ΤΙ ΜΕΝΕΙ ΑΚΟΜΗ ΝΑ ΓΡΑΦΤΕΙ;
Μια συνέντευξη της ΚΙΤΣΑ ΜΠΟΝΤΖΟΥ με
την Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ
Εφημερίδα
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ Παρασκευή 13/11/1998
ΤΙ ΜΕΝΕΙ ΑΚΟΜΑ ΝΑ ΓΡΑΦΤΕΙ;
«Και μετά;
-Και τώρα τι
άλλο μένει να γραφτεί;
Θα μπορέσετε
να γράψετε ακόμα κάτι;
-Γράφει
κανείς επειδή έχει κάποια επιθυμία;» ρωτούσε ο Ρολάν Μπαρτ
Κ. Μ. –Και
τώρα τι άλλο έχει να γραφτεί;
Ε.Γ.Α.- Το
πρόβλημα δεν το έχει βάλει ο Μπάρτ, ήδη ο Αντρέ Ζίντ είχε πει ότι όλα έχουν
ειπωθεί ή όλα έχουν γραφτεί. Αλλά, όπως κανείς δεν έχει καταλάβει και κανείς
δεν έχει επωφεληθεί απ’ αυτά που έχουν γραφτεί και ειπωθεί, πρέπει όλα να
ειπωθούν από την αρχή. Οπότε να μην αγχωνόμαστε, έχουμε να πούμε όλα και για
όλους από την αρχή.
Κ.Μ.- Εσείς
τι θα είχατε να γράψετε;
Ε.Γ.Α.-
Χίλια πράγματα. Πρώτα πρώτα σε λίγο θα γράφω ποιήματα ιστορίας. Γιατί η ιστορία
δεν μπορεί να διδαχθεί σαν γεγονός. Πρέπει να διδαχθεί σαν μία συγκίνηση
οργανική και εσωστρεφής, ούτως ώστε αυτός που
διαβάζει, να μπορεί να την αφομοιώσει στην ουσία της και όχι στην επιφάνειά της και την
εξωτερική της μορφή μονάχα.
Δηλαδή το να λέμε ότι ο Βουλγαροκτόνος ήτανε
μεγάλος βασιλιάς, δεν σημαίνει και πολλά πράγματα, το ότι όμως ο Βουλγαροκτόνος
εξάλειψε το κράτος της Βουλγαρίας, το οποίο, τότε, είχε βλέψεις επί του
Βυζαντίου, είναι μεγάλο γεγονός για την εποχή. Το ότι όμως ο Βουλγαροκτόνος
στον θρίαμβό του ετύφλωσε πάνω από εκατό χιλιάδες ανθρώπους, αυτό είναι ένα
γεγονός που και στη σημερινή ιστορία μένει ένα πάθημα- μάθημα. Δηλαδή, δεν
είναι ένα υποδειγματικό γεγονός, είναι ένα γεγονός το οποίο πρέπει να
τοποθετηθεί και για να γίνει καταληπτό μέσα στην ιστορία της εποχής. Και
γίνεται καταληπτό, μόνον όταν θυμηθούμε ότι οι Βυζαντινοί ετύφλωναν αυτούς οι
οποίοι ήταν σφετεριστές του θρόνου, και ο τότε τσάρος της Βουλγαρίας, πρόκειται
για τον Σαμουήλ, υπόβλεπε τον θρόνο του Βυζαντίου. Έτσι και αυτή η ποινή, η
απάνθρωπη, η οποία είχε αμαυρώσει την ανθρωπιστική μορφή της βυζαντινής
αυτοκρατορίας.
Αυτό, λέω, μπορεί να γίνει μόνο ποίημα, δεν
μπορεί να δοθεί ως εξήγηση. Η εξήγηση άλλωστε έχει γραφτεί, την διάβασαν οι
βυζαντινολόγοι. Ενώ αν το γράψεις σε μιά
ποιητική μορφή, η οποία είναι προσιτή στον καθένα. Θα το διαβάσει ο καθένας. Κι
εγώ νομίζω ότι η Ιστορία είναι ακριβώς οργανική βάση, είναι το θεμέλιο, είναι η
πρωταρχική γνώση της παράδοσης, όπως και η γλώσσα και πρέπει ν τη μάθεις κατά
τρόπο που θα σου μείνει αξέχαστος. Γιατί όπως λέμε στη γλώσσα μας, η αλήθεια
είναι αυτό που δεν μπορείς να ξεχάσεις.
Κ.Μ.- Καθώς
εκπνέει ο αιώνας, αφήνει εκκρεμή ερωτήματα που ο σκεπτόμενος άνθρωπος καλείται
ν’ απαντήσει;
Ε.Γ.Α.
–Ευτυχώς, γιατί αν δεν υπήρχαν εκκρεμή ερωτήματα, θα έπρεπε να είναι και το
τέλος της Ιστορίας και το τέλος του ανθρώπου. Αλλά τί σημαίνει κλείσιμο του
αιώνα; Απλώς μία χρονολογική σημειοδότηση, η οποία άλλωστε δεν είναι ίδια και
για όλον τον κόσμο. Το κινέζικο ημερολόγιο δεν είναι το ίδιο, ούτε το
ινδιάνικο. Εγώ συνηθίζω να λέω: το ότι όλος ο κόσμος ετοιμάζεται να γιορτάσει
το έτος 2000, σημαίνει τη νίκη του δυτικού πολιτισμού επάνω σ’ όλο τον κόσμο,
γιατί το 2000 δεν είναι παρά το χριστιανικό έτος. Σημαίνει ότι ο δυτικός κόσμος
έχει κυριαρχήσει, τουλάχιστον, αν θέλετε, στα σημεία, τα οποία κάνουνε την
κοινωνία στην καθημερινότητά της. Όλο το πνεύμα της Ευρώπης, όλο το πνεύμα του
δυτικού πολιτισμού ήτανε η ουτοπία. Να πηγαίνεις πάντα αλλού, να μη σταματάς σ’
αυτό που έχεις. Αυτό που λέμε δηλαδή: να μετατοπίζεις τα όρια του δυνατού. Αυτή
η μετατόπιση των ορίων του δυνατού ήταν μέχρι τώρα μιά μετατόπιση μηχανικής
δύναμης. Για πρώτη φορά βρήκε ο άνθρωπος την προέκταση της νοητικής του δύναμης,
μέσα από τους υπολογιστές και μέσα από την ηλεκτρονική δύναμη. Δηλαδή αυτή τη
στιγμή μπορεί να μετρήσεις, όχι με το μυαλό σου (αυτό που μπορούσες, ως τώρα,
να κάνεις) ή με το χαρτί, αλλά κατά τρόπον πολλαπλασιαστικό, σαν να ήσουνα
περισσότεροι άνθρωποι. Οπότε αυτή η νέα στροφή, ακριβώς δείχνει ότι η ευρύτητα,
χώρου, δράσης και σκέψης του ανθρώπου έχει γίνει πολύ μεγαλύτερη απ’ ό,τι είχε
υποψιαστεί ο άνθρωπος ακόμα και πριν πενήντα χρόνια. Δηλαδή τώρα μπορείς να
ενσωματώσεις στη σκέψη σου το Σύμπαν και όχι μόνο ως θρησκευτικό ερώτημα, αλλά
ως ερώτημα χώρου και χρόνου (χρόνος των άστρων, γαλαξίες κ.λπ.), αυτά όλα δεν
μπορεί παρά να σου δείξουν ότι έφτασες σ’ ένα χώρο όπου τα όρια της σκέψης, της
έρευνας και της δράσης των ανθρώπων έχουν γίνει ευρύτερα από ποτέ. Και ότι η
μηχανή έχει πολλαπλασιάσει ακριβώς τη δυνατότητα, όχι μόνο τη νοητική αυτού που
τη χρησιμοποιεί, αλλά ακόμα και τη δυνατότητα να μπορέσεις να επεμβαίνεις σε
περισσότερους χώρους και σε περισσότερα θέματα.
Βρισκόμαστε οπωσδήποτε σε εποχή μεγάλων
αλλαγών και μέσα στην Ιστορία, η οποία παγκοσμιοποιείται, δεν μπορούμε να πούμε
ότι αυτό που κάνουμε εδώ δεν είναι επακόλουθο, ή δεν θα είναι και αιτία κάποιου
άλλου γεγονότος που θα γίνει αλλού. Όταν ανοίγουμε ένα παράθυρο στο Παρίσι,
κρυολογούνε στο Πεκίνο. Αυτό το ρεύμα, που ενώνει τους ανθρώπους, που λέγεται
ρεύμα επικοινωνιών, συγκοινωνιών, δείχνει ότι υπάρχει μια παγκοσμιοποίηση του
ιστορικού γίγνεσθαι.
Ποιά είναι η εποχή η οποία έδωσε
περισσότερη ευρύτητα χώρου και δράσης από τη δική μας; Καμία. Να σκεφτείτε ότι
σ’ αυτήν την εποχή, δηλαδή σήμερα, ζουν περισσότεροι επιστημονικοί ερευνητές
απ’ όσοι ζήσανε σε όλη την ανθρωπότητα, αν πάρουμε όλη την ιστορία της
ανθρωπότητας. Οπότε αυτή η ταχύτητα της τεχνολογικής εξέλιξης αλλάζει και την
ψυχολογία και τη στάση του ανθρώπου στη ζωή. Αυτή είναι μία μεγάλη τομή. Πώς ο
άνθρωπος θα αντιδράσει σ’ αυτά τα πράγματα, με ποιό τρόπο θα τα υιοθετήσει,
αλλά και με ποιόν τρόπο θα αντισταθεί στο να γίνει ευάλωτος από τη μηχανή,
χωρίς να μπορεί να τη δαμάσει; Αυτό είναι ένα από τα νέα και μεγάλα προβλήματα,
τα οποία οπωσδήποτε πρέπει, άνθρωποι οι οποίοι είναι ηγετικά ή παραδειγματικά
στελέχη της κοινωνίας να μπορέσουν κάπως να μεθοδεύσουν, ούτως ώστε να
καθοδηγήσουν, με τρόπο όχι μόνο αντικειμενικό αλλά με τρόπο θεμιτό, θα έλεγα
και ηθικά και επιστημονικά, τον κόσμο
που τους κοιτάει.
Κ.Μ.
–Πιστεύετε ότι σήμερα υπάρχουν ζητήματα για τα οποία στοχαστές, φιλόσοφοι,
πολιτικοί θεωρούνται υπόλογοι έναντι της κοινωνίας;
Ε.Γ.Α.- Η
ελευθερία του να κάνεις μιά σκέψη είναι απατηλή κι έστω κι αν είναι λανθασμένη
εκ των υστέρων, δεν είναι λάθος πορείας πνευματικής. Εκείνο που μ’ ενδιαφέρει,
είναι αν αυτός που έγραψε, έγραψε βάζοντας νου, καρδιά κι ελευθερία γράφοντας.
Και δεν υπάρχει αναμάρτητος.
ΚΙΤΣΑ ΜΠΟΝΤΖΟΥ, εφ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 13/11/1998
-«Μαρία Καραβία -Ποιά είναι
τα σχέδιά σας τώρα;
-Τ’
όνειρό μου είναι ν’ αλλάξω ζωή. «Εδώ άς σταθώ
κι
άς δω…» όχι τη φύση λίγο αλλά τον ίδιο μου τον
εαυτό.
Θέλω να πω τα πράγματα με άλλη γλώσσα.
Αν
ποτέ κάνω κάτι καινούργιο θα είναι το ποιητικό
Βυζάντιο.
Σκέπτομαι, άλλωστε, κι εγώ η ίδια να
δημοσιεύσω
μια συλλογή ποιημάτων μου με
βυζαντινά
θέματα. Κι αυτά είναι γραμμένα στα
ελληνικά.
-Μαρία
Καραβία -Γράφεται ποιήματα λοιπόν;
-Ναι.
Γιατί, σας φαίνεται παράξενο;»
Από συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη
Αρβελέρ στην γνωστή και καταξιωμένη δημοσιογράφο κυρία Μαρία Καραβία στις
Σελίδες της εφημερίδας «Η Καθημερινή» 25 Σεπτεμβρίου 1988. Φωτογράφιση Γιάννης
Στεργίου.
Τον διακαή πόθο της να εκφραστεί ποιητικά
η Βυζαντινολόγος ιστορικός μας εκφράζει και σε παλαιότερες συνεντεύξεις της
όπως βλέπουμε παραπάνω. Και στην παρούσα συνέντευξή της στην εφ.
«Ελευθεροτυπία» της 13/11/1998 στην κυρία Κίτσα Μπόντζου επαναλαμβάνει την
επιθυμία της να εκφραστεί μέσω της ποιητικής φόρμας, αιτιολογώντας μάλιστα την
απόφασή της. Αναρτώ το τέταρτο σημείωμα Μνήμης σε μία από τις εξέχουσες
γυναικείες φυσιογνωμίες της πατρίδας μας, την διαπρεπή Ελληνίδα καθηγήτρια
ιστορικό και πρώτη γυναίκα πρύτανη του πανεπιστημίου της Σορβόννης και
διευθύντρια του πολιτιστικού κέντρου Ζωρζ Πομπιντού Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ η
οποία έφυγε την περασμένη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου από κοντά μας πλήρης ημερών.
Τα τηλεοπτικά αφιερώματα εις Μνήμη της εξακολούθησαν και μετά την ταφή της στο
κοιμητήριο του Βύρωνα όπου γεννήθηκε, μεγάλωσε και διέμενε με τους γονείς και
τα αδέρφια της η με Μικρασιατικές ρίζες σημαντική Ευρωπαία προσωπικότητα. Μεταφέρω
μία μάλλον μικρή (σε σχέση με άλλες της) αλλά καίρια και ουσιαστική συνέντευξή
της στην γνωστή δημοσιογράφο κυρία Κίτσα Μπόντζου στην παλαιά πολιτική
εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 1998. Στα προηγούμενα
σημειώματά μας μιλήσαμε για τις τρείς ποιητικές της συλλογές μεταφέροντας
ενδεικτικά ποιήματά της που δείχνουν το ιδιοφυές ποιητικό της ταλέντο, την
ποιητική της τεχνογνωσία και την γλωσσική διαχειριστική της μαγεία. Η επιθυμία
της να αποτυπώσει ιστορικές μεταιχμιακές στιγμές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
και της εξέλιξής της στο χρόνο καθώς και τα ερευνητικά της συμπεράσματα σε
ποιητική φόρμα, δεν είναι κάτι που συνηθίζεται στις επιστημονικές κοινότητες ή
στους πνευματικούς κύκλους των επίσημων ιστορικών. Ασφαλώς υπάρχουν οι
περιπτώσεις εκείνες όπως π.χ. του παλαιού έλληνα ιστορικού του Βυζαντίου
καθηγητή Νικόλαου Τωμαδάκη ο οποίος μεταξύ άλλων ασχολιών του έγραφε και
ποιήματα και εξέδωσε μία ποιητική του συλλογή. Η επιθυμία όμως της Ε.Γ. Αρβελέρ
να συνθέσει κύκλους ποιημάτων της τα οποία κρυσταλλώνουν βυζαντινά μεταιχμιακά συμβάντα,
κρίσιμες αποφάσεις βυζαντινών αυτοκρατόρων, ιστορικά και πολιτικά φλέγοντα και
ακανθώδη ζητήματα που αφορούν την σύγχρονη ανθρωπότητα, αλλά και την Ελληνική
αυτοσυνειδησία, ταυτότητα του Ελληνισμού και της Συνέχειας της Ελληνικότητας
μέσα στους αιώνες ερμηνευμένες και σχολιασμένες από γυναικεία ματιά είναι
νομίζω κάτι πρωτότυπο. Και αν δεν λαθεύω δεν έχει επαναληφθεί έκτοτε. Έχουμε
ασφαλώς τις περιπτώσεις των ελληνίδων πεζογράφων οι οποίες ασχολήθηκαν με την
Βυζαντινή ιστορία, ζωή και πολιτισμό, όπως είναι οι περιπτώσεις της Ρόζας
Ιμβριώτη, της Σοφίας Μαυροειδή Παπαδάκη, της Πηνελόπης Δέλτα οι οποίες μεταποίησαν
τα ιστορικά βυζαντινά γεγονότα και πρόσωπα στην μυθιστορηματική τους πεζογραφία
και λόγο με εξαιρετική επιτυχία. Έχουμε τις περιπτώσεις εκείνες των ελλήνων και
ελληνίδων λογίων και διανοουμένων ποιητριών οι οποίες αφιέρωσαν ή έγραψαν
ποιήματα για Βυζαντινές Μορφές και Αυτοκράτορες ιδιαίτερα του πρώτου και
ιδρυτή, του Μεγάλου Κωνσταντίνου και του τελευταίου, της Άλωσης της
Κωνσταντινούπολης το 1453 από τους Οθωμανούς, του μαρτυρικού Κωνσταντίνου
Παλαιολόγου του ΙΑ΄. Έχουν δημοσιευθεί ποιητικές συλλογές, γραφεί θεατρικά έργα
για τον παρεξηγημένο δολοφονημένο Αυτοκράτορα Ιουλιανό και την ατομική του
προσδοκία να αναβιώσει την Αρχαία των Εθνικών Ελλήνων Θρησκεία και Φιλοσοφία,
τον Παγανισμό. Γραφτεί πεζά από τον Κοσμά Πολίτη και άλλους για Βυζαντινούς
Αυτοκράτορες και Αυτοκρατόρισσες, για την Θεοδώρα, για τον Μυστρά και τον
Γεώργιο Γεμιστό Πλήθωνα βλέπε ποιητική συλλογή του πανεπιστημιακού και κριτικού
Βρασίδα Καραλή. Το εύστοχο και πετυχημένο όμως αυτό «πείραμα» να συνθέσει σε
ποιητική μορφή την εξιστόρηση της Βυζαντινής Ιστορίας είναι κάτι που δεν
επιχειρήθηκε από άλλους από όσο γνωρίζω. Τρείς ποιητικές Συλλογές της που
αποτελούν ένα ενιαίο καθολικό όλο της σκέψης και του στοχασμού της ιστορικής
ερμηνευτικής της ελληνίδας ιστορικού. Πιστεύει και πολύ σωστά η Αρβελέρ ότι ένα
ιστορικό συμβάν συγκινεί περισσότερο τους ανθρώπους όταν δίνεται με ποιητικό
τρόπο, σε ποιητική μορφή. Ενεργοποιεί ευκολότερα τις ψυχικές δυνάμεις των
ανθρώπων, εξάπτει ανετότερα τον κόσμο της φαντασίας τους, φλογίζει εντονότερα
τις συνείδησής τους από ένα «ξηρό» καταγραφικό ιστορικό δημοσίευμα. Τι
παιδευτικής αγωγής επίδραση θα είχαν παραδείγματος χάριν στον Αρχαίο Κόσμο τα
Ομηρικά Έπη αν δεν διασώζονταν στην ραψωδιακή προφορικότητά τους ή γραπτή τους
αποτύπωση αλλά σαν μία ιστορική εξιστόρηση; Το «Χρονικό του Μορέως», τι
τραγικές εικόνες και σκοτεινές παραστάσεις γενούν τα ποιητικά έργα του Οδυσσέα
Ελύτη «Άξιον Εστί», το «Άσμα Ηρωικό και Πένθιμο για τον Χαμένο Ανθυπολοχαγό της
Αλβανίας»; Η μαγεία της ποίησης του Νομπελίστα ποιητή εγχαράσσεται στην
συνείδηση και την ψυχή του αναγνώστη περισσότερο από ότι αν είχε μπροστά του
ένα ιστορικό σύγγραμμα. Το ίδιο κατά την γνώμη μας θα λέγαμε ότι συμβαίνει και
με την Ρωμιοσύνη του Γιάννη Ρίτσου, τα αγωνιστικά του ποιήματα. Μήπως και ο
δάσκαλος Κωστής Παλαμάς τις θέσεις του για την Μεγάλη Ιδέα των Ελλήνων με
ποιητικές του συνθέσεις δεν τις εξέφρασε; Εντέλει, αυτό το δύσκολο πραγματάκι
που είναι το να γράφει κανείς Ποίηση, ανεξάρτητα το είδος και την εποχή της,
ίσως και της ποιότητας του δημιουργού της, είναι ή θεωρείται ελκυστικότερη
καλλιτεχνική ενέργεια διάσωσης ανθρώπινων μηνυμάτων και διδασκαλίας από την
επίσημη επιστημονική Ιστοριογραφία. Όμως αν η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, αυτός ο
πολυμήχανος γυναικείος νους με την περιπετειώδη σκέψη και αντιλήψεων περί
ελευθερίας και προόδου της ανθρωπότητας δεν έπαιζε στα δάχτυλα την Βυζαντινή
και την Ελληνική Ιστορία, και τις διεθνείς επιδράσεις της μέσα στους αιώνες του
δυτικού πολιτισμού δεν θα μπορούσε να υφάνει αυτά τα εξαιρετικά πολύχρωμα
ποιητικά της Βυζαντινής ιστορίας υφαντά της. Ποιήματα που η λυρική μαρτυρία
τους και αρχιτεκτονική τους, συμπληρώνουν την ιστορική αλήθεια και φέρνουν στην
επιφάνεια διλήμματα και αποφάσεις που σε μία αίθουσα διδασκαλίας δεν μπορούν
ούτε να κοινοποιηθούν ούτε να ακουστούν σε τόση μεγάλη αναγνωστική πληθυσμιακή
ευρύτητα και να προκαλέσουν ερευνητικές ζυμώσεις; Πόσες από τις επιστημονικές
της εργασίες και ανακοινώσεις όπως «Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής
Αυτοκρατορίας τον ένατο- δέκατο αιώνα» (1960), «Το Βυζάντιο και η Θάλασσα»
(1966), «Μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου (1971),
«Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη» (1976) για να περιοριστώ σε ενδεικτικές της
εργασίες ξεπέρασαν τα κράσπεδα των Πανεπιστημιακών Αιθουσών και έδρανα των
Διαλέξεων που έδωσε τις ομιλίες της ανά τον Κόσμο; Πόσοι κράτησαν στα χέρια
τους και διάβασαν το βιβλίο της που μεταφράστηκε στα ελληνικά δύο χρόνια (1977)
μετά την Γαλλική του έκδοση από την Τούλα Δρακοπούλου «Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ
ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ» εκδόσεις «ΑΡΓΩ». (Helene Ahrweiler:
L’ Ideologie Politique de L’ Empire Byzantin”). (1975) Presses Universitaires
de France.
Η εργασία αυτή είναι αφιερωμένη «Στη
μνήμη του Πατέρα Vitalien Laurent» και αρχινά με στίχους από την ποιητική σύνθεση
(1927) του άγγλου ποιητή Ουϊλλιαμ Μπάτλερ Γέητς «Ταξιδεύοντας στο Βυζάντιο». Η «ατελής»
και με «κενά» αυτή εργασία της όπως η ίδια αναγνωρίζει στην Εισαγωγή της,
περιλαμβάνει 7 Κεφάλαια: [-Εισαγωγή.- 1. Η ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ. - 2. Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ.
-3 Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΣ. -4. Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΣ. -5. Σ’ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΝΕΩΝ ΑΞΙΩΝ. -6. Ο ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΣ. -7. Η ΕΘΝΙΚΗ ΟΥΤΟΠΙΑ.
–ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΕΡΕΥΝΑ. –ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ.]. Κάθε
κεφάλαιο χωρίζεται σε δύο ή τρεις μικρές ενότητες. Το βιβλίο διαθέτει
ξενόγλωσση βιβλιογραφία πέραν των βιβλίων που αναφέρονται σε κάθε σελίδα. Το
βιβλίο έχει 174 σελίδες και κόστιζε τα χρόνια που κυκλοφόρησε και σε δεύτερη
έκδοση 160 δραχμές. Πόσες μελέτες της αλήθεια γονιμοποίησαν τις εργασίες
ελλήνων βυζαντινολόγων; Ο συγχωρεμένος Χρήστος Γιανναράς την μνημόνευε συχνά
στα βιβλία του.
Αντίθετα η σοβαρή και τεχνικά άρτια
ποίησή της ευτυχώς μελοποιήθηκε στις μέρες μας και τραγουδήθηκε από τον
πειραιώτη αειθαλή Γιώργο Νταλάρα ενδέχεται και άλλους. Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ
με τις εργασίες της προσανατόλισε την διεθνή επιστημονική κοινότητα προς την
Ιστορία της Βυζαντινής Χριστιανικής Αυτοκρατορίας και της πολιτικής ιδεολογίας
του χώρου που κατελάμβανε και τις έδωσε την ιστορική αξία που της αναλογούσε ως
συνέχεια του Ελληνισμού, στην διαμόρφωση του ψηφιδωτού της Ρωμιοσύνης. Γεφύρωσε
το κενό μεταξύ των πολιτιστικών κληροδοτημάτων της Αρχαίας Κλασικής Ελλάδας των
Εθνικών Ελλήνων με αυτά της Ελεύθερης και Ανεξάρτητης μετά το 1821, και των
νεότερων χρόνων. Στα λαϊκά ευρύτερα στρώματα ενδέχεται να ήταν γνωστή
περισσότερο από την δημόσια εικόνα της και τις συνεντεύξεις της, φυσικά και στο
ότι υπήρξε διευθύντρια του Διεθνούς Κέντρου των Δελφών.
Όπως γράφει
σχετικά στην ενότητα «Η γέννηση των Βυζαντινών Ιδεολογιών. Εξάρσεις και
Αντιθέσεις».
«… Κατά τη
βασιλεία του Θεοδοσίου, ο χριστιανισμός γίνεται η θρησκεία του Κράτους. Εναντίον
των ειδωλολατρών εφαρμόσθηκαν μέτρα, που πήραν το χαρακτήρα πραγματικών διώξεων.
Το μαντείο των Δελφών υποχρεώθηκε να σιγήσει, οι Ολυμπιακοί αγώνες και τα Ελευσίνια
μυστήρια απαγορεύθηκαν. Τα ιερά λεηλατήθηκαν από τους χριστιανούς, οι ειδωλολάτρες
ιερείς όπως γράφει με κάποια πίκρα ο Λιβάνιος, υποχρεώθηκαν «να σιγήσουν ή να
αποθάνουν» (1) Βλέπε «Ο Λόγος «Υπέρ των Ιερών» που απηύθυνε ο Λιβάνιος στον Θεοδόσιο
αποτελεί την καλύτερη απεικόνιση αυτής της κατάστασης πνευμάτων» σημειώνει η Ε.Γ.Α. Και συνεχίζει: «Στο εξής ρωμαίος πολίτης είναι,
όποιος ασπάζεται την ορθόδοξη πίστη, που καθιερώθηκε από τις Οικουμενικές Συνόδους
της Νικαίας (325) και της Κωνσταντινούπολης (381). Ντόπιος ή ξένος, ευρωπαίος ή
αφρικανός (η Αυτοκρατορία περιλαμβάνει πράγματι, γύρω από τη Μεσόγειο, περιοχές
που βρίσκονται σ’ αυτές τις τρείς ηπείρους), αρκεί να είναι χριστιανός για να
καταλάβει οποιαδήποτε αυτοκρατορική διοικητική θέση, ν’ ανέβει ακόμα και στο θρόνο.
Ο τέταρτος αιώνας, κατά τον οποίο έγινε η σκληρή προσπάθεια που κατέλαβε η Αυτοκρατορία
για να διαμορφώσει τη φυσιογνωμία, η οποία θα της επέτρεπε να εγκαινιάσει μια καινούργια
ζωή, τελειώνει με το θρίαμβο του χριστιανισμού.
Η Αρχαιότητα με το ανθρωπιστικό και ανεκτικό
της πνεύμα παρήλθε οριστικά. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία παραχωρεί τη θέση της στη Βυζαντινή,
ενώ ο δυτικός κόσμος μπαίνει σε μιά καινούργια εποχή της ιστορίας του, κατά την
οποία, όπως γράφει ο Γίββων, δεσπόζουν «η θρησκεία και η βαρβαρότητα», σελ. 18-19.
ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ποιός θα μας
πει που να ‘ναι οι λέξεις κι οι φωνές
που μες στις
γλώσσες τις νεκρές μείνανε ζωντανές;
Είν’ η ιστορία
ήχοι που ξέχασαν τα λόγια,
Στίχοι που από
τυφλούς γράφτηκαν ποιητές,
και δάκρυα
κεχριμπαρένια που έγιναν κομπολόγια
να παίζουνε
οι γέροι στις εθνικές γιορτές. Σελ.35
Από την συλλογή της «ΕΝΔΟΞΟΣ ΕΛΛΑΣ»
εκδόσεις «ΕΡΜΗΣ», Αθήνα 2004.
Τερματίζοντας
τον κύκλο μνήμη της Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ, άραγε ποιός χολιγουντιανός σταρ θα
ερμήνευε στην περιοχή του Μυστρά τον τελευταίο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Παλαιολόγο
και ποιός το φιλόσοφο Γεώργιο Γεμιστό Πλήθωνα;
Γιώργος Χ. Μπαλούρδος
Πειραιάς
24 Φεβρουαρίου
2026
Με το πρόσωπο
της Μέδουσας του Νίκου Χατζηκυριάκου Γκίκα να ατενίζει την ΥΔΡΑ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου