ΔΑΦΝΗ
ΣΤΟΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗ
ΙΩΑΝΝΗ
ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
ΔΙΑΚΟΣΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ
ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ
ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΕΥΘΥΝΗΣ ΝΟΥΜΕΡΟ 5/4,1978, σ. 224, δραχμές 250.
Ο ΠΡΩΤΟΣ
ΜΕΓΑΛΟΣ
Το Γένος των Ελλήνων χρειάστηκε να διαβεί μιά έρημο τετρακοσίων χρόνων
γιά να μπορέσει να ξαναδεί φώς το 1821. Μέσα σ’ αυτή την έρημο, δεν
αντικρίζουμε καμιά αληθινά, μεγάλη, πανευρωπαϊκή φυσιογνωμία, εκτός από τον
Δομήνικο Θεοτοκόπουλο.
Ωστόσο, πενήντα σχεδόν χρόνια πρίν από την Εθνεγερσία, στην Κέρκυρα είχε
γεννηθεί εκείνος πού έμελλε να γίνει η πρώτη μεγάλη μορφή του νέου Ελληνισμού:
ο Ιωάννης Καποδίστριας.
Η φυσική του ευγένεια, τά υψηλά ιδανικά του, το βαθιά φιλελεύθερο πνεύμα
του, η σταθερή χριστιανική του πίστη, η άγρυπνη εθνική του συνείδηση, η
ανεπίληπτη πολιτεία του, οι ευρωπαϊκές του πεποιθήσεις, η ανταπόκρισή του στην
κλήση του Έθνους του και το τραγικό του τέλος που σημάδεψε ολάκερη τη
νεοελληνική Ιστορία, τον αναδείχνουν αναμφισβήτητα ως τον πρώτο Ευρωπαίο
Νεοέλληνα μεγάλου διαμετρήματος.
Η «Ευθύνη», στην προσπάθειά της να συγκροτήσει, με τα «Τετράδιά» της,
την πινακοθήκη των μεγάλων μορφών του Νέου Ελληνισμού, σύνθεσε τον τόμο αυτό
από κείμενα που είδαν το φώς όταν γιορτάστηκε πάνδημα η συμπλήρωση 200 χρόνων
από την γέννηση του Κυβερνήτη κι από μελετήματα πού γράφτηκαν μεταγενέστερα, με
την πεποίθηση ότι αυτό το πολυεδρικό κοίταγμα της προσωπικότητας και του βίου
του Καποδίστρια, θα φωτίσει και θα
διδάξει τους Νεοέλληνες.
Στον απέριττο τάφο του αφήνουμε ένα κλωνάρι δάφνης, με την προσδοκία να
το βρούν αμάραντο όσοι έρχονται ύστερ’ από μας κι επιθυμούν ν’ ακούσουν την
φωνή της Ιστορίας του Έθνους των.
Η «ΕΥΘΥΝΗ», 7.
-ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ
Ε. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ, 32-40
ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΟΥ
ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ
ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
«Η ανύψωσή
του ως τα ανώτατα αξιώματα της ρωσικής αυτοκρατορίας δεν οφειλόταν μόνο στη
διπλωματική του δεξιότητα, αλλά και στο ήθος, στις πνευματικές του ικανότητες,
ακόμη και στην ακτινοβολία της ευγενικής του μορφής. Ομόφωνα οι σύγχρονοί του,
οι συνεργάτες και οι φίλοι του, μιλούν για την έξαρση της ψυχής και του
πνεύματός του, για την απλότητα, για την ακεραιότητα και την αφιλοκερδειά του
που έφτανε ως την αδιαφορία για τον εαυτό του, καθώς και για την γοητεία του
προσώπου του, των τρόπων και των τόνων της φωνής του….».
-ΚΩΣΤΑΣ ΔΑΦΝΗΣ, 85-97
ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ. ΕΝΑΣ ΜΕΓΑΛΟΣ
ΕΛΛΗΝΑΣ
-ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ, 98-120
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
«Ο Ιωάννης Καποδίστριας υπήρξε μέγας
Ευρωπαίος διπλωμάτης και μέγας Έλλην πολιτικός. Η ζωή του ήταν ιστορική φαντασμαγορία.
Διέπρεψε νέος ήδη στην Κυβέρνηση της βραχύβιας Επτανησιακής Πολιτείας και
έπειτα από το 1809 στη Ρωσσική διπλωματική υπηρεσία, πρό πάντων κατά τη δυσχερή
αποστολή του στην Ελβετία και ύστερα από αυτή στο Συνέδριο της Βιέννης…..»
-ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΖΕΠΠΟΣ, 18-31
Κ Α Π Ο Δ Ι Σ
Τ Ρ Ι Α Σ
«Με σεβασμό,
με θαυμασμό αλλά και με θλίψη, στρέφεται σήμερα η σκέψη μας στην μνήμη του
Κυβερνήτη, με την ευκαιρία του εορτασμού των διακοσίων χρόνων από τη γέννησή
του.
Γόνος ευγενικής οικογένειας, ευπατρίδης όχι
μόνον στους τίτλους αλλά και στην ουσίαν, ο Ιωάννης Καποδίστριας, παιδί του
Αντώνη- Μαρία ή Αντωνομαρία και της Διαμαντίνης Γονέμη, είδε το φώς στην
Κέρκυρα, στις 30 Ιανουαρίου 1776, δια να τελειώση την ζωή του με την άγριαν
δολοφονίαν του στο Ναύπλιον, το πρωϊ της 27 Σεπτεμβρίου 1831.
Τα πενήντα πέντε, σχεδόν πενήντα έξ,
χρόνια του βίου του, συνταρακτικά δια τον ίδιον, υπήρξαν αποφασιστικά και δια
την πατρίδα. Και όσοι ιστόρησαν τον βίο του,-και υπήρξαν πολλοί και διάσημοι οι
ιστορικοί του-, ετόνισαν και εξακολουθούν να τονίζουν την μεγάλην προσφοράν του
στο Έθνος, αλλά και τον άκαιρον και άδικον σκοτωμόν του….».
-ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ
Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ, 41-64
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ
ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗ
«….Η
συνηθισμένη μοίρα των μεγάλων είναι να αδικούνται από τους συγχρόνους τους,
λέει ο Θουκυδίδης. Η διαμάχη όμως περί τις αρχές, τους προσανατολισμούς και τις
δυνατότητες του Καποδίστρια συνεχίζεται και σήμερα: Προοδευτικός ή
συντηρητικός, δημοκρατικός ή αυταρχικός, ανεξάρτητος ή προσδεμένος στους
Ρώσους, ισχυρός ή αδύνατος χαρακτήρας, στενοκέφαλος ή οραματιστής; Από την
άποψη αυτή δικαιώνει κανείς περισσότερο τον Κ. Δαφνή, που ισχυρίζεται ότι ο
Κυβερνήτης δεν μπήκε ακόμη στην ιστορία, αλλά μόλις τώρα ετοιμάζεται να μπει,
παρά τον βιογράφο του Α. Παπαδόπουλο που βεβαιώνει ότι ανήκει πιά στην ιστορία.
Αν οι διαπιστώσεις αυτές ισχύουν για την Καποδιστριακή χαρακτηρολογία ή την
ανατομία και αξιολόγηση του πολιτικού και διπλωματικού του έργου, φαίνεται να
έχουν μείζονα εφαρμογή στην οικονομική του πολιτική, που γυρεύει ακόμα το συγγραφέα
της.»…
-ΣΠΥΡΟΣ Δ. ΛΟΥΚΑΤΟΣ, 148-160 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΚΑΘΟΔΟ ΤΟΥ
ΙΩ. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΡΟ ΤΗΣ
ΕΘΝΟΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΣ ΤΗΣ ΤΡΟΙΖΗΝΑΣ 1822-1825
-ΣΤΕΦΑΝΟΣ Ι.
ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, 65-84 ΙΩΑΝΝΗΣ
ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ. Ο ΘΕΜΕΛΙΩΤΗΣ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ
ΚΡΑΤΟΥΣ
-ΠΑΥΛΟΣ
ΠΕΤΡΙΔΗΣ, 171-183 ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ ΓΙΑ ΜΙΑ
ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
-ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
ΣΒΟΛΟΠΟΥΛΟΣ, 136-147 Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ
ΣΤΟ ΛΑΫΜΠΑΧ.
ΔΥΟ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ
-ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
ΤΣΑΤΣΟΣ, 9-17
ΙΩΑΝΝΗΣ
ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ. ΔΙΑΚΟΣΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ
ΤΟΥ (1776-1976)
Ο Καποδίστριας βρήκε μιάν Ελλάδα χωρίς
καθορισμένα σύνορα που κινδύνευαν μάλιστα να χαραχθούν κατά τρόπο τόσον
αποπνικτικό, ώστε να καθιστούν προβληματική τη βιωσιμότητά της Γι’ αυτό η
ευρύτερη χάραξή τους αποτέλεσε αμέσως την πρώτη του και κύριά του φροντίδα. Δεν
ξέρω πόσοι αξιολογούσαν τότε τα εκκρεμή προβλήματα με τα ίδια μέτρα και πόσοι
ήταν διατεθειμένοι να υποτάξουν τα δικά τους μερικώτερα προβλήματα στο μέγα
αυτό εθνικό θέμα, που με απαράμιλλη σύνεση διαχειρίσθηκε ως τη μέρα του θανάτου
του.
Ο
Καποδίστριας σαν υπεύθυνος ηγέτης δεν μπορούσε να παρακολουθήση τις στενόκαρδες
σκέψεις και τις έριδες στις οποίες δυστυχώς δεν μετείχαν τότε μόνο οι λίγοι από
όσους είχαν γνώμη και τα κοινά. Αφιέρωσε το χρόνο του και τη σκέψη του στα
μεγάλα και παραμέρισε τα μικρά. Κατά τα τέσσερα σχεδόν χρόνια, που κυβέρνησε
τον τόπο, δεν έπαψε να αγωνίζεται για να μεγαλώση την ελληνικό χώρο, να
διασφαλίση τα αδιαμόρφωτα ακόμα σύνορα. Αγωνίζεται να συγκροτήση τακτικό
πειθαρχημένο στρατό και να του δώση την αίγλη που χρειάζεται για την εκπλήρωση
της αποστολής του. Αγωνίζεται να περιστείλη την πειρατεία και την ληστεία, που
καλά καλά αρκετοί της εποχής δε φαίνεται να τη διακρίνανε από την έννοια της
ελευθερίας. Αγωνίζεται να φτιάξη ένα υποτυπώδες φορολογικό σύστημα. Αγωνίζεται
να μορφώση νέους, που θα γίνουν οι πρώτοι υπάλληλοι της Διοικήσεως, να
καθοδηγήση αγρότες και εργάτες, να τους διδάξη νέες τέχνες και νέους τρόπους
καλλιέργειας. Και ενώ αφιέρωνε σε ένα τόσο πολύπλευρο δημιουργικό έργο τις
δυνάμεις του, σιγά σιγά κατασκεύαζαν, αυτοί που δεν καταλάβαιναν ή δεν ήθελαν
να καταλάβουν τη σημασία του έργου του, την εικόνα του ως Τυράννου.
Είναι να απορή κανείς από πού αυτό το
μίσος τροφοδοτήθηκε. Διότι ο Καποδίστριας, αναγνωρίζοντας τις υπηρεσίες των
αγωνιστών, όσο και αν πολλοί από αυτούς τον εχθρεύονταν, τους συμπεριφερόταν με
σεβασμό, υπομονή και μετριοπάθεια. Τους έκανε, όπως θα λέγαμε σήμερα, πολλές
παραχωρήσεις. Γίνονταν άτεγκτος μόνο εκεί όπου η υποχώρηση θα σήμαινε σοβαρή
βλάβη του γενικού συμφέροντος. Προτίμησε αυτή την ήπια και επίμοχθη πολιτική,
γιατί πίστευε πώς στο τέλος θα τιθάσευε τους περισσότερους και θα μπορούσε να
αφιερωθή ολόκληρος στη σύνταξη και οργάνωση της Ελληνικής Πολιτείας.
Για την κατάσταση αυτή, την κύρια ευθύνη
δεν θα έπρεπε να την επιρρίψωμε στον απλό λαό, διότι τα πολιτικά του
ενδιαφέροντα ήταν ακόμα ελαττωμένα και η εξάρτησή του από τους μορφωμένους,
τους δημογέροντες και γενικά τους προκρίτους μεγάλη.
Ο ραγιαδισμός τεσσάρων σχεδόν αιώνων είναι ένας ιός, που δεν
αποβάλλεται εύκολα. Και, καθώς ξέρομε, έχει ο ραγιαδισμός δύο όψεις, την
ευτέλεια μπρός στον κρατούντα και τη δυσπιστία, σχεδόν την έχθρα, απέναντι σε
κάθε εξουσία. Κάποτε, την ευτέλεια την αντικαθιστά το αντίθετό της, το πνεύμα
της ανυποταγής, της ανταρσίας. Η δυσπιστία πάλι, αυτή, αντιθέτως, συνεχίζεται
αναλλοίωτη είτε το Κράτος είναι κράτος βίας είτε είναι κράτος δικαίου. Σελίδα
11-12. Και συνεχίζει ο φιλόσοφος και πολιτειακός άρχοντας Κωνσταντίνος Τσάτσος:
Μπροστά σε
αυτή τη χτυπητή διαστρέβλωση του νοήματος της εσωτερικής του πολιτικής, που
γινόταν, από άλλους σκόπιμα, γιατί ήταν
σε θέση να την εκτιμήσουν, και από άλλους από έλλειψη στοιχειώδους πολιτικής
σκέψης, αναγκάζεται να καταλήξη κανείς στη διαπίστωση ότι ακόμα και πολλοί από
εκείνους που τον εκλέξανε Κυβερνήτη, δεν τον εκλέξανε για να ασκήση αυτός την
εξουσία. Τον θέλανε περισσότερο ως όργανο δικών τους επιδιώξεων, ως γέφυρα για
να ανεβούν αυτοί στην εξουσία. Έτσι μόνο εξηγείται αυτή η ραγδαία εξέλιξη, που
τον λαοπρόβλητο Κυβερνήτη, τον μετέβαλε σε Τύραννο.
«Λευτερωθήκαμε
από τον Τούρκο για να μας σκλαβώση ο Κορφιάτης κόντες», λέγανε πολλοί
αγωνιστές. Έλεγαν κάτι ανάλογο, περιέργως, και ο απληροφόρητος Κοραής, και ο
Μακρυγιάννης, που δίκαια μεν το
υπερυψώσανε οι λογοτέχνες του καιρού μας, αλλά που ως ιστορικός είναι αμφίβολης
αξίας, διότι το ωραίο κείμενό του είναι γεμάτο από αντιφάσεις και αφελείς
κρίσεις.
Έτσι το άστατο της λαϊκής ψυχής, αλλά
και η δυσχέρεια να διακρίνη ο χθεσινός ραγιάς τη δύναμη του νόμου της Πολιτείας
από τη δύναμη της βίας του Τυράννου είχαν ως φυσικό αποτέλεσμα σε λίγους μήνες
να θεριέψουν γύρω από τον Κυβερνήτη οι σκευωρίες. Και αυτοί ακόμα που
ομολογούσαν, τουλάχιστον στα κρυφά ότι χωρίς αυτόν θα διαλυθή ο τόπος,
φρόντιζαν με κάθε τρόπο να ανακόψουν το έργο του.
Δεν είναι δύσκολο, ακριβώς σήμερα και
εμείς, να καταλάβωμε, γιατί ο Έλληνας όταν αποτίναξε τον οθωμανικό ζυγό,
διψούσε για μια κατάσταση, που συνήθως ονομάζομε ελευθερία, αλλά που μόνο κατ’
όνομα της μοιάζει. Διψούσε, χωρίς καλά καλά να το συνειδητοποιή, για ανομία,
για αναρχία, για μια κατάσταση έκρυθμη, που ικανοποιούσε προσωπικά πάθη και
συμφέροντα, αλλά που αντιστρατευόταν σε κάθε επιταγή της φρόνησης και της
λογικής. Επικρατούσε τις ώρες εκείνες ένα στοιχείο αρνητικότητας, ακόμη και
καταστροφής, που είχε κιόλας φανερωθή τρία χρόνια πρίν, στον εμφύλιο σπαραγμό
και αργότερα στην πυρπόληση του μοναδικού καλού πολεμικού μας από το Μιαούλη. Μέσα
σε ένα τέτοιο κλίμα κυβερνούσε ο Καποδίστριας τη διαγουμισμένη χώρα. Όλοι
ζητούσαν ελευθερίες, όλοι ζητούσαν Σύνταγμα, όλοι διεκδικούσαν δικαιώματα, όλοι
αλληλοκατηγορούνταν για να εξοντώση ο ένας τον άλλο και, κατ’ ουσία μόνο νόμο
και τάξη και δικαιοσύνη δεν γυρεύανε. Συχνά αναρωτήθηκα μή και από αυτούς που
αρνιόντανε τον Καποδίστρια, πραγματικά τον Καποδίστρια αρνιόντανε ή περισσότερο
την ιδέα του νόμου και της τάξης- και άς μη το καταλάβαιναν οι ίδιοι. Ασφαλώς
αγαπούσαν την Ελλάδα, ήθελαν μία Ελλάδα τρανή. Είχαν δώσει το αίμα τους για την
απελευθέρωσή της, αλλά δεν ήθελαν Ελληνικό Κράτος. Δεν ήθελαν την υποταγή σε
μια κεντρική εξουσία, εκτός αν αυτοί οι ίδιοι γίνονταν η εξουσία. Τα αυτά τοις
αυτοίς……
-Ι. Κ.
ΧΑΣΙΩΤΗΣ, 121-135
Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ, ΕΥΡΩΠΑΙΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ
«Η
ιχνηλάτηση των προσωπικών θέσεων του Καποδίστρια πάνω στο πρόβλημα της
πολιτικής οργάνωσης των λαών της Ευρώπης παρουσιάζει, ακόμη και σήμερα, σοβαρές
δυσκολίες. Έχει ήδη επισημανθεί η ισχνότητα συγκεκριμένων μαρτυριών σχετικά με
το πολιτικό πρόγραμμα και γενικότερα την πολιτικοκοινωνική του ιδεολογία. Η
έλλειψη αυτή οδήγησε συχνά τους βιογράφους του στη διατύπωση αντιφατικών ή και
αυθαίρετων κάποτε κρίσεων, που συσκότισαν, αντί να διαφωτίσουν την ήδη
αλλοιωμένη (από τις προκαταλήψεις των ιστοριογράφων του περασμένου αιώνα)
εικόνα του Καποδίστρια. Η δυσκολία οφείλεται κυρίως στην έλλειψη προσωπικών
κειμένων, με σοβαρές εκμυστηρεύσεις ιδεολογικού περιεχομένου….
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ,
161-170
ΕΓΡΑΦΑ. 1-2-3-4-5
ΔΗΜΟΣΙΑ ΖΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ,
184-211
Κέρκυρα 6η
Μαρτίου 1977
Μετέχουν οι
κύριοι:
Κώστας Δάφνης (πρόεδρος), Σπύρος Λουκάτος, καθηγητής.
Σ. Καλογερόπουλος-Στράτης, καθηγητής Στέφανος Παπαδόπουλος και καθηγητής
Αθανάσιος Κανελλόπουλος
ΒΙΟΧΡΟΝΟΓΡΑΦΙΑ Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ,
213-216
Η Ελληνική
μας κακοδαιμονία
«Στα
σκοτεινά βαδίζουμε,
στα
σκοτεινά προχωρούμε,
οι
ήρωες βαδίζουν στα σκοτεινά»
Γιώργος Σεφέρης
Αναρτώ, ένα ακόμα «ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΕΥΘΥΝΗΣ»
με την ευκαιρία της τηλεοπτικής και ραδιοφωνικής συζήτησης που διεξάγεται για
την νέα ταινία του σκηνοθέτη και σεναριογράφου κυρίου Γιάννη Σμαραγδή. Έχω
παρακολουθήσει παλαιότερα κινηματογραφικές ταινίες του κυρίου Σμαραγδή και τις
έχω δει ξανά στις τηλεοπτικές οθόνες. Έχω εκφράσει τις απόψεις μου δίχως να
δρέπω δάφνες κινηματογραφικού κριτικού. Υπάρχουν δουλειές του που μου άρεσαν
και άλλες που δεν μου άρεσαν ή δεν μου άρεσαν ορισμένες χαρακτηριστικές στιγμές τους. Ο «ΚΑΒΑΦΗΣ» πχ.
ήταν εξαιρετική δουλειά, αντίθετα ο «ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ» του μάλλον όχι, είχε
προβλήματα. Άλλες του, έχουν ένα κινηματογραφικό ύφος ενός εθνικοθρησκευτικού
κλίματος, κάτι που μπορεί να μας συγκινεί σαν Έλληνες αλλά μάλλον δεν αγγίζει
τις σύγχρονες γενιές των σκληρών και δύσκολων εποχών. Οι Καιροί και οι Συνθήκες
άλλαξαν δεν θα προχωρήσουμε στην σύγχρονη ιστορική πραγματικότητα με
Βυζαντινοχριστιανικά κλέη και επιταγές άλλων εποχών. Η Ελλάδα και ο Κόσμος μας
δεν είναι και ούτε πρέπει να γίνει ένα τεράστιο άτυπο Μοναστήρι και ευτυχώς. Η
Αστική Δημοκρατία και τα επιτεύγματα του Ευρωπαϊκού και Ελληνικού Διαφωτισμού
δεν έχουν γίνει ακόμα στην πατρίδα μας κτήμα του Ελληνικού Λαού, δηλαδή όλων
μας. Ακόμα τραμπαλιζόμαστε μεταξύ Ανατολής και Δύσης, τα δύο κυρίαρχα στοιχεία
του εαυτού μας. Ανατολικός Θρησκευτικός-
Εκκλησιαστικός Δεσποτισμός ή
Δυτικός Πολιτικός τρόπος Ζωής με
ό,τι αυτός κουβαλά μέσα του στην
ιστορική διαχρονία του. Από την μία έχουμε την εθνική αποικιοκρατία της Δύσης
και από την άλλη την θρησκευτική- εκκλησιαστική και πολιτιστική αποικιοκρατία της
Ανατολής. Ο Ελληνισμός έμπλεξε ιστορικά μέσα στα δύο αυτά γρανάζια και
αλληθωρίζει είτε προς την μία πλευρά είτε προς την άλλη ανάλογα με τα πολιτικά
και κυβερνητικά συμφέροντα των στιγμών. Και εμείς οι Έλληνες αγόμαστε και
φερόμαστε είτε από διδαχές λογίων και διανοούμενων, ιστορικών της μίας πλευράς
είτε από «γεροντάδων» οι ιερέων κηρυγματικές φωνές και προπαγανδιστικές απαγορεύσεις. Ενώ το
εθνικό μας «κουσούρι» η μεταξύ μας διχόνοια απλώνεται τόσο οριζόντια όσο και
κάθετα μέσα στο ελληνικό σώμα, το οποίο ροκανίζουν τα οικονομικά και άλλου
είδους σκάνδαλα εξακολουθητικά. Μια σύγχρονη παθογένεια που ωθεί Εμάς τους
Έλληνες να μην εμπιστευόμαστε και πιστεύουμε κανέναν και καμία φωνή είτε
πολιτική είτε θρησκευτική είτε πνευματική. Ο Σώσον Εαυτόν Σωθήτω, στην εδώ Ζωή
φυσικά όχι στον μύθο της άλλης. Περιμένοντας μήπως με το πλήρωμα του χρόνου
επιτραπεί να προβληθεί στην τηλεόραση η νέα ταινία για τον Ιωάννη Καποδίστρια
του κυρίου Γιάννη Σμαραγδή ξεφυλλίζουμε ιστορικές μελέτες για τον Εθνικό μας
άτυχο Έλληνα διπλωμάτη και Κυβερνήτη. Αν η μνήμη δεν με απατά στα Λογοτεχνικά
Πάρεργα έχουμε παρουσιάσει κομμάτια από τα Απομνημονεύματά του, λόγω της
γνωριμίας του με Πειραιώτη Δήμαρχο του
19ου αιώνα.
Ο πρωτοπόρος για την εποχή του Κυβερνήτης
Ιωάννης Καποδίστριας υπήρξε άτυχος, αλλά περισσότερη άτυχη υπήρξε η χώρα μας, η
Ελλάδα, που δεν τον άφησαν, δεν «πρόκαμε» να φτιάξει ένα Ελληνικό Κράτος όπως
το οραματίζονταν από την εποχή που ήταν ένας από τους διπλωματικούς πρεσβευτές
του Τσάρου της Ρωσίας. Το να προσπαθούμε να εικάσουμε ποια θα ήταν η εικόνα της
χώρας μας μέσα στο διεθνές πολιτικό στερέωμα της εποχής μετά την Ανεξαρτησία
της από τους Οθωμανούς και την ίδρυση
Ελληνικού Κράτους δεν νομίζω να έχει σημασία πλέον. Τα πράγματα δρομολογήθηκαν
αλλιώς μετά την δολοφονία του. Η
δολοφονία του ήταν μία από τις τραγικότερες στιγμές της σύγχρονης ελληνικής
ιστορίας. Το ποιά η ευθύνη και πόση της αναλογεί της οικογένειας των
Μαυρομιχαλέων, μελών της που δολοφόνησαν τον Εθνικό Κυβερνήτη, ή ποια η ευθύνη
των Ξένων Δυνάμεων είναι κάτι που ακόμα και σήμερα απασχολεί το ζήτημα, τους
έλληνες και ξένους ιστορικούς. Το ευτυχές πάντως είναι ότι η περίπτωση του
Πρώτου Κυβερνήτη Κερκυραίου Ιωάννη Καποδίστρια
δεν σταμάτησε να ενδιαφέρει την ελληνική κοινή γνώμη και την ιστορική κοινότητα
και τα πανεπιστημιακά περιβάλλοντα. Γράφτηκαν δεκάδες βιβλία και μελέτες για
τον ίδιο, την ζωή του και την πολιτική του, την διπλωματική του σταδιοδρομία
την περίοδο που υπηρετούσε κοντά στην Τσαρική αυλή και εξέφραζε τα Ρώσικα
συμφέροντά της. Έλληνες συγγραφείς έγραψαν ποιήματα και πεζογραφήματα που
φιλοτεχνούν την παρουσία του. Του αφιέρωσαν ποιήματα και ορισμένες φορές κάπως
μέσα στην υπερβολή της αγάπης τους στο πρόσωπό του-ενδέχεται δικαιολογημένα-
«αγιοποιούν» το πορτραίτο του. Ορισμένες
ελληνίδες ιστορικοί συνέθεσαν βιβλία για τις ιδιωτικές του σχέσεις και την
μοναδική του αγάπη όπως η Ελένη Κούκου
πχ. Το σίγουρο πάντως είναι ότι ο Πρώτος Εθνικός μας Κυβερνήτης, έζησε
έναν μονήρη βίο, μια ζωή απλή, λιτή, δίχως να φροντίζει όσο όφειλε τον εαυτό
του, αλλά κύριο μέλημά του ήταν το αποστολικό καθήκον που έθεσε στον εαυτό του.
Να δημιουργήσει ένα σύγχρονο, ελεύθερο και πραγματικά ανεξάρτητο Ελληνικό
Κράτος. Μία Ελληνική Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία μακριά από Βασιλικούς οίκους
και Βυζαντινά Αυτοκρατορικά Μεγαλεία. Ο ραγιαδισμός της εποχής του στάθηκε
ισχυρό εμπόδιο στα σχέδιά του. Οι προύχοντες και οι πρόκριτοι της εποχής δεν
τον άφησαν ούτε τον αδερφό του Αυγουστίνο να ολοκληρώσει τον οραματικό εθνικό
του σκοπό. Η αποστολή του διακόπηκε απότομα με τραγικά αποτελέσματα για την
Ελληνική Νεοσύστατη Πολιτεία. Όμως έστω και αυτό το σύντομο διάστημα που
κυβέρνησε έθεσε ορισμένες από τις βάσεις του κατοπινού Ελληνικού Κράτους. Οι
μεταγενέστερες γενιές των Νεοελλήνων του οφείλουμε πολλά. Ο Ιωάννης
Καποδίστριας εδραίωσε την ελληνική αυτοσυνειδησία και ελληνική ταυτότητα των
Νέων Ιστορικών Καιρών. Ίσως, η υπερβολική του βιασύνη να οργανώσει και να θέσει
τις σύγχρονες δομές ενός Ελληνικού Κράτους ισάξιο με τα άλλα Έθνη των χρόνων
του να ήταν το «σφάλμα» του. Σε συζήτηση για τον Ιωάννη Καποδίστρια ο ιστορικός
Θάνος Βερέμης έκανε μία ορθή επισήμανση, είπε: «Ο Ιωάννης Καποδίστριας όφειλε να λάβει υπόψη του όλους αυτούς τους
παλαιούς ήρωες αγωνιστές που θυσίασαν την ζωή και την περιουσία τους για την
ελευθερία της Ελλάδος. Έπρεπε να είναι περισσότερο διαλλακτικός και διπλωμάτης
απέναντί τους». Ποιος ξέρει, το σίγουρο πάντως είναι ότι χάθηκε ένα μεγάλο
εθνικό κεφάλαιο του ελληνισμού με δική μας ευθύνη. Η Ελληνική Ιστορία μετά την
δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια παραστράτησε από τους δικούς του σκοπούς και
πολιτική θέληση και μπλέχτηκε στα γρανάζια της πολιτικής των ξένων δυνάμεων και
συμφερόντων. Η μνήμη όμως του Κυβερνητικού του εγχειρήματος υπέρ της Ελλάδας
παρέμεινε ζωντανή στην συνείδηση του Ελληνικού Λαού, έστω και αν δεν
αγιοποιήθηκε από την Ελλαδική Κρατική Εκκλησία όπως διάφορες μορφές Βυζαντινών
Αυτοκρατόρων. Πολιτικά σκοτεινά και δολοφονικά μπουμπούκια. Ας μας επιτραπεί να
αναφέρουμε σύγχρονους τίτλους βιβλίων που φωτίζουν την Προσωπικότητά του. Όπως το
- Μυθιστόρημα του Άρη Σφακιανάκη, «Η σκιά του Κυβερνήτη», εκδόσεις Κέδρος 2019.
«Ο Ιωάννης Καποδίστριας είχε ένα όραμα για την Ελλάδα. Θα μείνει στην Ιστορία
σαν μία ευκαιρία που χάθηκε.».- την Ιστορική μελέτη του Γρηγορίου Δάφνη,
«ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ. Η γέννηση του ελληνικού κράτους», εκδόσεις Κάκτος
2018. «… Ομολογώ ότι δεν απογοητεύθηκα από την έρευνα που έκαμα, που μου έδειξε
ότι πολλά από τα δημοσιευμένα ήταν ανακριβή και ότι πολλές πλευρές της ζωής του
Κύβερνου, όπως τον ονομάτισε ο Κωστής Παλαμάς, έμειναν άγνωστες. Και αποφάσισα
να προχωρήσω. Αν έκανα καλά ή όχι θα κρίνουν οι αναγνώστες.». – Γιώργος
Καραμπελιάς, «1821-2021 Ρέκβιεμ ή Αναγέννηση;» εκδόσεις Εναλλακτικές Εκδόσεις 2021. «όταν ο Καποδίστριας έφθασε στην
Ελλάδα, στις 6 Ιανουαρίου 1828, η κατάσταση που αντίκρισε ήταν τραγική. Ο
πληθυσμός είχε μειωθεί-από 850.000 άτομα το 1821 είχε περιοριστεί σε 650.000.
Κτήρια και κατοικίες είχαν καταστραφεί, πόλεις και χωριά είχαν ερημωθεί ενώ η
γεωργική, κτηνοτροφική και βιοτεχνική παραγωγή είχαν συρρικνωθεί. Το δημόσιο
ταμείο ήταν κυριολεκτικά άδειο, τα σχολεία δεν λειτουργούσαν και ούτε λόγος
μπορούσε να γίνει για νοσοκομεία, δρόμους, δικαστήρια. Κυριαρχούσε η ληστεία
και η πειρατεία, η δε Αντικυβερνητική Επιτροπή- αποτελούμενη από τον Γεώργιο
Μαυρομιχάλη, τον Ιωάννη Νάκο και τον Ιωάννη Μηλαϊτη-, που είχε αναλάβει τη
διακυβέρνηση έως την άφιξη του Κυβερνήτη αδυνατούσε να επιβάλει την εκτέλεση
των αποφάσεών τους.».
Είθε και άλλοι σκηνοθέτες να στρέψουν
το ενδιαφέρον τους όπως ο κύριος Γιάννης Σμαραγδής και να ασχοληθούν με την ζωή
και τον πολιτικό βίο του Πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας και να μας φωτίσουν
στιγμές των πολιτικών του και κυβερνητικών του επιλογών που ακολούθησαν και υιοθέτησαν
οι μεταγενέστεροι Έλληνες Άρχοντές μας. Ελληνικές Φυσιογνωμίες σαν τον Ιωάννη
Καποδίστρια δεν εξαντλούνται ούτε σε μία ερμηνευτική μελέτη, ούτε σε μία
μυθιστορηματική βιογραφία, ούτε σε μία κινηματογραφική ταινία. Θα τολμούσαμε να
γράφαμε ούτε ακόμα και στα όποια Απομνημονεύματα μας κληροδότησαν.
Η αντιγραφή του παρόντος τεύχους των ΤΕΤΡΑΔΙΩΝ
ΕΥΘΥΝΗΣ» για τον ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ έγινε την περίοδο των συνεντεύξεων του
σκηνοθέτη της ταινίας κυρίου Γιάννη Σμαραγδή.
Γιώργος Χ.
Μπαλούρδος
Πειραιάς
19 Μαρτίου
2026
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου