Ο Περικλής Κοροβέσης θυμάται

 

   Μνήμη συγγραφέα Περικλή Κοροβέση

(Αργοστόλι 20/7/1941- Αθήνα 11/4/2020)

ΣΤΟ ΨΕΥΔΟΚΡΑΤΟΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Το αντίο του INGMAR  BERGMAN

Εφημερίδα Ελευθεροτυπία Μ. Δευτέρα 21/4/1997 σ. 10

Του ΠΕΡΙΚΛΗ  ΚΟΡΟΒΕΣΗ

        Μια προσπάθεια του σουηδικού θεάτρου να προσεγγίσει την αρχαία τραγωδία

    Στο Εθνικό Θέατρο της Σουηδίας (Dramaten) υπάρχουν αυτή τη στιγμή στο ρεπερτόριό του πέντε τραγωδίες του Ευριπίδη (Μήδεια, Τρωάδες, Ελένη, Ιφιγένεια εν Αυλίδι και Βάκχες). Είναι η μεγαλύτερη προσπάθεια στην ιστορία του σουηδικού θεάτρου για μια προσέγγιση της αρχαίας τραγωδίας και η επιλογή των τραγωδιών έγινε με κριτήριο το θέμα τους. Για τον εισηγητή αυτού του προγράμματος, Dag Kronlund, ήταν το θέμα των γυναικών που καθόρισε αυτή την ενότητα. Ό,τι πιο εκλεκτό διέθετε το δυναμικό του θεάτρου, στρατεύτηκε γι’ αυτό τον σκοπό, πραγματικά μετά φόβου Θεού. Τις «Βάκχες» υπογράφει ο Ingmar Bergman, που διάλεξε το τελευταίο έργο του Ευριπίδη για την τελευταία του σκηνοθεσία. Μετά απ’ αυτό το έργο, ο Bergman αποσύρθηκε, σύμφωνα με την πεποίθηση που έχουν οι Σουηδοί, πώς όσο δημιουργικοί και αν είναι οι άνθρωποι, κάποτε γερνούν και πρέπει να αφήσουν τη θέση τους στους νεότερους.

    Με κίνδυνο να κάνω λάθος, δεν έχω υπόψιν μου άλλο Εθνικό Θέατρο, να έχει ταυτόχρονα στο ρεπερτόριό του, πέντε τραγωδίες. Αν η Ελλάδα είχε παιδεία και πολιτισμό, θα είχε προβλέψει αυτές τις δουλειές στο ελληνικό θεατρικό κοινό. Και δεν είναι τα χρήματα που λείπουν. Είναι ποιος τα τσεπώνει. (Ας ελπίσουμε πως οι εισαγγελικές έρευνες της πολιτιστικής πρωτεύουσας, να αποδώσουν καρπούς και όχι μια δεύτερη εξοχική κατοικία στους διενεργούντες την έρευνα).

    Γιατί, όπως μου έλεγε ο σχεδόν παιδιόθεν φίλος μου, ο μακαρίτης Ανδρέας Λεντάκης, σε μια τυχαία συνάντηση που είχαμε στον Καστανιώτη, το πρόβλημα της ελληνικής πολιτικής είναι οι μίζες. Και ανέφερε μια σειρά πολιτικών του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ. που έχουν γίνει ζάπλουτοι. «Δεν βλέπεις; Το «πόθεν έσχες», έχει γίνει τι έχεις. Δεν είναι το ίδιο πράγμα». Ο Αντρέας ήταν ίσως ο μόνος πολιτικός που μπορώ να σκεφτώ, που θα ταξίδευε μέχρι τη Στοκχόλμη για να δει τις παραστάσεις. Και αν είχε εξουσία; Θα τις έφερνε στην Ελλάδα. Αλλά, καλά, αυτός έφυγε νωρίς, που λέει και ο Χρόνης.

   Ας μη χάνουμε τον καιρό μας. Έστω και να μνημονεύσεις τους κ.κ. αρμοδίους των πολιτιστικών, είναι ψυχική ταλαιπωρία. Εγώ είδα μόνο τα τρία από τα πέντε έργα σε μια ειδική παράσταση, κατά μίμηση της αρχαίας τριλογίας. Στα ενδιάμεσα τη μορμονική ποτοαπαγορευτική πολιτική του σουηδικού κράτους. Εκτός από τις «Βάκχες» που ήταν πρώτο έργο με διάλειμμα στη μέση, υπήρχε η «Μήδεια» σε σκηνοθεσία Lennart Hjulstrom, και στον ομώνυμο ρόλο έπαιζε η Stina Ekbland, που πρόσφατα τιμήθηκε με το μεγαλύτερο βραβείο ηθοποιίας της Σουηδίας, το Ο’ Νιλ. Τρίτο ήταν οι «Τρωάδες», σε σκηνοθεσία του Wilhelm Carlsson, με «Εκάβη» την Bibi Andersson. Τον ρόλο του Διονύσου, τον έπαιξε μια νέα ηθοποιός, ηElin Klinga, μια ανακάλυψη του Bergman, που την καθιέρωσε πρωταγωνίστριά του, στα τελευταία έργα που ανέβασε.

   Το θεατρικό επίπεδο της Σουηδίας είναι από τα υψηλότερα στον κόσμο. Αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στη θεατρική τους παράδοση, (εδώ και τρακόσια χρόνια το Εθνικό τους Θέατρο δουλεύει καθημερινά) στην υψηλή θεατρική τους παιδεία, (από τους 1.100 περίπου που δίνουν κάθε χρόνο εισαγωγικές στη Δραματική Σχολή, μπαίνουν μόνο δέκα), στην αποκέντρωση (κάθε μεγάλη πόλη έχει ένα δικό της «εθνικό» που δεν έχει τίποτα το επαρχιώτικο) και στη δυνατότητα που έχουν να παίξουν θέατρο από παιδιά, σε θεσμοθετημένους θεατρικούς ερασιτεχνικούς οργανισμούς, που αριθμούνται σε εκατοντάδες θιάσους, σ’ όλη τη χώρα. Καταλαβαίνει λοιπόν κανείς σε τι επίπεδο θα βρίσκονται οι παραστάσεις ενός Εθνικού Θεάτρου, που επιπλέον κινείται για να κερδίσει νέο κοινό, παραμένοντας λαϊκό, με ένα εισιτήριο πάμφθηνο (200 κορώνες, όσο περίπου η τιμή πέντε πακέτων τσιγάρων).

   Και οι τρείς σκηνοθετικές γραμμές ήταν, να φέρουν τα έργα που γράφτηκαν πριν από δυόμισι χιλιετηρίδες, στα καθ’ ημάς, προσπαθώντας να δείξουν τη διαχρονικότητα τους, μέσα από την αντίληψη πως είναι σύγχρονά μας. Και από την  εποχή του Σενέκα-που θεωρούσε ψευδαίσθηση την αριστοτελική, αλλά και την ευριπιδική άποψη, κατά την οποία, το πάθος και το ήθος αποτελούν μια αρμονική ενότητα- μέχρι σήμερα, το υπερβατικό μέρος της τραγωδίας, το πάθος και η πράξη εκτός ορίων, εκλογικεύεται, με αποτέλεσμα να χάνει το θρησκευτικό του μέγεθος.

   Αν αυτοί που θα ασχοληθούν με την τραγωδία, κριτικοί, σκηνοθέτες, ηθοποιοί, δεν έχουν το βίωμα της πρόσβασης σ’ αυτό που δεν διδάσκεται, αλλά βιώνεται, τότε ματαιοπονούν, όσο και αν οι μελέτες τους ή έργα τους είναι άψογα. Και σ’ αυτό, ακόμα και ένας Bergman, αυτός ο μεγάλος σκηνοθέτης αυτού του αιώνος, δεν κατάφερε να το αγγίξει στη δεύτερή του προσπάθεια, στις «Βάκχες». Η πρώτη ήταν στην όπερα. Εμείς σαν κληρονόμοι αυτής της παράδοσης, δεν έχουμε πρόβλημα. Τις κάνουμε όλες σίριαλ και για να μη χαθεί το τραγικό πνεύμα και η αυθεντικότητά τους, παίρνουμε πρωταγωνιστές από τον «Αντέννα» και το «Μέγκα».

 ΠΕΡΙΚΛΗΣ  ΚΟΡΟΒΕΣΗΣ

Καθώς η Μνήμη ταξιδεύει

     Συγκεντρώνοντας ειδησεογραφικές πληροφορίες για τον Σουηδό Σκηνοθέτη και Σεναριογράφο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν (14/7/1918- 30/7/2007) και διαβάζοντας τα σενάριά του, τα μεταφρασμένα στα ελληνικά βιβλία του, την αυτοβιογραφία και τις συνεντεύξεις του, συνάντησα ένα παλαιό δημοσίευμα του συγγραφέα, πολιτικού ακτιβιστή και βουλευτή Περικλή Κοροβέση (Αργοστόλι 20/7/1941- Αθήνα 11/4/2020) στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία». Με κέντρισε η θεατρική σκοπιά του και στο τι γράφει και τι επισημαίνει για την θεατρική τέχνη και το ανέβασμα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας από το Σουηδικό Θέατρο και τις θεατρικές προτάσεις του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Ας υπενθυμίσουμε ότι ο πεζογράφος Περικλής Κοροβέσης υπήρξε μαθητής του Πειραιώτη δασκάλου της Θεατρικής τέχνης και σκηνοθέτη Δημήτρη Ροντήρη. Εδώ να αναφέρουμε ότι θα άξιζε μία έρευνα και καταγραφή του συνόλου των αντρών και γυναικών συντελεστών, ηθοποιών που υπήρξαν μαθητές του μεγάλου Δημήτρη Ροντήρη, δεν αναφέρομαι μόνο στους κατά καιρούς θιάσους του «Πειραϊκού Θεάτρου» που ίδρυσε, και συμμετείχαν στις περιοδείες του ανά τον Κόσμο. Από τον εθνικό μας κινηματογραφικό μύθο την Αλίκη Βουγιουκλάκη έως την εξαιρετική Κάρμεν Ρουγγέρη, τον θεατρικό κριτικό και δάσκαλο του Θεάτρου Κώστα Γεωργουσόπουλο και την μεγάλη τραγωδό Ασπασία Παπαθανασίου ο κατάλογος είναι ατέλειωτος. Όσοι μαθήτευσαν κοντά στον Πειραιώτη δάσκαλο Δημήτρη Ροντήρη έχουν κάτι θετικό και χρήσιμο να μας πουν για τους δρόμους της θεατρικής παράδοσης που άνοιξε στους μεταγενέστερους. Το τσουχτερό άρθρο του Περικλή Κοροβέση με κέντρισε και για την μνημόνευσή του στον πολιτικό, συγγραφέα, ερευνητή εθνογράφο, μαθητή του Παναγή Λεκατσά, παλαιό αντιστασιακό Δήμαρχο του Υμηττού τον Αντρέα Λεντάκη (Αντίς Αμπέμπα 5/9/1935- Αθήνα 20/3/1997), μια από τις σημαντικότερες δημοκρατικές, πολιτικές προσωπικότητας που πέρασαν από την πατρίδα μας τις προηγούμενες δεκαετίες. Ο Ανδρέας Λεντάκης ανήκει στην αλυσίδα των αντιχουντικών αγωνιστών που πάλεψαν ενάντια στο τότε στρατιωτικό καθεστώς όπως ο Αλέξανδρος Παναγούλης, ο Σπύρος Μουστακλής, ο Σάκης Καράγιωργας, ο Περικλής Κοροβέσης, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, η Κίττυ Αρσένη, ο Νίκος Ψαρουδάκης, ο Ανδρέας Παπανδρέου και η Μελίνα Μερκούρη και άλλοι από όλο το παλαιό πολιτικό φάσμα. Αλλά ας μην ξεστρατίσουμε σε ένα «αντιστασιολογικό σημείωμα» που θα μας έλεγε η δημοσιογραφική πένα του δημοσιογράφου Γιώργου Βότση, όταν άλλοι μεγαλόσχημοι διάβαζαν και δεν ήθελαν να δουν τι γινόταν την επταετία 1967-1974.

   Η Μνήμη προσπαθεί να διασώσει στιγμές της ελληνικής πολιτικής και του πολιτισμού ιστορίας των χρόνων μας, καθώς τα φύλλα των εμπειριών και προσωπικών βιωμάτων φυλλοροούν και ο ανεμιστήρας που γυρίζει δεν δροσίζει ούτε αποτρέπει όσο χρειάζεται για τον ανθρώπινο οργανισμό τον τριήμερο λίβα. Τον μίνι καύσωνα.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς

23 Ιουλίου 2026

ΥΓ. Πολύ καλή η συνέντευξη του νυν προέδρου της Ελληνικής Βουλής κυρίου Νικήτα Κακλαμάνη στον δημοσιογράφο και αοιδό κύριο Γιώργο Κουβαρά εχτές στην δημόσια τηλεόραση. Θα σταθώ μόνο σε αυτό που απάντησε ο κύριος Κακλαμάνης σε ερώτηση τι διαβάζει αυτό το διάστημα. Απάντησε ο έμπειρος και μειλίχιος- ιατρός πολιτικός. «Διαβάζω ένα βιβλίο για την Συνθήκη της Λωζάννης. Γνωρίζουν άραγε οι Έλληνες ότι τα Πρακτικά της Συνθήκης της Λωζάννης δεν είχαν μεταφραστεί μέχρι πρόσφατα στα Ελληνικά;».

   Έφυγε και η Μαίρη Λίντα, από τις σημαντικότερες γυναικείες φωνές του ελληνικού τραγουδιού της παλαιάς εποχής. Είτε ντουέτο μαζί με τον Μανώλη Χιώτη είτε μόνη της άφησε εποχή και πρόσφερε αξέχαστες στιγμές σοβαρής, ποιοτικής και ουσιαστικής ψυχαγωγίας.