7+1 ποιήματα για τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη

 Ποιήματα αφιερωμένα στον ποιητή

        Ναπολέων Λαπαθιώτη

1., ΤΟΥ Ν. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗ  ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ

Τώρα που έχεις ξεφύγει απ’ του βίου το κλάμα

        κι είσαι ολόφωτο πνέμα,

η ψυχή σου απορεί για το ανθρώπινο δράμα

        που σου ερούφα το αίμα:

 

Είχες έρθει να ψάλης τ’ ώριο φώς που αναβρύζει

        απ’ της φύσης τα σπλάχνα,

και το εξαίσιο τραγούδι σου, Ποιητή, μας βυθίζει

        μεσ’ στου πόνου την άχνα.

 

Εκαθόσουν στο πιάνο κι απ’ του δρόμου το βάθος

        στης νυχτιάς τη γαλήνη,

μ’ έχει αγγίξει ο καημός και τ’ αδιέξοδο πάθος

        της καρδιάς σου που εθρήνει.

 

Κι όταν σου ‘φυγε η μάνα, που κρατούσε αναμμένο

        της στοργής το καντήλι,

σ’ ένα σκότος φριχτό σε είδα πιά βουτηγμένο,

        βουτηγμένο ως τα χείλη.

 

Μοναχή συντροφιά σου μένει η θύμηση τώρα,

        το στοιχειό του σπιτιού σου’

όλο πάει να σημάνη κι αναβάλλεται η ώρα

        του στερνού λυτρωμού σου.

 

Πώς ανάσανε φίλε, όταν λεύτερο σε είδα

        να κινάς για άλλα μέρη!

Σ’ ακλουθώ με το νου μου στην καινούργια Πατρίδα

        που με δέχτηκε αστέρι.

          ΜΥΡΤΙΩΤΙΣΣΑ

2., ΕΛΕΓΕΙΟ

Δεν ήταν θάνατος αυτός ο Ξένος,

που εκείνο το βαθύ κ’ εξαίσιο βράδι

ήρθε σιγά, κρυφά μες στο σκοτάδι,

σαν ένας αδερφός αγαπημένος,

 

και σταυρωτά σε φίλησε, σα χάδι…

Έτσι πολύ κι’ αναίτια λυπημένος,

ήταν ένας χλωμός Εσταυρωμένος,

που εκείνο το βαθύ κ’ εξαίσιο βράδι,

 

σε μιάν Αποκαθήλωση μοιραία

-τριανταφυλλάκι σε γυμνή ρομφαία-

κάρφωσε την ψυχή σου… Σαν αστείο,

 

τώρα θα σου φανεί να μάθεις ότι

έγραψα τούτο το φτωχό ελεγείο

«Εις μνήμην Ναπολέοντα Λαπαθιώτη…»

10 Ιανουαρίου 1944

        ΑΝΤΩΝΗΣ  ΣΑΜΑΡΑΚΗΣ

3.,  ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ, αυτόχειρ

              (Ιανουαρίου 7, 1944)

Όχι αβροκόμης’ φαλακρός στους δρόμους της Αθήνας

εγύριζες κι αντίκριζες το φάντασμα της πείνας.

Ποθούσες το ανέφικτο, το υψηλό, τ’ ωραίο,

μα σκόνταφτες και έπεφτες σ’ έρωτα αγοραίο.

 

Σ’ εκφράζει το ανεπίφθονο’ της μουσικής η ρίμα,

ριπίδια, αγάπες, ρεμβασμοί, μαρμαρυγές, η τρίλια

χαύνου πουλιού κι εκστατικού, του τραγουδιού το νήμα,

κομβιοδόχες, οιμωγές, της ομορφιάς τα μίλια…

 

Χλωμός δανδής τί τρυφερά, με έπαρση και με χαρά

απήγγελλες του Ιρλανδού Wilde τα πονηρά ρητά.

Κλινοχαρέστατη ψυχή’ ήσουν για ένα σονέτο

όχι για σφαίρες, σφαγιασμούς, το κοφτερό στιλέτο.

 

Η πάμφωτη Ευρώπη μας, μέγα νεκροταφείο.

Ο μενεξές μαράθηκε και γέρνει το λοφίο.

Μά το παράξενο είν’ αυτό: με του γονιού σου το πιστόλι

δεχθήκαμε μιά σφαίρα στην καρδιά:, εσύ, εγώ και όλοι…

        ΝΙΚΟΣ  ΣΠΑΝΙΑΣ

4.,  ΣΤΟΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗ

Του Αίαντα την ορμή, ά, που επήρες,

ποιές μάγισσες σε σύρανε, ποιές μούσες,

έτσι μεμιάς κι ανοίχτηκαν οι θύρες

της νύχτας στη ζωή π’ αναζητούσες;

 

Σου έδωκε η βουβή της η γαλήνη

-ήξερε πάντα σένανε να δίνει-

έρωτες άστατους, ντροπές, οδύνη,

ό,τι η ζωή κενό ‘νιώθεις ν’ αφήνει.

 

Τώρα, μονάχα θύμηση αργοστάζει

ολόπικρη σ’ αυτούς που σ’ αγαπάνε

και λίγα άνθη ταχτικά σκορπάνε,

 

στο χώμα το φτωχό όπου σκεπάζει

τα μάτια τ’ ανοιχτά τα παγωμένα,

και κλαίνε, κλαίνε σιγανά για σένα.

 3.2.1956

    ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ

Στοχάζοντάς σε, Λαπαθιώτη, είδα

απόψε του εαυτού μου τη σφραγίδα.

Όνειρα να ‘ταν τάχα που περνάνε

ή σχήματα άϋλα όπου κυλάνε;

 

Μέσα στου πάθους το γλυκό μαρτύριο

είν’ η ζωή μας φανερό μυστήριο

τη μέρα μείς καθόλου δε ζητάμε

μπλάβα μονάχα ερέβη αγαπάμε.

 

Γιατί μπορούμε στο μουντό διασίδι

την κάθε πράξη π’ άλλος για βρισίδι

θα θώρ’ η ηθική να την κρατάμε

 

πίνουμ’ ατέλειωτα, άς μετράει

η κάθε νύχτα ό,τι κερνάει

δείχνοντας έτσι πώς την αγαπάμε.

 Φεβρουάριος 1957

  ΑΔΩΝΙΣ  ΦΑΤΟΥΡΟΣ   

5.,  ΄΄ΙΔΑΝΙΚΟΙ  ΑΥΤΟΧΕΙΡΕΣ΄΄

        ΝΑΠ. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ

Τέλειωσε το γράμμα βιαστικά

σ’ ένα χαρτί δυό λέξεις μόνο γράφει:

‘’Μητέρα μου, σε σένα στοργικά

η τελευταία μου σκέψη…» Κι’ υπογράφει.

 

Χλωμός απ’ το παράθυρο κυττά

και πνίγεται η φωνή του μες στο σάλο,

ύστερα, κάθε σκέψη σταματά.

Πιέζει τη σκαντάλη. Τίποτ’ άλλο…

    ΝΙΚΟΣ  ΤΟΥΤΟΥΝΤΖΑΚΗΣ

6.,    ΔΑΚΤΥΛΙΚΑ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ

 (Ένα ποίημα για τον Λαπαθιώτη του Α.Β. Στρατή)

        Είναι στιγμές που πνίγομαι, που πνίγομαι,

          ανοίγω το παράθυρο και μένω’

          ολόβαθα σα να με στραγκαλίζουνε,

          με πνίγει κάποιο δάκτυλο κομμένο

              Ν. ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ

Πέντε δάχτυλα ανοιχτά- συνήθως μουτζώνουν’

(ενδεχομένως και να χαιρετούν, όταν κινούνται).

 

Τέσσερα δάχτυλα δεν ξέρω ακόμα τι κάνουν,

εκτός αν χτυπούν ανυπόμονα πάνω στο τραπέζι.

 

Τρία δάχτυλα κρατούν ένα νυστέρι ή γράφουν.

(Μερικές φορές κάνουν τον σταυρό τους).

 

Δυό δάχτυλα αγκαλιάζουν μιά πέννα και νύγουν χορδές’

αραδιάζουν αυτές τις γραμμές που τώρα διαβάζετε

 

Ένα δάχτυλο στην αρχή χαϊδεύει’ έπειτα δείχνει

(Στο τέλος μπορεί και να τραβήξει την σκανδάλη).

    (στο σπίτι του Ιντ., ξημερώνοντας 26 Φλεβάρη ’95)

          Α.Β. ΣΤΡΑΤΗ  

7.,      ΕΠΙΤΥΜΒΙΟ

   Αθηναίος ποιητής

Ναπολέων Λαπαθιώτης

του Λεωνίδα

(Κυπριακής καταγωγής)

και της Βασιλικής Παπαδοπούλου

(από υδραίικο σόι)

ενθάδε κείμαι

αυτόχειρ

σωτηρίω έτος 1944

Ψευδώνυμο Πλάτων Χαρμίδης.

Ελληνόπαις έμορφος, δανδής, εστέτ

και ολίγον ωραιοπαθής

αναζητητής της ιδανικής Ομορφιάς

ιδαλγός

στους νύχτιους περιπάτους μου

στις σκοτεινές συνοικίες των Αθηνών

τα στενά σοκάκια

ξόδεψα τα όνειρα της Ζωής μου.

Κουρασμένος περιπλανητής

της ηδονής του κόσμου τούτου

γνήσιο τέκνον.

Το συναξάρι της ψυχής μου

καθρέφτισα στο πέρασμά μου

στο φώς της Σελήνης

αντιφέγγισα τις σκιές

του μαρτυρίου μου

Στα άνθη των λουλουδιών

άφησα τα ίχνη της μοναξιάς μου

στην υγρασία των κήπων

«τάφιλον γήρας» μου

σκόρπισα, άκαρπα

Στην στιγμιαία θέρμη

άγνωστων κορμιών

συντρόφων της νύχτας

αφέθηκα

ανυπεράσπιστος και αθώος.

Εγώ ο φέρων το ένδοξο όνομα Ναπολέων

φίλος θαυμαστής

του Αλεξανδρινού ποιητή

και του Ιρλανδού Όσκαρ.

Μακριά από ρήτορας και σοφιστάς

της ηθικής των σωμάτων

χρησμοδότας και μίμους

των άφιλων τεχνών

κανονάρχες και σκανδαλολόγους

των νεανικών μου χρόνων

όταν η Ομορφιά των Άλλων

φώτιζε την ύπαρξή μου.

Το σαράκι του χρόνου

ποτίζει το μάρμαρο του τάφου

της υστεροφημίας μου

«Ήμουν και δεν ήμουν»

παρωδώντας

τώρα ενθάδε κείμαι

σπονδός και στάχτη

της Ποίησής μου.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πηγές

-Το ποίημα της Μυρτιώτισσας ψευδώνυμο της ποιήτριας και μεταφράστριας, ηθοποιού Θεώνης Δρακοπούλου, το αντέγραψα από το πειραιώτικο περιοδικό (Πειραϊκά) Γράμματα τχ.3/3, 1944, σ. 116

-Το Σονέτο του πεζογράφου Αντώνη Σαμαράκη (εμπνευστή της Βουλής των Εφήβων), το δανείστηκα από το Β΄ Μέρος του Αφιερώματος του περιοδικού Νέα Σύνορα, τχ. 7/7,8,9, 1970, σ. 73. Το τριμηνιαίο λογοτεχνικό περιοδικό του εκδότη- Διευθυντή Δημήτρη Βαλασκαντζή, αφιέρωσε 2 τεύχη του στον ποιητή του Μεσοπολέμου. Το αμέσως προηγούμενο τχ.6/4,5,6, 1970. Το Σονέτο έχει μεταφερθεί και σε άλλα αφιερώματα για τον ποιητή. 

-Το ποίημα του ελληνοαμερικανού ποιητή και μεταφραστή Νίκου Σπάνια, το ερανίστηκα από τον τόμο του Θανάση Θ. Νιάρχου, «Ποιητές για ποιητές» Χειραψία πάνω από την άβυσσο. ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ, εκδ. Καστανιώτη, 2002, σελ. 165. [Η Ανθολογία είναι αφιερωμένη από τον ανθολόγο και συγγραφέα Θ.Θ. Νιάρχο «Στα πνευματικά μου παιδιά Βασίλη και Θοδωρή Ντούμα».

-Το 1984, τεύχος 33/ μάρτης- απρίλης  ’84, το σύγχρονο λογοτεχνικό περιοδικό Η ΛΕΞΗ ελληνική και ξένη λογοτεχνία, που εξέδιδαν οι ποιητές- μεταφραστές Αντώνης Φωστιέρης και Θανάσης Θ. Νιάρχος, κυκλοφορούν το τεύχος Αφιέρωμα στο Ναπολέων Λαπαθιώτη (1888-1944). Από το τεύχος αυτό αντιγράφω τα δύο Σονέτα αφιερωμένα στον ποιητή του Μεσοπολέμου του Άδωνη Φατούρου σελ. 236-237. Το σύνολο των περιεχομένων όλων των τευχών του περιοδικού το έχουμε αποδελτιώσει και αναρτήσει στα Λογοτεχνικά Πάρεργα.

  Προεισαγωγικά πληροφορούμαστε για τον Επτανήσιο ποιητή: [ Ο Άδωνις (Γιώργος) Φατούρος γεννήθηκε στη Λευκάδα στις 12.9.1924 και πέθανε στην Αθήνα στις 3.11.1982. Ποιήματα άρχισε να γράφει από πολύ νωρίς. Για πολλά χρόνια εργαζόταν σε ασφαλιστικές εταιρείες. Υπάρχει η ανεξακρίβωτη πληροφορία ότι εξέδωσε μιά ποιητική συλλογή γύρω στα 1960. Χειρόγραφα του Λαπαθιώτη και του Καβάφη (τα απόκτησε από τον κληρονόμο του Λαπαθιώτη με τον οποίο για χρόνια έκανε στενότατη παρέα), που φίλος της «Λέξης» είχε δει κάποτε στο αρχείο του, πουλήθηκαν γύρω στα 1965 σε άγνωστο αγοραστή].

-Το λιτό οκτάστιχο του ποιητή Νίκου Τουτουντζάκη, το αντιγράφουμε από τον 17^ο τόμο του 1960 της ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ, ετήσια λογοτεχνική και καλλιτεχνική έκδοση των τυπογραφικών εκδόσεων με διευθυντή τον Αριστ. Ν. Μαυρίδη στην Αθήνα. Οι ετήσιοι τόμοι της Φιλολογικής Πρωτοχρονιάς έκαναν την εκδοτική εμφάνισή τους το 1943 μέσα στην Κατοχή και εξακολουθούν να εκδίδονται. Τόμοι της έχουν φιλοξενήσει μελέτες για τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, όπως του στενού του φίλου Κύπριου συγγραφέα και φανατικού θιασώτη της ποίησης του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη Γιάγκου Πιερίδη. Βλέπε τον τόμο του 1947, όπου διαβάζουμε ένα συγκινητικό πορτραίτο των τελευταίων χρόνων της ζωής του ποιητή. «Ναπολέων Λαπαθιώτης, τα τελευταία του χρόνια», σ. 96-97.

 Το δίστροφο αφιέρωμα του Νίκου Τουτουντζάκη γράφτηκε το 1946, δύο χρόνια μετά τον θάνατο του ποιητή, και δεν αφορά μόνο την περίπτωση της αυτοχειρίας του Ναπολέοντος Λαπαθιώτη. Κάτω από τον γενικό τίτλο «Ιδανικοί Αυτόχειρες» συστεγάζει και δύο άλλες περιπτώσεις ελλήνων αυτόχειρων ποιητών. Πρώτον, του Κορίνθιου Ρώμου Φιλύρα ψευδώνυμο του Ιωάννη Β. Οικονομόπουλου (1888- Δρομοκαϊτειο Νοσοκομείο Αττικής 9/9/1942). Να σημειώσουμε ότι ο ποιητής Ρώμος Φιλύρας όπως έμεινε γνωστός στα Γράμματά μας, τέλειωσε το Α΄ Γυμνάσιο Πειραιά. Η οικογένειά του από το 1903 είχε εγκατασταθεί στην Πόλη μας και ο ποιητής συμμετείχε στα πνευματικά δρώμενα του πρώτου λιμανιού. Και, δεύτερον, του Τριπολιτσιώτη ποιητή και μεταφραστή Κώστα Καρυωτάκη (Τρίπολη 30/10/ 1896- Πρέβεζα 21/7/1928). Αφιερώνει τέσσερα τετράστιχα στον πρώτο και ένα τετράστιχο στον δεύτερο. Τα αντιγράφουμε για να έχουμε μία εικόνα της αφιερωματικής ενότητας.

ΡΩΜΟΣ ΦΙΛΥΡΑΣ

Του στίχου ιππότη,

Ρώμε Φιλύρα,

εντύθης τη ρίμα

πορφύρα.

 

Στο ευρύ μέτωπό σου

η σκέψη στεφάνι,

οικόσημο η καρδιά

σου φτάνει.

 

Στης σιωπής σου τον πύργο

ιαχές ως συνήθως

των  πιστών θαυμαστών

φτάνουν πλήθος.

 

Κι’ η φωνή σου ουρλιαχτό

μπρός στην όψιμη νίκη:

Μακρυά, μακρυά!

Λύκοι, λύκοι!

--//--

Κ. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ

Της πιστολιάς ο αντίλαλος

θανάτου μήνυμα

δεν έφερε για σένα,

της μοναξιάς λουλούδι.

Στις ρεματιές τον πήρανε τ’ αηδόνια

τον έστειλαν τραγούδι.

   Ο Νίκος Τουτουντζάκης υπογράφει και το «Χρονικό Ναπολέοντα Λαπαθιώτη» σ. 222- 227 στο αφιερωματικό τεύχος του περιοδικού «Η Λέξη» τχ. 33/3,4, 1984.

-Το ποίημα «Δακτυλικά αποτυπώματα» του Α.Β. ΣΤΡΑΤΗ, ψευδώνυμο του Κρητικού συγγραφέα Βαγγέλη Ψαραδάκη (όπως ο ίδιος αναφέρει σε προσωπικό του σχόλιο σε ιστοσελίδα για τον Ν. Λαπαθιώτη) το αντιγράφω από το αφιερωματικό τεύχος στον ποιητή του περιοδικού «Οδός Πανός» διπλό τεύχος 79-80/5,6,7,8, 1995 που εκδίδει ο πειραιώτης ποιητής και στιχουργός Γιώργος Χρονάς. Το αφιέρωμα στον Ν. Λ. με την συμπλήρωση πενήντα χρόνων από τον θάνατο του ποιητή, ανοίγει την αυλαία του με «Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη» του Α. Β. ΣΤΡΑΤΗ. Μια εκτενής περιπλάνηση χωρισμένη σε μικρές ενότητες που έχουν τίτλο γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου, μετά το πέρας της εξέτασης της ποίησης του Ναπολέων Λαπαθιώτη δημοσιεύται το ποίημά του.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς

8/10/2026