Γαλλική Ποιητική Πρόζα

 Πρόζα της Αγίας Αικατερίνης

    Όσο ένα παιδί θα ονειρεύεται την αυγή, όσο ένα τριαντάφυλλο θα μυρώνει τη νύχτα, όσο μια καρδιά κάπου θα αισθάνεται τον ίλιγγο, όσο ένα βήμα θα τραγουδάει στο πεζοδρόμιο, όσο κάποιος το χειμώνα θα αναθυμάται την άνοιξη, όσο θα βρίσκεται και σ’ ενός γλύκα παρόμοια με αγαπημένη γυναίκα, όσο θα επιπλέει πάνω στον κόσμο και στη μοίρα του λίγο φως….

              … Θ’ ακούεται το τραγούδι της Γαλλίας.   

    Ο Ευρωπαϊκός Πολιτισμός, στηρίχτηκε σε τρεις κεντρικούς ιστορικούς πυλώνες, μέσα στην διάρκεια της Παγκόσμιας Ιστορίας. Την αρχαία ελληνική φιλοσοφική παράδοση, γραμματεία-γραπτή και προφορική-και πολιτισμό, το Ρωμαϊκό Δίκαιο και πολιτικό σύστημα διακυβέρνησης, και την Χριστιανική Θρησκεία, κοινωνική παράδοση, πολιτισμό και κοινή πίστη των κατοίκων της γηραιάς Ηπείρου. Με τον Χριστιανισμό το άτομο, δηλαδή η γυναίκα, το παιδί, ο δούλος, μπαίνει μέσα στην Ιστορία, γίνεται υποκείμενο που την κινεί, παύει να είναι πράγμα, τουλάχιστον σε ιδεολογικό και φιλοσοφικό επίπεδο, κάτι αδιανόητο για τον αρχαίο «ελιτίστικο» αρχαίο κόσμο. Ο Χριστιανισμός, μέσω της Ελληνικής φιλοσοφίας και γραμματείας, ενοποίησε τα πανάρχαια προ-χριστιανικά Ευρωπαϊκά σύμβολα, τους έδωσε οικεία, καθημερινή ανθρώπινη μεταφυσική προοπτική. Το Ρωμαϊκό και κατόπιν το Βυζαντινό Δίκαιο, οργάνωσε τα δικαιώματα και οχύρωσε τις ελευθερίες των κατοίκων της απέραντης πολυφυλετικής και πολυεθνικής αυτοκρατορίας. Ακολούθησαν οι χρόνοι του Μεσαίωνα και των κάθε είδους διασπάσεων, οι σκοτεινοί Ευρωπαϊκοί χρόνοι, που μέσα από τους καθημερινούς αγώνες των ανθρώπων έδωσαν την θέση τους στην Αναγέννηση, τον Ουμανισμό, τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες, την Αστική Δημοκρατία, τα Ατομικά Δικαιώματα, την Ελευθερία της Σκέψης, την Άνθιση των κάθε είδους και μορφής επαναστατικών κινημάτων, την Γαλλική Επανάσταση, τον πολιτικό πλουραλισμό, την Σοσιαλιστική ιδεολογία, την ελευθερία της πίστης, την χειραφέτηση των γυναικών, τις εργασιακές αλλαγές, τις παγκόσμιες εξερευνήσεις, τις εφευρέσεις, την Αγγλική Βιομηχανική Επανάσταση, αλλά και, την Ιερά Εξέταση, τις Σταυροφορίες, την Αποικιοκρατία, τους τρεις καταστροφικούς νεότερους ιστορικούς ισμούς,-τον Φασισμό, τον Ναζισμό, τον Σταλινισμό, στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο, γεννήθηκαν οι δύο μεγάλοι Παγκόσμιοι Πόλεμοι, αλλά και τα μεγάλα κινήματα Ειρήνης και Δικαιοσύνης.

    Ο σπουδαίος Άγγλος φιλόσοφος Μπέρναρντ Ράσελ είναι αυτός που δημιούργησε το παγκόσμιο κίνημα Ειρήνης. Στην Ευρώπη γεννήθηκαν τα νέα κινήματα της Τέχνης, της Διανόησης, των Θετικών Επιστημών, της Ιατρικής, των ανακαλύψεων, εδώ έχουν τις ρίζες τους στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο, μια λευκή ήπειρο που παλεύει ακόμα να βρει την ταυτότητά της, το γενικό της πολιτισμικό στίγμα μέσα στην παγκόσμια διεθνή σκακιέρα.Η Ευρώπη, κυριάρχησε στον στρατιωτικό τομέα, στον οικονομικό, στον πολιτικό αλλά πρωτίστως, στον ιδεολογικό και πολιτισμικό. 
Ο Ευρωπαϊκός Πολιτισμός υπήρξε ένας Χριστιανικός Πολιτισμός με τα θετικά και τα αρνητικά του σε όλες του τις πολιτισμικές και πολιτικές παραμέτρους, και όχι ένας Πολιτισμός, που διαμορφώθηκε από κάποια άλλη κυρίαρχη παράδοση, προερχόμενη από άλλες μονοθεϊστικές δοξασίες της Μεσογειακής λεκάνης, όπως παραδείγματος χάριν είναι η Μουσουλμανική κατοπινή παράδοση. Αυτός ο Πολιτισμός, ο πανάρχαιος και τόσο αντιφατικός, έγινε ουραγός πλέον της Αγγλοσαξονικής Υπερδύναμης πέραν του Ατλαντικού, δηλαδή της φιλοσοφίας, των κοινωνικών και επιστημονικών διεργασιών της πολιτικής και ιδεολογικής επικράτησης, της μόνης πλέον Παγκόσμιας Υπερδύναμης του Κόσμου της Βόρειας Αμερικάνικης Ηπείρου, από όπου προέρχονται πλέον, οι κάθε χρώματος ακτίνες αναγέννησης της Παγκόσμιας ιστορικής πορείας. Η μάνα Ευρωπαϊκή Ήπειρος, παρέδωσε την ηγεμονική της σκυτάλη στην Αμερικανίδα κόρη. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα, η φιλοσοφία της Νέας Γης, η φιλοσοφία της Οικονομίας (του χρήματος) να κυριαρχήσει σε όλους τους τομείς της ζωής των Ευρωπαίων πολιτών.

Από την άλλη, οφείλουμε να σκεφτούμε πολύ σοβαρά την αργή και άτυπη, ειρηνική μουσουλμανοποίηση της Ευρωπαϊκής Ηπείρου. Η Αρχαία Τραγωδία και το Θέατρο,η λυρική ποίηση, το Έπος, οι διδαχές της Αττικής Ελληνικής Δημοκρατίας και Φιλοσοφίας, το Δίκαιο και οι Ατομικές προσωπικές Ελευθερίες των Ευρωπαίων πολιτών, πράγματι, πιστεύουν οι θιασώτες των ανοιχτών συνόρων, ότι μπορούν να υπάρξουν και να ευδοκιμήσουν μέσα σε ένα μουσουλμανικό κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο και αντίληψη περί ζωής και κοινωνίας; Ερώτημα θέτω, δεν δίνω απάντηση, θεωρώ όμως, ότι η ειρηνική μουσουλμανοποίηση της Ευρώπης, θα σημάνει το τέλος της αρχαίας ελληνικής κλασικής παράδοσης, φιλοσοφικής και πολιτικής σκέψης. Δεν θα χάσει πιστούς σε όλα του τα διαχρονικά δόγματα μόνο ο Χριστιανισμός, αλλά θα κλείσει και ο κύκλος της Ελληνικής παράδοσης και ζωής. Μια παράδοση χιλιετηρίδων, πανάρχαια ελληνικά ίχνη και αξίες. Την άποψη αυτή, την θέτω και πάλι σαν ερώτημα, και όχι σαν πρόταση απαγόρευσης της μετακίνησης εξαθλιωμένων προσφύγων, που μια άφρονα αποικιοκρατική πολιτική του Δυτικού Κόσμου, με την συνεργασία Μουσουλμανικών πλούσιων κρατών δημιούργησε με καταστροφικές συνέπειες για όλους μας. Όσα προβλήματα και αν έχει δημιουργήσει ο Χριστιανικός Πολιτισμός μέσα στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ηπείρου, αλλά και σε διεθνές επίπεδο, η Χριστιανική παράδοση και οι αξίες της, νομίζω ότι ταιριάζει στον Ευρωπαίο πολίτη. Και όσον αφορά την χώρα μας, την Ορθόδοξη Ελλάδα, η ανεικονική παράδοση της τέχνης του Ισλαμικού Κόσμου αν επικρατούσε, θεωρώ, θα μας γύριζε πίσω, στην εποχή των Εικονομαχιών. Ο Ελληνικός Κόσμος, είναι εμβαπτισμένος μέσα στην Πλατωνική κολυμπήθρα, τις Διονυσιακές μυστηριακές παραδόσεις, το ανθρωπιστικό θυσιαστικό μεγαλείο του Χριστού, τις Αριστοτελικές επιστημονικές αρχές, δεν έχει κοινά σημεία με τις αξίες και τις παραδόσεις του Ισλάμ.  Η Ευρώπη, είναι υπεύθυνη για την αποικιοκρατική της επεκτατική πολιτική, αυτό δεν σημαίνει όμως, ότι πρέπει να απεμπολήσει την πανάρχαια ταυτότητά της και ότι κέρδισε για τους λαούς της με μεγάλες δυσκολίες και αγωνιστικές κατακτήσεις.

    Η γενιά μου-γενιά του 1980-αλλά και οι προηγούμενες ελληνικές γενιές,(και κυρίως η προηγούμενη γενιά του 1970, εξαιτίας της εφτάχρονης στρατιωτικής δικτατορίας) οφείλουν πολλά στο Γαλλικό Κράτος την Γαλλική Δημοκρατία και Γαλλικό Πολιτισμό. Η Γαλλική Δημοκρατία, δεν φιλοξένησε μόνο τους εξόριστους και πολιτικά διωκόμενους Έλληνες την περίοδο (1967-1974), αλλά τους  πρόσφερε και τα ανάλογα εφόδια για την μετέπειτα πολιτική και κοινωνική τους εξέλιξη. Αλλά και τα παλαιότερα χρόνια του Εμφύλιου σπαραγμού, η Γαλλία φιλοξένησε τους διωκόμενους της ηττημένης παράταξης: Κορνήλιος Καστοριάδης, Κώστας Αξελός, Ελένη Γλύκαντζη Αρβελέρ, Νίκος Πουλαντζάς, Νίκος Σβορώνος, Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ, και πολλοί άλλοι, η συγγραφέας Μιμίκα Κρανάκη, ο πεζογράφος Βασίλης Αλεξάκης, ο σκηνοθέτης Ανδρέας Βελισσαρόπουλος, ο σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς, ο συνθέτης Γιάννης Ξενάκης και πολλοί άλλοι έλληνες καλλιτέχνες βρήκαν φιλόξενη στέγη προστασίας στην Γαλλία. Μεταγενέστερα, εκεί βρέθηκαν ο μουσικοσυνθέτης Μίκης Θεοδωράκης, ο συγγραφέας Βασίλης Βασιλικός, οι πολιτικοί Κωνσταντίνος Καραμανλής και  Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, οι δημοσιογράφοι Ελένη Βλάχου, Τάκης Λαμπρίας και άλλοι, απλοί πολίτες κυνηγημένοι από την Χούντα σταδιοδρόμησαν στην μεγάλη φίλη χώρα. Η Γαλλία υπήρξε στις δύσκολες αυτές ελληνικές περιόδους, φωλιά προστασίας για εκατοντάδες Έλληνες. Με το προσωπικό αεροπλάνο του πρώην προέδρου της Γαλλίας Ζισκάρ ντε Στεν, γύρισε πίσω στην Ελλάδα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Ο σοσιαλιστής πρόεδρος Φρανσουά Μιτεράν συμπαραστάθηκε στην εξωτερική πολιτική του Ανδρέα Παπανδρέου. Αίσθηση έκανε στην τότε κοινή γαλλική γνώμη, η μεστή ομιλία του στα Γαλλικά του Έλληνα προέδρου της Δημοκρατίας, φιλόσοφου Κωνσταντίνου Τσάτσου κατά την επίσκεψή του στην μεγάλη σύμμαχο φίλη χώρα. 
Το Γαλλικό Ινστιτούτο διάσπαρτο σε όλη την Ελληνική επικράτεια, εξακολουθεί να είναι πυρήνας πολιτισμού και παιδείας, διάδοσης της Ελληνικής Τέχνης. Οι περισσότεροι έλληνες δημιουργοί ποιητές, πεζογράφοι, εικαστικοί και αρχιτέκτονες, ιστορικοί και καλλιτέχνες,στην Γαλλία κατέφυγαν για να σπουδάσουν, στην Πόλη του Φωτός, το Παρίσι.

     Θυμάμαι ακόμα, όταν ο παλαιός φίλος Αντώνης Ερωδιάδης με φιλοξένησε για ένα μήνα στο σπίτι του στο Παρίσι,-έφηβος τότε-εκεί κοντά στην Μονμάρτ, κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1970, το φιλόξενο χαμόγελο των απλών Γάλλων πολιτών, την προθυμία τους να με εξυπηρετήσουν και ας μην ήθελαν να μιλήσουν άλλη γλώσσα πέρα από τα γαλλικά. Όταν άκουγαν ότι ήμουν από την Ελλάδα, μου μιλούσαν με ενθουσιασμό για την πατρίδα μου, αναφέρονταν στον αρχαίο πολιτισμό της, θυμόντουσταν ορισμένοι από αυτούς, τα αρχαία ελληνικά που διδάχθηκαν στο αντίστοιχο Λύκειο τους. Άνοιγαν συζήτηση μαζί μου για την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα, λάτρευαν την χώρα μας, τον πολιτισμό μας, την μουσική μας, γνώριζαν σημαντικούς συγγραφείς μας, ήξεραν, αυτοί οι απλοί πολίτες της περιοχής γύρω από την μεγαλόπρεπη εκκλησία της «Ιερής Καρδιάς», αρκετούς έλληνες καθηγητές πανεπιστημίων που διέπρεπαν την εποχή εκείνη στην χώρα τους. Δεν θα ξεχάσω την ταλαιπωρία που υπέστη μια Γαλλίδα ξεναγός μέσα στο Μουσείο του Λούβρου, ψάχνοντας σε όλους τους ορόφους να το βρει,-όταν της ανέφερα την καταγωγή μου και ενθουσιάστηκε- ενώ ο νέος τότε έλληνας βλάξ, δηλαδή εγώ, της ζητούσα με πείσμα και επιμονή να μου δείξει το γυμνό άγαλμα κάποιου ωραίου έφηβου ενός Ιταλού γλύπτη, ενώ αυτό, κοσμούσε γνωστή πλατεία της Φλωρεντίας. Ίδρωσε η γυναίκα, αλλά επέμενε να με ξεναγήσει, να με βοηθήσει, επειδή ήμουν από την Ελλάδα, που την λάτρευε. Άφησε το πόστο της και μου εξηγούσε τις ενδυματολογικές πτυχώσεις της Απτέρου Νίκης, με πήγε στο υπόγειο και εξυμνούσε τα κάλλη της Αφροδίτης της Μήλου, μου έδειξε το άγαλμα του ερμαφρόδιτου, αλλά και τα αγάλματα των Σουμερίων. Στο Μπομπούρ τότε, το κέντρο Ζωρζ Πομπιντού, υπήρχε έκθεση με έργα του Μίκη Θεοδωράκη, μπροστά είχαν στήσει ένα «καπέλο», ήταν ένας τεράστιος εκθεσιακός χώρος, σε αυτόν τον εκθεσιακό χώρο θαύμαζες έργα διάσημων Ευρωπαίων ζωγράφων αλλά και Ελλήνων, ξεφύλλιζες μεταφράσεις ξένων λογοτεχνικών βιβλίων, και σε ειδικό χώρο, υπήρχε και η ελληνική συγγραφική παρουσία. Εκατοντάδες μουσικοί δίσκοι από όλον τον κόσμο, αλλά και οι Έλληνες Γιάννης Χρήστου, Ιάννης Ξενάκης, Δημήτρης Μητρόπουλος, Μαρία Κάλλας, Μίκης Θεοδωράκης, Δόμνα Σαμίου, Δημοτική Ελληνική Μουσική, Μάνος Χατζιδάκις και άλλες ελληνικές φωνές που δεν θυμάμαι πια. Στις ορθόδοξες εκκλησίες συναντούσες αλλόδοξους Γάλλους και Γαλλίδες να παρακολουθούν τις ιερές λειτουργίες στην ελληνική γλώσσα,-ήταν περίοδος Πάσχα-να ζητούν να μάθουν πως μπορούν να παρακολουθήσουν παράσταση αρχαίας τραγωδίας, πάμπολλες φιλόξενες καταστάσεις έζησα τότε, επισκεπτόμενος σπίτια καλλιτεχνών και άλλων διανοουμένων. Και μόνο η Ελληνική υπηκοότητα αρκούσε για να σου ανοίξουν τις πόρτες τους άτομα που δεν θα μπορούσες εύκολα να δεις και να συνομιλήσεις από κοντά.

    Σε αυτήν την εξακολουθητικά σύμμαχο και φίλη χώρα, που πλήττεται μετά από μία ακόμα τρομοκρατική ενέργεια και χάνει άδικα και απρόσμενα τα παιδιά της, στην Πόλη του Φωτός και κοιτίδα πολιτισμού και παιδείας το Παρίσι, στέκομαι σαν Έλληνας ενεός και τρομαγμένος, μετά από αυτήν την νέα τρομοκρατική ενέργεια, σε αυτό το έγκλημα εναντίων της ανθρωπότητας, από τους Ισλαμοφασίστες, όπως ακούω από το πρωί στο Πρώτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας από το μικρό τραντζιστοράκι μου. Η Ελλάδα, οφείλει πολλά, διαχρονικά, στην φίλη και σύμμαχο Γαλλία χώρα, είναι επιτακτική ανάγκη, επιβάλλεται να σταθούμε νοερά κοντά στους αθώους Γάλλους πολίτες, όπως οφείλουμε να προστατεύσουμε τον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό, τον Πολιτισμό και τις αξίες της Χώρας μας. Δεν μπορεί η χώρα μας και η ευρωπαϊκή ήπειρος να είναι ξέφραγο αμπέλι των άλλων ηπείρων, θρησκειών και πολιτισμών. Αν δεν κάνω λάθος, τα μουσουλμανικά κράτη και ο κόσμος τους, προστατεύουν τον πολιτισμό τους, τα ήθη και τα έθιμα της θρησκείας και των παραδόσεών τους,-και έτσι οφείλουν να πράξουν-αλλά οφείλουμε και εμείς να διαφυλάξουμε τα ιστορικά Ευρωπαϊκά μας κεκτημένα, τις ελευθερίες μας, τις δοξασίες μας, την τέχνη μας, την κουλτούρα μας, την πίστη μας, τα αστικά μας δικαιώματα αν δεν θέλουμε να χαθεί το Ευρωπαϊκό κοινό μας οικοδόμημα.

     Στην μνήμη αυτών των άδικα δολοφονημένων Γάλλων αθώων πολιτών, αντιγράφω εδώ, την «Ανθολογία Γαλλικής Ποιητικής Πρόζας» του Σταύρου Καρακάση, μια ανθολογία που εκδόθηκε το 1967, έναν χρόνο πριν τον Γαλλικό Μάη του 1968.

    Όσο θα υπάρχει στο τελευταίο σπίτι του σύμπαντος κάποιο υπόλειμμα ζεστασιάς και τρυφερότητας, όσο στο τελευταίο κατεστραμμένο ανθρώπινο δωμάτιο θα βρίσκεται ένα κομμάτι καθρέφτης, που θα θυμάται ακόμα την ομορφιά, όσο ένα ίχνος γυμνού ποδαριού θα μαρτυρεί στ’ ακρογιάλι το πέρασμα ενός όντος με σάρκα και αίμα, όσο ένα βιβλίο θα είναι για τα μάτια πόρτα για ονειροπολήσεις, όσο από τη μητρόπολη στην τόλμη των γεφυριών, κι από τις τειχογραφίες σαν καρτ-ποστάλ και την πρόζα της Αγίας Ευλαλίας στον ηχογραφημένο λόγο ενός ποιητή που θα γεννηθεί κάθε μορφή της μνήμης, δε θα έχει λεηλατηθεί, εκμηδενισθεί.

                   … Θ’ ακούεται το τραγούδι της Γαλλίας.

Ονειρεύτηκα τόσα και τόσα μα δεν καταλαβαίνω τίποτε

                   Rabelais, Πανταγκρουέλ                                  

ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΑΡΑΚΑΣΗΣ

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΠΡΟΖΑΣ 1753-1929

Επιμέλεια: Ιάσων Δεπούντης

εκδόσεις Δίφρος 1967, σ. 136

    Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΠΡΟΖΑ

    Αν και ο πεζός λόγος, στη γαλλική λογοτεχνία, ξαπλώθηκε πλατιά μόλις τον τελευταίο αιώνα, εν τούτοις υπάρχουν δείγματα από πολύ καιρό πρωτύτερα.

    Αναφέρουμε τη «Μίμηση του Χριστού»(1662), και τη μετάφραση στα γαλλικά της «Βίβλου»(1667) που η υφή της πηγαίνει στον πεζό ποιητικό λόγο, καθώς και το γνωστό έργο του Φενελόν «Τηλέμαχος»(1669) που χαρακτηρίζεται σαν έπος σε πρόζα. Ο Φανελόν είναι επίσης ο πρώτος που τόλμησε να γράψει ένα υπόμνημα στη Γαλλική Ακαδημία ενάντια στην επίσημη κλασική στιχουργική.

    Αργότερα, μεγαλοφυείς πεζογράφοι, σαν τον Μπυφόν, τον Ρουσσώ, τον Σατωβριάνδο κ. ά. δούλεψαν με τέτοιον τρόπο τον πεζό λόγο, που ειπώθηκε ότι η Γαλλική ποίηση βρίσκεται περισσότερο στην πρόζα, παρά στους στίχους. Ο Βολταίρος που ήταν αντίθετος σ’ αυτό το νέο ποιητικό είδος είχε πει: Τι είναι το ποίημα σε πεζό; Μια ομολογία ανικανότητας! Και είχε άδικο, γιατί το πεζοτράγουδο, δεν είναι σημείο κατάπτωσης της ποίησης, μα ένα νέο λογοτεχνικό είδος που πλούτισε τα εκφραστικά μέσα του ποιητή, που του επιτρέπουν, δίχως τους σχολαστικούς περιορισμούς της κλασικής στιχουργικής να εκφράζει τα συναισθήματά του, που όσο πάει γίνονται πιο πολύπλοκα, πιο βαθιά και ποικίλα. Η έννοια της ποίησης διευρύνθηκε και επιτρέπει στο δημιουργό της να επεκταθεί σε θέματα που άλλοτε του ήταν απαγορευμένα. Σήμερα είναι σε θέση να εκφράσει τις καταστάσεις της σύγχρονης ζωής και ν’ αποδώσει, με ανανεωμένη τεχνική και λεξιλόγιο, τα ιδεώδη της εποχής του.

    Στα τέλη του 18 αιώνα, ο Εβαρίστ Παρνύ(1753-1814) και ο Αλφόνσος Ράμπ(1786-1829) πρωτοδημοσίευσαν ποιητικές συλλογές σε πεζό λόγο. Δημιουργός όμως του πεζοτράγουδου θεωρείται ο Αλοϊζιους Μπερτράν (1807-1841)με το βιβλίο του “Gaspard de la Nuit” που φέρνει σαν υπότιτλο «Φαντασία κατά τον τρόπο του Ρέμπραντ και Καλό» και που καθώρισε συνειδητά, αν όχι γενικά όλους τους κανόνες, τα πλαίσια όμως που πρέπει να κινείται το πεζοτράγουδο και που είναι: συντομία, ένταση, περιγραφικότης και ποικιλία.

    Ο Αλουϊζιους Μπερτράν, θέλησε να μιμηθεί με την πλαστικότητα του λόγου, τους χρωματισμούς και τις λεπτές αποχρώσεις της Τέχνης του Ρέμπραντ, ζωγραφίζοντας στις σύντομες ποιητικές πρόζες, εικόνες της ζωής ή της φαντασίας του. Ο St. Beuve τις χαρακτήρισε «σα μικρές μπαλάντες σε πεζό λόγο, όπου η στροφή και ο ακριβής στίχος μοιάζουν αρκετά με το ρυθμό μιας καντέσας»

    Οι 52 ποιητικές πρόζες που απαρτίζουν το μικρό αυτό βιβλίο είναι δουλεμένες αριστοτεχνικά και αποτελούν δείγμα απαράμιλλου ύφους. «Αυτές εμπνεύσαν στον Μπωντλαίρ τα πεζοτράγουδά του «Μικρά ποιήματα σε πρόζα». Στην αφιέρωση που είχε κάνει στον Arsene Houssaue είχε γράψει: Ξεφυλλίζοντας για εκατοστή τουλάχιστον φορά, τον διάσημο «Γκασπάρ της Νύχτας» του Αλ. Μπερτράν (ένα βιβλίο που το γνωρίζουμε εσύ κ’ εγώ και μερικοί φίλοι μας, δεν πρέπει να το αποκαλέσουμε δικαιωματικά διάσημο;) μου ήρθε η ιδέα να προσπαθήσω κάτι ανάλογο, και να το εφαρμόσω στην περιγραφή της μοντέρνας ζωής ή μάλλον μιας ζωής μοντέρνας και πιο αφηρημένης». Έτσι γεννήθηκαν τα μικρά αυτά αριστουργήματα του Μπωντλαίρ. Διαβάζοντάς τα ο Gustave Kahn, θα εμπνευστεί την ιδέα να συνδυάσει σ’ ένα βιβλίο, τη νέα αυτή μορφή της ποίησης με τον στίχο, που στάθηκε ένας σταθμός στην εφεύρεση και την εξάπλωση του ελεύτερου στίχου. Κορυφαίος, το ίδιο, είναι ο Ρεμπώ, με τις ποιητικές του πρόζες “ Illuminations”.

      Ο Maurice Chapelain, χαρακτήρισε μ’ αυτά τα λόγια τους τρεις κλασικούς του πεζού ποιητικού λόγου: «Ο Αλ. Μπερτράντ στάθηκε ο ζωγράφος του παρελθόντος, ο Μπωντλαίρ στις θολές λαμπυρίζουσες πτυχές της ψυχής του, προσδιόρισε την ανταύγεια του σήμερα. Ο Ρεμπώ είναι ο αιώνιος καθρέφτης. Μας φέρνει ανάκατα το τραγούδι του διαστήματος και τους ψιθυρισμούς του Χρόνου. Συχνά η φωνή του προφητεύει, η τέχνη του είναι μαγικής ουσίας. Πιστεύουμε πως είναι μοναδικό δείγμα, που κανείς το δίχως άλλο, δε θα φτάσει το λυρισμό του, τον πιο αγνό, που ονειρεύτηκε αυτός, να φτάσει για μας.» Πρέπει να αναφέρουμε και τον Λωτρεαμόν που οι αβυσσαλέοι οραματισμοί των «Τραγουδιών του Μαλντορόρ» μόνο με την ποιητική τούτη μορφή μπορούσαν να εκφραστούν τόσο δυναμικά, εκρηκτικά, απόλυτα.

    Ο J. K. Huysmanus, έδωσε για τον πεζό ποιητικό λόγο τον πιο κάτω ορισμό, που είναι χαρακτηριστικός: «Από όλες τις λογοτεχνικές μορφές, η ποιητική πρόζα είναι εκείνη που προτιμώ. Χωρισμένη από ένα μεγαλοφυή αλχημιστή του λόγου, πρέπει να περικλείσει σ’ ένα μικρό τόμο, απόλυτα, τη δύναμη του μυθιστορήματος, από όπου αφαιρεί τις αναλυτικές προεκτάσεις και τους πλεονασμούς….. Με μια λέξη, η ποιητική πρόζα αντιπροσωπεύει τη συγκεκριμένη ουσία, την πεμπτουσία της λογοτεχνίας, το κύριο έλεος της Τέχνης….».

    Σήμερα η ποιητική πρόζα καθώς και ο ελεύτερος στίχος είναι παγκόσμιες κατακτήσεις. Με αυτό εκφράζονται οι πιο αντιπροσωπευτικοί ποιητές δύο κιόλας αιώνων όλων των προοδευτικών ποιητικών σχολών.

    Στην ανθολογία μας προσπαθήσαμε ν’ αντιπροσωπευτούν όσο είναι δυνατό περισσότερες ποιητικές σχολές, που καλλιέργησαν την ποιητική πρόζα.

    Οι ποιητές της εκλογής μας δεν είναι όλοι διάσημοι και γνωστικοί έξω από τη Γαλλία, υπάρχουν εντούτοις ανάμεσά τους και δημιουργοί αξιόλογοι. Λείπουν αντίθετα άλλοι γνώριμοι, μα που δεν καλλιέργησαν το είδος αυτό της ποίησης.

    Είναι γνωστό πως υπάρχουν χίλιοι δυό συντελεστές, που επιδρούν στην καλή και αισθητική μετάφραση ενός ποιήματος. Δεν πρόκειται να τους αναφέρουμε εδώ. Πάντως, σ’ ένα από τους υποκειμενικούς αυτούς λόγους πρέπει ν’ αποδώσουμε και το γεγονός ότι, μερικών ποιητών, μετέφρασα περισσότερα από ένα ποίημα, δίχως τούτο να σημαίνει πως πρόκειται για μεγαλύτερους ποιητές από άλλους από τους οποίους μεταφράστηκαν ένα ή δύο μόνο.

     Πιστεύουμε πως προσφέρουμε ένα βοήθημα σε όσους ενδιαφέρει η ποίηση και δεν μπορούν να την χαρούν στο πρωτότυπο και ότι δίνουμε ένα μέσο για την καλύτερη κατανόηση των ποιητικών ρευμάτων της εποχής μας κυρίως. Στην «Ανθολογία της Γαλλικής ποιητικής πρόζας» υπάρχουν και μερικά ποιήματα σε ελεύτερο στίχο. Στην πραγματικότητα, ελεύτερος στίχος και ποιητική πρόζα είναι για την παλαιότερη κείνη εποχή σχεδόν το ίδιο πράγμα. Αρκεί να βάλουμε την πρόζα σε στίχους, για να έχουμε ένα ποίημα σ’ ελεύτερο στίχο ή να βάλουμε στη γραμμή ένα ποίημα σε ελεύτερο στίχο για να έχουμε μια ποιητική πρόζα.

     Η ποίηση βρίσκεται στην ουσία της εσωτερικής της δομής και όχι στο εξωτερικό περίβλημά της.

    Όσο ένα κοριτσάκι θα νανουρίζει την κούκλα του, όσο θα βρίσκουν ευχαρίστηση στα παραμύθια και στην «Ωραία του αποκοιμισμένου δάσους», όσο τ’ αγόρια θα ρίχνουν πλατιές πέτρες στο νερό των ποταμών, όσο θα φωνάζουν απλά Μαρία ή Γιάννη, όσο θα παίζουν «στο ζεστό χέρι» τις μπίλιες, στο μονόζυγο, στο κουτσό, όσο θα κρύβουν ξερά κουκιά στην πίπα της πρωτοχρονιάς και θα κάνουν τηγανίτες στα καρναβάλια, όσο τα μικρουλάκια θα προσπαθούν να βρούν στο πιάνο το σκοπό του Au Clair de la Lune, όσο θα λένε για την Ιζόλδη, τη Μανόν και τη Νανά…

                   ….Θ’ ακούεται το τραγούδι της Γαλλίας.

    Σταύρος Καρακάσης, σ. 11-13

• Evariste Parny (1753-1814)

   Τραγούδια της Μαδαγασκάρης

• Lamenais (1782-1854)

   Λόγια ενός πιστού

• Alphonse Rabbe(1786-1829)

   Ο Κένταυρος

• Aloysius Bertrand(1807-1841)

   Ένα Όνειρο

• Charles Baudelaire(1821-1867)

   Ένα Ημισφαίριο μεσ’ στα μαλλιά

• Stephane Mallarme(1842-1898)

   Η πίπα

• Charles Cros(1842-1888)

   Το Πλοίο-Πιάνο

• Comte de Lautreamont(Isidore Ducasse) (1846-1874)

   Τραγούδια του Μαλντορόρ

• J. K. Huysmans (1848-1907)

   Η καπνιστή ρέγγα

• Arthur Rimbaud (1854-1891)

   Σ’ ένα λόγο

• Remy de Gourmont (1858-1915)

   Λιτανείες του Ρόδου

• Jules Laforgue (1860-1887)

   Μούχρωμα

• Saint-Pol-Roux (1861-1940)

   Πουλιά

• Jules Renard (1864-1910)

   Ο Κύκνος

• Ephraim Mikhail (1866-1890)

   Το αυλάκι

• Robert de la Vaissiere (1866-1890)

   Η καταγωγή της μουσικής

• Paul Claudel (1868-1955)

   Ο Αδιάφθορος

• Andre Gide (1869-1951)

   Les Nouritures Terrestres 1897

• Pierre Louys (1870-1925)

   Το συμβολικό δαχτυλίδι

• Paul Valery (1871-1945)

   Όπως στην όχθη της θάλασσας

• Paul Fort (1872-1960)

   Ο κύκλος γύρω από τον κόσμο

• Marcel Proust (1873-1922)

   Tuileries

• Max Jacob (1876-1944)

   Νυχτερινό των οικογενειακών δισταγμών

• O. V. Del. Milosz (1877-1939)

   Ψαλμός του βασιλιά της ομορφιάς

• Victor Segalen (1878-1919)

   Με την αιχμή του σπαθιού

• Guillaume Apollinaire (1880-1918)

   Η όμορφη κοκκινομαλούσα

• Jules Romains (1885-)

   …Γίνου θεός όπου βρίσκουμαι

• Pierre Jean Jouve (1887-)

   Εξομολόγηση

• Saint John Perse (1889)

   Και σεις θάλασσες…

• Blaise Cendrars (1887-1961)

   Αντιθέσεις

• Jules Tellier (1863-1889)

   Νυχτερινό

• Jean Cocteau (1892-1963)

   Το μυστικό του γαλάζιου

• Pierre Reverdy (1889-1960)

   Οι λευκές ερημιές της αθανασίας της ψυχής

• Pierre Mac Orlan (1889-)

   Λυρικές εικόνες

• Paul Eluard (1895-1952)

   Η Ντάμα καρώ

• Francis Carco (1896-1958)

   Χορός 

• Tristan Tzara (1896-)

   Το σημείο της ζωής

• Louis Aragon (1896-)

   Πρόζα της Αγίας Αικατερίνης

• Andre Breton (1896-1966)

   Στο δρόμο του Σαν Ρομάνο

• Antonin Artaud (1896-1948)

   Είναι πως κάποια μέρα

• Philippe Soupault (1897-)

   Ενωμένα τα χέρια

• Henri Michaux (1899-)

   Αγάπες

• Francis Ponge (1899)

   Ο περίπατος στα θερμοκήπιά μας

• Robert Desnos (1900-1945)

   Ποιήματα στη μυστηριακή

• Jacques Prevert (1900-)

   Επίσκεψη στο μουσείο

• Rene Char (1907-)

   Οι Εφευρέτες

• Marcel Bealu (1908-)

   Η γυάλα

• Jean Grojean (1912-)

   Καιρός

• Pierre Seghers (1906)

   Η PIPE-LINE της Βασσόρας

• Jean Bouhier (1912)

   Εκλογή

• Pierre Boujut (1913)

   Ποιο κύμα μου είπε…

• Jacques Charpier (1926-)

   Το πρώτο σκαλί

• Charles Dobzynsky (1929)

   Ο πραματευτής των μύθων

    Μα προπαντός, φίλοι μου, όποιες και να είναι οι περιπέτειες του απέραντου ποιμνίου, οι καταστροφές των ηπείρων, τα τερατώδικα άδηλα πεπρωμένα της ιστορίας, προπαντός, όποιες κι αν είναι οι απρόβλεπτες μεταμορφώσεις μιας ανθρωπότητας που κατέχεται από τα θαύματα του πνεύματός της, στις απέραντες συνέπειες της τεράστιας παρτίδας σκακιού που θα δώσει το κλειδί του μέλλοντος, όποια και αν είναι η ανάπτυξη αυτών που εγκυμονεί και η αρχινημένη αποκάλυψη, ω φίλοι μου, προ παντός όσο θ’ ανυψώνεται η διπλή αρμονία στα θαυμαστά αντιφωνάρια, που με δύο ονόματα, λέγει ολόκληρο λαό, και είναι η Ζαν ντ’ Άρκ και η Φαμπιέν, να είστε βέβαιοι πως θα τ’ ακούσουν….

                   ….Γιατί είναι το τραγούδι της Γαλλίας.

(“Le Nouveau Creve-Coeur” 1948)

     Ας είναι καρπερό και μαλακό, το χώμα της Γαλλίας που θα τους σκεπάσει.

Φίλοι Γάλλοι, είμεθα της υμετέρας Ευρωπαϊκής Δημοκρατικής Παιδείας και Ελευθερίας σας μαθητές.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς, Σάββατο 14/11/2015

Υ. Γ.

Στις ειδήσεις, έμαθα και τον ξαφνικό θάνατο του Πειραιώτη συγγραφέα, στιχουργού, πολιτικού, δημοσιογράφου Γιάννη Κακουλίδη (Πειραιάς 1946-14/11/2015). Είχα την τιμή και την χαρά, να μου παρουσιάσει δύο βιβλία μου για τον Πειραιά, σε αίθουσες στον Πειραιά. Ήταν ένας ευγενής άνθρωπος, με μεγάλο χιούμορ, αρκετό σαρκασμό, απέραντη αγάπη για την γενέθλια πόλη του, ευαίσθητος και ρομαντικός, με μεγάλη παιδεία και ακόμα μεγαλύτερο δημοκρατικό φρόνημα. Πολιτικό ον από τα σπάνια που θα συναντούσες. Πολύ καλός συγγραφέας και στιχουργός, εξαίρετη δημοσιογραφική πένα, σπινθηροβόλο πνεύμα, κάναμε αρκετές συζητήσεις μετά την πρώτη μας συνάντηση της παρουσίασης του βιβλίου μου «Πειραικό Πανόραμα» στην κατάμεστη αίθουσα της Δημοτικής Πινακοθήκης Πειραιά. Ερχόταν τακτικά στον Πειραιά, μια και εδώ βρίσκονταν το πατρικό του σπίτι, είχε συγγενείς και κατέβαινε στην πόλη μας γεμάτος αναμνήσεις. Άλλο ένα παιδί της πόλης του Πειραιά, έφυγε από κοντά μας, που την τίμησε με την παρουσία του, τα γραπτά του, τα λόγια και τις αναμνήσεις του.

Ας είναι γονιμοποιό το χώμα που θα τον σκεπάσει.

ΑΡΜΟΝΙΑ-ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1932-2009

ΝΑΝΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ-ΧΑΡΒΑΛΙΑ

ΑΡΜΟΝΙΑ, Πειραιάς 1949

    Η ποιητική συλλογή της Πειραιώτισσας δημοσιογράφου και ποιήτριας Νανάς Γ. Χαρβαλιά,(Πειραιάς 1924-) εκδόθηκε το 1949 στον Πειραιά, σε δύο δεκαεξασέλιδα (32 σελίδες) και οι διαστάσεις του μεγάλου σχήματος άδετου βιβλίου είναι 17,5Χ25, τυπώθηκε όπως αναγράφεται στον κολωφόνα στα τυπογραφεία «ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΟΣ» σε καλλιτεχνική επιμέλεια Μήτσου Βερύκιου και Αντώνη Τσολάκη, το βιβλίο στην εποχή που το αγόρασα από βιβλιοπαλαιοπωλείο, κόστιζε 1300 παλιές δραχμές.

Αν θυμάμαι καλά, το ξανασυνάντησα στους καταλόγους της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος εδώ και χρόνια, το αναφέρω αυτό για τον εξής λόγο. Το 2010, από τις γνωστές εκδόσεις Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος στην Αθήνα, επανακυκλοφόρησε η συλλογή της «ΑΡΜΟΝΙΑ»-Ποιήματα 1932-2009 σ. 104, συμπληρωμένη με καινούργια ποιήματα της Πειραιώτισσας ποιήτριας, μέχρι 9/2/2009. Η δεύτερη αυτή συμπληρωμένη έκδοση, αποτελείται από ένα προσωπικό κείμενο της Νανάς Καραγιάννη-Χαρβαλιά «Αντί Προλόγου», σ.7-9, το κύριο σώμα της ποιητικής της εμφάνισης, σ.11-95, και ένα κείμενο «Αντί Επιλόγου»-«Στάλκερ» στη «Ζώνη των Επιθυμιών», της γνωστής συγγραφέως και βιβλιοκριτικού Ελένης Γκίκα. Στο προλογικό κείμενο της ίδιας της ποιήτριας, αναφέρονται τα εξής μεταξύ άλλων:

«Και μ’ αυτές τις γλυκές αναμνήσεις, την τόσο σκληρή εκείνη περίοδο, έχω φτιάξει στίχους για τη γιαγιά μου. Έτσι ήλθε το μοναδικό ξύπνημα με τη μικρή συλλογή «Αρμονία» το 1947! Αλλά μαζί με την ποίηση, ένοιωθα πάντα την ανάγκη να γράφω «Χρονογραφήματα». Όμως η ζωή πήρε το δρόμο του επαγγελματισμού στη δημοσιογραφία…». Η Νανά Καραγιάννη-Χαρβαλιά, μας δίνει την πληροφορία ότι η συλλογή εκδόθηκε το 1947, αυτό σημαίνει ότι η ποιήτρια ή δεν θυμάται σωστά την ημερομηνία έκδοσης της συλλογής, ή ότι υπάρχει κάποιο τυπογραφικό λάθος στην χρονιά της έκδοσης, στην δεύτερη συμπληρωμένη έκδοση-ή ότι η συλλογή που συνάντησα στις βιβλιοθήκες και αγόρασα από παλαιοβιβλιοπωλείο είναι επανέκδοση της πρώτης έκδοσης-πράγμα μάλλον αδύνατον, μια και οι πληροφορίες για την συλλογή, επαληθεύουν ως χρόνο έκδοσης το 1949, δύο χρόνια μετά την χρονιά που αναφέρει η συγγραφέας. Αυτά για μερικά «τεχνικά προβληματάκια», όσον αφορά την χρονιά της έκδοσης. Από τον ίδιο εκδοτικό οίκο, κυκλοφόρησε επίσης το βιβλίο «Οι δυό μας» του Μιχάλη Καραγιάννη και της Νανάς Χαρβαλιά το 2014.

    Καθώς κάνουμε αντιπαραβολή των δύο βιβλίων, παρατηρούμε τα εξής: Τα ποιήματα της πρώτης έκδοσης, συμπεριλαμβάνονται όλα και στην δεύτερη έκδοση

σ.11 έως 43 από το ποίημα «ΑΡΜΟΝΙΑ» μέχρι το ποίημα «ΤΗ ΝΥΧΤΑ ΤΟΥΤΗ ΘΕΕ!». Υπάρχουν ελάχιστες γλωσσικές διαφορές σε ορισμένα από τα 21 ποιήματα της πρώτης συλλογής, ακόμα, δεν αναφέρεται στο τέλος κάθε ποιήματος ο τόπος και η χρονολογία γραφής του, επίσης, στις σελίδες που παρατίθενται η πρώτη συλλογή, δημοσιεύονται και τα εξής ποιήματα που δεν συμπεριλαμβάνονται στην πρώτη:

«Καλοκαιριάτικο Βράδυ»(Βουρκάρι 1932)σ.12, «Όνειρα»(Πειραιάς 1935) σ.13, «Απόβραδο»(1936) σ.14, «Μελαγχολικό»(1937) σ.15, «Προσμονή(1941) σ.16, «Ευχή»(Δεκέμβρης του 1942) σ. 23, «Λύπη»(Οκτώβρης 1945) σ.39. Σύνολο ποιημάτων 7, ανεβάζοντας την συλλογή «Αρμονία» της δεύτερης έκδοσης σε 28. Και ακολουθούν οι τίτλοι 45 νέων ποιημάτων ανεβάζοντας το σύνολο των ποιημάτων της δεύτερης συλλογικής σε 73 ποιητικές μονάδες στο χρονικό διάστημα 1932-2009.

    Στο ανθολογία του «Ελληνίδες ποιήτριες» Αθήνα 1936, ο Δημήτρης Λαμπίκης αναφέρει: «Νεαρή ποιήτρια από τον Πειραιά, κόρη του Διευθυντή της Πειραίκής εφημερίδας «Χρονογράφος» Γ. Χαρβαλιά. Πρωτοφάνηκε στα γράμματα με ποιήματά της στο περιοδικό «Ξεκίνημα». Καταγίνεται με αγάπη τόσο στην ποίηση όσο και στην πρόζα». Δημοσιεύεται επίσης, το ποίημά της «Στο Δείλι», σ.112.

    Ο Πειραιώτης ποιητής, δοκιμιογράφος και βιβλιοκριτικός Στέλιος Γεράνης που υπογράφει το λήμμα της εγκυκλοπαίδειας της «Λογοτεχνίας των Ελλήνων», τόμος 12^ος σ. 764, αναφέρει για την ποιήτρια: Χαρβαλιά-Καραγιάννη Νανά ποιήτρια και δημοσιογράφος. Γεννήθηκε στον Πειραιά και είναι γόνος παλιάς δημοσιογραφικής οικογένειας εκδοτών μιας από τις αρχαιότερες ημερήσιες εφημερίδες του Πειραιά, του «Χρονογράφου». Παρακολούθησε δύο χρόνια οικονομικές επιστήμες και νομικά στο πανεπιστήμιο Αθηνών και συμπλήρωσε στην Αγγλία, επί μια δεκαετία, ένα κύκλο κοινωνιολογικών σπουδών, για να την προσελκύσει, τελικά, η δημοσιογραφία και να αναπτύξει αξιοσημείωτη δραστηριότητα, με συνεργασίες σε πολλές αθηναϊκές εφημερίδες και στο ραδιοφωνικό σταθμό Αθηνών. Τα πρώτα όμως δημοσιογραφικά και λογοτεχνικά βήματα τα έκαμε από την εφημερίδα του πατέρα της, τον «Χρονογράφο», και το 1949 κυκλοφόρησε την ποιητική της συλλογή «Αρμονία». Από το 1963 είναι εκδότρια της ημερήσιας εφημερίδας «Πειραίκά Νέα».

    Ο νεότερος ιστορικός της πόλης συγγραφέας Γιάννης Ε. Χατζημανωλάκης, στο μελέτημά του «Χρονικό της Πειραϊκής Πνευματικής Ζωής»(1835-1973), Πειραιάς 1973, στην σελίδα 168, την αναφέρει ονομαστικά, «Ακόμη, πολλοί άλλοι Πειραιώτες, μας έδωσαν «δείγματα γραφής»στον ποιητικό λόγο… η Στέλλα Κοντογιώργου(«Κισσανθοί», 1971), ο Τάσος Σιδέρης(«Τελευταίο κύκλωμα», 1965), η Νανά Χαρβαλιά-Καραγιάννη («Αρμονία», 1949)….

    Όπως βλέπουμε από τις τρις αυτές ενδεικτικές πληροφοριακές αναφορές, η ποιητική συλλογή «Αρμονία» εκδόθηκε το 1949.

    Ποίηση παραδοσιακή μιας άλλης ατμόσφαιρας, που άλλες φορές στηρίζεται στην ομοιοκαταληξία του δεκαπεντασύλλαβου και άλλοτε όχι, έντονα ιδιοσυγκρασιακή, με εικόνες μια άλλης εποχής και ρυθμούς ζωής τελείως διαφορετικούς από τους δικούς μας, ενός γυναικείου ερωτισμού ήρεμου, γαλήνιου και σταθερού, ποίηση  γραμμένη σε μια κρίσιμη ιστορικά ελληνική περίοδο, η ποίηση της Νανάς Καραγιάννη-Χαρβαλιά, θυμίζει εκείνα τα παλιά σκονισμένα άλμπουμ με παλιές φωτογραφίες και μνήμες ενός άλλου χρόνου, με εικόνες γυναικείας ευαισθησίας που δεν συναντάμε πια, με έναν λόγο κάπως ξηρό, αντιλυρικό που εκφράζει όμως την συγκρατημένης της μελαγχολία, φωτογραφίζει την ατομική της εσωτερική αναζήτηση του ιδανικού συντρόφου, του αιώνιου εραστή, συζύγου και συντρόφου, σε μια γλώσσα απλή και κάπως ιδιότυπη, χωρίς ρυθμό ή μουσικότητα, αλλά σαφή στις εννοιολογικές της προθέσεις, λέξεις που αποτυπώνουν την εσωτερική της αναζήτηση, την απουσία ενός έρωτα, που ακόμα δεν έχει βάλει τα θεμέλιά του, δεν έχει μετατραπεί ακόμα σε δημιουργική φωτιά ζωής, σε ανάπλαση της γυναικείας της πρόθεσης να αγαπηθεί. Ορισμένες φορές το ποίημα συνεχίζεται και μετά την ολοκλήρωση του νοήματός μάλλον άσκοπα, άλλες πάλι, το ποίημα κλείνει απότομα χωρίς τις κατάλληλες λέξεις που θα το ολοκλήρωναν, χωρίς τις εικόνες που θα το συμπληρώσουν, χωρίς τις ποιητικές λέξεις κλειδιά, που θα τειχίσουν το γυναικείο συναίσθημα  μέσα στον ονειρικό συμβολισμό του. Λέξεις κοφτές, στεγνές, αποφλοιωμένες που θυμίζουν γυναικεία ημερολόγια με κιτρινισμένες σελίδες και ξεραμένα φύλλα από τριαντάφυλλα στις σελίδες τους, που μας αναπλάθουν σταθερούς εφηβικούς έρωτες και αιώνιες αγάπες, κορασίδων που κράτησαν την παρθενία και την αρετή τους και μετά την συζυγία τους.

    Η πρώτη αυτή ποιητική συλλογή της Πειραιώτισσας ποιήτριας Νανάς Καραγιάννη Χαρβαλιά, έκλεισε τον χρονικό της κύκλο, η ένταξή της και η συμπλήρωσή της με νέες ποιητικές μονάδες στην δεύτερη επανέκδοσή της και τα νέα, μεταγενέστερα ποιήματα με τα οποία ολοκληρώνουν την ποιητική της παρουσία, δίνουν στον ποιητικό λόγο της Χαρβαλιά μια σύγχρονη ανάσα πνοής, μια βεβαιότητα ότι ο ποιητικός της κόσμος συνεχίζει να είναι ακόμα παρών, ζωντανός μέσα σε αντιποιητικούς καιρούς, να μας ιστορεί την ατομική της περιπέτεια που συνεχίζει να σφραγίζει τα Πειραϊκά γράμματα.

    Το ποίημα της «ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ» που γράφτηκε το Μάη του 1955, έξι χρόνια δηλαδή μετά την πρώτη της εκδοτική παρουσία, δεν μας υποδηλώνει μόνο ότι ο τίτλος του φανερώνει με σαφήνεια, αλλά, και την στροφή στην ποιητική της θεματολογία. Από εδώ και πέρα, η θεματολογία του ποιητικού της λόγου, δεν θα μείνει μόνο μέσα στον στενό κύκλο της γυναικείας ερωτικής συναισθηματικής, δεν θα απεικονίζει τα αγαθά αισθήματα μιας παιδούλας προς την γιαγιά της, αλλά θα επεκταθεί και σε χώρους κοινωνικούς, σε καταστάσεις και βιώματα πολιτικά μεταγενέστερων εποχών, που έζησε βασανιστικά η ποιήτρια.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Περπατούσα χαμένη μες στους ανθρώπους

Όλους αυτούς που μείνανε για μένα ξένοι

Ανθρώπους φερμένους από χίλιους τόπους

Κι εγώ περπατούσα χαμένη!

--

Δεν θυμάμαι ποιους είδα με πόσους κόπους

Έψαξα να βρω κάτι, κάπου μια γωνιά κρυμμένη

Μακριά απ’ όλους αυτούς τους ανθρώπους

Να μην περπατάω χαμένη;

--

Ποια μαγική στιγμή, ποια θεϊκή ώρα

Βρήκα τον τόπο που οι άλλοι ούτε τον είδαν,

ούτε τον λένε

Να, εδώ ερχόμουνα εγώ, σ’ αυτή τη χώρα!

Που είναι δικά μου όλα, και με ξέρουν και με θένε!

    Μια επιστροφή κάπως άβολη για την ποιήτρια σε ένα χώρο που δεν είναι ποια οικείος για εκείνη, που δεν έχει πλέον τις εικόνες και τις παραστάσεις που σαν νέα βίωσε, μια ατμόσφαιρα κοινωνικής μοναξιάς τυλίγει τον νέο ποιητικό της λόγο, ένα συγκρατημένο αίσθημα πίκρας για κάτι που χάθηκε και έζησε παλιότερα, μια θλίψη και μια ψευδαίσθηση συνοδοιπορίας μέσα στην ανωνυμία του ανθρώπινου πλήθους.

Η τραυματισμένη της ευαισθησία εξακολουθεί να εικονογραφεί τον αιώνιο ερωτικό της πόθο για εκείνον, για να βαδίσουν μαζί τον ίδιο δρόμο του ονείρου, να περπατήσουν στις καρδιάς τα μονοπάτια αμίλητοι και θαμπωμένοι από ευτυχία. Η ποίησή της εμπλουτίζεται με εικόνες από το «γαλανό νησί/ με τα λογιών-λογιώνε τ’ άνθια του/τις πικροδάφνες και τις λυγαριές…» την νήσο Τζια που γράφει τέσσερα χρόνια μετά, στις 28/7/1960, που ανάσαινε τα δροσερά καλοκαίρια του, με τις «αυγούλες και τα δειλινά», και τον παππά της κάτασπρης εκκλησιάς με τα «ξεθωριασμένα τ’ άμφια». Εικόνες ελληνικής καλοκαιρινής μαγείας που συναντάμε σταθερά εδώ και αιώνες καθώς επισκεπτόμαστε τα Κυκλαδικά νησιά, αυτά τα μικρά ρουμπίνια αιγαιοπελαγίτικης ζωής υφασμένα πάνω στο θαλάσσιο φωτόλουστο πέπλο του Αιγαιοπελαγίτικου πελάγους. Αλλά και η πόλη του Πειραιά, συμβολίζεται σαν ένα μικρό, λεύτερο και αδάμαστο πουλί, σαν ένας μικρός ανθός, σαν φυσικό στοιχείο, σαν αίσθηση μιας πανάρχαιας αρμονίας. Ο Πειραιάς αισθηματοποιείται στην ποίησή της με λέξεις και εικόνες έντονα λυρικές, καθαρά ποιητικές, λέξεις αισιόδοξες και ελπιδοφόρες.

ΠΕΙΡΑΙΑΣ

Πειραιάς ένα μικρό πουλί

Πετάει ελεύτερο πολύ

Και με καλεί και σας καλεί

Στη θάλασσα ν’ ακολουθούμε το φεγγάρι!

--

Πειραιάς ένας ανθός γλυκός

Και δουλεμένος με το φως

Όλοι-κανένας μας κακός-

Θα πάρουμε απ’ τον ουρανό τη χάρη!

--

Πειραιάς μ’ αγέρα και βροχή

Όλοι μαζί και μοναχοί

Την πελεκάμε την ψυχή

Κι ο ήλιος τη γυαλίζει λαξεμένη!

--

Πειραιάς ένα μικρό πουλί

Καράβια βάρκες και γιαλοί

Εμείς εσείς κι άλλοι πολλοί

Ελάτε να βρεθούμε αγκαλιασμένοι!

     Το Πειραϊκό τοπίο γίνεται προσκλητήριο συναδέλφωσης, κάλεσμα για επανεύρεση της ανθρώπινης ταυτότητας του καθενός μας, γίνεται ένα μικρό πουλί που πετά ελεύθερο και μοναχό, μακριά από τις ξόβεργες της ανθρώπινης καθημερινότητας που το φυλακίζουν.

    Η χουντική περίοδος της 21^ης Απριλίου, καταγράφεται με δύο χαριτωμένα ποιήματα σε ένα ύφος που θυμίζει κάπως, την σατιρική πένα του «Μποστ», ποιήματα γρήγορων ρυθμών ανάλαφρης αλλά όχι στείρας αντιπολιτευτικής διάθεσης. Ένας  ποιητικός λόγος που φανερώνει με εύθυμη επιφανειακή διάθεση, την πολιτική φθορά και την κοινωνική παρακμή της εποχής εκείνης και την ελπίδα λύτρωσης από το τυραννικό καθεστώς.

21 Απρίλη 1967: Χούντα

Μια νύχτα που τα πίναμε

στο κέντρο του Σιδέρη

Κι ακούγαμε τα ποιήματα

από τον «Φώτο Αστέρη»

--

Μια νύχτα που αναπάντεχα

τη ζήσαμε εμείς πρώτοι

το θλιβερό ξημέρωμα

μας ήρθε η 21^η!

--

Είπα τη νύχτα εκείνηνε

στον Τάσο και τον Χρήστο

και στον Μιχάλη με καημό

«το ιδανικό μας σβήστ’ το!»

--

Και τότε έκανα τάμα εγώ

τις νύχτες στο σκοτάδι

Να ‘ρθει μια μέρα σαν κι αυτή

να βγούμε από τον Άδη.

    Ας μην λησμονούμε ότι όπως αβίαστα μετά από χρόνια μας αποκαλύπτει η Πειραιώτισσα ποιήτρια και δημοσιογράφος στον πρόλογο του βιβλίου της:

«Η «Χούντα» μας μαύρισε τις μέρες μας, όταν από μια «σπείρα» του τότε Υπουργείου Ναυτιλίας, σερνόμουν εφτά φορές στα δικαστήρια ή τα νοσοκομεία(που με «έκρυβε» η Ένωση Συντακτών) για να μην πάω φυλακή και βασανιστώ.

    Αργότερα, τις πολύ δύσκολες στιγμές της υγείας του συντρόφου μου, του Μιχάλη Καραγιάννη, τα ποιήματά μου δείχνουν άλλοτε ότι έχω ζήσει αυτές τις κρίσιμες ώρες, άλλοτε ζωγραφίζουν την ευτυχία να έχω περάσει τη ζωή μου μαζί του με βαθιά αγάπη και τελικά με ελπίδες για έναν αυριανό καλλιτεχνικό κόσμο!», σ.9

    Παραθέτω και το δεύτερο ποίημά της, που μας φανερώνει και το πολιτικό στίγμα της ποίησής της.

1974: Πέθανε η Χούντα!

Σαν τι να γράψω, τι να πω

και τι να μαρτυρήσω

να γονατίσω στο Θεό

που μ’ άφησε να ζήσω!

--

Να ζήσω ετούτη τη στιγμή

«χρυσή στην Ιστορία»

Κι έλεγα «βάστηξε καρδιά

για την ελευθερία!».

    Η πολιτική της ματιά φαίνεται και στο ποίημα «Ζούμε χωρίς ελπίδα(Βλέποντας την πόλη της Γάζας)», σ. 94. Τα τρία ποιήματα των σελίδων 68 έως 70, που τα δύο έχουν τον ίδιο τίτλο «Νοσοκομείο» και το τρίτο συγγενικό «Αναμονή στο Νοσοκομείο», αναφέρονται στην περιπέτεια της υγείας του συντρόφου της, αλλά και εκείνα που γράφτηκαν στο Νοσοκομείο το Νοέμβρη του 1998 και το 1985. Σε μεταγενέστερους στίχους μνημονεύει τον αδερφό της «Του αδελφού μου του Ανάργυρου», σ. 78.

    Γενικά, χωρίς να ξεφύγει ο ποιητικός της λόγος από τον κύριο στόχο του, που είναι να εκφράσει τον βαθύ της έρωτα και την αληθινή της αγάπη για τον σύντροφο της ζωής της που πάνω από πενήντα χρόνια στέκεται δίπλα του και δίπλα της: «Αυτό που θέλω βαθιά να σημειώσω είναι η αλλαγή του βίου μου, όταν από τον Οκτώβρη του ’57 μέχρι σήμερα, ζω με τον άνθρωπο που γέμισε τη ζωή μου.», σ. 9, η αισιόδοξη ματιά της για την ζωή, τώρα, που τα σβησμένα του βίου της κεριά πληθαίνουν με μεγάλη ταχύτητα, δεν παύει να ελπίζει και να αισιοδοξεί για έναν καλύτερο κόσμο, που τον ατενίζει ελεύθερη και γυμνή από κάθε μνημονική αναστολή.

ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Γαλάζιες θάλασσες απλώνονται

μπροστά στα μάτια μου

Δεν ξέρω ως που φτάνουν οι ελπίδες μου

Να βρω λιμάνι.

Οι πειρατές λεηλατούν

τις εύθραυστες προσπάθειες της ψυχής μου

να φτάσει εκεί απαλλαγμένη

από τα μικρόβια του σήμερα!

--

Γαλάζιες θάλασσες νυχτήμερα στοχεύω

Κι ονειρεύομαι να δραπετεύσει

Φτερουγίζοντας το πνεύμα μου!

Ποιος θα μου πει που υπάρχουν

Πηγαίοι καταρράχτες

Για να ξεπλύνουν τις αντάρες

της οργής απ’ τη καρδιά μου!

Ποιος θα μπορέσει να γδύσει το είναι μου

Και να μείνω ολόγυμνη σ’ ένα καινούργιο κόσμο

                                                            9.2.2009

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πρώτη γραφή σήμερα, Κυριακή, 8 Νοεμβρίου 2015

Πειραιάς 8/11/2015

Υ. Γ. Κάποτε ο πολιτικός Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο επονομαζόμενος και Εθνάρχης είχε πει μια σοφή κουβέντα: «Υπάρχουν πράγματα στην πολιτική που γίνονται και δεν λέγονται, και υπάρχουν πράγματα που λέγονται και δεν γίνονται», Αν και οι νέοι μας κυβερνήτες ακολουθούσαν αυτήν την πρακτική, θα ήταν καλύτερα τα πράγματα.

Δηλαδή, το θέμα είναι αν ήταν εθνοκάθαρση ή γενοκτονία η σφαγή και ο ξεριζωμός του Ποντιακού Ελληνισμού; Όπως και να συμφωνήσουμε να την ονομάσουμε, δεν ήταν σφαγή ελλήνων και ελληνόφωνου κόσμου; την περίοδο εκείνη του μεσοπολέμου των πολεμικών συγκρούσεων και των παγκόσμιων εθνικών διαφορών;

Ο ιστορικός, συγγραφέας και καθηγητής κυρός Πολυχρόνης Ενεπεκίδης(12/6/1917-12/10/2014), στα βιβλία και στις μελέτες του για την κρίσιμη ιστορικά εκείνη περίοδο1908-1919 μιλά για Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού.

Και για να είμαστε και σύγχρονοι με τους νέους αριστερούς καιρούς, τι έλεγε ο μεγάλος τιμονιέρης, ο κόκκινος σύντροφος Μάο; «Άσπρη γάτα μαύρη γάτα, τι σημασία έχει, αρκεί να πιάνει τα ποντίκια» Ιστορικό συμπέρασμα, ότι το ποντιακό ζήτημα, είναι η σφαγή και ο διωγμός, ή κάνω λάθος;

KIMON FRIAR-THE NATIVITY

Kimon  Friar

The Nativity

with 6 coloured paintings by Georges Rouault

ΚΙΜΩΝ ΦΡΑΙΕΡ

Η Γέννηση

με 6 έγχρωμους πίνακες του Ζώρζ Ρουώ

μετάφραση Νίκος Καζαντζάκης, εκδόσεις Πλειάς 1974

        “ The Kimon Friar Lectures in Modern Greek Art and Letters were established in honor of one of the pre-eminent Greek-American personalities of the 20^th century.

Born in Asia Minor on 18 November 1911, Friar was takes to the United States at an early age, and he made his marks there as a poet, anthologist, editor, and teacher. His anthology in collaboration with John Malcolm Brinnin, Modern Poetry: British and American  had been used at more than 300 colleges and universities and helped set the canon of 20 th century literature in English. As director of the Poetry Center in New York City, producer of numerous avant garde plays, and through his radio broadcast on various themes, he was able to influence the taste of a whole generation on American readers and writers.

    Friar first came to Greece in 1946 and introduced himself to the thriving literary community in Athens. He discovered that the same methods he used to promote poetry in the Unite State could be used here…..

    His distinguished contribution to the world of letters were recognized by numerous honors and awards in Greece and the United States. He died on May 25, 1993”.    

    Έχω αναφερθεί αρκετές φορές, στα διάφορα δημοσιευμένα κείμενα στα περιοδικά και στο μπλοκ μου, για τον δάσκαλο, ποιητή, μεταφραστή, θεωρητικό του ποιητικού αγγλικού και ελληνικού λόγου, ανθολόγο Κίμων Φράϊερ, θαυμαστή και λάτρη του έργου του Νίκου Καζαντζάκη, αλλά και πολλών άλλων παλαιότερων και σύγχρονων ελλήνων ποιητών,-μια που πολλούς από αυτούς, τους γνώρισε και προσωπικά μετά την εγκατάστασή του (1945) μόνιμα στην χώρα μας-και την φιλική σχέση μου μαζί του, από την εποχή που ο Κίμων Φράιερ έμενε στο μικρό του διαμέρισμα, το διαμέρισμα των ποιητών και των ποιητριών, την ζεστή αυτή ποιητική φωλιά των νέων διανοουμένων και καλλιτεχνών για αρκετά χρόνια, που οι τοίχοι του καθώς ανέβαινες τις σκάλες, ήσαν γεμάτες φωτογραφίες ποιητών και ποιητριών, νέων και παλιότερων φωνών που σε χαιρέτιζαν και σε κατευόδωναν, ποιητικές φωνές που ο ποιητικός τους αχός συνεχίζονταν και έξω στους πέριξ δρόμους, το σπίτι της οδού Καλλιδρομίου 10 και Ιπποκράτους αριστερά στην Αθήνα, αλλά και μεταγενέστερα, όταν μετακομίσαμε στο καινούργιο ενοικιαζόμενο διαμέρισμα , στην οδό Παναγή Τσαλδάρη 15 στον Χολαργό-μετά την πλημμύρα του υπόγειου της οδού Καλλιδρομίου και δυστυχώς, την καταστροφή ενός μεγάλου υλικού από πρώτες εκδόσεις ποιητικών συλλογών, εφημερίδων της εποχής και πολλών μα πάρα πολλών λογοτεχνικών ξένων και ελληνικών περιοδικών. Με την ευκαιρία, γράφω, ότι ένα μεγάλο μέρος του υλικού αυτού από ελληνικά λογοτεχνικά περιοδικά, έμειναν πίσω, στην οδό Καλλιδρομίου, μετά την μετακόμιση, και από ότι μάθαμε αργότερα, πετάχτηκαν στα σκουπίδια. Υπάρχει σχετικό κείμενο του κριτικού και θεατράνθρωπου Κώστα Γεωργουσόπουλου στην εφημερίδα «Τα Νέα» της Πέμπτης 25/4/2002 με τον τίτλο «Μια ακόμα ντροπή», που του έδωσα τις σχετικές πληροφορίες, ζητώντας του να μην αναφέρει το όνομά μου, όπως με μεγάλη ευγένεια μου ζήτησε, από σεμνότητα, γιατί το θέμα δεν ήμουν εγώ, αλλά το αρχείο. Δυστυχώς η αρρώστια του Κίμωνα, δεν μας επέτρεψε να ενδιαφερθούμε για αυτό το μεγάλο και σκόρπιο υλικό, ούτε και ο Κίμων θυμάμαι ενδιαφερόταν όσες φορές το συζητούσα μαζί του καθώς πήγαινα στο παλαιό σπίτι και έφερνα πράγματα που μου ζητούσε. Το άτομο Κίμων Φράϊερ-τουλάχιστον για μένα-είχε μεγαλύτερη σημασία και η συντροφιά και η φροντίδα του, παρά η διάσωση ενός υλικού, που ούτως ή άλλως, χρειάζονταν χρήματα, χέρια και χώρο, για να μπορούν να ταξινομηθούν και φυλαχθούν.(Η κυρία Ανθούλα από τον Κορυδαλλό μας καθάριζε το σπίτι και μαγείρευε ενίοτε).  Ευτυχώς, με δική μου πρωτοβουλία,-μετά την επέμβασή που πραγματοποίησε σε νοσοκομείο της Αμερικής-ένα μέρος του αρχείου του και της βιβλιοθήκης του, πουλήθηκε από τον ίδιο σε ατζέντη του στην Αμερική, και δόθηκε σε ελληνοαμερικανικό ίδρυμα, νομίζω στη Νέα Υόρκη. Ένα άλλο μέρος του αρχείου, χαρίστηκε στο Αμερικάνικο Κολλέγιο Αθηνών, όπου υπάρχει από όσο γνωρίζω, και αίθουσα προς τιμή του. Στο εμπόριο, βρήκα και δύο τόμους που εκδόθηκαν προς τιμή του, από το Αμερικάνικο Κολλέγιο Αθηνών-The Deree College Library-το 2003. Τα: “Masks of The Poet” by Kimon Friar and James Merrill και “The Stone of Medusa” by Kimon Friar and With an Afterword and Exhibition Notes by Matthew Jennett. Οι τόμοι αυτοί, είναι από το Program «Ninth Annual Kimon Friar Lecture in Neo-Hellenic Arts & Letters, Introductory remarks by Matthew Jennett, Curator of Rare Books, από όπου και αντέγραψα ένα μέρος από το αγγλικό σημείωμα για τον Φράιερ. Θέλω να σημειώσω ακόμα, επειδή εγώ πρώτος το κοινοποίησα σε άτομα του λογοτεχνικού χώρου εδώ και χρόνια, ότι όταν πέθανε ο Κίμων, θεώρησα-με το βαθμό της προσωπικής εμπιστοσύνης που μου είχε-ότι έπρεπε να διαφυλάξω εκείνο το κομμάτι από το ημερολόγιό του και άλλων σημειώσεων του, που δεν θα αμαύρωναν την φήμη του, ως καθηγητή, ποιητή, μεταφραστή, πνευματικού δημιουργού και λάτρη του ελληνικού ποιητικού λόγου. Αντιδρώ αφάνταστα στο δημόσιο, δήθεν καλλιτεχνικό, διασυρμό, την δημοσιογραφία της κλειδαρότρυπας, το καρακατσουλιό των τάχα αναγνωστών των έργων των ανθρώπων του πνεύματος, λες και τα άτομα αυτά, όσο μεγάλο ταλέντο και αν έχουν στον καλλιτεχνικό τους χώρο, δεν είναι κοινοί άνθρωποι με καλές ή κακές στιγμές στην διάρκεια του βίου τους και των διαφόρων σχέσεών τους, όπως όλοι μας. Γιαυτό, όσες φορές με τίμησαν άτομα με την φιλία τους και μου εμπιστεύτηκαν προσωπικά τους πράγματα, θεώρησα καθήκον μου να τα διαφυλάξω, και αν θεωρούσα ότι αμαύρωναν την φήμη τους τα κατάστρεφα Οι ίδιοι οι δημιουργοί, στην διάρκεια του βίου τους, ας λένε ότι θέλουν, ας δημοσιεύουν ότι θέλουν, είναι δικό τους προσωπικό δικαίωμα, εμείς όμως οι αναγνώστες των έργων τους, έχουμε δικαίωμα να κρίνουμε και να εξετάζουμε μόνο το έργο τους, και να αναφερόμαστε μόνο σε ότι αυτό μας αποκαλύπτει, θετικό ή αρνητικό στις εκάστοτε διαχρονικά ερμηνείες. Οι βιογραφίες των συγγραφέων των ποιητών των καλλιτεχνών γενικότερα, είναι ένα άλλο κεφάλαιο, που σηκώνει αρκετή συζήτηση. Θυμάμαι, όταν του πρωτομίλησα για το βιβλίο που έγραψε για τον ίδιο και το έργο του ο Γιώργος Γιάνναρης, «Κίμων Φράϊερ-ο θεωρητικός και ο κριτικός της ποίησης», Κέδρος 1984, αρκετά χρόνια μετά την γνωριμία μας, μου είχε πει ότι δεν του άρεσε, δεν συμφωνούσε σε πολλά σημεία της μελέτης, όμως ποτέ του δεν το ανέφερε δημόσια γιατί δεν ήθελε να πικράνει τον συγγραφέα που ασχολήθηκε μαζί του. Αυτή η χώρα και ο πολιτισμός της, μία από τις αρετές που στηρίχθηκε, είταν και η Φιλία, και αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε, ανεξάρτητα από τα διάφορα σκαμπανεβάσματα που περνάν οι σχέσεις των ανθρώπων. Η εποχή μας, και λόγω των κινητών τηλεφώνων, πάσχει όσον αφορά τον ιδιωτικό της λόγο, θέλουν όλοι, μικροί και μεγάλοι να κοινοποιούν τα πάντα κοκορευόμενοι, ότι είναι ελεύθεροι. Δεν πιστεύω σε αυτήν την κυρίαρχη άποψη των ανθρώπων των ημερών μας, άλλο να εκφράσεις δημόσια ότι μου αρέσει αυτός ο ερωτικός τρόπος ζωής και όχι ο άλλος, (αν δεν είσαι ταρτούφης), άλλο να πεις ότι υποστηρίζω αυτήν την ιδεολογία και όχι την άλλη, άλλο να γράψεις ότι μου αρέσει ή δεν μου αρέσει ο τάδε καλλιτέχνης ή το έργο ενός δημιουργού, και άλλο να κράζεις τους πάντες, επειδή εσύ είσαι μικρός και ουτιδανός και δεν έχεις άλλα επιχειρήματα πέρα του κουτσομπολιού. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να κερδίζει κανείς το ψωμί του, και να τιμά τους ανθρώπους που γνώρισε στην ζωή του, το κουτσομπολιό και η κλειδαρότρυπα δεν είναι οι μόνοι δρόμοι, που δυστυχώς, υπάρχει και στον χώρο της λογοτεχνίας, αυτό όμως είναι ένα άλλο θέμα.

    Ο Κίμων Φράϊερ (Μαρμαράς 18 Νοεμβρίου 1911-Αθήνα Τρίτη 25 Μαΐου 1993), υπήρξε ένας φοβερά εργατικός και βαθειά μορφωμένος δάσκαλος, ένα άτομο που αγαπούσε τον ποιητικό λόγο,-δεν ήταν μόνο ευσυνείδητος επαγγελματίας μεταφραστής του-που επεδίωκε, όσο μπορούσε να διαδώσει στο αγγλικό ευρύ κοινό την ελληνική ποίηση, και το έργο των παλαιότερων και νεότερων ποιητών και ποιητριών. Δεκάδες οι εισαγωγές που έγραψε κατά την διάρκεια των μεταφραστικών του εργασιών, πέρα από τα βιβλία που εξέδωσε και τις δοκιμιακές του μελέτες. Σκόρπιες βρίσκονται ακόμα και πάρα πολλές βιβλιοκριτικές του ή δοκιμιακά του σημειώματα, που δημοσίευσε σε διάφορα περιοδικά της εποχής του και εφημερίδες τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Αμερική,-όπως μου είχε αναφέρει με πίκρα-όπου για μεγάλο διάστημα δίδαξε ως καθηγητής, αφήνοντας τελικά την πανεπιστημιακή του καριέρα για να αφιερωθεί στον μεταφραστικό του άθλο, και στην διάδοση του ελληνικού ποιητικού λόγου, αρχινώντας από τον μεγάλο του άθλο, αυτόν της «Οδύσσειας» του Κρητικού Νίκου Καζαντζάκη. Ένα έργο μνημειώδες και αρκετά δύσκολο στην προσέγγισή του,-που έδωσε την ευκαιρία στον ποιητή Κίμων Φράίερ ίσως να ξεδιπλώσει την δική του ποιητική φωνή σε μια άλλη γλώσσα, μετά τις εργασίες του πάνω στο έργο «Το Όραμα» του Ιρλανδού ποιητή Ουίλλιαμ Μπάτλερ Γέητς, και που, το ογκώδες αυτό ποίημα του Νίκου Καζαντζάκη, όπως πολλές φορές συζητούσαμε, ελάχιστοι Έλληνες το έχουνε διαβάσει. Το έργο αυτό, στην Αγγλική του έκδοση, ήταν το μόνο από όσο γνωρίζω από τον ίδιο τον Φράϊερ, που ο Κίμων σαν μεταφραστής είχε τα πνευματικά δικαιώματα, δηλαδή τις όποιες οικονομικές απολαβές, από τους εκδότες του εξωτερικού.

Για τον τιτάνιο αυτόν άθλο, ο ποιητής, θεωρητικός της λογοτεχνίας και ομότιμος καθηγητής πανεπιστημίου Νάσος Βαγενάς, σημειώνει σχετικά σε κείμενό του στην εφημερίδα «Η Καθημερινή» 17/12/1981, με τίτλο «ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-Η Οδύσσεια δύο ποιητών»:

«Διαβάζοντας την «Οδύσσεια» του Κίμωνα Φράιερ έχω την αίσθηση ότι βρίσκομαι μπροστά σ’ ένα ποίημα ανώτερο από την «Οδύσσεια» του Καζαντζάκη. Τούτο μπορεί να φαίνεται παράδοξο για έναν Έλληνα αναγνώστη που δε θα μπορούσε να ισχυριστεί πως κατέχει την αγγλική σε όλη την έκταση και το βάθος της. Εντούτοις είναι μια πραγματικότητα που την αισθάνομαι από καιρό και που θα επιχειρήσω να την εξηγήσω…..»

    Δεν είμαι ο κατάλληλος για να κρίνω τις μεταφραστικές εργασίες του Κίμωνα Φράϊερ στην εποχή του άλλα και στις μέρες μας,-θυμάμαι όμως πολύ καλά τον νομπελίστα ποιητή μας Οδυσσέα Ελύτη να μου λέει: «Αν Γιώργο δεν ήταν ο Κίμων και οι μεταφράσεις του, δεν θα γνώριζαν οι Σουηδοί το έργο μου για να μου δώσουν το Νόμπελ, στις δικές του μεταφράσεις στηρίχτηκαν», και ακόμα θυμάμαι ότι, ορισμένοι μεγαλόσχημοι νεότεροι ποιητές μου έκοψαν και την καλημέρα, όταν ο Κίμων εξέδωσε στα αγγλικά επί υπουργίας της αξέχαστης Μελίνας Μερκούρη, την γνωστή του Ανθολογία με έργα ελλήνων ποιητών, και δεν συμπεριλαμβάνονταν, τον τόμο “CONTEMPORARY GREEK POETRY”, Publisher The Greek Ministry of Culture 1985, που του ζητήθηκε, είμαι όμως αναγνώστης των κειμένων και των βιβλίων του που θαυμάζω απεριόριστα, όπως «Τα Πέτρινα Μάτια της Μέδουσας» εκδόσεις Κέδρος 1981, την «Σύγχρονη Ελληνική Ποίηση-από τον Καβάφη στον Βρεττάκο», πάλι από τον Κέδρο 1982 και πολλών άλλων. Και ζώντας τον από κοντά, για μεγάλο χρονικό διάστημα, μέχρι την Τρίτη το βράδυ της 25^ης Μαΐου του 1993, όπου ο Κίμων έφυγε από κοντά μας, (μετά από έναν σοβαρό τραυματισμό του ξημερώματα Δευτέρας), είδα την εργασιομανία του, το πάθος του για την μετάφραση έργων ελλήνων ποιητών που αγάπησε, την επιθυμία του να προσφέρει με όλες του τις πνευματικές δυνάμεις και γνώσεις στην διάδοση και διάσωση του ελληνικού ποιητικού λόγου στο Ευρωπαϊκό και Αμερικάνικο κοινό. Γνώριζε τους ποιητές από κοντά, τους προσκαλούσε στο σπίτι του, επισκέπτονταν ο ίδιος το δικό τους, συνεργαζόταν μαζί τους κατά την διάρκεια των μεταφραστικών του εργασιών, ξαναδούλευε παλαιές του μεταφράσεις και εισαγωγές, συμπλήρωνε τα «κενά του» στην ελληνική γλώσσα, μελετούσε βιβλία και πέρα από το ποιητικό πεδίο. Είχαμε επισκεφτεί πολλές φορές εκθέσεις ζωγραφικής νέων σύγχρονων εικαστικών, παρακολουθούσαμε κινηματογραφικά έργα, επισκεπτόμασταν μουσεία και τον άκουγα να ανοίγει συζητήσεις με αρμόδιους και να ζητά διευκρινίσεις για θέματα που τον ενδιέφεραν και τον προβλημάτιζαν. Υπήρξε πολύ δραστήριο άτομο, τον ζήλευα, ακόμα και στην διάρκεια της αρρώστιας του, μου ζητούσε να του διαβάζω κείμενα ελλήνων ποιητών, βιβλιοκριτικές που του πήγαινα που συναντούσα στις εφημερίδες και τα περιοδικά, ήθελε να τον ενημερώνω για τα νέα βιβλία που διάβαζα, συζητούσαμε μαζί για τις νέες εκδόσεις των ελλήνων ποιητών, τον ενημέρωνα για τα νέα λογοτεχνικά περιοδικά που εκείνα τα χρόνια εκδίδονταν, ενδιαφέρονταν για την πολιτική-παρότι υπήρξε προσωπικός δάσκαλος αγγλικών του πρώην Βασιλέα Κωνσταντίνου, η φωτογραφία του ήταν πάνω σε μπουφέ,-και πολλές φορές, τον πείραζα γιαυτό-λάτρευε την αξέχαστη Μελίνα Μερκούρη-όπου και η δική της φωτογραφία μαζί του, υπήρχε δίπλα σε αυτήν με τον Βασιλέα τέως των Ελλήνων, υποστήριζε θα λέγαμε πολιτικά την λεγόμενη τότε, δημοκρατική παράταξη, του ΠΑΣΟΚ. Προσπαθούσε με τον τρόπο του, να βρίσκεται στο κέντρο των πνευματικών ενδιαφερόντων στον ελληνικό χώρο, πάντοτε όμως εργαζόμενος σκληρά και με μεγάλο ζήλο και προθυμία για αυτό που έκανε. Δηλαδή την μετάφραση Ελλήνων Ποιητών και Ποιητριών στο εξωτερικό, χωρίς να πάψει να μελετά τόσο την Αγγλική όσο κυρίως και την Αμερικάνικη ποίηση. Δεν είχε επιθυμήσει όμως να μεταφράσει βιβλίο ξένων ποιητών στα ελληνικά, μάλιστα θυμάμαι, μια φορά με έβαλε να τηλεφωνήσω στον Έλληνα ποιητή και δημοσιογράφο Νίκο Σπάνια που ζούσε στην Νέα Υόρκη, για να τον ρωτήσει αν γνώριζε άλλες μεταφράσεις από ξένους για έναν Έλληνα νέο ποιητή που μετέφραζε τότε. Το μεγάλο του παράπονο ήταν και πολλές φορές μου το έλεγε, ότι «θα έπρεπε οι Σουηδοί να δίνουν και ένα βραβείο Νομπέλ και στους μεταφραστές, όχι μόνο στους συγγραφείς. Και εκείνων ο κόπος είναι τεράστιος».

    Ο ποιητής και κριτικός Θ. Δ. Φραγκόπουλος, σε κριτική του για τα «Πέτρινα Μάτια της Μέδουσας», στην εφημερίδα Η Καθημερινή 4 Ιουνίου 1981, μιλά για την «Στην υπηρεσία του αλλότριου ταλέντου», γράφει:

«Σε συστηματικότητα, αφοσίωση και αγάπη για τον τόπο και τις πολιτισμικές του αξίες, όμως ο Κίμων Φράϊερ βρίσκεται πολύ μπροστά, στην πρώτη γραμμή. Σε καιρό επιστράτευσης, βλέπουμε καμιά φορά πετυχημένους γιατρούς να κλείνουνε τις προσοδοφόρες κλινικές τους, να ντύνονται την στολή του στρατιωτικού γιατρού, και να υπηρετούνε σε ορεινά χειρουργεία  πρώτης γραμμής, μέσα στον κίνδυνο και τις κακουχίες. Κάπως έτσι εθελοντή επιστρατευμένο, θέλω να βλέπω τον ποιητή Κίμων Φράϊερ. Είναι ένα προϊόν αφοσίωσης μια πράξη αυτοθυσίας. Και όταν έρχεται αυτός ο τεχνικός της μετάφρασης, ο κριτικός της ανακάλυψης της ποιότητας μέσα στα δικά μας ποιήματα, να μας πει, σε μια ξενάγηση του άδυτου του εργαστηρίου του, τα μυστικά της τέχνης του, της επιτυχίας του, και της μαστοριάς του, έχουμε και μεις, αν όχι τίποτε άλλο, να του δώσουμε την προσοχή μας. Δεν μιλάω για την ευγνωμοσύνη μας, γιατί αυτό με τα σημερινά δεδομένα της ηθικής μας, θα ήτανε, ίσως πολύ…».  

και δεν είχε άδικο, ο Κίμων Φράϊερ αναλώθηκε στην διάδοση των νέων και παλιότερων ποιητικών ελληνικών ταλέντων στο εξωτερικό με πάθος και αυταπάρνηση, και επαγγελματική ξαναγράφω ευσυνειδησία. Μπορεί να είχε παραλήψεις ή λάθη η εκτός εμπορίου έκδοση του Υπουργείου Πολιτισμού το 1985, της «Σύγχρονης Ελληνικής Ποίησης» στην Αγγλική γλώσσα, έχω φυλαγμένη την κριτική καταπέλτης του Πειραιώτη δημοσιογράφου και κριτικού Κώστα Σταματίου στην εφημερίδα «Τα Νέα» της 30 Νοεμβρίου του 1985 για το βιβλίο, όμως και ο Σταματίου, τελειώνει με τα εξής:

«…Σταματάω. Ανέφερα τα, κατ’ εμέ λάθη προς διόρθωση. Γιατί το οριστικό βιβλίο του Φράιερ θα κυκλοφορήσει στην Αμερική προσεχώς, συμπληρωμένο-μαθαίνω-με μερικούς ακόμη ποιητές της νεότερης γενιάς. Αυτά, και με σεβασμό πάντα στο μόχθο και τον όγκο δουλειάς αυτού του ακούραστου απόστολου του Ελληνικού Λόγου».

     Και ο Πειραιώτης καθηγητής της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, μεταφραστής, δοκιμιογράφος και κριτικός της λογοτεχνίας  στο Πανεπιστήμιο του Σίδνει της Αυστραλίας Βρασίδας Καραλής σημειώνει σχετικά σε κείμενό ευγνωμοσύνης του «Μνήμη Κίμωνα Φράιερ-Ένα κείμενο ευγνωμοσύνης», στο περιοδικό «Διαβάζω» τχ. 440/5,2003:

«…Είμαστε εντελώς αχάριστοι και μισαλλόδοξοι, δεν αναγνωρίζουμε, ή θέλουμε να ξεχνάμε, ότι χάρη στις μεταφράσεις του Κίμωνα άνοιξε η διεθνής επικοινωνία της νεοελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής και ότι χωρίς αυτόν η νεοελληνική τέχνη θα είχε παραμείνει ένα βαλκανικό φαινόμενο, επαρχιακού και συνοικιακού ενδιαφέροντος. Είναι επίσης ενοχλητικό να ακούει κάποιος πανεπιστημιακούς καθηγητάδες που έπαιζαν πάντοτε εκ του ασφαλούς, με τεράστια εκδοτικά συγκροτήματα να τους υποστηρίζουν, να επικρίνουν τις μεταφράσεις του Κίμωνα (πλαστικές τις αποκάλεσε γνωστός πρωταθλητής της πνευματικής αφορίας) χωρίς μάλιστα να έχουν ιδέα της αγγλικής ή να έχουν ασκηθεί σε μεταφραστικές απόπειρες τέτοιου μεγέθους, αρχίζοντας μάλιστα από το μηδέν χωρίς χρήματα, χωρίς βοήθεια και χωρίς ηθική ενθάρρυνση. Είναι επίσης ενοχλητικό να ακούς ποιητές που ευεργετήθηκαν από τον Κίμωνα να ψέγουν τις μεταφράσεις του-αγγλοαμερικάνικα αποκαλούσε υποτιμητικά την αγγλική Οδύσσεια ποιήτρια του ημί και του δήθεν, χωρίς να σκύψει πάνω από το μεταφρασμένο κείμενο για να μελετήσει την πολυτυπική ιδιόλεκτο που εισηγήθηκε εκεί ο Κίμωνας και την αισθητική της λειτουργικότητα…».

     Και ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, στην στήλη του «Το πνεύμα του τόνου», σε κείμενο με τίτλο «Διασπορά φωτός», την εβδομάδα του θανάτου του, που συνέπεσε με τον θάνατο του γλύπτη Μέμου Μακρή, αναφέρει σχετικά:

«….Χάρη στον Μακρή και τον Φράίερ η Ελλάδα εφύτρωσε στην ξένην με όλο το μεγαλείο της και την εσωτερική της δυναμική. Οι δύο σεβαστοί νεκροί προσέφεραν στον τόπο περισσότερα απ’ όλα τα υπουργεία και τις εκθέσεις. Οι ξένοι άνθρωποι απολαμβάνουν τις φόρμες του Μακρή και γοητεύονται από τις σελίδες του Φράϊερ και γίνονται ελληνολάτρες. Χάρη σε έργα τίμια, τιμίων δημιουργών».

    Το μεταφραστικό έργο του Κίμωνα Φράϊερ, άνοιξε πράγματι τους ορίζοντες της ελληνικής ποίησης, διεύρυνε τα σημεία των οριζόντων της, άνοιξε την ποιητική της εποπτεία, απόκτησε μια πολυπολιτισμικότητα, κάτι που δεν είχαν πετύχει οι μεταφραστικές προσπάθειες του έργου του Κωνσταντίνου Καβάφη, του Άγγελου Σικελιανού, του Κωστή Παλαμά, και ίσως, ίσως και οι μεταφράσεις του έργου του πρώτου ελληνικού Νόμπελ του Γιώργου Σεφέρη. Η κριτική ματιά του Κίμωνα Φράιερ πάνω στην ελληνική ποίηση, πρόσφερε στους νεότερους δημιουργούς την δυνατότητα να διαβούν το γιοφύρι του χωριού τους και να περπατήσουν πάνω στην παγκόσμια γέφυρα της διεθνούς αναγνώρισης, το έργο τους ξεπέρασε τα κράσπεδα του βαλκανικού λόγου και έγινε διεθνές. Μετά τις μεταφράσεις του Κίμωνα Φράιερ, ξεκίνησε μια συζήτηση των αγγλόφωνων ποιητών και διανοουμένων με τον σύγχρονο ποιητικό λόγο, με την μοντέρνα πολιτική σκέψη των ελλήνων δημιουργών, παραμερίστηκαν οι τοπικισμοί τοπικού ενδιαφέροντος και οι έλληνες ποιητές απόκτησαν το δικό τους ειδικό βάρος μέσα σε μια παγκόσμια πλέον αγορά, άρχισαν να ενδιαφέρουν και τους ξένους ομοϊδεάτες τους, τους αναγνώρισαν το στίγμα τους μέσα στον παγκόσμιο πλέον ποιητικό χάρτη. Τα δύο ποιητικά ελληνικά Νόμπελ αργότερα στερέωσαν την φήμη του ελληνικού ποιητικού λόγου. Τέλος, οι έλληνες ποιητές και με την γνωριμία τους με τους Αμερικανούς Beat, ξέφυγαν από τα στενά και περιορισμένα όρια ανάγνωσης της ελληνικής γλώσσας, καθώς ο ποιητικός τους λόγος απόκτησε μια πολυγλωσσία, δηλαδή μπολιάστηκε με νέες ξένες λέξεις αρμονικά εναρμονισμένες μέσα στο ποιητικό τους corpus, και μεγάλωσε ο οραματικός τους σχεδιασμός και σχολιασμός. Η φτωχή πλην τιμία επαρχιακή Ελλάδα, έδινε μετά το 1981 την θέση της στην σύγχρονη πολυπολιτισμική χώρα με τα πολύπλοκα προβλήματά της και τις μεγάλες της διεθνείς αναζητήσεις. Και στην αλλαγή αυτή, δεν βοήθησαν μόνο οι διάφοροι πολιτικοί και κομματικοί ηγέτες, αλλά μια σειρά αξιοσημείωτων ελλήνων που άνηκαν είτε στον χώρο της Επιστήμης, είτε στον χώρο της Τέχνης, είτε στον χώρο των Γραμμάτων, όπου θήτευσε και ο Έλλην δάσκαλος, ποιητής και μεταφραστής Κίμων Φράιερ.

    Εδώ μεταφέρω απόσπασμα από το έργο του «Η Γέννηση», σε μετάφραση Νίκου Καζαντζάκη, καθώς και την σημείωση στην ελληνική γλώσσα για το έργο από τον ίδιο τον ποιητή, που παρότι παρουσιάστηκε εδώ και 75 χρόνια, το 1940, θεωρώ ότι εξακολουθεί να παραμένει επίκαιρο και σύγχρονο, στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε και σαν χώρα και σαν Ευρωπαϊκή Ήπειρος, ο δυτικοευρωπαϊκός πολιτισμός γενικότερα, μια χρονική περίοδος, που δικαιολογημένα ή όχι, έχουμε χάσει τις ανθρωπιστικές μας αξίες.

Για το έργο υπάρχει αναφορά από τον ποιητή της γενιάς του 1970, τον Βασίλη Στεριάδη, δες σελίδα 69 του βιβλίου του «Η τέχνη της ανάγνωσης»-Τα κείμενα για την ποίηση, εκδόσεις Γαβριηλίδη  2004, και του κριτικού της γενιάς του 1930, του δοκιμιογράφου Ανδρέα Καραντώνη, στο περιοδικό Νέα Εστία τχ. 1165/15-1-1976, σ.133-134.

Η ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ- THE PROPHECY

There is no light. We grope in darkness. We cannot see.

There is a blackout over the earth and over the heavens,

Planets, suns, moons and stars rush blindly throughout

space,

Island universes float silently into unknown destinations,

Galaxies swarm over hemispheres in thunderous night

formations,

An infinite, mechanical and terrifying army

Strafing our nerves with fear and enervation.

The light has gone out of the heavens and out of our

hearts.

We are blind. We grope in darkness. We cannot see.

This darkness is our fear, and yet our terrible comfort…

Δεν υπάρχει φως. Ψαχουλέβουμε  μέσα στο σκοτάδι

Δε μπορούμε ναδούμε.

Σκοτάδι απάνω στη γης και απάνω στον ουρανό.

Ήλιοι, φεγγάρια, πλανήτες και άστρα ορμούν τυφλά μέσα

στο διάστημα,

Σπειρωτοί κόσμοι πλέουν σιωπηλά στον άγνωστο προ-

ορισμό τους.

Γαλαξίες μερμηγκιάζουν πάνω στα ημισφαίρια,

διαγράφοντας βροντερά νυχτερινά σχήματα.

Μιαν απέραντη μηχανοκίνητη και τρομαγμένη στρατιά

Βομβαρδίζοντας τα νεύρα μας με αναταραχή και τρομάρα.

Έσβησε το φως από τον ουρανό κι από τις καρδιές μας.

Είμαστε τυφλοί. Ψαχουλέβουμε στο σκοτάδι. Δεν

μπορούμε να δούμε.

Τούτο το σκοτάδι είναι ο τρόμος μας μα κι ακόμ η φριχτή μας παρηγοριά.

Ζούμε μέσα στη σκοτεινή νύχτα της ψυχής, το σκοτάδι

είναι το μόνο μας φως…..

Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ- THE ANNUNCIATION

 We have news of marvelous import, it cannot wait to be

told.

Πολύ σημαντικά, θαυμαστά νέα! Βιαζόμαστε να σας

τ’ αναγγείλουμε.

Ανακαλύψαμε μυστικές πηγές στη φαντασία μας και

στο νου μας,

Υπερνικώντας αφάνταστα εμπόδια, διατρέχοντας ανείπωτους

κινδύνους,

Σκουντουφλώντας μέσα στις ερημιές της ψυχής, ζωσμένοι

απ’ τους αντικαθρεφτισμούς περηφάνειας και

δύναμης,

Μπερδεμένοι μέσα στις πολύπλοκες μηχανορραφίες της

μαζικής παραγωγής,

Πλανεμένοι από εκμαβλιστικές επιτροπές, πνιγμένοι στα

κύρια άρθρα που εμείς οι ίδιοι γράψαμε στις

εφημερίδες,

Βουλιαγμένοι ως το λαιμό στη βρώμα και την αρρώστια

της φτωχογειτονιάς,

Αντιστεκόμαστε στον Τέταρτο Πειρασμό: να κάνεις το

σωστό από λαθεμένο σκοπό.

Υπερνικώντας αφάνταστα εμπόδια, διατρέχοντας ανείπωτους

κινδύνους,

We have traced to its source that rumor of Virtuous

Power.

THE WANDERING- Η ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ

Το κεφάλι μας σβουρίζει, είμαστε χαμένοι μέσα στον

στρόβιλο τα έντυπα και στις φωνές του ραδιόφωνου,

δεν ξέρουμε τι να πούμε, τι να σκεφτούμε, τι να

κάνουμε.

We are greatly confused, we are lost in whirlwinds of

print and radio voices, we do not know what to think,

what to do

Πώς να ψηφίσουμε; Σε τι να πιστέψουμε; Ποιος θα μας

πει την αλήθεια;

Τι να σκεφτούμε γι αυτήν και τον σύντροφό της;

Είναι τάχα σωστή η εκδοχή της, είναι η αλήθεια η Εκλεκτή,

νάναι δική της η Άσπιλη Αποκάλυψη, μη

και μας θάμπωσε το άπλετο φως;

Shall we pray? Shall we organize? Shall we contribute to

Worthy cayses?

We are greatly confused, we live in whirlwinds of tickertape….

Το κεφάλι μας σβουρίζει, ζούμε στον στρόβιλο τους

χρηματιστές και στις εκδόσεις που βγάζουν οι

σοφές εταιρίες,

Να δεχτούμε την τυραννία; Ν’ ακολουθήσουμε το δημαγωγό;

Θάναι άραγε ο μεταρρυθμιστής ο ελευθερωτής μας; Είναι η δημοκρατία η απάντηση;

What shall we say? What shall we think? What shall we do?

THE FEAR

Ο ΦΟΒΟΣ

Σκοτάδι κι ερημιά παντού, χάος και βομβαρδισμοί.

Η Αιθιοπία βούλιαξε όπως και η Ισπανία, η Πολωνία

υπέκυψε και η Τσεχοσλοβακία,

Η Κίνα κι η Φορμόζα είναι ανάστατες, η Βόρεια κι η

Νότια Κορέα, το Βόρειο και το Νότιο Βιετνάμ,

το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές,

Οι στρατιές του Ισραήλ ξεσπούν πάνω στο όρος Σινά,

διασχίζουν ξανά την Ερυθρά Θάλασσα,

Σμήνη σιδερένιες ακρίδες πετούν πάνω απ’ την Νότια

Αφρική, το Κονγκό, την Μαδαγασκάρη, πάνω απ’

Την Έρημο της Σαχάρας,

Βουίζουν στον ουρανό της Αιγύπτου, πάνω απ’ το Κανάλι

του Σουέζ, την Δαμασκό και τα υψώματα Γκολάν,

πάνω απ’τους θαλασσινούς δρόμους όλου του

κόσμου,

Τανκς σαν νωθρές χελώνες ξερνούν τις φλόγες τους

στους δρόμους της Βουδαπέστης, της Πράγας και

της Αθήνας,

Αλεξιπτωτιστές σα φαρμακερά μανιτάρια πέφτουν στα

χωράφια της Κύπρου, στους δρόμους της Πάφου

και της Κυρήνειας,

Tanks like slothful turties vomit their flames in the streets

of Budapest, of Prague, and Athens,

Parachutes like poisonous mushrooms are falling in the

fields of Nicosia, on the cobbied lanes of Paphos

and Kyrinea,

Οι σιδερένιοι τους ίσκιοι μαυρίζουν τώρα τον ουρανό

της Αμερικής

Σμάρια με κανονικούς πολύπλοκους σχηματισμούς.

THE BIRTH AND ADORATION- Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΙ Η ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗ

Που είναι το φως; Βρισκόμαστε στο σκοτάδι; Τι θα

δούμε;

Μας έπνιξαν τα κλάματα. Το πολύ φως μας τύφλωσε,

……………………..

Τι μεγαλείο κρύβεται στον άνθρωπο για να μπορεί να

υπομένει!

Ειρήνη κατέβηκε σε όλη τη γης, πως θα Τον βρούμε;

Lift up your hearts and sing to the glory and mystery

of perpetual renewal!

Lift up your hearts and sing the indestructible visions

of man!

Ψηλά τις καρδιές και τραγουδείστε!

Note

    This is a slightly revised version of a verse narrative which I wrote as part of a modern Miracle Play in dance form…..                

    Αυτή είναι μια κάπως διορθωμένη παραλλαγή ενός αφηγηματικού ποιήματος που έγραψα σαν μέρος ενός μοντέρνου θρησκευτικού δράματος για χορό, που παρουσίασε ο χορευτικός θίασος του Πανεπιστημίου Αντέλφαϊ στο Γκάρντεν Σίτυ της Νέας Υόρκης, όταν δίδασκα  εκεί το 1940. Επίσης το έργο αυτό το διάβασα από το ραδιόφωνο στη Νέα Υόρκη, στο Σικάγο και στο Ντουλούθ κατά τη διάρκεια των ετών 1952-1953, και μια φορά διαβάστηκε από δύο αντρικές φωνές νέων αμερικανών ηθοποιών και από μια γυναικεία, τη φωνή της διάσημης νέγρας τραγουδίστριας των νυχτερινών κέντρων Μέιμπλ Μέρσερ.

    Όταν χορεύτηκε, κάθε τμήμα της απαγγελίας προηγείτο του χορού και δημιουργούσε την ατμόσφαιρα για τη δράση του χορευτικού μέρους που ακολουθούσε την απαγγελία. Γι’ αυτό, τούτο το έργο δεν είναι ούτε θεατρικό έργο, ούτε συμπυκνωμένο ποίημα, αλλά μια αφήγηση σε στίχο που περιγράφει την ατμόσφαιρα, τη δράση και το θέμα του χορού. Μπορεί ακόμα να χρησιμοποιηθεί σαν λιμπρέτο σε ορατόριο. Χρωστάει τη σύλληψή του στα «μυστήρια», που πηγάζουν από τη λειτουργία της Χριστιανικής Εκκλησίας στη διάρκεια του Μεσαίωνα μετά την παρακμή του αρχαίου ελληνικού και ρωμαϊκού δράματος που ακολούθησε την πλημμύρα των βαρβαρικών εισβολών από τον Βορρά.

    Το μοντέρνο δράμα άρχισε με την παρείσφρυση των λέξεων και του διαλόγου στα χορικά της λειτουργίας. Αυτό συνέβη για πρώτη φορά στη λειτουργία της Αναστάσεως, στο διάλογο που είχαν οι τρείς Μαρίες με τον Άγγελο μπροστά στον τάφο του αναστημένου Χριστού και αργότερα στη λειτουργία των Χριστουγέννων όπως και σε άλλες λειτουργίες. Με τον καιρό πήραν τέτοιες διαστάσεις κι έγιναν τόσο δημοφιλή που θεωρήθηκαν ασυμβίβαστα με την εκκλησία και συνεπώς άρχισαν να γράφονται στην καθομιλουμένη και όχι πιά στα λατινικά, όπως γράφονταν άλλοτε, και να παραδίνονται στους κοινούς ηθοποιούς.

    Ένας ολόκληρος κύκλος αυτών των έργων συνήθως παρουσιαζόταν στη διάρκεια του Δείπνου του Σώματος του Χριστού, την ενάτη εβδομάδα μετά το Πάσχα, και ήταν βασισμένος στα πιο δραματικά επεισόδια της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, όπως η Γένεση, η ιστορία του Κάϊν και του Άβελ, ο κατακλυσμός στον καιρό του Νώε, η Θυσία του Αβραάμ, οι Ποιμένες και το Άστρο της Βηθλεέμ, το Προσκύνημα των Μάγων, η προδοσία του Ιούδα, η Σταύρωση, τα μαρτύρια της Κόλασης, η Ανάσταση και η Ημέρα της Κρίσης. Το κρητικό έργο Η Θυσία του Αβραάμ είναι μια αναγεννησιακή διασκευή ενός τέτοιου «μυστηρίου».

    Τα έργα αυτά τα ανέβαζαν και τα έπαιζαν στις κοινοτικές γιορτές σαν μια έκφραση της αστικής περηφάνειας των μεσαιωνικών συντεχνιών. Παρ’ όλο που καμιά φορά παίζονταν σε στημένες σκηνές στο ύπαιθρο, συχνότερα, ανεβάζονταν σε κινητά βαγόνια ή σχεδίες που μεταφέρονταν σε διαφορετικά σημεία της πόλης για τον κόσμο που συγκεντρωνόταν εκεί στα κατάλληλα μέρη. Τα έπαιζαν με μεγάλη ζωντάνια και φαντασία, με πολύχρωμα κοστούμια με μάσκες, μουσική και ηχητικά εφέ. Ζητούσαν τόσο να διδάξουν και να ανυψώσουν, όσο και να τρομοκρατήσουν όπως τα Μαρτύρια της Κόλασης που απεικόνιζαν με ρεαλιστικό και σχεδόν γελοιογραφικό τρόπο τους πειρασμούς των Επτά Θανάσιμων Αμαρτημάτων και τα επακόλουθα ανατριχιαστικά βασανιστήρια της Κόλασης. Συχνά ήταν πνευματώδη όπως τα έργα τα σχετικά με τους Ποιμένες και το Βρέφος.

    Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι όλα ήταν, χωρίς εξαίρεση, μοντέρνα για την εποχή τους, ήταν γραμμένα στην τοπική διάλεκτο και ταίριαζαν στα μέτρα της μεσαιωνικής νοοτροπίας. Τα ρούχα, η παρουσίαση και τα σκηνικά ήταν μεσαιωνικά. Πολλοί από μας δεχόμαστε τόσο ασυζητητί τους αναγεννησιακούς πίνακες με βιβλικά θέματα ώστε ίσως δεν συνειδητοποιούμε αρκετά ότι τα ρούχα , τα τοπία, τα κτίρια, οι συνδυασμοί, ο τόνος της έκφρασης και της κίνησης αυτών των περίφημων πινάκων του Ραφαήλ, του Μποτιτσέλλι ή του Ντα Βίντσι ήταν σχετικά με την Ιταλία της εποχής εκείνης. Οι καλλιτέχνες και οι συγγραφείς στη διάρκεια των επόμενων αιώνων συνέχισαν να ξαναζωντανεύουν το νόημα των ιστοριών αυτών σε σύγχρονα πλαίσια. Όμως συχνά το κοινό και η ίδια η εκκλησία αντιδρούν και καταδίωκαν τέτοιες αναβιώσεις και ερμηνείες.

    Πιθανών αυτό να γίνεται γιατί ο υπονοούμενο αυτών των μύθων και των συμβόλων είναι εκρηκτικό και καυστικό, επειδή όταν αυτοί οι μύθοι ξαναλέγονταν με σύγχρονους τρόπους πρέπει ν’ αντιμετωπίζουμε πάλι την πρωταρχική τους δύναμη και τα επακόλουθά τους. Τελικά μόνο πρόσφατα η εκσυγχρονισμένη επιστροφή στη Βίβλο, όπως ο Χριστός Υπέρλαμπρο Άστρο, επετράπη με δυσφορία, ενώ στην Ελλάδα μόλις πριν λίγα χρόνια η Εκκλησία προσπάθησε ν’ αποκηρύξει τον Καζαντζάκη για τη διασκευή του μύθου του Χριστού με το βιβλίο σαν το Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται και Ο Τελευταίος Πειρασμός. Οι πάγιοι μύθοι που κληρονομήσαμε έχουν υπερφορτωθεί με συναισθηματισμό διά μέσου των αιώνων και έχουν ντυθεί με ένα σάβανο ευσέβειας, για να προσφέρουν μιάν αίσθηση άνεσης και παρηγοριάς και όχι την αναταραχή που προκαλεί η ανανεωμένη ενόραση.

    Αν ο Χριστός ξαναρχόταν σήμερα και κήρυττε το ίδιο μήνυμα, όπως μας θυμίζει ο Καζαντζάκης στο Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται, θα τον ξανακαρφώναμε στον σταυρό σαν ταραξία του κατεστημένου, σαν επαναστάτη και αιρετικό. Δεν χρειάζεται, επομένως να προσθέσω πως το αληθινό και όχι το απολιθωμένο όραμα σημαίνει τη συνεχή αναγέννηση των βασικών ιερών συμβόλων στην καρδιά του ανθρώπου, μια διαρκή επαγρύπνηση. Η γέννηση του Χριστού θα έπρεπε να σημαίνει για μας, μέσα από τους άπειρους πειρασμούς και τα μίση που υπάρχουν στον σύγχρονο κόσμο, μιάν αναζήτηση των πραγμάτων που δίδαξε με αλληγορίες, θα έπρεπε να σημαίνει για μας τη συνεχή αναγέννηση της χριστιανικής ευσπλαχνίας.

    Επομένως στους αφηγηματικούς στίχους που έχω γράψει προσπαθώ να ξαναπώ και να ξαναερμηνεύσω τη Γέννηση στα δικά μας σύγχρονα μέτρα. Υπάρχουν δύο βασικά θέματα : το θέμα της σύγχυσης και του σκότους του κόσμου μας, που από στιγμή σε στιγμή είναι έτοιμος να εκραγεί από τον πόλεμο, το μίσος και την εκμετάλλευση, και το θέμα του Χριστού σαν Άρχοντα της Ειρήνης που η γέννησή του συμβολίζει τη συνεχή αναγέννηση της ελπίδας στην καρδιά του ανθρώπου, τη συναδέλφωση όλης της ανθρωπότητας που γι’ αυτήν πέθανε.

    Τώρα σ’ αυτόν τον απειλητικό και ρευστό κόσμο έχει γίνει ακόμα πιο επιτακτικό το να απογυμνώσουμε την Αγία Οικογένεια από τα συναισθηματικά, απολιθωμένα και δογματικά στολίδια της και να αποκαλύψουμε ξανά το πραγματικό και ουσιαστικό νόημα και τις πάντοτε αναγεννώμενες ζωντανές αξίες της. Πραγματικά και σ’ εμένα τον ίδιο η έκπληξη ήταν πολύ μεγάλη ανακαλύπτοντας, καθώς ξαναδιάβασα αυτό το παλιό έργο μου, πόσο στενή σχέση έχει το νόημά του με τα σημερινά προβλήματα, για αυτό και αποφάσισα να το δημοσιεύσω. Η Παρθένος και το Βρέφος βρίσκονται παντού, γύρω μας, και μέσα μας, παρ’ όλο που συνεχώς εξαφανίζονται από την όραση και την ενόρασή μας. Είναι βαθειά μας ευθύνη να τους ξαναβρούμε και να τους ξαναδημιουργήσουμε για ν’ ανανεώσουμε το νόημά τους. Τα πάθη της Αγίας Οικογένειας συμβολίζουν τα πάθη του καιρού μας.. Πρέπει να ανακηρύξουμε τον Χριστό Άρχοντα της Ειρήνης, που η γέννησή του συμβολίζει τη γέννηση νέων συστημάτων-θρησκευτικών, οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών-που μπορεί να βοηθήσουν σήμερα να υπερνικήσουμε την φτώχεια, την πείνα και την εκμετάλλευση του εσωτερικού και εξωτερικού μας κόσμου.

    Ολόκληρο το κείμενο του χοροδράματος, όπως το μετέφρασε στα ελληνικά ο Καζαντζάκης, βρίσκεται στο περιοδικό Νέα Εποχή, χειμώνας 1956. Το αγγλικό κείμενο που τυπώθηκε εδώ είναι αυτό που μεταδόθηκε αναθεωρημένο από το ραδιόφωνο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο κείμενο του Καζαντζάκη που ήταν μετάφραση του κειμένου του χορευτικού δράματος μερικές αναθεωρήσεις και προσθέσεις μου έχουν μεταφραστεί, όπως κι αυτό το σημείωμα, από τον Τάσο Δενέγρη για να ταιριάζουν με το ραδιοφωνικό κείμενο.

Σημείωση:

Λουσμένοι με τις στάχτες του Γκράμσι, διαβάζουμε την Γέννηση του Κίμωνα Φράιερ, σαν σήμερα τα ξημερώματα, δολοφονήθηκε πριν 40 χρόνια ο ποιητής, σκηνοθέτης, πεζογράφος, πολιτικός σχολιαστής, και διανοούμενος Ιταλός ομοφυλόφιλος και κομμουνιστής, Πιέρ Πάολο Παζολίνι(5/3/1922-2/11/1975) και σαν χθές 31/10/1888 γεννήθηκε ο ποιητής, ομοφυλόφιλος και κομμουνιστής του μεσοπολέμου Ναπολέων Λαπαθιώτης (31/10/1888-8/1/1944),

Το θρησκευτικό αυτό χορόδραμα του ποιητή και μεταφραστή Κίμωνα Φράιερ, είναι ένα πολύ επίκαιρο έργο, και στην δεύτερη εκδοχή του, με τις προσθέσεις του ίδιου του ποιητή σε σύγχρονά του πολιτικά γεγονότα, σε σύγχρονες πολεμικές συρράξεις και επεισόδια, βλέπουμε τον ποιητή να κρατά μια σταθερή γραμμή, δηλαδή να θέλει να αποκαθηλώσει τους παγκόσμιους μεγάλους πανάρχαιους θρησκευτικούς μύθους από το φωτοστέφανο της γλυκερής αισθηματολογίας που τους έχει η κατεστημένη θρησκευτική παράδοση περιβάλλει. Να τους βγάλει από το κουκούλι της δογματικής ηθικολογίας και από την φάτνη της κρατικής θρησκευτικής καθηκοντολογίας και μπακαλοεμπορευματισμού που εδώ και χιλιετίες η στείρα κρατική παράδοση κάθε κράτους τους έχει δεσμεύσει. Ο Φράιερ, βρίσκει κοινά σημεία του έργου του με την ταινία Jesus Crhistus Super Star, μια ταινία πολύ μεταγενέστερη από το δικό του το έργο, παρόλα αυτά το αναφέρει στις μετέπειτα σημειώσεις του. Οι θρησκευτικές απόψεις του ποιητή Κίμωνα Φράιερ ανήκουν πλέον στην ιστορία των βιολογικών του χρόνων, οι θρησκευτικές απόψεις όμως του έργου του, σίγουρα δεν εντάσσονται σε καμία δογματική ερμηνεία είτε της Καθολικής είτε της Ορθόδοξης Επίσημης Κρατικής Εκκλησίας, είναι θα γράφαμε χρησιμοποιώντας εκκλησιαστικούς σχηματικούς όρους «οικουμενιστικές». Οι παγκόσμιοι πανάρχαιοι αρχέγονοι θρησκευτικοί μύθοι της αναζήτησης του Φωτός, της πολεμικής εναντίων του Σκότους, αυτή η αιώνια διαπάλη μεταξύ του Καλού και του Κακού, χρησιμοποιείται σαν γενικό πεδίο ποιητικής αναφοράς για να εκφράσει ο ποιητής τις πολιτικές του ιδέες, τις κοινωνικές του αντιστάσεις, τις μεταφυσικές του καταθέσεις. Ο Χριστός είναι ο παγκόσμιος ιδεότυπος της Ειρήνης, είναι η εσωτερική αναζήτηση του ανθρώπου για καλύτερες συνθήκες εργασίας, το έργο του Κίμωνα Φράιερ, δεν μπορεί να ενταχθεί στα «καθαρά» θα σημειώναμε θρησκευτικά ποιήματα όπως είναι πολλά ποιήματα του Ράινερ Μαρία Ρίλκε, ή και γιατί όχι τα ποιήματα του Ουίλλιαμ Μπλέηκ, σε ορισμένα τους σημεία όταν μιλά για την παγκόσμια εσωτερική ειρήνη και την ανθρώπινη γαλήνη, θυμίζει αμυδρά τα Τέσσερα Κουαρτέτα του Τόμας Στερν Έλιοτ. Ο Φράιερ δεν κάνει τους θρησκευτικούς παγκόσμιους μύθους λογοτεχνικές ιστορίες όπως ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες, που είναι ιστορίες αισθητικής τέρψης. Οι συμβολισμοί στον Φράιερ αποκαθηλώνονται από την αισθηματολογική ερμηνεία για να μετατραπούν σε σύμβολα πολιτικής αναφοράς και ανάτασης, σε ατραπούς επανεύρευσης της εσωτερικής ισορροπίας της ανθρώπινης ύπαρξης, όπως γίνεται στην Όπερα του Β. Αμαντέους Μότσαρτ, «Μαγεμένος Αυλός». Οι απόψεις του Κρητικού συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη και του μεταφραστή του και ποιητή Κίμων Φράιερ σε αυτό το σημείο συμπίπτουν. Οι επίσημες εκκλησίες σκέπασαν το ενεργητικό, επαναστατικό και ειρηνικό μήνυμα του Ιησού με το σάβανο της κρατικής περιβολής, με άμφια και θεατρικές τελετουργίες. Ο αναγεννητικός αυτός  παγκόσμιος μύθος έγινε παραμυθάκι για φοβισμένους ανθρώπους.
Οι λέξεις στην αγγλική εκδοχή του έργου που χρησιμοποιεί ο Φράιερ, είναι μικρές και με ωραίο ήχο, είναι εικόνες ενός κόσμου σε ταραχή και χωρίς στόχο. Λέξεις μικρές και «κουδουνιστές» χρησιμοποιεί ο Φράιερ καθώς μεταφράζει και την Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη, σε αντίθεση με τον Κρητικό που χρησιμοποιεί μεγάλες και σύνθετες λέξεις.

Το θρησκευτικό-πολιτικό αυτό έργο φέρνει στην μνήμη μου μια απάντηση του μεγάλου καινοδιαθηκολόγου προτεστάντη, του Μπούλτμαν, που κάποτε τον ρώτησαν «αν πιστεύει στην ανάσταση του Χριστού», και εκείνος απάντησε: «δεν πιστεύω στην ανάσταση του Χριστού, αλλά πιστεύω στην πίστη που έχουνε οι άνθρωποι στην ανάστασή του».

Αυτό θεωρώ ότι πίστευε και ο δάσκαλος και άοκνος συζητητής με τον ελληνικό ποιητικό λόγο, διασώστης του και μεταφραστής του.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πρώτη γραφή σήμερα, Κυριακή, 1 Νοεμβρίου 2015

Πειραιάς, 1/11/2015