Λογοτεχνικά Πάρεργα Περιεχόμενα του 2017

 

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α  2017

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ

-7/1/2017 Ανθολογία Κινέζων Ποιητών. Απόδοση: Όμηρος Μπεκές

-10/1/2017 Υπό το φώς της κρίσης. Κώστας Βούλγαρης, Ο κριτικός Αλέξης Ζήρας.

-21/1/2017 Χρήστος Αρμάντο Γκέζος, «Ανεκπλήρωτοι φόβοι»

-27/1/2017 ΑΜΦΙ- ΘΕΑΤΡΟ. Ο σκηνοθέτης Σπύρος Α. Ευαγγελάτος

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

-4/2/2017 Γιώργος Κ. Κατσίμπαλης, Ελληνική Βιβλιογραφία του ποιητή Αρθούρου Ρεμπώ

-11/2/2017 Felix Culpa ή ο Αρθούρος Ρεμπώ στον Πειραιά

-12/2/2017. Καταραμένοι Ποιητές. Ο ποιητής Πώλ Βερλαίν γράφει για του Αρθούρο Ρεμπώ

-15/2/2017 Η ποιητική και πεζογραφική παρουσία της Νατάσας Χ. Χατζιδάκι

-19/2/2017 ΑΪΤΗΣ. Ειδύλλιον ΧΙΙ του Θεόκριτου

-26/2/2017 Το έργο της Γαλλίδας συγγραφέως Μαργκερίτ Γιουρσενάρ. Μια περιδιάβαση των μεταφρασμένων έργων της στα ελληνικά

ΜΑΡΤΙΟΣ

-2/3/2017 Νίκος Χ. Λαγκαδινός, «Καλύτερα τύψεις παρά απωθημένα»

-4/3/2017 Η εικαστικός και ποιήτρια Δανάη Στελλάκη

-16/3/2017 Νάσος Βαγενάς, «Ποίηση και Πραγματικότητα»

-18/3/2017 Πέρσυ Μπυς Σέλλεϋ, Υπεράσπιση της Ποίησης. Μετάφραση από την ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου.

-19/3/2017 Το Κηρύκειο της Ζωής και της Ποίησης

-31/3/2017 Γιώργος Σεφέρης, «Τετράδιο Γυμνασμάτων Β΄» εκδ. «Ίκαρος» 1976

ΑΠΡΙΛΙΟΣ

-1/4/2017 Μιχάλης Γ. Μερακλής, «Η Ποίησή μας. Ο Διχασμός. Το Μεταίχμιο»

-6/4/2017 Angelo Rinaldi, Τι είναι Προλεταριακή Λογοτεχνία

-8/4/2017 Εξομολογητικοί Ψαλμοί της Ποίησης. Η Μεγάλη Εβδομάδα του ποιητή Οδυσσέα Ελύτη

-14/4/2017 Μεγάλη Παρασκευή. Αποχαιρετώντας την σάρκα της Ζωής

-14/4/2017 Το περιοδικό ΕΠΟΧΕΣ. Δύο τεύχη.

-16/4/2017 Γιώργος Θέμελης, «Η Έσχατη Κρίσις» εκδ. Γεωργίου Φέξη 1964

-23/4/2017 Κατάλογος Ξένων Μελετημάτων για τον Αλεξανδρινό ποιητή Κωνσταντίνο Π. Καβάφη

-30/4/2017 Αφιερώματα Περιοδικών για τον Κωνσταντίνο Π. Καβάφη

ΜΑΪΟΣ

-2/5/2017 Γιάννης Ρίτσος, «12 ποιήματα για τον Καβάφη» εκδ. Κέδρος

-7/5/2017 Ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης με τη ματιά του σκηνοθέτη και ηθοποιού Αλέξη Μινωτή

-11/5/2017 Οδυσσέας Ελύτης και το βιβλίο του «ΣΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΝ»

-19/5/2017 Ιουλία Ιατρίδη, Στις πέντε την Αυγή. Η δολοφονία του ισπανού ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα

-20/5/2017 Ελληνική Βουλή 2017. Αριστερά και Μνημόνια. Πολιτικός σχολιασμός

-21/5/2017 Βυζάντιον και Νέος Ελληνισμός. Ιωάννης Ν. Θεοδωρακόπουλος, «Το Εικοσιένα και ο Σύγχρονος Ελληνισμός».

-25/5/2017 Καβάφης, Ο τέλειος. Νίκος Εγγονόπουλος, Πεζά Κείμενα

-30/5/2017 Κ. Π. Καβάφης και Έντγκαρ Άλλαν Πόε. Νάνος Βαλαωρίτης, για μια θεωρία της γραφής

ΙΟΥΝΙΟΣ

-1/6/2017 Η Ζωγραφική του Νίκου Εγγονόπουλου. –Μανόλης Βλάχος, Η Υπερρεαλιστική προσέγγιση της ιστορικής μορφής

-4/6/2017 Ο ποιητής Κωνσταντίνο Π. Καβάφης με τα μάτια του Κίμων Φράιερ. Κίμων Φράιερ, Σύγχρονη Ελληνική Ποίηση. Από τον Καβάφη στον Βρεττάκο.

-5/6/2017 Η ποιήτρια Μαρία Κυρτζάκη

-12/6/2017 Μίκης Θεοδωράκης, Μάνου Χατζιδάκι Εγκώμιο

-14/6/2017 Ο Μεγάλος Ερωτικός των Ουρανών. Βιβλία για τον Μάνο Χατζιδάκι.

-17/6/2017 Ο ποιητικός κόσμος του Μάνου Χατζιδάκι. «Μυθολογία και Μυθολογία δεύτερη»

-18/6/2017 Νοβάλις, Ένας πρόδρομος του γερμανικού ρομαντισμού. NOVALIS «Ύμνοι στη Νύχτα»

-21/6/2017 Ο ποιητής Γιάννης Κουβαράς. Γιάννης Κουβαράς, «Οδός Ανθρώπου».

-24/6/2017 Ο Ποιητικός Κήπος των Αισθήσεων

ΙΟΥΛΙΟΣ

-1/7/2017 Ομάρ Καγιάμ, Ρουμπαγιάτ- Τετράστιχα.

-4/7/2017 Ντίνος Χριστιανόπουλος, Μεταφράσεις. Αρχαία Ελληνικά Λυρικά Ποιήματα.

-7/7/2014 Έστιν ουν Τραγωδία. Κατάλογος Βιβλίων για την Αρχαία Τραγωδία και Κωμωδία

-16/7/2017 Οδός Παναγή Λεκατσά. Παναγής Λεκατσάς, Ο Εισηγητής της Συγκριτικής Θρησκειολογίας στην Ελλάδα

-18,/7/2017 Ο σκηνοθέτης και παραμυθάς Σεργκέι Παρατζάνοφ

-20/7/2017 Λίγα ακόμα σχόλια μνήμης για τον σκηνοθέτη Sergei Paradjanov.

-22/7/2017 Μαρίνος Σιγούρος. Εκλεκτές Σελίδες. Ο τελευταίος Επτανήσιος λογοτέχνης

-23/7/2017 Κύπρος 43 χρόνια μετά. Ποιητικές Συλλογές για την Κύπρο

-25/7/2017 Dies Fastus. Ρόζα Λούξεμπουργκ, Γράμματα από την φυλακή

-27/7/2017 Mea Culpa. Πλάτωνος, Επιστολή Α΄.

-28/7/2017 Δημήτριος Γρηγόρης Βερναρδάκης, και το βιβλίο του «ΨΑΠΦΑ»

-30/7/2017 Η ποιήτρια Joyce Mansour. Τζόυς Μανσούρ, «Ερωτικά Όρνια» εκδ. Κείμενα

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

-6/8/2017 Η Έκθεση ζωγραφικής του Νίκου Εγγονόπουλου. –Ελένη Βακαλό, Σημεία και προσεγγίσεις στη ζωγραφική του Νίκου Εγγονόπουλου

-8/8/2017 Βασίλειος Λαούρδας, Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ του Νίκου Καζαντζάκη

-9/8/2017 ΑΡΛΕΤΑ. Μια ποιητική μουσική φωνή του Νέου Κύματος

-12/8/2017 Πειραιάς 2017. Πειραϊκές Απώλειες.

-12/8/2017 Νίκος Καζαντζάκης, Το Λεξιλόγιο της Οδύσσειας

-14/8/2017 Μικρό Ανθολόγιο Ποιημάτων για την Παναγία

-17/8/2017 Νέοι Έλληνες Διηγηματογράφοι. Εκδ. Κάλβος

-20/8/2017 Ελληνική Πεζογραφία 1976, εκδ. Ερμείας

-23/8/2017 Γιώργος Ιωάννου, ένα κείμενό του για την Κύπρο. «Η Πολιτική ασκείται μόνο με γνώμονα την πατρίδα.

-26/8/2017 Γιώργος Ιωάννου, Ενενήντα χρόνια από τη γέννησή του

-27/8/2017 Εκδόσεις ΔΙΒΡΗΣ. Περικλής Πετρακόπουλος, εκδότης και μεταφραστής

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

-3/9/2017 Γκιγιώμ Απολλιναίρ και το μυθιστόρημα «Οι Έντεκα χιλιάδες βέργες ή οι έρωτες ενός Οσποδάρου.

-5/9/2017 Νάσος Βαγενάς, «Η Πανωραία» εκδ. Κέδρος 2016

-6/9/2017 Τούλα Σουβαλιώτου Μπούτου, Το παραμύθι ζωής μιάς Πειραιώτισσας

-7/9/2017 Η Ερωτική Ποίηση του Γιάννη Ρίτσου

-8/9/2017 Τα Ερωτικά του Γιάννη Ρίτσου. Ανθολόγιο από την ποιητική του σύνθεση «ΓΥΜΝΟ ΣΩΜΑ»

-9/9/2017 Οι Εκδόσεις και το Βιβλιοπωλείο ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗ

-15/9/2017 Αρθρογραφία και ενδεικτική Βιβλιογραφία του πεζογράφου, ποιητή και μεταφραστή Κώστα Ταχτσή.

-17/9/2017 Μούσα Πειραιώτισσα 2017. Η τραγωδία του Πειραιώτη Δημότη

-20/9/2017 Ομόχρονη ή Ιστορική διγλωσσία. Ο Κώστας Ταχτσής και το ζήτημα της γλώσσας.

-23/9/2017 Αλέξανδρος Αργυρίου- Κώστας Ταχτσής φιλικές γνωριμίες. Το μυθιστόρημα «Το Τρίτο Στεφάνι».

-29/9/2017 Γιάγκος Αργυρόπουλος, «Χαμηλόφωνη Ποίηση», εκδόσεις Εστίας

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

-1/10/2017 Υπερρεαλιστικές απόψεις. –Ο Νάνος Βαλαωρίτης και η Υπερρεαλιστική Ποίηση. Μια συζήτηση.

-7/10/2017 Michel Evdokimov, Η Αναζήτηση του Θεού στη σύγχρονη σκέψη και λογοτεχνία

-8/10/2017 LA PALLIDA MORTE. Ερασιθάνατος λόγος

-12/10/2017 Η Επανάσταση του 1917. Μια παλαιά Ανθολογία για την Ρωσία

-13/10/2017 Ρώσοι Συγγραφείς. Κατάλογος Ρώσων Λογοτεχνών

-17/10/2017 Ρόζαμαν Λεχμάν, Το Μέλλον του Μυθιστορήματος

-22/10/2017 Η Θάλασσα και ο Κόσμος της. Διονύσιος Α. Κόκκινος, Η Ελληνική Θάλασσα και η αισθητική χάρη της.

-24/10/2017 Ποιήματα του Μάνου Χατζιδάκι. Ο ποιητής Μανόλης Αναγνωστάκης παρουσιάζει ποιήματα του Μάνου Χατζιδάκι.

-24/10/2017 Το πρώτο Ελληνικό Νόμπελ Λογοτεχνίας. Γιώργος Σεφέρης η Ομιλία του στην Σουηδική Ακαδημία.

-28/10/2017 Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 1979 στον ποιητή Οδυσσέα Ελύτη. Η Ομιλία του στην Ακαδημία της Στοκχόλμης

-29/10/2017 Πειραϊκά Ανέκδοτα. Στιγμιότυπα Πειραιωτών δημιουργών

-29/10/2017 Διονύσης Σολωμός, ο Προφήτης Είδε.

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ

-4/11/2017 Πιέρ Πάολο Παζολίνι, 42 χρόνια μετά. Ποίηση σε σχήμα Τριαντάφυλλου

-4/11/2017 Ποίηση 1979 των Θανάση Θ. Νιάρχου και Αντώνη Φωστιέρη

-11/11/2017 Μνήμη Γιάννη Ρίτσου

-11/11/2017 Αφιερώματα περιοδικών στον ποιητή της Ρωμιοσύνης Γιάννη Ρίτσο.- Άρθρα για τον Γιάννη Ρίτσο.

-12/11/2017 Εργογραφία του Ρώσου συγγραφέα Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Μυθιστορήματα και άλλα έργα του Φ. Ν. μεταφρασμένα στα ελληνικά.

-18/11/2017 Γεωργίου Τερτσέτη, «Η Δικαία Εκδίκησις».

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

-10/12/2017 Γιάννης Σμαραγδής και η ταινία του Νίκος Καζαντζάκης

-15/12/2017 Φερεϋντουν Φαριάντ, Ο Ουρανός χωρίς διαβατήριο. Πρόλογος Γιάννης Ρίτσος.

-18/12/2017 Τάκης Γεωργίου, Η Βυζαντινή Μελωδία στα Κάλαντα.

-23/12/2017 Συνηγορία υπέρ των Ελλήνων Μεταφραστών και Μεταφραστριών

-25/12/2017 Ποίηση των Χριστουγέννων. Η Ουράνια Φάτνη της Ποίησης

-30/12/2017 Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, λόγος υπέρ πατρίδος.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς 21/4/2025       

ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΠΑΣΧΑΛΙΕΣ

 

ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ  ΠΑΣΧΑΛΙΕΣ

 

      ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΣΤΕΓΗΣ

Κύριε

μη μας πάρεις κι άλλο

τις απώλειές μας.

 

Δεν έχουμε που αλλού να μείνουμε.

     Κική Δημουλά, «Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως», εκδ. Ίκαρος 2007

         ΠΡΟΣΕΥΧΗ

Ώ Δία,

ας χαθώ μες στον καιρό

δίχως σπουδή

και δίχως βία.

    Μάνος Χατζιδάκις, «Μυθολογία Δεύτερη», εκδ. Άγρα 1982

           Άσε τον καιρό

Άσε τον καιρό

να γίνει χάδι δροσερό

πάνω στην πληγή σου.

Άσε να φανεί

στην άδεια θάλασσα πανί

κι ύστερα θυμήσου.

 

Θυμήσου εκείνο το πρωί

που μες στου κόσμου τη  βουή

άνοιξες δρόμο στη ζωή

και χάθηκες.

 

Άσε τα παιδιά

που ‘χουν τη σπίθα στην καρδιά

να ‘ρθουνε κοντά σου.

Άσε τη φωτιά

να σου χαϊδέψει τη ματιά

κι ύστερα στοχάσου.

 

Στοχάσου κείνο το πρωί

πού μες στου κόσμου τη βουή

άνοιξες δρόμο στη ζωή

και χάθηκες.

      Νίκος Γκάτσος, «Όλα τα Τραγούδια», εκδ. Πατάκη 1998

        VINO DI TOSCANA

                        San Gregorio, 10.7.’84

 Πολύφυτο, βαθύτοπο, στης σιγανής λαμπάδας

-καθώς αρχίζει μάχη σκιών στη βραδινή θαμπάδα-

στο λαδικό το φώς, στο ρείθρο της ψυχής

χωριό, πλατειά φυλλώθηκες, να με δεχθείς.

 

Πηλόχτιστο έχω το κορμί κι ένα σακκούλι χώμα-

μ’ όλα τα σύμφωνα μιάς γλώσσας άγνωστης-καρδιά.

Ένα σταφύλι χώμα κι από φώς μιά καρυδιά

στον πόνο ψήνονται. Ψυχή και σώμα.

 

Κι ο θάνατος ακόμα.

          Δημήτρης Κοσμόπουλος, «Ανάστασις του Ανδρέα Ταρκόφσκι», εκδ. Ερατώ 2008

              ΙΧ

Μια αδιόρατη θλίψη

πάνω στη σταρόχρωμη ενσάρκωση

του ονείρου του

απομνημονεύει όλη του την απαντοχή.

Προσεγγίζοντας τον θάνατο των άλλων

σφίγγει πιο απελπισμένα τη ζωή

και συνεχίζει.

Ενσωματώνεται με την αγρύπνια

ανεβοκατεβαίνει την κλίμακα των λυγμών

αποφεύγει τα αιματηρά σημάδια

του δρόμου.

Στο τέλος κατορθώνει κάποια στιγμή

να καταφύγει

στις πυκνές φυλλωσιές ενός βιβλίου.

        Ματθαίος Μουντές, «Η αντοχή της Ποίησης», είκοσι έτη μετά. Εκδ. Πρώτη ύλη, 2020

            ΠΑΡΕΚΒΑΣΗ

Άστρα σ’ ουρανό από σμάλτο

τα μάτια σου μες στο παράφορο κενό,

Θα ξεφυτρώσει μιά γαλάζια θύελλα,

θ’ ανθίσει όπως η άνοιξη στα δάση.

 

Μέσα στην παγωνιά υπάρχει ένα φώς

πιό κρύο από το χιόνι.

Είναι το φώς εχθρός

σ’ ένα τοπίο που σκοτώνει.

     Αναστάσης Βιστωνίτης, «Ποιήματα 1971-2008», εκδ. Καστανιώτη, 2018

               ΤΟ ΠΙΚΡΟ ΜΕΛΙ

Είδα στον ύπνο μου τα περιστέρια που μπαινόβγαιναν στο

παλιό καμπαναριό. Τα αεροπλάνα που διαιρούσαν τον αέρα.

Τα καρφιά που μπήγονταν στο σώμα του Χριστού. Τα αυ-

τοκίνητα που πετούσαν χωρίς φτερά. Την κουρτίνα που

σκέπαζε τους ήχους του βραδινού. Τον καλπασμό των αλό-

γων. Τα τρένα που διαλύονταν στην κοιλάδα. Τα είδα όλα

αυτά κι έπειτα πλάγιασα σε μια λίμνη από μέλι πικρό.

         Αλέξανδρος  Ίσαρης, «Ονειρολόγιο», εκδ. Στερέωμα, 2018

          Ήρεμη νύχτα

Ήρεμη νύχτα χρόνια πολλά μετά το θάνατό σου

Όπως τότε

Ήρεμη νύχτα γεμάτη απ’ την πίκρα των δέντρων

Πού δεν είχανε χέρια ν’ αγκαλιαστούν

Πού δεν έχω πιά χέρια να σ’ αγκαλιάσω.

       Αλέξης  Τραϊανός, «Φύλακας Ερειπίων», Τα Ποιήματα, εκδ. Πλέθρον,1991

            ΤΟ ΟΡΟΣ ΤΩΝ ΕΛΑΙΩΝ

Νύχτα ήταν τότε, κι’ ο Ιησούς εβάδιζε μονάχος,

Ντυμένος στ’ άσπρα, ωσάν νεκρός μέσα στο σάβανό του.

Κι’ οι μαθητές κοιμόντουσαν στου λόφου τα προσπόδια.

Ανάμεσα στα ελιόδεντρα που απαίσιο αγέρι δέρνει,

Καθώς εκείνα τρέμοντας κι’ αυτός, το βήμα σέρνει.

Με βλέμμα υγρό και σκοτεινό, θλιμμένος έως θανάτου,

σκυφτός, με χέρια σταυρωτά πάνω στο φόρεμά του,

σα νυχτοκλέφτης που ζητά να κρύψη ό,τι έχει κλέψει.

Τους βράχους ξέροντας καλά, σαν μονοπάτια απλά, στρωτά,

στον τόπο της Γεθσημανή πορεύεται και σταματά.

Γέρνει και γονατίζοντας το μέτωπο ακουμπά στη γη

κι’ έπειτα βλέποντας στον ουρανό «Πατέρα» κράζει.

Μα ο Θεός δεν αποκρίνεται και μαύρος μένει ο ουρανός.

Σηκώνεται κατάπληκτος, βαδίζει λίγο ακόμα

εγγίζοντας τα ελιόδεντρα που φρίσσουν’ κρύος κι’ αργός

κυλά από το κεφάλι του ο αιμόφυρτος ιδρώτας.

Γυρίζει πίσω, κατεβαίνει κράζοντας με τρόμο

«Κανείς δεν αγρυπνεί και δεν προσεύχεται μαζί μου;»

Μα ύπνος θανάσιμα βαθύς κρατεί τους Αποστόλους’

στου Κυρίου ο Πέτρος τη φωνή κωφεύει, όπως κι’ οι άλλοι.

Κι’ ο υιός του ανθρώπου του βουνού παίρνει το δρόμο πάλι.

Καθώς βοσκός στην Αίγυπτο ζητά στα ουράνια βάθη

του αγγέλου τη γλυκειά μορφή να λάμπη από εν’ αστέρι.

Μα ένα πένθιμο σύννεφον απλώνεται ωσάν πέπλος

βαριοθλιμμένης, και πυκνό την ερημιά κυκλώνει.

Θυμάται ο Ιησούς τριαντατριών  χρόνων την πικρή ζήση,

και τώρα άνθρωπος γίνεται, κι’ ο φόβος έχει κλείσει

τη θνητή του καρδιά στ’ ακατανίκητα δεσμά του.

Κρυώνει ο Κύριος. Τρείς φορές η μάταιη φωνή του

«Πατέρα μου» έκραξε κι’ ο αγέρας μόνο του αποκρίθη.

Πέφτει στο χώμα. Και στον τόσο πόνο του μιά σκέψη

Έκαμε ανθρώπινη για τους ανθρώπους, για τον κόσμο.

Κι’ έφριξε η γη όταν ένοιωσε το βάρος του Σωτήρος

που έγερνε στου Δημιουργού τα πόδια ν’ ακουμπήση.

      Alfred  de  Vigny, μετάφραση Γιώργος Π. Γεραλής, περιοδικό «Νέα Εστία», τόμος 29^ος, τεύχος 344 15 Απριλίου 1941.              

         SOMETIMES I FEEL LIKE A MOTHERLESS CHILD

And I feel I’ m a

I said it once, once, once, once

Mhmm

Sometimes I feel like a motherless child

Ooh, sometimes I feel like a motherless child

Sometimes I feel like a motherless child, oh

A long way from home, hey

Sometimes I feel like a motherless child, yeah

Sometimes I feel like a motherless child

Sometimes I feel like a motherless child

A long way from home, hey

a long way from home

I file like an itty, lil’, lil’ bity, lil’ baby

(Long way from Home) it gets so lonely sometimes

I just wanna cry

Hey, way, from

Hey, way, from (long way from home)

Hey, a long way from home

A long way from home, ah, ooh

A long way from home

Σημείωση: Από τα American Negro Spirituals, του J. W. Johnson, JR Johnson 1926, με την Μαχάλια Τζάκσον. Επένδυε σκηνές από την ταινία του ιταλού ποιητή και σκηνοθέτη Πιερ Πάολο Παζολίνι «Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο».

(Απόπειρα απόδοσης)

Και νιώθω ότι είμαι ε…

 Το είπα μία φορά, και ακόμα μία, και ξανά, μία φορά

Χμμμ.

Μερικές φορές νιώθω σαν παιδί χωρίς μητέρα

Ώ! μερικές φορές νιώθω σαν παιδί χωρίς μητέρα

Μερικές φορές νιώθω σαν παιδί χωρίς μητέρα, Ώ!

Πολύ μακριά από το σπίτι, γεια

Μερικές φορές νιώθω σαν παιδί χωρίς μητέρα, ναι

Μερικές φορές νιώθω σαν παιδί χωρίς μητέρα

Μερικές φορές νιώθω σαν παιδί χωρίς μητέρα

Πολύ μακριά από το σπίτι, γεια

πολύ μακριά από το σπίτι

Αισθάνομαι σαν ένα μικρούτσικο, τόσο δα κρινάκι (πικρέ) θησαυρέ μου (πικρανθέ μου)

(Πολύ μακριά από το σπίτι) νιώθω τόση μοναξιά μερικές φορές

Θέλω να βάλω τα κλάματα

όταν βρίσκομαι μακριά (από το σπίτι)

 όταν είμαι μακριά (πολύ μακριά από το σπίτι)

 Γεια σου, απέραντα μακριά από το σπίτι

Αφάνταστα μακριά από το σπίτι, αχ! ώχ!

Απίστευτα μακριά από το σπίτι.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς 20/4/2025

 

 

Πασχάλιες Ταλαντεύσεις ενός Μυθοδίαιτου

 

     Μεγάλη  Παρασκευή

                  ή

οι Ταλαντεύσεις ενός Μυθοδίαιτου

 

          «Ο μύθος μετέχει της φιλοσοφίας ως νάμα και πεπρωμένο του πνεύματος και υπερασπίζεται το απόλυτο έναντι της Ιστορίας, ενώ η απομύθευση φανερώνεται αφιλοσόφητη».

                Στέλιος Ράμφος («Το δαχτυλίδι του Γύγη», εκδ. Κέδρος 1977)

 

      « Ο Σωκράτης και ο Ιησούς ανήκουν και στην Ιστορία και στο μύθο, χωρίς να μπορούμε πάντοτε να ξεχωρίσουμε το μέρος που αντιστοιχεί στην ιστορία και στο μύθο, χωρίς να επιβάλλεται, αναμφίβολα, να προσπαθήσουμε να υψώσουμε ανάμεσά τους αδιαπέραστα όρια. Ο θρύλος συνήθως ορίζεται ως μία αφήγηση, όπου αναμειγνύονται μύθος και αλήθεια, ως φανταστικό οικοδόμημα και αφήγηση ενός γεγονότος που έχε διορθωθεί,  μεταμορφωθεί από το χρόνο και από εκείνους που το εξιστορούν. Αναμφίβολα, ο θρύλος καθίσταται συχνά αντικείμενο αμφιβολίας ή δυσπιστίας, και μερικές φορές ακόμα υποβιβάζεται στη βαθμίδα της «κακής ιστορίας», εξαιτίας της έλλειψης ή της ανεπάρκειας της έρευνας ή της υπερβολικής λειτουργίας της φαντασίας. Παρ’ όλ’ αυτά, φαίνεται πώς το ανθρώπινο πνεύμα έχει ανάγκη να τον συντηρεί για να θεμελιώνει και να διαιωνίζει την ανάμνηση της αρχικής ιστορίας. Το να διαχωριστεί αυτό που ανήκει στο ένα ή στο άλλο λογοτεχνικό είδος συχνά αγγίζει το αδύνατο και το μη-επιθυμητό. Η ανακάλυψη των δεσμών τους, των πυρήνων της διαπλοκής τους φαίνεται απείρως πιο γόνιμη από τις προσπάθειες μιας ριζικής τομής.

     Η έρευνα για τον Σωκράτη και τον Ιησού προϋποθέτει το σεβασμό-χωρίς την επιδίωξη της μείωσης ή της εγκατάλειψής της- απέναντι στο αίνιγμα που περιβάλλει και το ένα και το άλλο ιστορικό και μετά-ιστορικό πρόσωπο, ταυτόχρονα φανταστικό και πραγματικό, οριοθετημένο μέσα στο χρόνο και το χώρο ενός πολιτισμού και τους οποίους απείρους υπερχειλίζει. Το ίδιο ισχύει, εδώ, ακόμα και για έναν μεθοδολογικό άξονα και μια ηθική προσταγή, για ένα καθήκον του πνεύματος και για έναν κανόνα δράσης ή έρευνας.

          Συνεπώς, συχνά θα διερευνάται και θα διατρέχεται ο δρόμος του μύθου, θεωρούμενου ως τρόπου αφηγηματικής διήγησης που συσχετίζει τις πράξεις και τη συμπεριφορά πραγμάτων ή φανταστικών προσώπων-ηρώων, θεών, ημίθεων, προσώπων πάνω από το κοινό μέτρο-ή επίσης θεωρούμενου ως διήγησης που υπακούσει στην πρόθεση να διατυπωθεί με μια φανταστική μορφή αυτό που η απλή σκέψη δεν μπορεί να μεταφράσει. Αρχικά, ο ελληνικός μύθος (από το μυθείν, «αφηγούμαι») ήταν, βέβαια, προφορικός. Καθορίζει, κατ’ αρχάς την ομιλία, το λόγο (discours) κατόπιν- μετά τον Όμηρο- το παραμύθι, το θρύλο, το δημιούργημα της φαντασίας, τη μη ιστορική διήγηση. Φέρει και μεταδίδει τον πολιτισμό ενός λαού, μορφοποιεί τη μνήμη και την ταυτότητά του. Ανοίγει το δρόμο προς τη γνώση ενός χρόνου πριν από το χρόνο, εκείνου των απαρχών. Εκφράζει μια συγκεκριμένη αλήθεια που δεν ανάγεται σε κανέναν άλλον τρόπο έκφρασης. Μπορεί να είναι «ένα ασύγκριτο εργαλείο ανάλυσης και εκπαίδευσης […] Για τον Πλωτίνο, όπως και για τον Πλάτωνα, εμφανίζεται ως ένας βολικός, επειδή είναι συμπαγής, τρόπος έκφρασης των πιο δύσκολων στιγμών της σκέψης, των πιο άφατων πραγματικοτήτων».

          Η έρευνα για τον Σωκράτη και τον Ιησού μας αναγκάζει να λάβουμε υπ’ όψιν ένα πλήθος προσεγγίσεων, χωρίς να περιφρονήσουμε καμία: εκείνη του μύθου, πολύσημη και ανοιχτή, εξ ορισμού, στην ερμηνεία’ εκείνη της ιστορίας, προβληματική και κριτική’ εκείνη της φιλοσοφίας, ορθολογιστική αλλά ταυτόχρονα όχι δύστροπη απέναντι σε αυτό που υπερβαίνει ή θεμελιώνει τον ορθολογισμό’ εκείνη της θρησκευτικής έρευνας, επίσης γόνιμη για την ερμηνεία και τον κριτικό στοχασμό».

      Άνν Μπωντάρ, «ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΙ ΙΗΣΟΥΣ», Όλα τους χωρίζουν όλα τους ενώνουν, μετάφραση Μιχάλης Κατσιμίτσης, θεώρηση: Στέφανος Ροζάνης, εκδόσεις Φιλίστωρ, 2001.

          «Σήμερον σε θεωρούσα η άμεπτος Παρθένος εν σταυρώ, Λόγε, αναρτώμενον, οδυρομένη μητρώα σπλάχνα ετέτρωτο την καρδίαν πικρώς’ και στενάζουσα οδυνηρώς εκ βάθους ψυχής, παρειάς συν θριξί καταξαίνουσα, κατετρύχετο’ διό και το στήθος τύπτουσα, ανέκραζε γοερώς’ Οίμοι, θείον Τέκνον! Οίμοι το φώς του κόσμου! Τι έδυς εξ οφθαλμών μου, ο Αμνός του Θεού; Όθεν αι στρατιαί των ασωμάτων τρόμω συνείχοντο λέγουσαι’ Ακατάληπτε Κύριε, δόξα σοι.»

           Ήχος β΄ του εσπερινού της Μεγάλης Παρασκευής

Η λησμονιά του Θεού

     «Η ιστορία είναι ιστορία του ανθρώπου. Τον κόσμο του πνεύματος ο άνθρωπος τον βρήκε μέσα του ως δυνατότητα. Όπως η ζωή δωρήθηκε στον άνθρωπο, έτσι του δωρήθηκε και το πνεύμα. Ο άνθρωπος βρέθηκε μ’ αυτή στον κόσμο. Ο πνευματικός κόσμος διανοίχθηκε εντός του ως «ανάμνηση». Μέσα από την ανάμνηση εισήλθε το πνεύμα στην ιστορία και διανοίχτηκαν για τον άνθρωπο οι ουρανοί. Τώρα αρχίζει η αντίστροφη διαδικασία. Ο άνθρωπος λησμονεί. Και όσο λησμονεί τόσο περισσότερο αφανίζονται οι ουρανοί και σβύνουν σαν αέρινα μαγικά τοπία. Δεν πρόκειται για τον θάνατο του Θεού. Πρόκειται για τη λησμονιά του Θεού, για τη λησμονιά του βάθους της εσωτερικότητας του Όντος. Πρόκειται για τη λησμονιά του Ανθρώπου. Ιδού τί απεργάζονται οι καιροί: Ένα ληθαίο όν σε μιά λιθέα οικουμένη.»

     Χρήστος Μαλεβίτσης, «Η Τραγωδία της Ιστορίας». Δώδεκα δοκίμια μεταϊστορικού προβληματισμού, εκδόσεις Δωδώνη, 1974

          «Ο πρότερον επί θρόνου

          γυμνός νυν επί κοπρίας καθηλκώμενος’

          ο πολύς εν τέκνοις και περίβλεπτος,

          άπαις και φερέοικος αιφνίδιον’

          παλάτιον γάρ την κοπρίαν, και μαργαρίτας

          τα έλκη ελογίζετο.»

 ΑΔΑΜΙΑΙΟΣ ΘΡΗΝΟΣ. Ο Μέγας Κανών Ανδρέου Κρήτης. Ωδή Δ΄. έκδοση Αποστολικής Διακονίας 2009.

          ΜΕΓΑΛΗ ΒΔΟΜΑΔΑ*

Το ΟΧΙ είναι δισύλλαβο:

βρέ-χει.

Ο Πιλάτος φοράει το μπλε αδιάβροχο,

δε βρίσκει ταξί,

οι συνειδήσεις συνωστίζονται

στον ίδιο μονόδρομο,

όλοι νίπτουν τας χείρας των,

μάλιστα τέτοιες μέρες.

Το Όχι είναι δισύλλαβο,

η ψιλή και η οξεία στο ο

κεντρώνει το Όχι,

μονόγραμμα των ημερών.

Το παράθυρο είναι δίφυλλο,

η ψιλή και οξεία βροχή

το κεντρώνει,

μονόγραμμα στο κλειστό Όχι.

 

Οι καμπάνες οι πένθιμες

ανοίγουν αυλάκια στον αέρα,

χύνονται και ποτίζουν εκτεταμένες ατονίες

ωσότου κάποια απόσταση απότιστη

να τις απορροφήσει.

Οι καμπάνες, ασχέτως του πένθιμες,

πάντοτε κάτι αποχωρίζουν,

πολλώ μάλλον οι πένθιμες.

Οι καμπάνες φορτώνουν

βαλίτσες στα πούλμαν,

τα τρένα τρέχουνε, ξεσκίζουν

και βάζουν κλήρο

στα ιμάτια των τοπίων.

 

Σταύρωσον, σταύρωσον

τα χέρια σου στο στήθος…

Τί άλλο να κάνω;

Ποιό μέτρο να κινητοποιήσω;

Πού ξέρω από πού

φεύγει το κάθε πράγμα;

Κάθε κατεύθυνση έχει το άλλοθί της.

 

Οι πασχαλιές εσταυρωμένες

σ’ ένα φθηνό ανθοδοχείο

εμψυχώνουν το άρωμα του θανάτου.

Τα μάτια σου

είναι οι δύο ληστές,

εκ δεξιών και εξ ευωνύμων.

 

Το Όχι είναι δισύλλαβο,

επιμένω

βρέ-χει.

Οι εκκλησίες ξεχειλίζουν,

όπως ξεχειλίζουν

τα ποτήρια

στα άλλα πάθη πού εορτάζουμε.

 

Οι εκκλησίες ξεχειλίζουν

αγάπα τον πλησίον σου…

Απαίτηση,

πού μεσ’ στη ρύμη και τη γλύκα των ψαλμών,

περνάει σαν εύκολη αγάπη

και χάνει τη θεία απανθρωπία της,

το θείο ανεφάρμοστο.

 

Στην κοπιώδη πορεία του δεηθώμεν

τα μεγάλα κεριά προχωρούν,

τα κεριά της δραχμής μένουν πίσω.

Τα μικρά κεριά κουράζονται εύκολα,

λυγίζουν και διεκτραγωδούν

το αντίτιμό τους.

Η ανισότης των κεριών

αναλειώνει μυσταγωγικά.

Ο θεός τους ο νεωκόρος

τα ρίχνει στον Καιάδα της ανατήξεως.

 

Ξεχειλίζουν οι εκκλησίες.

Δεν χωράω, δεν πειράζει.

Θα μάθω το τετέλεσται

από άλλη πηγή.

Πιό θετική.

Κική Δημουλά, «το Λίγο του κόσμου» εκδ. Νεφέλη 1983

*Μετά το ποίημα «Μεγάλη Βδομάδα» η ποιήτρια Κική Δημουλά στο ποίημα του ακολουθεί, «Η ΑΠΑΡΗΓΟΡΙΑ» αναφέρεται στην «Μεγάλη Βδομάδα».            

ΣΩΚΡΑΤΗΣ και ΙΗΣΟΥΣ, μοναδικοί και αδιαφιλονίκητοι, ανθεκτικά στο χρόνο παραδείγματα προφορικής διδασκαλίας και μαρτυρίας αγωγής της αρετής για τους μαθητές τους. Προεικονίσεις συλλήψεων ενός τρόπου ζωής και μιάς φιλοσοφίας της ύπαρξης, περί του καλού, της δικαιοσύνης, της αρετής, της εμπιστοσύνης, της πίστης. Μιάς δυναμικής και ενεργούς ζωοποιούς αλήθειας, γονιμοποιού μέσα στους σκοτεινούς λαβυρίνθους της Ιστορίας της Ανθρωπότητας μέχρι των ημερών μας. Δύο παραδειγματικές προτάσεις-ανεξήγητες στον κοινό νου ακόμα και σήμερα, όχι ως στείρας παιδαγωγίας καταθετήρια, μνήμης μαρτυρολόγια βιωμένης σοφίας λησμονημένης, δωρεών αρετής και ελέους, μεταφυσικών αντλήσεων διατηρητέας ελπιδοφορίας μιάς αλλοτινής εποχής, αλλά ως δύο καρποφόρες πολυφωνικές φωνές, διαρκούς συνομιλίας μας μαζί τους στο ενθάδε, το εδώ και σήμερα που, προαναγγέλλουν ότι οι αισθήσεις δεν μπορούν να συλλάβουν. Εθελόντριες διδασκαλίες ανάμεσα στις τρισχιλιετείς θρησκευτικές και φιλοσοφικές επιχωματώσεις των αιώνων του πολιτισμού. Λόγος περί Ζωής και Θανάτου. Δύο Φυσιογνωμίες που είτε ομογνωμούν μεταξύ τους είτε ξεχωρίζουν στάθηκαν καινοτόμες στους χώρους των ιδεών και της ανθρώπινης συνείδησης, της σοφίας. Ανατροπείς κατεστημένων συνηθειών και συστημάτων πολιτικής και νομικής εξουσίας, συμβουλευτικών της καθημερινής ζωής μας προταγμάτων και των μεταξύ μας σχέσεων. Φωνές προφορικής διδασκαλίας που υπερβαίνουν τα σύνορα της εποχής τους, του έθνους και του τόπου καταγωγής τους. Δύο ομολογιακές παραδόσεις πέρα και πάνω από την παροδικότητα του ατομικού τους και ατομικού μας χρόνου που εγγράφουν και συνεχίζουν το μαρτύριο και την μαρτυρία της Ιστορίας της ανθρωπότητας πέρα από την επικαιρότητα και την φθαρτότητα των γεγονότων που βιώνουμε ως τραγωδία. Συνάντηση του αρχαίου Εθνικού Ελληνικού πνεύματος και της Προφητικής του Ιουδαϊσμού εσχατολογίας. Δύο οικουμενικά πρότυπα σύμβολα προερχόμενα από τον χώρο της Φιλοσοφίας και της Θρησκείας, δύο ξεχωριστές και συγκλίνουσες σημασιοδοτήσεις προσωπικών τους στάσεων απέναντι  στο φαινόμενο της Ζωής και του Θανάτου στην επίγεια δικαιοσύνη. Καινοτόμες πνοές που μισήθηκαν και κυνηγήθηκαν από τους συμπατριώτες τους στην εποχή τους, μαρτύρησαν και φυλακίστηκαν. Οδηγήθηκαν στον θάνατο, ο Σωκράτης σε ωριμότερη ηλικία και ο Ιησούς σε νεότερη. Δύο θεμελιωτές μια άλλης του ανθρώπου εσωτερικής ειρήνης και ελευθερίας. Ούτε ο Σωκράτης ούτε ο Χριστός έγραψαν τίποτα, μας άφησαν ημερολόγια ή σημειώσεις. Ό,τι γνωρίζουμε το γνωρίζουμε από τις αφηγήσεις των μαθητών τους και ακολούθων τους. Ο Πλάτων για τον Σωκράτη είναι το κύριο ηχείο των λόγων του στο μέλλον και της αθανασίας του μέσα στους κύκλους της Ιστορίας, οι τέσσερεις Ευαγγελιστές οι διάδοχοι συνεχιστές των λόγων και παραβολών του Ιησού, και της ίδρυσης της Εκκλησίας του με την βοήθεια του αποστόλου Παύλου. Δύο μεγάλες προσωπικότητες της παγκόσμιας Ιστορίας του πνεύματος και του πολιτισμού που εξακολουθούν να παραμένουν ανεξάντλητες παρά τις διαχρονικές εκμεταλλευτικές προσαρτήσεις από τους κατά καιρούς ακολούθους τους που εμφανίστηκαν.

          Τέλος, και προσπερνώντας την Θεϊκή παράδοση των ανθρώπων για τον Σταυρωμένο Ιησού, ιστάμενοι ως αναγνώστες στο Πλατωνικό σύστημα Θεολογίας του θείου Πλάτωνα, του πρώτου στον δυτικό κόσμο «αυθεντικού μυστικού» όπως έλεγε η Σιμόν Βέιλ, στους νεοπλατωνιστές σχολιαστές με προεξάρχοντα τον Πλωτίνο: «Η αιωνιότητα είναι μία αμετάβλητη ζωή, που κατέχει συγχρόνως τα πάντα στο παρόν, χωρίς να είναι στο παρελθόν το ένα στο μέλλον το άλλο, αλλά σαν να είναι ένα υπερχρονικό σημείο συγκέντρωσης όλων των κοσμικών γραμμών που παραμένει αμετάβλητο στον εαυτό του  και αναλλοίωτο στο «αεί» παρόν. Η αιωνιότητα είναι μία παρούσα ζωή που ποτέ δεν υπήρξε  στο παρελθόν ούτε θα υπάρξη στο μέλλον, αλλά πάντα είναι στο τώρα, μέσα στην άχρονη ενότητά της». Ερμηνευτική απόδοσις-σχόλια Ι. Σταματέλλος. Επιμέλεια Απόστολος Τζαφερόπουλος, ΠΛΩΤΙΝΟΥ «Περί αιώνος και χρόνου», εκδόσεις Γεωργιάδης 1999.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς 18 Απριλίου 2025

ΥΓ. Διαισθάνομαι ότι στο μέλλον οι Έλληνες ιστορικοί θα ψάχνουν να βρουν έλληνες πολιτικούς, θρησκευτικούς ηγέτες και άλλους δημόσιους παράγοντες που δεν εξύμνησαν τον σημερινό ρεπουμπλικάνο αμερικανό πλανητάρχη- πρόεδρο και δεν θα βρίσκουν.  

Δημήτρης Ραυτόπουλος (Πειραιάς 28/5/1924- Αθήνα 14/4/2025)

 

              ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΡΑΥΤΟΠΟΥΛΟΣ

        (Πειραιάς 28/5/1924- Αθήνα 14/4/2025)

      Έφυγε πλήρης ημερών ένας από τους πλέον διακεκριμένους κριτικούς και δοκιμιογράφους της ελληνικής λογοτεχνίας, ο γεννημένος στην Πόλη μας Δημήτρης Ραυτόπουλος (Πειραιάς 28/5/1924- Αθήνα 14/4/2025). Ο Δημήτρης Ραυτόπουλος αποτελεί μία εξέχουσα μορφή των Πειραϊκών Γραμμάτων, της Πειραϊκής Λογοτεχνικής Σχολής. Ανήκει στους σημαντικότερους έλληνες κριτικούς και δοκιμιογράφους της ελληνικής λογοτεχνίας, και της πνευματικής παράδοσης της Πόλης μας. Διακόνησε συστηματικά τον κριτικό λόγο και την κριτική σκέψη, το δοκίμιο, την έρευνα, την μελέτη, την μετάφραση και την δημοσιογραφία. Συναριθμείται-και δικαίως- στα μεγάλα ονόματα εκπροσώπους του δοκιμιακού λόγου, της κριτικής σκέψης και γραφής της ιστορικής διαδρομής του Πειραιά για πάνω από έναν αιώνα. Καλλιέργησε με σεβασμό, υπευθυνότητα, συνέπεια, εγκυρότητα τον κόσμο των ιδεών και της κριτικής σκέψης από την πλευρά της αριστερής διανόησης που στρατεύθηκε από τα νεανικά του χρόνια και ακολούθησε μέχρι το τέλος του βίου του. Ανήκει στην πρώτη και επιφανή γραμμή των Πειραϊκών Γραμμάτων όπως ο ποιητής Στέλιος Γεράνης, ο πεζογράφος Χρήστος Λεβάντας, ο κριτικός Τάκης Μενδράκος, οι πανεπιστημιακοί συγγραφείς και κριτικοί, Βασίλειος Λαούρδας, Σοφία Αντωνιάδη, Ισιδώρα Ρόζενταλ Καμαρινέα, Εμμανουήλ Κριαράς, Βαγγέλης Αθανασόπουλος, Βρασίδας Καραλής. Την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής φοίτησε στο Χημικό τμήμα της Φυσικομαθηματικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών δίχως να περατώσει τις σπουδές του. Έντονα πολιτικοποιημένος, μαχητικός αγωνιστής πολίτης από τα νεανικά του χρόνια εντάχθηκε στα κινήματα της νεολαίας με την σημαία της αριστεράς. Εμφανίστηκε σε νεαρή ηλικία, νεότατος στα Ελληνικά Γράμματα. Αρθρογράφησε στο γνωστό περιοδικό της ΕΠΟΝ, «Νέα Γενιά» (1944-1945) και σε έντυπα του ΕΑΜ, όπως ήταν η εφημερίδα «Ελεύθερη Ελλάδα» (1946-1947) της οποίας υπήρξε συντάκτης της. Μετά την απελευθέρωση και το τέλος του εμφύλιου σπαραγμού, τον συναντάμε ως πρωτεργάτη και μέλος της συντακτικής επιτροπής- μαζί με τον ποιητή και μεταφραστή Τίτο Πατρίκιο, τον κριτικό Κώστα Κουλουφάκο, τον ποιητή Κώστα Πορφύρη- συνεργάτη του σοβαρού λογοτεχνικού περιοδικού που εξέφραζε τις λογοτεχνικές ιδέες, θεωρητικές θέσεις, πολιτιστικές αρχές, νέα ρεύματα στους χώρους της λογοτεχνίας και των γραμμάτων, της ελληνικής, ευρωπαϊκής και παγκόσμιας τέχνης, από την οπτική του πνευματικού κόσμου των λογίων και διανοουμένων της ανανεωτικής αριστεράς, το πασίγνωστο περιοδικό «Επιθεώρηση Τέχνης» (1954- 1967). Σε διάφορες χρονιές, όπως το 1955, το 1957 και σε άλλες, συναντάμε το όνομά του ως κριτικό της λογοτεχνίας και διηγηματογράφο. Βλέπε τεύχη 6, 7, 8, 10, 11, 12, 50-51 κλπ. Για την ενεργό συμμετοχή του στα πολιτικά κινήματα της Νεολαίας της Γενιάς και της Εποχής του από την πλευρά της ανανεωτικής αριστεράς, ο Πειραιώτης Δημήτρης Ραυτόπουλος κατά την χρονική περίοδο 1947-1952 εξορίστηκε από τις μετεμφυλιακές ελληνικές κυβερνήσεις στην Ικαρία, την Μακρόνησο, τον Άη Στράτη. Μετά την μερική άρση των κυβερνητικών μέτρων του εμφυλίου, την χαλάρωση των απαγορεύσεων, εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην εφημερίδα της ανανεωτικής αριστεράς «Η Αυγή» κατά την περίοδο από το 1952 έως την χρονιά της επτάχρονης δικτατορίας 1967, που το στρατιωτικό καθεστώς έκλεισε την εφημερίδα-όπως και άλλες- επιβάλλοντας λογοκρισία. Εργάστηκε επίσης στις εφημερίδες, «Ελεύθερος», «Ώρα» (1955-1956). Κατά την διάρκεια της δικτατορίας των Συνταγματαρχών (1967-1974) ο Δημήτρης Ραυτόπουλος αυτοεξορίζεται στην πόλη του φωτός το Παρίσι, στη Γαλλία (όπως και άλλοι αντιστασιακοί έλληνες λογοτέχνες και επιστήμονες της εποχής), εργαζόμενος στη σύνταξη του «Λεξικού Κύριων Ονομάτων» “Le Robert”, που, ο Πειραιώτης συγγραφέας έγραψε πάνω από 1000 λήμματα που αναδεικνύουν το πρόσωπο της Ελλάδας στους χώρους της Ιστορίας, των Γραμμάτων και των Τεχνών, του Πολιτισμού. Συνεργάστηκε ακόμη στο αφιέρωμα για την Ελλάδα του περιοδικού “Temps Moderns” του 1969, και συνέθεσε μία Ανθολογία Κειμένων αντιστασιακών- εξόριστων Ελλήνων λογοτεχνών. Κατά την διάρκεια της αυτοεξορίας του στη Γαλλία παρακολούθησε μαθήματα στην “Ecole Pratique des Hautes Etudes”. Μετά την μεταπολίτευση του 1974 και την επιστροφή του στην Ελλάδα, διεύθυνε το λογοτεχνικό πρωτοποριακό περιοδικό «Ηριδανός» (1975-1976) του γνωστού εκδοτικού οίκου. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν ακόμα και σήμερα τα Αφιερώματα του περιοδικού στα νέα ρεύματα και τάσεις της λογοτεχνίας όπως πχ. στον «Υπερρεαλισμό». Αρθρογράφησε στην εφημερίδα «Η Αυγή» (1977- 1980) και εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Η Απογευματινή» κατά την περίοδο (1976-1981). Υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη της Εταιρείας Συγγραφέων. Για το έργο και την εν γένει Δημοσιογραφική του παρουσία, βραβεύθηκε από το Ίδρυμα Αθανασίου Μπότση το 1989. Το 1997 για την μελέτη, το βιβλίο του για τον ποιητή και μεταφραστή «Άρης Αλεξάνδρου ο εξόριστος» εκδόσεις Σοκόλη 1996, τιμάται με το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου-Κριτικής. Το 2008 λαμβάνει το Βραβείο «Διδώ Σωτηρίου» της Εταιρείας Συγγραφέων, ενώ την ίδια χρονιά, αναγορεύεται διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το 2014 λαμβάνει το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για την συνολική συγγραφική του προσφορά, τρία χρόνια αργότερα, το 2017 παίρνει το Βραβείο Δοκιμίου και Μελέτης του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών.

     Παραγωγικός και δραστήριος ο δημοκρατικών φρονημάτων πειραιώτης Δημήτρης Ραυτόπουλος, συμμετείχε με ανακοινώσεις του σε Συνέδρια και Ημερίδες- (Δήμο Χαλανδρίου, Δήμο Νέας Ιωνίας, Υπουργείο Πολιτισμού, Μουσείο Μπενάκη) για έλληνες λογοτέχνες όπως πχ. για τον πεζογράφο και ποιητή Στρατή Τσίρκα, τον πεζογράφο Αντρέα Φραγκιά κ.ά, ενώ, έδωσε Ομιλίες σε διάφορους πολιτιστικούς χώρους για τον Στρατή Τσίρκα, τον Γιάννη Μανούσακα, τον Τίτο Πατρίκιο, τον Μανώλη Φουρτούνη τον Χρίστο Ρουμελιωτάκη, παρουσίασε επίσης και έγραψε κριτικές για βιβλία σύγχρονων ελλήνων δημιουργών όπως ο Τάσος Γουδέλης, ο Μισέλ Φάϊς, ο Τάσος Λειβαδίτης και άλλους. Κείμενά του για τους Θανάση Βαλτινό, Μάριο Χάκκα, Δημήτρη Χατζή, Αλέξανδρο Κοτζιά, Ρέα Γαλανάκη, Άρη Αλεξάνδρου, διαβάζουμε στις εφημερίδες «Τα Νέα», στην  «Η Αυγή της Κυριακής», στα περιοδικά Βιβλιοθήκη και Ιστορικά της «Ελευθεροτυπίας». Στο περιοδικό «Αντί», «Το Δέντρο», τα «Γράμματα και Τέχνες», την «Νέα Εστία», το περιοδικό «Θέματα Λογοτεχνίας», την “Athens Review of Books”, σε αρκετά τεύχη του περιοδικού «Μανδραγόρας», που, στο 30^ο τεύχος του το περιοδικό αφιερώνει σελίδες του στον Δημήτρη Ραυτόπουλο και στο βιβλίο του μελέτημά του, «Αναθεώρηση Τέχνης- Η Επιθεώρηση Τέχνης και οι άνθρωποί της», εκδ. Σοκόλη 2006. Ο κριτικός αφιερώνει την μελέτη του «Στον Κώστα/ Στον Πορφύρη/ στον Γιώργο». Το βιβλίο σχολιάστηκε επαινετικά από διαφόρους σε διάφορα έντυπα, και, μαζί με την ερευνητική μελέτη-βιβλίο της πειραιώτισσας φιλολόγου και συγγραφέως Αμαλίας Καραλή για το σημαντικό αυτό περιοδικό αποτελούν, μας δίνουν μία επαρκή εικόνα για την ταυτότητα και την πολιτιστική πολιτική του περιοδικού. Δυστυχώς, όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο της κυρίας Καραλή δεν κατόρθωσα να το προμηθευτώ. Όταν το αναζήτησα είχε ήδη εξαντληθεί. Ελπίζω να του δοθεί η εμπορική δυνατότητα να επανεκδοθεί. Άλλες του μελέτες και κριτικές για τους Γιώργο Χειμωνά, Τατιάνα Γκρίτση- Μιλλιέξ, Μένη Κουμανταρέα, Περικλή Κοροβέση, Μέλπω Αξιώτη, Νικηφόρο Βρεττάκο, Λιλή Ζωγράφου, Στρατή Αναστασέλλη, Μαρκησίου ντε Σαντ, Μισέλ Τουρνιέ κλπ. Δημοσίευσε σε διάφορα έντυπα, τα οποία συγκέντρωσε στον τόμο του «Κρίσιμη Λογοτεχνία» εκδόσεις Καστανιώτη 1986. Και θεωρητικές του πολιτικές μελέτες για την Λογοτεχνία και τους λογοτέχνες, Μαγιακόφσκι, Ντοστογιέφσκι, Όργουελ, τον γάλλο φιλόσοφο Ροζέ Γκαρωντύ και ζητήματα των σχέσεων μεταξύ της αριστεράς και της λογοτεχνίας, τον πολιτισμό ευρύτερα, δημοσιευμένα σε πολιτικά περιοδικά και εφημερίδες, σύναξε στον τόμο του «Τέχνη και Εξουσία», Καστανιώτη 1985. Αίσθηση έκανε και συζητήθηκε το βιβλίο του «Εμφύλιος και Λογοτεχνία» που κυκλοφόρησε το 2012 από τις εκδόσεις Πατάκη. Μετέφρασε επίσης, συγγραφείς όπως ο Μπορίς Βιάν, ο Μισέλ Τουρνιέ, η Μάργκαρετ Μίτσελ, με την συνεργασία της Φούλας Χατζηδάκη, τα «Γράμματα από την φυλακή» του Αντόνιο Γκράμσι. Οι αυτόνομες εκδόσεις του και οι συμμετοχές του σε συλλογικούς τόμους (όπως αυτοί για τον κριτικό Αλέξανδρο Αργυρίου, τον ποιητή και πεζογράφο Νίκο Καζαντζάκη κ.ά.) φτάνουν τους 15. Δίχως να προσμετρήσουμε και τα βιβλία που μετέφρασε.

              Ο γεννημένος στον Πειραιά, (κάτι που σημαίνει ότι συναριθμείται στους δημιουργούς που αποτελούν την Πειραϊκή Σχολή), θεωρείται και είναι,  ένας από τους σημαντικότερους και σοβαρότερους, εμβριθής κριτικούς και στοχαστές της λογοτεχνικής μετεμφυλιακής περιόδου στην χώρα μας. Ακριβοδίκαιος σχολιαστής της συλλογικής συνείδησης των πνευματικών δημιουργών και των έργων τους, που, στρατεύθηκαν, με τον έναν ή άλλον τρόπο ιδεολογικά με τον πολιτικό χώρο της Αριστεράς. Πνεύμα ελεύθερο και ανήσυχο, φύση στοχαστική και ανεξάρτητη, οξυδερκέστατη κριτική γραφίδα, ουσιαστικός στις παρατηρήσεις του, αιχμηρός στις επισημάνσεις του, σαφής στις ερευνητικές του λεπτομερείς αναλύσεις και συμπεράσματα. Ταυτόχρονα, και «συγκρουσιακός» ακόμα και με τους παλαιότερους ομοιδεάτες συνοδοιπόρους του, ιδεολογικούς συντρόφους του. Μαρξιστικές θεωρητικές φωνές της λογοτεχνίας και της κριτικής, επίσημης αναγνώρισης, ήρθε σε σύγκρουση και αντιπαράθεση, υποστηρίζοντας τα επιχειρήματα της «δικής» του εμπειρικής και πνευματικής αλήθειας. Ευτυχώς όμως, όπως μας λέει σε συνέντευξή του ο Δημήτρης Ραυτόπουλος δεν θέλησε ποτέ του ούτε αναζήτησε να παίξει στα λογοτεχνικά μας πράγματα τον ρόλο του Πάπα.  Τα θέματα και τα ζητήματα (λογοτεχνικά, γλωσσικά, ιδεολογικά, θεωρητικά) που εξετάζει ο Δημήτρης Ραυτόπουλος, τους συγγραφείς και τα έργα που επιλέγει να μας παρουσιάσει, προέρχονται, έχουν ως αφετηριακές τους μνήμες και συνειδησιακές τους καταβολές, την Κρίσιμη και δύσκολη, σκοτεινή περίοδο της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας, του πολέμου, της κατοχής, της αντίστασης, της απελευθέρωσης, της εμφύλιας περιόδου και των κατοπινών μετεμφυλιακών χρόνων, συμπεριλαμβανομένων και των χρόνων της επταετούς διακοπής των δημοκρατικών ελευθεριών στην πατρίδα μας. Η καθαυτή Ιστορία και η Πολιτική όπως είναι εύλογο και αναμενόμενο πέρασε ως μνήμες, αφηγήσεις, ημερολογιακές εξομολογήσεις, εικόνες ζωής και στιγμιότυπα προσωπικής και οικογενειακής ζωής, ομαδικής συντροφικής, όνειρα και ατομικά οράματα ελλήνων, δράσεις και αγωνιστικά ανδραγαθήματα, ως πρώτη και ζέουσα ύλη, ως μυθοπλασίας υλικό καταγραφής μέσα στην ελληνική νεότερη λογοτεχνία των τελευταίων δεκαετιών του προηγούμενου αιώνα και της λογοτεχνικής μας παράδοσης. Το ύφος και οι συμπερασματικές κρίσεις του κριτικού Δημήτρη Ραυτόπουλου διακρίνονται για την νηφαλιότητά τους, την ήρεμη και γλαφυρή προβληματική τους, την γλωσσική καθαρότητα της γραφής του. Αν και «στρατευμένος», ιδεολογικά, ενδέχεται να είναι ο λιγότερος «στρατευμένος» θεωρητικός της ελληνικής λογοτεχνίας μας σε σχέση με τους συνομήλικους συναγωνιστές του στους πνευματικούς τους αγώνες. Τα κριτικά στοιχεία που διακρίνουν τον λόγο του Δημήτρη Ραυτόπουλου, οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι δεν προσομοιάζουν με αυτά του Κώστα Κουλουφάκου ή του Αλέξανδρου Αργυρίου μόνο και αποκλειστικά, αλλά και με κριτικές πένες «αντιπάλου» θεωρητικού «στρατοπέδου» όπως αυτές του Αλέξανδρου Κοτζιά. Τα σημεία κριτικής σύγκρισης είναι εύκολα αναγνωρίσιμα. Αυτό που από την αρχή της εμφανίσεώς του στον κριτικό και δοκιμιακό στίβο της ελληνικής λογοτεχνικής παράδοσης ενδιέφερε τον Ραυτόπουλο, δεν ήταν η αντιπαράθεση, η αντιπαλότητα, το ύψωμα τειχών μεταξύ των δικών μας συντρόφων και των άλλων, της επικράτησης και εδραίωσης μιάς δογματικής λογοτεχνικής σχολής (προερχομένης από τις Σταλινικές και Ζνανοφικές καταβολές, ακόμα και συγχρόνων μας) ήταν το άνοιγμα διαύλων συνομιλίας μεταξύ των δύο συνειδησιακών και οραματικών θεωρήσεων του κόσμου μας όπως αυτό αντικαθρεπτίζεται στους χώρους και τα διάφορα πεδία του πεζού λόγου, λογοτεχνικών έργων που σημάδεψαν τα ελληνικά γράμματα. Με την επιτυχία και γιατί όχι την αποτυχία της αποδοχής τους από το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Ασφαλώς, αν δούμε εν συνόλω τα κριτικά και δοκιμιακά επιτεύγματα του Δημήτρη Ραυτόπουλου, είναι κάπως δύσκολο να τα προσομοιάσουμε με τις σύγχρονες, των ημερών μας γενικές πεζογραφικές επισκοπήσεις των προηγούμενων συγγραφικών περιόδων, όπως έχουμε στις πρόσφατες μελέτες και βιβλία του Βαγγέλη Χατζηβασιλείου και της Ελισάβετ Κοτζιά (μετά το 1974 πεζογραφική παραγωγή), Το ερευνητικό υλικό συμπληρώνεται διαρκώς και αναλόγως των ενδιαφερόντων των εκάστοτε αντρών ή γυναικών κριτικών. Η φωνή όμως του Δημήτρη Ραυτόπουλου, δεν είναι διχαστική, κάθετη στην επιχειρηματολογία της, θα τολμούσαμε να γράφαμε αν στέκει ο όρος, ιδεολογικά «συνδικαλιστική» όπως θα τολμούσαμε να ονομάζαμε τις κριτικές θεωρήσεις του Γιάννη Κορδάτου ή του Νίκου Παππά παραδείγματος χάριν. Η γραφή του Ραυτόπουλου, δεν κοιτάει να «εκμεταλλευτεί» τα εφόδια της μαρξιστικής ιδεολογίας στρέφοντάς τα στους νόμους και την εσωτερική λειτουργία της πεζογραφίας, δεν «καπελώνει» προπαγανδιστικά το κείμενο, το γραφτό που έχει μπροστά του, τα τελικά συμπεράσματά του όπως πράττει στον ποιητικό στίβο πχ. ο αγαπημένος μας ποιητής της Ρωμιοσύνης Γιάννης Ρίτσος, ή παλαιότερες πεζογράφοι όπως η Γαλάτεια Καζαντζάκη κλπ. Ο Δημήτρης Ραυτόπουλος όπως δεν αποζητά να κηδεμονεύσει το βιβλίο ή τα κείμενα που εξετάζει και ερευνά, από την σκοπιά του, (το ίδιο πράττει και η κριτικός Μάρη Θεοδοσοπούλου στα δεκάδες κριτικά σημειώματα για την ελληνική πεζογραφία, στην εφημερίδα «Εποχή» και «Το Βήμα», την «Ελευθεροτυπία») εξίσου δεν επιθυμεί να κηδεμονεύσει και τις κρίσεις μας, τις θέσεις και απόψεις μας με αυτά που γράφει ή την αιχμηρότητα των παρατηρήσεών του. Οι απολυτότητες δεν ταιριάζουν ούτε στον χαρακτήρα του πειραιώτη κριτικού ούτε στην λαλιά του, ούτε στην γραφή του. Είναι η άλλη οικειότερη φωνή των κριτικών πεδίων της αριστερής διανόησης, των λογίων της αριστεράς που διαθέτει περισσότερα εχέγγυα της τραγικότητας μέσα στην ιστορία και την λογοτεχνία που κυοφόρησε. Η κριτική θεώρηση του Ραυτόπουλου, δεν προέρχονται από την ακαδημαϊκή των κριτικών κοινότητα, ούτε των κριτικών φωνών των αριστερών εντύπων και εφημερίδων που, αποδέχονται μάλλον, δίχως αμφισβήτηση παλαιότερων μαρξιστικών γραφίδων γάλλων ή ούγγρων κριτικά θέσφατα και το υποδεκάμετρο της κριτικής τους αξιολόγησης που χρησιμοποίησαν. Ας μην αναφέρουμε ονόματα και προκαλέσουμε τον χλευασμό και την μήνιν των αρμοδίων. Δεν αναμετράται η σκέψη του Ραυτόπουλου με αντιπάλους αλλά έχοντας την ουσιαστική γεύση της αριστερής ανθρωπολογίας, φωτίζει την διαπάλη και τους μηχανισμούς των γεγονότων, όπως αυτά διαμορφώνουν την δομή και το πλαίσιο της γραφής των συγγραφέων που εξετάζει, μας προβάλει, μας μιλά ή γράφει τις κριτικές του. Οι προθέσεις του πάντα σταθερές και ξεκάθαρες και με ανθρωπιστικό πρόσημο.

     Στις μέρες μας, που τα πάντα έχουν ανατραπεί και έχουν έρθει “up side down “ όπως μας λέει ένα ρυθμικό χορευτικό των προηγούμενων δεκαετιών τραγούδι της Νταιάνας Ρος,,  τρομερά επίκαιρο, των συγκλονιστικών και τρομακτικών γεγονότων που συμβαίνουν γύρω μας και μέσα στην παγκόσμια Ιστορία, βιβλία κριτικής σκέψης και αντίληψης και συλλογισμού όπως αυτά του πειραιώτη Δημήτρη Ραυτόπουλου, είναι μια κάποια παρηγοριά στην ηρεμότερη εξέταση της ερμηνείας της παρελθούσας ιστορικής πορείας μας και ότι μας κληροδότησε η λογοτεχνία της.

      Συμπερασματικά να αναφέρουμε ότι με το έργο του μεταξύ άλλων έχουν ασχοληθεί ο Αλέξης Ζήρας, ο Δημήτρης Γρ. Τσάκωνας, ο Τάκης Μενδράκος, ο Κωστής Παπαγιώργης, ο Γιάννης Παπαθεοδώρου, ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, ο Γιάννης Ν. Μπασκόζος, ο Θανάσης Σκαμνάκης, ο Τίτος Πατρίκιος και πολλοί άλλοι. Οι Ιστορίες της Ελληνικής Λογοτεχνίας είναι κάπως φειδωλές στην μνημόνευσή του. Αξίζει να διαβάσουμε τις συνεντεύξεις του που παραχώρησε στον Δημήτρη Γκιώνη, βλέπε «Ελευθεροτυπία» 27/11/1988, Φιλιππικός ενός κριτικού. Στην «Αυγή» της 7/5/1995, Συζήτηση για την «Επιθεώρηση Τέχνης», Στον Κώστα Κρεμμύδα, στην «Κυριακάτικη Αυγή» 2/11/2003, στις σελίδες των «Αναγνώσεων». Στην Μαρώ Τριανταφύλλου, στην «Εποχή της Κυριακής» 26/10/2003, Όταν η Αριστερά συναντά την Τέχνη. Στον Βασίλη Κ. Καλαμαρά, στην «Σαββατιάτικη Ελευθεροτυπία» 31/3/2007, Αρνητική η επίδραση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, και ορισμένες άλλες του. Την περίοδο του «Βρώμικου 1989» ο Δημήτρης Ραυτόπουλος δημοσιεύει μια σειρά κειμένων στην ημερήσια εφημερίδα «Η Καθημερινή», ενδεικτικά βλέπε 28/5/1989 το «Ακόμα μια προσπάθεια σύντροφοι!». Αριστερά: τρία πουλάκια κάθονται… Κυριακή 1/4/1990 «Μέτωπο συμφοράς» Αμείλικτα ερωτήματα προς την ηγεσία της αριστεράς και άλλα. Όπως και το «Περισσότερο αντί-, σύντροφοι…» στο περιοδικό «Αντί» τχ. 601/15-3-1996 και άλλα. Για όσους ασχοληθούν με την βιβλιογραφία του αξίζει να προσέξουνε και την επιστολή των Αργυρώ Πολυχρονάκη- Κοκοβλή Βαμβακόπουλου από τα Χανιά. «Μανούσακας και Αριστερά». 

Από το 1965 που κυκλοφόρησε το πρώτο του βιβλίο «Οι ιδέες και τα έργα» έως το 2016 η μελέτη του «Κριτική της Κριτικής», τα βιβλία του εκδόθηκαν από τις εκδόσεις «Δίφρος», «Καστανιώτη», «Στοχαστή», «Σοκόλη», οι εκδόσεις «Πατάκη», οι εκδόσεις “Gutenberg”. Και όπως προαναφέραμε κείμενά του υπάρχουν στις εκδόσεις «Κέδρος», της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία»,  του «Βιβλιοπωλείου Α. Τσαμαντάκη», των «Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης», του «Μουσείου Μπενάκη».

          Ο Δημήτρης Ραυτόπουλος, το γέννημα αυτό της Πειραϊκής γης και κρίκος της Πειραϊκής Σχολής και παράδοσης έφυγε πλήρης ημερών (έναν αιώνα), χορτάτος και τιμημένος για τους δημοκρατικούς του αγώνες, την σκέψη και τις ιδέες, τα γραπτά του και την καθολική προσφορά του στα ελληνικά γράμματα και τον πολιτισμό.

Για τον Δημήτρη Ραυτόπουλο δες και σημείωμά μας της 28 Μάϊου 2021 στα Λογοτεχνικά Πάρεργα

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς, 15 Απριλίου 2025

Και, ευρισκόμενοι μέσα στην κατανυκτική ατμόσφαιρα της Μεγάλης Εβδομάδος, για πιστούς και απίστους, θεούμενους και άθεους, χριστιανούς και αριστερούς, μαρξιστές και ορθόδοξους, λογιότατους και πένητες, διεθνιστές και εθνικιστές, ευρολιγούρηδες και βυζαντινοεπαίτες, ένα Ποιητικό κάτι από το αναλόγιο. Από τα ωραιότερα υμνολογήματα της Ποιητικής μας Βυζαντινής παράδοσης. Σε Ήχο πλάγιο του α΄»

     Τον ήλιον, κρύψαντα τας ιδίας ακτίνας, και το καταπέτασμα του ναού, διαρραγέν τω του Σωτήρος θανάτω, ο Ιωσήφ θεασάμενος προσήλθεν τω Πιλάτω και καθικετεύει λέγων’  δός μοι τούτον τον ξένον, τον εκ βρέφους ως ξένον  ξενωθέντα εν κόσμω’   δος μοι τούτον τον ξένον, όν ομόφυλοι μισούντες θανατούσιν ως ξένον’   δός μοι τούτον τον ξένον, όν ξενίζομαι βλέπειν του θανάτου τον ξένον’   δός μοι τούτον τον ξένον, όστις οίδε ξενίζειν τους πτωχούς τε και ξένους’    δός μοι τούτον τον ξένον, όν Εβραίοι τω φθόνω επεξένωσαν κόσμω’  δός μοι τούτον τον ξένον, ίνα κρύψω εν τάφω, ός ως ξένος ουκ έχει την κεφαλήν που κλίνη’  δός μοι τούτον τον ξένον, όν η μήτηρ καθορώσα νεκρωθέντα εβόα’ ………