέτες, τα γραπτά και τις αναστηλώσεις του με φωνές της ελληνικής
ποιητικής παράδοσης και όχι μόνο. Θα σημειώναμε δίχως να γενικεύουμε και
εξειδικεύουμε Ελλήνων Ποιητών της Ρίμας, της παραδοσιακής στιχουργικής και
μουσικής ρυθμολογίας. Φυσικά με τις ανάλογες αποκλίσεις και τα ανοίγματα προς
τον Μοντέρνο ποιητικό λόγο και τα νέα ρεύματα γραφής, τα οποία μεταλαμπαδεύτηκαν
από τον ευρωπαϊκό χώρο. Οι εργασίες του πάνω στην συγγραφική παρουσία του
Ναπολέων Λαπαθιώτη και του ομότεχνου φίλου και συνοδοιπόρου του για μεγάλο
διάστημα της ζωής του Μήτσο Παπανικολάου, άνοιξαν το δρόμο των νεότερων ερευνών
για το έργο τους. Ο Τάσος Κόρφης μας έδωσε έναν οδοδείχτη βιβλιογραφικών δεδομένων
τόσο του Ν. Λαπαθιώτη όσο και του Μήτσου Παπανικολάου. Δύο τραγικές
αυτοκαταστροφικές μορφές του ελληνικού ποιητικού και μεταφραστικού Παρνασσού οι
οποίες άφησαν έντονα τα συγγραφικά τους ίχνη στα ελληνικά γράμματα και οι
πρωτογενείς ή δευτερογενείς εργασίες τους απασχόλησαν και εξακολουθούν να
απασχολούν τους θαυμαστές της γραφής τους και τόσο ο ποιητικός, πεζογραφικός,
κριτικός λόγος τους όσο και οι μεταφράσεις τους συνεχίζουν να συζητιούνται. Δεν
θα σημείωνα με αρκετή βεβαιότητα και μελανά χρώματα την άποψη του Τέλλου Άγρα ότι
οι ποιητικές αυτές φωνές δεν ζήτησαν τόσο την αλήθεια της ζωής και της ποίησης,
της ομορφιάς, όσο την ηδονή, μια και η ηδονή σωματική, ψυχική, διανοητική, της γνώσης,
της όποιας μεταφυσικής πίστης δεν είναι παρά μία διαρκής ηδονή αναζήτησης, και
ιδιαίτερα, αυτή των ιδανικών οραμάτων για κάθε άνθρωπο ξεχωριστά και ανεπανάληπτα.
Το κατά πόσο και σε πιο βαθμό μας κάνει η κατάσταση αυτή «καταραμένους» δηλαδή
διαφορετικούς από την καθημερινή «μετριότητα» που ζούνε και βιώνουν οι μεγάλες
ανθρωπομάζες, αυτή η ευαγγελική «χλιαρή» στάση μας, ανήκει στην προβληματική άλλης
έρευνας και μελέτης.
Σχετικά πρόσφατα, μετά τις εκδοτικές
πρωτοβουλίες του Τάσου Κόρφη, εξέδωσε από τον εκδοτικό του οίκο τρείς τόμους με
τα Ποιήματα, τις Μεταφράσεις και τα Κριτικά του Μ. Παπανικολάου, του ποιητή που
συνέδεσε το όνομά του με την πόλη του Πειραιά. Ο αξιόλογος ποιητής και
μεταφραστής και σημαντικός κριτικός Μήτσος Παπανικολάου (Ύδρα 1900/1899-
Δρομοκαϊτειο 26/10/ 1943) έτυχε ξεχωριστού ενδιαφέροντος. Συγκεκριμένα, ο νέος
(γενν. 1980) καθηγητής και πολιτικός επιστήμονας από την Καβάλα Μιχαήλ Χ.
Ρέμπας, ζει και διδάσκει στην Θεσσαλονίκη, πέρα από την ενασχόλησή του με την
Ποίηση, κυκλοφόρησε μία εξαιρετική και θαυμάσια ερευνητική εργασία. Μήτσος
Παπανικολάου, Ποιητικά Έργα και Αθησαύριστα Πεζά. ΑΠΑΝΤΑ ΤΑ ΕΥΡΕΘΕΝΤΑ.
Φιλολογική έκδοση Εισαγωγή- Επιμέλεια- Σημειώσεις ΜΙΧΑΗΛ Χ. ΡΕΜΠΑΣ, εκδόσεις
«Όγδοο», 2, 2003, σελ. 304. [Σχεδιασμός εξωφύλλου, Σελιδοποίηση Ελένα
Μονογιούδη. Υπεύθυνος Έκδοσης Βαγγέλης Κορωνάκης]. Ένα χρόνο κατόπιν, ο
Πειραιώτης φιλόλογος και ερευνητής Μιχάλης Γ. Μπακογιάννης επιμελήθηκε
φιλολογικά το δίτομο έργο, Μήτσος Παπανικολάου, ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ (1916- 1947) και ΤΑ
ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ (1913-1943), εκδόσεις Σμίλη 2024, σελ. 356 και 390 αντίστοιχα.
Δύο σύγχρονες και μοντέρνες ερευνητικές εργασίες οι οποίες
επαναδιαπραγματεύονται κάτω από το φως νέων δεδομένων, άγνωστων ποιημάτων και
πεζών του, μεταφράσεών του Μήτσου Παπανικολάου (ιδιαίτερη αδυναμία οι Γάλλοι
ποιητές. Μετέφρασε από Σαρλ Μπωντλαίρ και Ζαν Μορεάς, Πωλ Βερλαίν και Γκιγιώμ Απολλιναίρ,
μέχρι Εντγκαρ Άλαν Πόε και Μιλόζ αλλά και Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα) την
περίπτωση του καταραμένου ποιητή του Μεσοπολέμου και την επιρροή του στους
μεταγενέστερους δημιουργούς και αναγνώστες της ελληνικής ποιητικής παράδοσης.
Το Σονέτο γραμμένο στα γαλλικά το αντιγράφω
από τον τόμο της Φιλολογικής Πρωτοχρονιάς του 1947. Όπως σε προηγούμενο
σημείωμά μας είχαμε αντιγράψει την μικρή μελέτη του Γιάγκου Πιερίδη για τον
Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Οι εύρωστοι σε σελίδες και ύλη τόμοι της Φιλολογικής
Πρωτοχρονιάς από την αρχή της κυκλοφορίας της το 1943 και για πολλές δεκαετίες
έχουν φιλοξενήσει κείμενα για τους Έλληνες Poet Maudit. Για τους Καταραμένους Ποιητές
χρήσιμες είναι μεταξύ άλλων οι εργασίες και οι απόψεις του δοκιμιογράφου και
ποιητή Κώστα Στεργιόπουλου, σε τόμο του Συμποσίου της Ποίησης. Ανάμεσα στα
ενδιαφέροντα μελετήματα και άλλα δημοσιεύματα του τόμου 1947 της Φιλολογικής
Πρωτοχρονιάς, στεκόμαστε στις «Προϋποθέσεις και Δοκιμές του Ελληνικού Ρομαντισμού»
σ. 46-84 που υπογράφει ο Κ. Θ. Δημαράς, οι «Τάσεις Επιστροφής-Ξενικές
Επιδράσεις» στο Ελληνικό Θέατρο του Πέλου Κατσέλη, σ.33-36. Το κείμενο του Φώτη
Γιοφύλλη για τον εικαστικό Κώστα Παρθένη, σ.28-32. «Το περιοδικό «Εβδομάς» του
Δ. Γρ. Καμπούρογλου, του Δημήτρη Μάργαρη, σ.147-151, το απόσπασμα μελέτης για
τα νεανικά χρόνια του «Ανδρέα Κάλβου, του» Κωνσταντίνου Ε. Σολδάτου, σ.251-257,
το «Λαός και Τέχνη» του Κώστα Βάρναλη σ. 7-9 και αρκετή ποίηση και διηγήματα.
Καθώς και ένα περιηγητικό άρθρο για την Μανιάτισσα στον 18 αιώνα, του Σταύρου
Χ. Σκοπετέα. Τόμοι της «Φ. Π.» διακοσμούνται και φιλοτεχνούνται από τον ηθοποιό
και ζωγράφο Μιχάλη Νικολινάκο.
Το γαλλικό Sonnet του Μήτσου Παπανικολάου, σύμφωνα με
τον εκδότη, ποιητή και κριτικό της ποίησης του Μεσοπολέμου Τάσο Κόρφη-
αναστηλωτή του έργου του ποιητή: «γράφτηκε στις «4.2.28» σαν αφιέρωση (“A mon tres cher Napoleon”)
Henry de Monterlant «Aux fontaines du desir”, που χάρισε ο Παπανικολάου στον
Λαπαθιώτη. Το ανακοίνωσε ο Γ. Ι. Φουσάρας στην Φιλολογική Πρωτοχρονιά (1947),
σ. 162. Αναδημοσιεύουμε εδώ την ελληνική απόδοση του Γ. Ι. Φουσάρα», βλέπε
Σημείωση σελ. 83. Το Γαλλικό Σονέτο (αμετάφραστο) περιλαμβάνεται και στην
σελίδα 46 (χωρίς να αναγράφεται η αφιέρωση) του Μήτσος Παπανικολάου, ΤΑ
ΠΟΙΗΜΑΤΑ, γ΄ έκδοση 1999 (ά έκδ. 10/ 1979), εκδόσεις «Πρόσπερος», Αθήνα 1999.
Το συναντάμε και στην σελίδα 84 της έκδοσης του ποιητή και φιλόλογου Μιχαήλ Χ.
Ρέμπα. Στην σελίδα 273-274 των Σημειώσεων της έκδοσης «Όγδοο» μεταφέρεται η
απόδοση του Γ. Ι. Φουσάρα.
Πρώτο σημείωμα για τον ποιητή Μήτσο Παπανικολάου.
Γιώργος Χ. Μπαλούρδος
Πειραιάς
Παρασκευή
23/10/2016
«Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της Γης
στου Κόσμου το Μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς…»
