3ης του ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ
ή
ο Ανδρέας Παπανδρέου
στα έδρανα του Κοινοβουλίου της
Ιστορίας
Από τις πολιτικές
αναμνήσεις της γενιάς μας
Η προσωπική και χαρακτηριστική του καθενός μας
Πολιτική εμπειρία ζωής ως ελεύθεροι, ανεξάρτητοι, σκεπτόμενοι δημοκρατικοί
πολίτες, ως πολιτικοποιημένα άτομα και κοινωνικοποιημένα όντα μέσα στα χρονικά
και τοπικά όρια μιάς οργανωμένης Πολιτείας με τους κοινοβουλευτικούς της
θεσμούς και πολιτικούς κανόνες παιχνιδιού εκλογικής διακυβέρνησης εναλλαγής των
εξουσιών όπως μας διδάσκει η Ιστορία της Ανθρωπότητας, και φυσικά η Ελληνική
πολιτική ιστορία, είναι όπως φαίνεται κατά την κρίση μας- ίσως λανθασμένη- μία
καθαρά ατομική, ξεχωριστή και ιδιαίτερη υπόθεση απογραφής από τον καθέναν μας
παρελθοντικών πράξεων και ενεργειών, (μας) σχεδόν πάντα αμετάβατων, εμπειριών
δύσκολων κατανοήσιμων, καταστάσεων ξένων, «αλλοδαπών» γεγονότων στους νεότερους,
συμβάντων, εκδηλώσεων, ανατροπών και κοινωνικών ζυμώσεων και διεργασιών, πρωτόγνωρων
αλλαγών μη εύκολα κοινοποιήσημων και μεταδόσεων των –τότε- μηνυμάτων και
στόχων, οραμάτων στις νεότερες, επερχόμενες γενιές πολιτικοποιημένων πολιτών
που ακολουθούν συνεχίζοντας την ζωή και την πολιτική της ως ενιαίο σώμα, αλλά,
δεν έζησαν ούτε μετείχαν ενεργά στα γεγονότα που διαμόρφωσαν και την δική της
πολιτική και κοινωνική πορεία. Οι παρελθοντικοί κοινωνικοί αγώνες και η
ρητορική τους ως παραδειγματικό μοντέλο μέσα στην Ιστορία είναι ασφαλώς οι αυθεντικές
μαρτυρίες ζώντων υποκειμένων ενός ευρύτερου συνόλου ή ενός ατόμου, ανάμεσα στις
άλλες που συναποτελούν τα συμπερασματικά εκ των υστέρων πολιτικά της αστικής
δημοκρατίας αποτελέσματα της εξελικτικής της διαδρομής. Για άλλους
σοσιαλιστικές, σοσιαλδημοκρατικές ή κομμουνιστικές αλλαγές και ανατροπές. Οι
πολιτικές επιλογές μίας γενιάς πολιτών- μιάς μερίδας του εκλογικού σώματος έστω-
έχει επιπτώσεις όχι μόνο στο παρόν της, τις συνειδησιακές της μεταβολές
αντίληψης των πολιτικών πεπραγμένων, οραματικούς στόχους και φιλοδοξίες,
θεσμικές αλλαγές, αλλά και στο μέλλον των επερχόμενων γενεών. Το κοινωνικό σύνολο
ως σώμα του μωσαϊκού ενός λαού, ενός έθνους, μιάς χώρας, μιάς φυλής, μιάς
πατρίδας συν- διαμορφώνεται από τις προηγούμενες γενιές πολιτών σε μία
ακολουθία της διαπάλης των ιδεών, των πολιτικών τους πράξεων και επιλογών τους
των δράσεών τους, των στόχων τους και ασφαλώς του ή των ηγετών τους που
σηματοδοτούν την όποια Αλλαγή. Η προσωπική του καθενός και κάθε μίας πολίτη
πολιτική μνήμη- μνήμη της γενιάς τους- αποτελεί μία ξεχωριστή ψηφίδα που
συγκεφαλαιωτικά είναι αυτό που ονομάζουμε κοινωνική, πολιτική αγωνιστική
συνείδηση και παράδοση, πάλι των γενεών μέσα στον χρόνο, την πολιτική
ετερότητα, πολυμορφία και πολυχρωμία της καθημερινότητας του βίου όλων μας. Η
πολιτική μνήμη, έστω πολλές φορές αμετάβατη, μη μεταδόσιμη εύκολα σε όλο το
εύρος, το βάθος και το πλάτος της αλήθειας και αυθεντικότητα των εμπειριών της,
δεν παύει να είναι το σημαντικότερο και μοναδικό εργαλείο ερμηνείας και
κατανόησης των πολιτικών, ιστορικών και κοινωνικών πεπραγμένων κάθε γενιάς
πολιτών, (αλλά και εκλογικού σώματος) η οποία έβαλε την ιδιαίτερη σφραγίδα της
στο χρόνο. Έστω προσλαμβάνοντας και ερμηνεύοντας τα γεγονότα κάτω από την δική
της-των πολιτικών μελών της οπτική, που ενδέχεται οι επόμενες πολιτικές γενιές
να θεωρήσουν λανθασμένη.
Και την πολιτική γενιά μας η οποία δεν
ασπάζονταν την συντηρητική παράταξη (ανεξάρτητα αν σέβονταν πολιτικές της
προσωπικότητες, το ίδιο και από τον χώρο της κομμουνιστικής αριστεράς) την
διαμόρφωσε μία ισχυρή και δυναμική προσωπικότητα που επαγγέλονταν την
Σοσιαλιστική Αλλαγή. Και αυτή η πολιτική μέχρι τα μπούνια προσωπικότητα της
σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας ήταν ο οικονομολόγος πανεπιστημιακός και
προδικτατορικός πολιτικός ο Ανδρέας Παπανδρέου. Όταν στις 3ης του
Σεπτέμβρη του 1974 ο Ανδρέας όπως αποκαλούσαν πολιτικοί φίλοι και εχθροί με το
μικρό του όνομα τον Έλληνα Πολιτικό από την Αχαΐα, ερχόμενος στην Ελλάδα από το
εξωτερικό που ζούσε εξόριστος έχοντας δημιουργήσει το ΠΑΚ, ανακοίνωσε μαζί με
τους συντρόφους- αντιστασιακούς συνεργάτες του την ίδρυση του Πανελληνίου
Σοσιαλιστικού Κινήματος, έφερε τα πάνω κάτω στην ελληνική πολιτική σκηνή και
την Ελλάδα. Ο Ανδρέας με την πολιτική του διακήρυξη έφερε το οραματικό πολιτικό
και κοινωνικό ποθούμενο του μισού πληθυσμιακά ποσοστού του Ελληνικού Λαού. Επτά
χρόνια μετά την πτώση της δικτατορίας, Οκτώβριος του 1981 ο Ανδρέας θα
αναλάμβανε το τιμόνι της κυβερνητικής εξουσία δίνοντας το όραμα ελπίδας
κοινωνικής αλλαγής και δημοκρατικής προόδου στην κυνηγημένη και κατατρεγμένη μισή
πλευρά του εκλογικού σώματος του Ελληνικού Λαού που ηττήθηκε, φυλακίστηκε,
εξορίστηκε, βασανίστηκε, κυνηγήθηκε από την νικητήρια πολιτικά συντηρητική
παράταξη μετά το τέλος του εμφύλιου σπαραγμού. Ο Ανδρέας εξέφρασε τα όνειρα
μιάς ολόκληρης εποχής και αρκετών μεταπολεμικών και μετεμφυλιακών γενεών
Ελλήνων και Ελληνίδων όπως και της δικής μας Μεταπολιτευτικής Γενιάς. Εξέφρασε
τους κοινωνικούς πόθους και προσδοκίες αισιοδοξίας των φτωχών τάξεων, των
εργατών και υπαλλήλων, των μικρομεσαίων και μικρό ιδιοκτητών Ελλήνων, των
βιοπαλαιστών ανεξάρτητα σε ποια πολιτική παράταξη ανήκαν ή προέρχονταν ή ακόμα
και ψήφιζαν. Ο Ανδρέας κυριάρχησε σε μία χρονική περίοδο που η δική μας γενιά
έμπαινε στην εφηβεία της και άνοιγε τα φτερά της φαντασίας της για να γνωρίσει
τον Κόσμο και την Ανθρωπότητα, να πραγματοποιήσει τα όνειρά της καθώς έβγαινε
από τα ασφυκτικά, συντηρητικά δεσμά ενός επτάχρονου δικτατορικού καθεστώτος, του
«Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών», το οποίο παρέδωσε την πολιτική διακυβέρνηση στον
παλαιό πολιτικό και αρχηγό της δεξιάς παράταξης, δημοκρατικών πεποιθήσεων
φιλοευρωπαϊστή Κωνσταντίνο Καραμανλή μετά τα τραγικά γεγονότα της Κυπριακής
τραγωδίας. Τα θεμέλια της Μεταπολίτευσης τέθηκαν στις 24 Ιουλίου του 1974 και
μερικά χρόνια αργότερα ο Ανδρέας διευρύνοντας
πολιτικά και διπλωματικά την εξωτερική πολιτική του Κ. Καραμανλή συνέχισε,
διευρύνοντας τις πολιτικές συμμαχίες θωρακίζοντας την εξωτερική πολιτική της
Ελλάδος ενώ έδωσε φωνή στο εσωτερικό σε κάθε κυνηγημένο Έλληνα πολίτη. Ο
πολιτικός προσανατολισμός της χώρας μας άλλαξε μέσα στα πολιτικά και
στρατιωτικά πάντα πλαίσια των δυτικών συμμαχιών.
«Ο Ανδρέας Παπανδρέου, οικονομολόγος,
ακαδημαϊκός, πολιτικός, άνθρωπος πολυμήχανος και πολυπράγμων, λάτρης της
μουσικής (της τζαζ και του ρεμπέτικου), λάτρης της ταβέρνας αλλά και του
εστιατορίου πέντε αστέρων, ομιλητικός και ανοικτός, εραστής της παρέας, αλλά και άτομο που δεν
μπορούσε να κάνει χωρίς την βαθιά φιλοσοφική συζήτηση, που συγκρούονταν
βαθύτατα όταν κάποιος συνάνθρωπός του έπασχε από κάποια σοβαρή ασθένεια,
γεμάτος αυτοπεποίθηση αλλά και ανασφάλεια για πολλά, με τρείς γάμους και πέντε
παιδιά από δύο διαφορετικές γυναίκες, υπήκοος της Ελλάδας, της Αμερικής και για
μικρό διάστημα της Σουηδίας και του Καναδά, σφόδρα αντισταλινιστής,
σοσιαλδημοκράτης, με στοιχεία επαναστατικότητας, γλωσσοπλάστης, πολιτικός που
«μετατόπισε εντελώς τους όρους λειτουργίας τους ελληνικού πολιτικού συστήματος»
(1), πίστευε σε μια Ελλάδα που δεν ανήκε ούτε στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας αλλά
ούτε αποκλειστικά στο ΝΑΤΟ, μια Ελλάδα που τραβάει τον δικό της «τρίτο» δρόμο,
που μίλησε για τον «μικρομεσαίο» και τον «μη προνομιούχο» και όλους εκείνους
που δεν είχαν λόγο και πρόσβαση στην εξουσία, Ο Ανδρέας ο πολυμαθής, ο
γλωσσομαθής, ο ευγενικός αλλά και ο καταπέλτης, όταν ήθελε, αγαπημένος αλλά και
μισητός, έγραψε αμέτρητα άρθρα, δεκαπέντε βιβλία, αλλά μόνο ένα σε πρώτο
πρόσωπο, στο οποίο μάλιστα χρησιμοποίησε και την τεχνική της αφήγησης-
πρόκειται για το ιστορικό δοκίμιο Η Δημοκρατία στο Απόσπασμα. Μόνο σε αυτό το
έργο αφέθηκε για πρώτη φορά και αφηγήθηκε ελεύθερα τα γεγονότα που οδήγησαν
στην δικτατορία των συνταγματαρχών. (2).
Η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο εκπροσωπεί μια
σημαντική μεταβολή της συνείδησής του. Έπρεπε καταρχήν να αλλάξει τον τρόπο
έκφρασής του, τον τρόπο που είχε κατακτήσει με τα δύο προηγούμενα επαγγέλματά
του: τον πολιτικό που έπρεπε να συγκινεί τα πλήθη της εποχής του 1960 και τον
ακαδημαϊκό, τον άνθρωπο δηλαδή των γραπτών του κειμένων, που έπρεπε πάντα να
συντάσσονται αποστασιοποιημένα και
«ακαδημαϊκώς ορθά» σε τρίτο πρόσωπο.
Η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο είναι μία στροφή
που αποδεικνύει την αποδοχή του δικού του ρόλου πια ως «μαχητή» που έζησε
σημαντικά γεγονότα και μετείχε στην διαμόρφωση της πολιτικής σκηνής της
δεκαετίας του εξήντα. Η στροφή που έκανε προς το πρώτο πρόσωπο δεν πέρασε
απαρατήρητη από τον ίδιο.
Τι σημασία όμως έχει η αφήγηση σε πρώτο
πρόσωπο; Διαφέρει από εκείνη που γίνεται σε τρίτο πρόσωπο; Πολύ.
Πρώτα απ’ όλα για έναν ακαδημαϊκό, αλλά
ιδιαίτερα για κάποιον που στηρίζεται στην μαρξιστική ανάλυση ( όπου ο ρόλος του
ατόμου θεωρείται δευτερεύων μπροστά στις κινητήριες δυνάμεις της Ιστορίας),
παρουσιάζεται το δίλημμα κατά πόσο δικαιούται κανείς να μιλάει για τον εαυτό
του, εφόσον στον «αγώνα» παίζουν μεγαλύτερο ρόλο οι ιστορικές συνθήκες.
Επιτρεπόταν ή όχι να «προσωποποιήσει» την πρόσφατη εμπειρία του στην Ελλάδα ο
Ανδρέας Παπανδρέου;…………»
Αυτά μας λέει μεταξύ άλλων ο γιός του
συγγραφέας Νίκος Παπανδρέου, στο κεφάλαιο 2 με τίτλο «Η αφήγηση σε πρώτο
πρόσωπο» στο βιβλίο του: «Ανδρέας Παπανδρέου. Η ζωή σε πρώτο ενικό και η τέχνη
της πολιτικής αφήγησης» 6η έκδοση, εκδόσεις Καστανιώτη, 2003, σελ.15-17.
Ενώ στην σελίδα 96 και 97 στο κεφάλαιο «Η Επιστροφή στην Ελλάδα: το αφήγημα
συνεχίζεται» σχετικά με την διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη
σημειώνει:
«Τα συνθήματα του ΠΑΣΟΚ εξέφραζαν και αυτά
το νέο όραμα. Η ιδρυτική διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ, γνωστή ως «Τρίτη του Σεπτέμβρη»,
γράφτηκε από ομάδα Ελλήνων στο εξωτερικό και ολοκληρώθηκε ουσιαστικά από τον
Ανδρέα στο Καστρί (30). Εκεί παρουσιάζεται το ιδεολογικό τετράπτυχο του ΠΑΣΟΚ:
εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία, κοινωνική απελευθέρωση και δημοκρατική διαδικασία.
(31) Με ακαδημαϊκό σφρίγος ο κάθε στόχος του είναι και προϋπόθεση για το
επόμενο βήμα: «Ο αγώνας του Πανελληνίου Σοσιαλιστικού Κινήματος για την εθνική
μας αναγέννηση, για μια σοσιαλιστική και δημοκρατική Ελλάδα στηρίζεται στην
αρχή πως η εθνική μας ανεξαρτησία αποτελεί προϋπόθεση για την πραγμάτωση της
λαϊκής κυριαρχίας.». Το τετράπτυχο δείχνει το «διαφημιστικό» ταλέντο του
νεοσύστατου κινήματος, που συνοψίζει σε τέσσερεις προτάσεις την ιδεολογία του,
αλλά και εξηγεί τα βήματα που πρέπει να γίνουν ώστε η Ελλάδα να αποκτήσεις την
ανεξαρτησία της και την δημοκρατία της.»
Το τετράπτυχο απλοποιήθηκε με το πέρασμα του
χρόνου και μετατράπηκε σε τρίπτυχο και έφτασε σε μία φράση, ένα σύνθημα, που
πιστεύω θα το ζήλευαν οι σημερινοί διαφημιστές και πολιτικοί σύμβουλοι. Το
σύνθημα ήταν και θα είναι πάντα: «Η Ελλάδα στους Έλληνες»……» σελίδα 97. Στην
σημείωση με αριθ. (30) ο συγγραφέας γιός του Ανδρέα Νίκος Παπανδρέου μας λέει
ότι: «Η ιστορία της διακήρυξης δεν έχει ακόμα μελετηθεί σε βάθος, γι’ αυτό και υπάρχουν
διάφορες εκδοχές της γέννησης της ιδρυτικής πράξης του ΠΑΣΟΚ».
Αλλά ας μην επεκταθούμε και στρέψουμε σε
άλλους ερευνητικούς προσανατολισμούς έρευνες που χρειάζονται άλλες πηγές και
αναφορές σε ιστορικά και πολιτικά ντοκουμέντα εκείνης της θυελλώδους περιόδου. Το βέβαιο πάντως είναι ότι ο Ανδρέας φώτισε
πολιτικά και εν μέρει και κοινωνικά την ενηλικίωσή μας, τουλάχιστον τις δύο
πρώτες τετραετίες. Ο μπαλκονάτος Ανδρέας είχε το χάρισμα να μαγεύει και να
ξεσηκώνει τα πλήθη, να τα φέρνει σιμά του, να τα χειραγωγεί, να τους εμπνέει
ενθουσιασμό, να τους κάνει ίσως να πιστέψουν σε κάτι πολιτικό που και ο ίδιος
κατά βάθος να μην πίστευε ή να μην θεωρούσε ότι μπορούσε στην πολιτική του
καριέρα να ακολουθήσει. Μας μετέδιδε μία πολιτική ρητορική ακτινοβολία ακόμα
και με τους ήχους της φωνής του που ακούγονταν από τα μεγάφωνα. Ήταν ένα είδος
πολιτικού «Μεσσία» για τους Έλληνες και τις Ελληνίδες των χρόνων του και τους
έφηβους της Γενιάς μας.
«Η ρητορική του Ανδρέα είναι ιδιαίτερη.
Βάζει το ακροατήριο στη θέση του συνομιλητή και εκείνο αισθάνεται ότι
κυκλοφορεί στους διαδρόμους της εξουσίας. Τα έντονα και παρατεταμένα
χειροκροτήματα έφερναν μία κάθαρση, μία εκτόνωση συναισθημάτων που μόνο το
αρχαίο θέατρο κατόρθωνε. Η ομιλία του τρεφόταν από μια ελπίδα για το μέλλον και
μία νοσταλγία για ένα αθώο παρελθόν που δεν υπήρξε ποτέ.». βλέπε σελίδα 138-139
του μυθιστορήματος του Νίκου Παπανδρέου, «Έρωτες στο παρασκήνιο» εκδόσεις
Καστανιώτη 2022. Ο Γιός του Ανδρέα ο πολιτικός και συγγραφέας Νίκος Παπανδρέου,
ο οποίος διατελεί και Ευρωβουλευτής με τα ψηφοδέλτια του Πασόκ έχει συγγράψει
μία σειρά από αυτοβιογραφικά βιβλία, διηγήματα και κείμενα στα οποία
εικονογραφεί τα προσωπικά και πολιτικά πορτραίτα της Οικογένειάς τους. Ο Νίκος
Παπανδρέου, δεν φοβάται να μιλήσει για τα λάθη του πολιτικού πατέρα του, ούτε
από την άλλη, προσπαθεί να τον αγιοποιήσει, βλέπει σαν συγγραφέας από μία
απόσταση τα πράγματα και μέσω των εξιστορήσεών του και των ιδιωτικών και άλλων
αφηγήσεών του εικονογραφεί την πολιτική εποχή και την κοινωνία τα χρόνια της
«δυναστείας» Παπανδρέου, ως εξαίρετος «Κλεπτομνήμων».
Σε ένα άλλο βιβλίο του, το «Ανδρέας
Παπανδρέου Ο οικονομολόγος» εκδόσεις Καστανιώτη 2018, στην σελίδα 12 στο
κεφάλαιο «εντός της ορθοδοξίας» αναφερόμενος στις οικονομικές αντιλήψεις του
Ανδρέα γράφει μεταξύ άλλων:
«Σε αντίθεση
με πολλούς άλλους διανοουμένους που αρέσκονται στην κριτική ανάλυση του
καπιταλισμού, ο Ανδρέας πήγε ένα βήμα παραπέρα και έκανε συγκεκριμένες
προτάσεις για την ανατροπή του καπιταλισμού μέσω της λαϊκής βούλησης.
Η
πορεία της οικονομικής σκέψης του Ανδρέα τροφοδοτείται διαρκώς απ’ την
πολύπλοκη ζωή του σε συνδυασμό με τη δίψα του για νέες γνώσεις και μάθηση.
Μπορεί μερικές φορές η πορεία αυτή να μοιάζει κυκλική- δηλαδή φεύγει από ένα
σημείο ιδεών για να ξαναγυρίσει στο ίδιο το σημείο χρόνια αργότερα-, αλλά στην
πράξη η σκέψη του όλο και εμπλουτίζεται από τις νέες του γνώσεις και την πρόοδο
στις κοινωνικές επιστήμες. Ενώ γυρίζει στα σημεία εκκίνησης, δηλαδή στα θέματα
που τον απασχόλησαν απ’ την εποχή της διατριβής του στο Χάρβαρντ, προχωράει
πάντα ένα βήμα παραπέρα. Μια καλύτερη παρομοίωση θα ήταν ότι διαγράφει μια
νοητή πορεία που μοιάζει με ελικοειδή σπείρα, όπως εκείνη του DNA. Κάνει κύκλους μεν, αλλά με τον κάθε
κύκλο να ανεβαίνει πιο ψηλά. Υπάρχει ίσως και ένα στοιχείο τελεολογίας στη
σκέψη του- όλα εκείνα που μελέτησε και όλα εκείνα τα θέματα που τον
προβλημάτισαν στην ακαδημαϊκή του ζωή, αλλά και στον πολιτικό του βίο, βρίσκουν
την ύστατή τους έκφραση στα τελευταία του βιβλία, ιδιαιτέρως στον
Πατερναλιστικό καπιταλισμό και στο βιβλίο με τίτλο Ελευθερία του ανθρώπου. Σε
αυτά τα δύο κατορθώνει να συγκεράσει την πολιτική του εμπειρία με την
τεχνοκρατική του γνώση.».
Εύστοχες παρατηρήσεις ακριβοδίκαιες όπως και
η προσωπογραφία του που εικονογραφεί η γιός του. Δεν μπορώ να γράψω μετά από
τόσες δεκαετίες που έδωσε στην πολιτική δημοσιότητα την διακήρυξη της 3ης
του Σεπτέμβρη και την ανάληψη της πρωθυπουργίας του, με εκατό τοις εκατό
σιγουριά αν ο Ανδρέας ήταν ο μεγάλος «παραμυθάς» που είχε ανάγκη η εποχή των
νιάτων μας και η βαλτωμένη χώρα μας, η τραυματισμένη από τον δεύτερο παγκόσμιο
πόλεμο και τον κατοπινό εμφύλιο και φυσικά την σκοτεινή περίοδο της επταετίας,
ή ήταν ένας «προορατικός ηγέτης», ίσως και ένας «Σερλοκ Χόλμς» όπως γράφει ο
πεζογράφος Νίκος Παπανδρέου, ο οποίος έχοντας εκ των έσω αναδιφήσει σε πηγές
και άμεσες πληροφορίες και επιβεβαιωμένης αλήθειας ντοκουμέντα αφηγείται τα όσα
μας αφηγείται. Το βέβαιο είναι ότι ο Ανδρέας υπήρξε ένα πολιτικό είδωλο για την
Γενιάς μας και την εποχή του, τον εμπιστευτήκαμε και τον πιστέψαμε, τον
ακολουθήσαμε, κατεβήκαμε σε πολυπληθείς πορείες και λαοθάλασσες διαδηλώσεις και
συγκεντρώσεις και όλα αυτά μόνο με την δημόσια παρουσία του. Τον στηρίξαμε όταν
οι πολιτικοί του αντίπαλοι τον έστειλαν στο Ειδικό Δικαστήριο ζητώντας την
φυσική και πολιτική του εξόντωση, πικραθήκαμε όταν έκαναν λαϊκό δακρύβρεχτο
σήριαλ την περιπέτεια με την υγεία του, θαυμάσαμε τον τολμηρό χαιρετισμό του
όταν κατέβηκε από την σκάλα του Αεροπλάνου, γεμίσαμε θλίψη όταν άρχισαν
σιγά-σιγά να φεύγουν από την ζωή οι παλαιοί σύντροφοί του και συναγωνιστές του,
όπως ο Γεώργιος Γεννηματάς, ο Πέτρος Μώραλης και άλλοι, θυμώσαμε όταν παλαιοί
του πολιτικοί συνοδοιπόροι σπίλωσαν την μνήμη του και ένα μέρος του πνευματικού
και καλλιτεχνικού κόσμου της Ελλάδας του γύρισαν την πλάτη και του έσουραν τα
εξ αμάξης. Όμως, ο πολιτικός με το ζιβάγκο, ο άνθρωπος με το ποτήρι ουίσκι στο
χέρι και την πίπα στο στόμα, ο πρωθυπουργός που χόρευε τις ζεμπεκιές του με την
φωνή της Ρίτας Σακελαρίου και της Σωτηρίας Μπέλλου είναι ακόμα ΕΔΩ. Ωσεί παρόν,
με τις σκέψεις του, τα λόγια του, τα βιβλία του, το χαρακτηριστικό ηχόχρωμα της
φωνής του την μεγάλη του αγκαλιά όταν χαιρετούσε τα πλήθη όλους εμάς και αυτούς
που θα ρθουν μετά από εμάς.
Γιατί ο
Ανδρέας συνένωσε ένα παλαιό σύνθημα- πρόταγμα του Γαλλικού Μάη του 1968,
συνένωσε τον Έρωτα με την Πολιτική, δεν εγκλώβισε σε μία θρησκευτικού δόγματος
πολιτική συμπεριφορά και απαγορεύσεων τα πλήθη τα οποία τον ακολουθούσαν και
τον λάτρευαν, τον είχαν σαν ένα εν ζωή Είδωλο.
Καθυστερημένη υπερβολική αποτίμηση! Ίσως,
πάντως σίγουρα μία πολιτική αλήθεια και ανθρώπινη μαρτυρία Ελλήνων και
Ελληνίδων της Γενιάς μου των χρόνων του που τον πίστεψαν και τον ακολούθησαν. Γιατί
ανεξάρτητα από πια πλευρά της Ιστορίας κατατάσσουμε τον Ανδρέα, ο Ανδρέας δεν
διαμορφώθηκε από την εποχή του, την διαμόρφωσε και την μεταποίησε πολιτικά
θετικά. Γιαυτό ακόμα και Σήμερα τόσα χρόνια από την βιολογική απουσία του είναι
εδώ ανάμεσά μας και τον προσφωνούμε όσοι τον γνώρισαν και όσοι δεν ευτύχησαν να
ζήσουν στα χρόνια του από τις νεότερες γενιές των πολιτικών με το μικρό του όνομα
ο ΑΝΔΡΕΑΣ.
Γιώργος Χ. Μπαλούρδος
Πειραιάς
3ης
του Σεπτέμβρη του 2026
Θα σε ξανάβρω
στους μπαξέδες 3 του Σεπτέμβρη να περνάς……..
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου