Μαρία Κούρση, μιά δεύτερη ανάγνωση

 

Μ Α Ρ Ι Α  Κ Ο Υ Ρ Σ Η

Ο χρόνος σε τίτλους

Εξώφυλλο και σχέδια: Δημήτρης Σεβαστάκης

Εκδόσεις ΗΡΙΔΑΝΟΣ, Αθήνα 12, 2025 σελ.86

          Πρόλογος

           Toujours recommancer

                  Paul  Valery

Κοιμούνται τ’ άστρα τ’ ουρανού

Κοιμάται το φεγγάρι

Ο άνεμος ορέγεται

Της θάλασσας τη χάρη

 

Στην επιφάνεια του νερού

ρηχά, κοντά στα δέντρα

η Άνοιξη ανέμελα πλενόταν

Στο λιβάδι. Ο άνεμος

τη μάλωνε

Τα κύματα γελούσαν

 

Κι αυτή κοιτάζει τον φακό

φιλάρεσκα και λέει

Δροσερή

Και ταϊζω

Ωραίος ο τίτλος

Πριν συστηθούμε  

        Θέλω να ευχαριστήσω την πρώτη της Γενιάς του 1980 ποιήτρια, την βραβευμένη Μαρία Κούρση, η οποία είχε την καλοσύνη να μου αποστείλει την νέα της ποιητική συλλογή που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 2025, σελίδες 86 από τις εκδόσεις «Ηριδανός». Η νέα της συλλογή έχει τίτλο «Ο χρόνος σε τίτλους». Τα σχέδια και το εξώφυλλο που κοσμούν την συλλογή είναι του εικαστικού Δημήτρη Σεβαστάκη, ενώ την φροντίδα είχε ο κριτικός και πεζογράφος Κώστας Βούλγαρης. Ευχαριστίες η ποιήτρια οφείλει και στον Γιώργο Χουλιάρα. Αρκετά από τα ποιήματα της συλλογής προδημοσιεύτηκαν σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά όπως «Ο Χάρτης», «Ο Μανδραγόρας», στο «Περί Ου», στα «(δε) κατά», στο “Poeticanet” ή ακούστηκαν σε Διεθνή Φεστιβάλ Ποίησης, όπως της Πάτρας, της Τήνου κλπ. Την συλλογή η ποιήτρια την αφιερώνει «Στον γιο μου Χρήστο Τριανταφύλλου». Η καλαίσθητη και πρωτότυπη νέα συλλογή της αξιόλογης ποιήτριας Μαρίας Κούρση, ανοίγει την αυλαία της με ρήση του γάλλου καταραμένου ποιητή Σάρλ Μπωντλαίρ», «Να είσαι πάντα ποιητής ακόμα και στον πεζό λόγο». Περιλαμβάνει μετά τον ΠΡΟΛΟΓΟ- 59 εν συνόλω ποιητικές της μονάδες που όλες έχουν επιρρηματικό τίτλο. Χειμαρρώδεις και μεστές ποιητικών νοημάτων ενότητες ποιημάτων της.

 «Οκτώ τίτλοι κατηγορούνται»,

[Οι τίτλοι είναι

το πιο αξιόμαχο

και το πιο αδικημένο

κομμάτι της Ιστορίας]

Ενστικτωδώς, Ουδόλως, Ακραιφνώς, Δικαίως, Αυτοβούλως, Παραλλήλως, Μεγαλοφώνως, Ομοιειδώς, Ενόρκως.

«Τίτλοι υπεράσπισης»,

[Το δέντρο δεν ξέρει τι είναι η φωτιά.

Το αγκαλιάζω και πάλι καίγεται.]

Αιφνιδίως, Αιωνίως, Ανηλεώς, Ακολούθως, Αφρόνως, Λυσιτελώς, Εντίμως, Συνεπώς, Προσεχώς, Αισίως, Ασφαλώς, Αληθώς, Αφελώς

«Τίτλοι κατηγορίας»,

[Με κοιτάζουν τα δέντρα.

Με θυμούνται.]

Αδίκως, Δυστυχώς, Ενόπλως, Οριζοντίως, Ευτυχώς, Τελικώς, Ανελλιπώς, Παρεμπιπτόντως, Επικινδύνως, Οδικώς, Ειδάλλως, Εντελώς

«Τίτλοι Αιθουσών».

[Η ανακοίνωση είναι σαφής

Όσοι τίτλοι φέρουν δέντρα

    Μένουν εκτός αιθούσης

 

Οι τίτλοι κρύβουν τα δέντρα

βαθιά μέσα στο μυαλό τους

   Και μπαίνουν ανενόχλητοι

       στις αίθουσες]

Μετριοπαθώς, Απρεπώς, Δυσμενώς, Αντιθέτως, Εσχάτως, Γενικώς, Διαυγώς, Διαρκώς, Σαφώς, Αληθοφανώς, Βαρέως, Ακριβώς, Νηπενθώς, Γενναιοφρόνως, Βαρυτίμως, Βραδέως, Ημιτελώς, Ατάκτως, Εξόχως, Παντελώς, Δυσχερώς, Ημιφανώς, Βαθέως, Ψευδώς, Λεληθότως    

Ένας θεατρόμορφος ποιητικός λόγος στενής και άμεσης συνομιλίας της εκλεκτής ποιήτριας με κλασικά πρόσωπα δημιουργών της ξένης κυρίως αλλά και της ελληνικής ποίησης. Ονόματα ποιητικοί σταθμοί και σύμβολα της παγκόσμιας πολιτιστικής και πνευματικής μας κληρονομιάς. Ο Ρώσος Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, οι Γάλλοι Γκιγιώμ Απολλιναίρ και Πωλ Ελυάρ, ο Αρθούρος Ρεμπώ και ο Βίκτωρ Ουγκώ. Ο ιταλός Αλμπέρτο Μοράβια, και εμμέσως με τον Άντον Τσέχωφ; Δες τον επιρρηματικό τίτλο «Ακριβώς» σελ. 68

        Ακριβώς

      Στο πλάνο ξεθωριάζει αλλά

       φαίνεται ακόμα η Κυρία

               με το Σκυλάκι

Κάποιος πνιγόταν στο ποτάμι

μαζί με θαμπά κατάλευκα

σύννεφα χαμογελούσε

 

Κάποιος άλλος τάϊζε περιστέρια στο

υγρό παρτέρι. Από κάτω ήταν

θαμμένος ο σκύλος του.

   Από τον ελληνικό ποιητικό ανθώνα έχουμε τον αυτόχειρα ποιητή της Πρέβεζας και τα «Νηπενθή» του τον Κώστα Καρυωτάκη και την Καλαματιανή ποιήτρια Μαρία Πολυδούρη. (στο παρόν ποίημα υπάρχει απόηχος από ταινία του Ζαν Λ. Γκοντάρ). Ο αγωνιστής ποιητής της Ρωμιοσύνης, ο ποιητικός ωκεανός ο Γιάννης Ρίτσος με τις θεατρόμορφες και Αρχαιόθεμες ποιητικές του συνθέσεις της «Τέταρτης Διάστασης» και η ποιήτρια και μεταφράστρια της Γενιάς του 1970 Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ. Η υπερρεαλίστρια και τεχνοκριτικός Ελένη Βακαλό. Δεν θα μπορούσε να λείψει από την ποίηση ενός τέτοιου υψηλού μεγέθους η φωνή του πρόωρα χαμένου ποιητή, ανθολόγου και μεταφραστή Ηλία Λάγιου και ο ποιητής και μεταφραστής Γιώργος Μπλάνας της ίδιας γενιάς. Ο Γενάρχης της ελληνικής ποίησης έχει την δική του θέση:

        Γενναιοφρόνως

          Την Ποίηση να ευχαριστείς

                του απάντησε

          Και σήκωσε τα μάτια της ψηλά

Ο Σολωμός ατενίζει

Τη θάλασσα με τόλμη

Μήπως γυρίσει πάραυτα

Η όμορφη Ευρυκόμη

 

Το ροζ το σιελ το μωβ το μπεζ

Μονοσύλλαβες

Γαλήνη

Απαλή

Και σύννεφα

    Εύστοχα και έξυπνα ποιούσα η έμπειρη της ποιητικής τέχνης Μαρία Κούρση, μνημονεύει πέρα από ποιητές και ποιήτριες, (δηλώνοντας την αγάπη για το έργο τους και τις συγγένειές της) και έλληνες και ξένους μουσικοσυνθέτες όπως ο κλασικός Αντόνιο Βιβάλντι και οι τέσσερεις εποχές του, ο μελωδός των ονείρων μας Μάνος Χατζιδάκις, το γαλλικό παρισινό αηδονάκι η Εντιθ Πιάφ και ο ηθοποιός και τραγουδιστής Ύβ Μοντάν. Και δεν είναι τυχαίο το γεγονός νομίζω όταν τοποθετεί μέσα στην σύνθεση, στον στίχο της, την ελληνίδα οντολογικής ατμόσφαιρας ποιήτρια και μεταφράστρια Μελισσάνθη: «Με τη χρήση φεγγαριού/ Η νύχτα της Μελισσάνθης/ Αναποδογυρισμένη ομπρέλα/ Στην Άνοιξη του Vivaldi». Για να μας δηλώσει για μία ακόμη φορά τα υπερρεαλιστικά στοιχεία της δικής της ποιητικής φόρμας. Ενώ εμπνέεται ακούγοντας την ηθοποιό Έλλη Λαμπέτη να διαβάζει την ποίηση του Αλεξανδρινού ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη.

        Εξόχως

                Εδώ και χρόνια

Πίσω από κάθε μισοφωτισμένο

παράθυρο ακούω πάντα τη φωνή

της Έλλης Λαμπέτη να διαβάζει

Κωνσταντίνο Καβάφη

 

Τα ωραία λάθη και τις φωνές

που σίγησαν

        Η αδρή και αντρική φωνή του αυθεντικά λαϊκού τραγουδιστή Δημήτρη Μητροπάνου συστεγάζεται στο ποίημα της «Παντελώς» με τις Παρισινές νύχτες της πεζογράφου Μιμίκας Κρανάκη που ήταν εγκατεστημένη στην Γαλλία.

Μας υπενθυμίζει όχι μόνο το ειδικό βάρος των λέξεων που επιλέγει να χρησιμοποιήσει αλλά και τις υπογραμμίσεις της:

        Οριζοντίως

        Μαζί της όμως θα πάρει μόνο

        το βλέμμα του τελευταίου σκύλου

Υπογραμμίζω μία λέξη

Μετά δύο

Τρεις πέντε

Κάποιες ακόμα

Λίγες

Πολλές

Όλες

        Ενώ μην παραμελώντας-όπως είναι φυσικό άλλωστε με κάθε δημιουργό που εκτίθενται στον δημόσιο «έπαινο» ή τον «ψόγο» των αναγνωστών, ακροατών ή θεατών- και για την υστεροφημία της ποιητικής της φωνής μας λέει στον επιρρηματικό τίτλο «Ασφαλώς»

        Ασφαλώς

            Σκοτεινή απαγγελία

              Και σούρουπο

Το παραδέχομαι

Κρύφτηκα μέσα

Στη λέξη πέτρα

Ελπίζοντας πως

Κάποιος θυμωμένος

Θα την πετάξει μακριά.

 

Όσο πιο μακριά γίνεται

        Δεν παύει ακόμα να δείχνει την επιείκειά της στους συναδέλφους της ποιητές γράφοντας στο ποίημά της «Ειδάλλως»…. «Ο βασικός μάρτυς λέει: «Στου ποιητή τα κρίματα/ Νερό κι αλάτι» / Νερό κι αλάτι;» 

Μια συνομιλία της με τον Χρόνο και όπως αυτός προσδιορίζεται κάθε φορά από την γραφή και τα χείλη των αρχαίων ελλήνων Φιλόσοφων Ποιητών, όπως ο Ηράκλειτος, ο Πλωτίνος κλπ. Γράφει στο ποίημά της «Προσεχώς», «Ήρθε το λάθος./ Χτύπησε την πόρτα και/ σταμάτησε τον Χρόνο».

Θα πέσω με το κεφάλι στη θάλασσα.

Βαθιά. Όσο πιο βαθιά γίνεται.

Μέχρι να φτάσω στον ήλιο.

        Αν δεν την παρανοώ πριν από κάθε ολιγόστιχο ποίημά της προηγείται ένα δίστιχο το οποίο και αυτό με την σειρά του όπως ο επιρρηματικός τίτλος του, το Ποίημα. Τα δίστιχα αυτά, μπορούν να σταθούν και μόνα τους, αυτόνομα, ως μικρές ρήσεις φιλοσοφίας και λόγος για την ζωή, τον ποιητή, το ίδιο το ποίημα και την λειτουργία του. Εξάλλου, η λέξη ποίηση, ποιητής, ποίημα πλεονάζει στην λογιστική των λέξεών της. Τις ξενόγλωσσες αναφορές της πάλι, τις μεταφέρει μεταφρασμένες ή τις αφήνει αμετάφραστες. Δεν αιτιολογώ γιατί, αλλά οι μικρές δίστιχες φράσεις της που  προηγούνται σε κάθε της ποίημα όχι μόνο θα μπορούσαν να θεωρηθούν ένα ποίημα μέσα στο σώμα του ίδιου ποιήματος αλλά και αν θέτονταν στο τέλος, θα θύμιζαν τις γνωστές δίστιχες φράσεις του «Σηματολογίου» από την συλλογή του Οδυσσέα Ελύτη «Μαρία Νεφέλη» της συλλογής που ο Ποιητής κουβεντιάζει με την Ποίηση.

     Ας το επαναλάβουμε ότι το καινούργιο της ποιητικό πόνημα της Μαρίας Κούρση είναι μία πρωτότυπη ποιητική συλλογή μικρών σε έκταση ποιημάτων (όχι χάϊ-κου) αλλά πυκνών νοημάτων, εξαιρετικής σύνθεσης και ποιητικών λέξεων που βασίζεται η ποιητική μονάδα στον τίτλο της και το παιχνίδισμα των ήχων, σκηνοθετημένη ανάλογα. Δεν νομίζω να έχει εμφανιστεί άλλη ποιητική συλλογή που να βασίζεται σε τόσα πολλά επιρρήματα και αυτό δεν γίνεται τυχαία. Καθένα του προσδιορίζει τον χρόνο, τον τόπο, την κατάσταση, τις αποχρώσεις των περιπτώσεων, τα συναισθήματα, την αφροσύνη αλλά και την αισιοδοξία. Την διαρκώς μεταβλητότητα των αισθημάτων και των συγκινήσεων, του λόγου αναφοράς γραφής του ποιήματος. Η σκηνοθετική σύλληψη του χρόνου της προσδιορίζεται από τις επιρρηματικές λέξεις με το δικό τους βάρος όπως προείπαμε. Είμαστε όπως φαίνεται «υποχρεωμένοι» να ακολουθήσουμε την εσωτερική δομή των ποιητικών της μονάδων όπως αρχιτεκτονείται με τις συγκεκριμένες λέξεις. Οι λέξεις, δηλαδή η γλώσσα σκηνοθετεί την ποιητική σύλληψη της ποιήτριας και τις ορίζει το ύφος και το στυλ της. Συναντάμε και καταλήξεις λέξεων που δεν μας έχουν συνηθίσει στην χρήση τους άλλες ποιήτριες ή ποιητές της Γενιάς της και όχι μόνο της δικής της Γενιάς. Μικρής φόρμας η ποίηση της Κούρση αλλά μεγαλόπνοη, εξευγενισμένη με υλικά καθάρια που, συμφιλιώνουν μέσα στις αναλαμπές τους το φαινόμενο και την λειτουργία της Ποίησης. Ποιητικές αποδόσεις ευγένειας και ποιητικής μεγαλοσύνης.

    Ποιήματα που ανασαίνουν ΠΟΙΗΣΗ. Ατμόσφαιρα ΠΟΙΗΣΗΣ. Καρποφορούν ΠΟΙΗΣΗ. Ευωδιάζουν ΠΟΙΗΣΗ. Μας μιλούν για την Ποίηση και τον Ποιητή. Μια Ποίηση όχι για την Ποίηση l’ art pour l’ art” αλλά για τον βιβλιόφιλο αναγνώστη και την καθημερινότητά του. Μια ποιητική καθημερινότητα που διασώζει στο Χρόνο ότι πιο αισθητικά ωραίο διαφυλάσσει μέσα της η ελληνική γλώσσα. Ναι γλωσσοκεντρική η Ποίηση της Μαρίας Κούρση αλλά τόσο χαρίεσσα και ευωδιαστική, μέσα στην άρτια σύλληψή της και την αρχιτεκτονική δομή των ποιημάτων της.

    Κρύβει το πρόσωπό της πίσω από τους στίχους της, από τις ποιητικές της εκφράσεις και νοήματα, τις λέξεις που επιλέγει με σεβασμό για να φιλοτεχνήσει τα μικρά σε όγκο αλλά πλήρης τρυφερότητας ποιήματά της. Όμως τελικά παραμένει η ίδια η Ποιήτρια, η διαρκής φωνή της με τους ίδιους συντελεστές ποιητικής τρυφερής κυοφορίας

        Ασφαλώς

          Σκοτεινή απαγγελία

           Και σούρουπο

Το παραδέχομαι

Κρύφτηκα μέσα

Στη λέξη πέτρα

Ελπίζοντας πως

Κάποιος θυμωμένος

Θα την πετάξει μακριά.

 

Όσο πιο μακριά γίνεται.  

     Συμπερασματικά, δεν γνωρίζω ποια θα είναι η επίδραση στις νεότερες γενιές των ποιητριών και ποιητών-εννοώ ηλικιακά- αυτού του σύγχρονου θερμού και αισθαντικού ποιητικού και στην ουσία του ερωτηματικού λόγου που μας έδωσε η ποιήτρια Μαρία Κούρση. Ποιήματα σκελετός ενός διαρκούς αυξανόμενου σε ποιότητα ποιήματος ζωής και αίσθησής της, συνομιλίας της με τον εαυτό της, το ίδιο το φαινόμενο της ποίησης, με εμάς τους αναγνώστες της. Είμαι βέβαιος όμως ότι τα ίχνη των ποιημάτων της θα είναι ορόσημο στην εξέλιξη της ελληνικής ποίησης και η ίδια ως Ποιήτρια δικαιωματικά κατακτά την πρώτη θέση μεταξύ των ποιητριών της Γενιάς της και αυτό, δεν είναι υπερβολή ενός θαυμαστή του έργου της, αλλά μία βεβαιότητα που πηγάζει από το ίδιο το ποιητικό της έργο στην μέχρι σήμερα παρουσία του.

Την συλλογή υποδέχτηκαν επαινετικά και σχολίασαν θετικά σύγχρονες αντρικές και γυναικείες φωνές στο διαδίκτυο ή στον τύπο όπως:

-Δημήτρης Βαρβαρήγος, περιοδικό Περί Ου

-Αλεξία Βλάρα, περιοδικό Περί Ου

-Ανθούλα Δανιήλ, περιοδικό Fractal- Φράκταλ

-Θεώνη Κοτίνη, περιοδικό Νέον Πλανόδιον

-Κωνσταντίνα Κορρυβάντη, εφημερίδα Η Εποχή

-Τέσυ Μπάϊλα, περιοδικό Literature

Δέποινα Παπαστάθη, εφημερίδα Η Εφημερίδα των Συντακτών

-Ζωή Σαμαρά, περιοδικό Ο Χάρτης

-Χρίστος Παπαγεωργίου, περιοδικό Diastixo- Διάστιχο

        Λεληθότως

        Δέντρα στους τίτλους

          Δέντρα σε τίτλους

Τόσα σκαλιά ανέβηκα

Απόφαση δεν πήρα

 Μια ποίηση υψηλή όπως τα Δέντρα σύμβολα που αγάπησε, ευσκιόφυλλη, καρποφόρα, με βαθιές και εύχυμες ρίζες για τους αναγνώστες της.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς

Τρίτη 31 Μαρτίου 2026

Αναδημοσίευση εκ νέου 1^η του Απρίλη 2026 χτενισμένο και ανεξάρτητο από την χθεσινή βαριά επικαιρότητα