Μνήμη Χρόνη Αηδονίδη

 

ΜΝΗΜΗ  ΧΡΟΝΗ  ΑΗΔΟΝΙΔΗ

  (23/12/1928- 23/10/2023)

 

      Μας αποχαιρέτησε διακριτικά και αθόρυβα για την Γειτονιά των Αγγέλων ένα από τα σύγχρονα εμβληματικότερα πρόσωπα της ελληνικής μουσικής μας δημοτικής παράδοσης. Κοιμήθηκε ο Πολυχρόνης Αηδονίδης. Ο χρησμένος από τον Θεό, την Μοίρα, τις Μούσες ότι και να πιστεύει κανείς, να διακονήσει από τα βάθη της ψυχής του με ποιητική αίσθηση, άψογη τεχνική εκτέλεση, χρωματική ηχητική ευαισθησία το ελληνικό δημοτικό τραγούδι επάξια και υπερήφανα. Την ελληνική δημοτική μουσική την προερχόμενη από τα βάθη των ιστορικών αιώνων της ποιμενικής και αγροτικής ζωής των αρχαίων και βυζαντινών ελλήνων. Όχι ως ιστορική νοσταλγία αλλά ως συνέχιση της μουσικής παράδοσης στον παρόντα χρόνο και τον υπάρχοντα ελληνικό χώρο. Αυτόν τον καλό και τιμημένο ακένωτο αγώνα υπηρέτησε ως ερασιτέχνης και όχι επαγγελματίας με ιερό πάθος και εύγλωττη αυταπάρνηση σε όλη του την ζωή. Έφερε με επιτυχία σε πέρας έναν μουσικό άθλο, μία άσκηση ζωής ευλογημένης και παραδομένης στην μουσική δημοτική,- θρακιώτικη- παράδοση. Ο πάντα χαμογελαστός και πράος, διακριτικός, με φρόνημα ταπεινό, ήθος ατομικό και αξιοπρέπεια καλλιτέχνη ο Χρόνης Αηδονίδης. Αυθεντικό δημοτικό και πρότυπο αηδόνι της ελληνικής δημοτικής μας μουσικής. Φωνή λαϊκή, καθαρή, αυθεντική, άμεση, «αυτόφωτη» μάλλον, απαγκιστρωμένη από τα πολυφωνικά βαρίδια του δυτικού μουσικού ακροάματος και της εντόπιας θρησκευτικής μεγαλομανίας και ηχητικής εκκλησιαστικής κακογουστιάς. Μια φωνή μελωδικής κένωσης πολύχρωμων συναισθημάτων μιάς άλλης ιερότητας βίου και αποκάλυψης υπήρξε η παρουσία του. Δημοτικής εμπνευσμένης καθαρότητας και πραγματικής απλότητας δημοτικού λόγου και καλλιεργημένου όχι πεποιημένου ήχου που εκφράζει το εν δυνάμει τέλειο μέσα από τις χρονικές διαδρομές του ατελείωτου.

Δημοτικό Τραγούδι, ένα πλούσιο κράμα από εναπομείναντα μυστικά απομεινάρια ηχητικών κλιμάκων της αρχαίας ελληνικής μουσικής παράδοσης που μπολιάστηκαν αρμονικά και ισορροπημένα με την βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική και υμνητική μελωδία. Είναι η άλλη κατάνυξη της ανθρώπινης οντολογίας και δημόσιας ψυχαγωγίας ως προσφορά προς την φύση και τα μυστικά της. Η μυσταγωγία της μονοφωνικής μουσικής δημοτικής τρυφερότητας και αγαλλίασης που οδηγεί στην «φιλοκαλική» και έγχρονη ανύψωση της εμπνευσμένης ηχητικής ρυθμολογίας των 5/4 και των 5/8 μέτρων που παραπέμπουν στα 7/8 ή τα 9/8 της Αισχύλειας τραγωδίας. Ελληνικοί μουσικοί ρυθμοί και μέτρα τα οποία βασίζονται στην ποιητική ανώνυμη και δημώδη αναλογία μιάς αυτοαναφορικότητας βιωμένης ζωής όχι μιάς ανθρώπινης μονάδας αλλά, ενός συνόλου ανθρώπων, μιάς κοινότητας, κάτω από την ίδια εθνική και εκκλησιαστική στέγη κωδικών της παράδοσης, σημάνσεων κοινών τρόπων συμπεριφορών και εκδηλώσεων διασκέδασης. Ο Χρόνης Αηδονίδης, δεν καλλιέργησε το δικό του ιδιαίτερο μουσικό ύφος για να κάνει επίδειξη των μουσικών του χαρισμάτων. Πράγμα σύνηθες στις μέρες μας. Δεν πρόβαλε-αυτοεπαινούμενος-την ατομική του ήχο τεχνική γκάμα καλύπτοντας τα μουσικά και ηχητικά χνάρια της συλλογικής μνήμης του ανώνυμου ελληνικού λαού και της παράδοσής του καπελώνοντάς τα, φορτώνοντάς τα με μουσικά και ηχητικά ψευτίδια της σύγχρονης μικροφωνικής ακροαματικότητας και τουριστικού χορευτικού θεάματος. Αντίθετα, ενσωμάτωσε τα προσωπικά του εγγενή εκφραστικά στοιχεία και της φωνής του «μορφολογικά» χαρίσματα στην δημοτική ανώνυμη μουσική παράδοση και τα τραγούδια του ελληνικού λαού και συγχρόνως την εκκλησιαστική υμνολογία που απέδωσε με απαράμιλλη εκφραστικότητα, σεβόμενος εξ αρχής και κρατώντας ακμαία και ζωντανά τα πανάρχαια μουσικά ριζώματά του τα οποία υπηρέτησε. Το ελληνικό δημοτικό παραδοσιακό τραγούδι και η βυζαντινή εκκλησιαστική υμνολογία βρήκε έναν εκπληκτικό πολύτιμο αγωγό εκτελεστή των πανάρχαιων ριζών της, να μεταλαμπαδευτεί στους σύγχρονους καιρούς. Ήχοι μακρινοί και φθόγγοι ανθρώπινων μέτρων μας έγιναν οικείοι εκ νέου, δίχως δραματικές παρεμβάσεις στο χώρο της νέας μουσικής μυσταγωγίας. Φιλτραρισμένοι μέσα από το ηχόχρωμα της δικής του καθαρής φωνής, την λαμπερότητα των ισοκρατικών τσακισμάτων της και την σπουδαία και αποκαλυπτική μορφοπλαστική απόδοση των εκτελέσεών του.

Ας είναι αιωνία του η μνήμη

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς, 24 Οκτωβρίου 2023    

Το περιοδικό ΑΜΦΙ και ο συγγραφέας Γιώργος Ιωάννου

 

       Το περιοδικό  ΑΜΦΙ και ο Γιώργος Ιωάννου

 

Κλεισμένος είμαι,

καρτεράω το μήνυμα.

Κι άλλα σινιάλα μάζεψα που έκανες’

το χέρι που απάνω μου ξεχάστηκε,

θερμό ιδιαίτερα της χειραψίας σου το σφίξιμο,

και το φιλί αποχαιρετισμού δεν έμοιαζε.

 

Κάποιο σημείωμα,

κάποιο βαθύ ξεμακρυσμένο τηλεφώνημα

από το δορυφόρο θα  χιμήξει απάνω μου.

Του βλέμματός σου θα ‘ναι η αντανάκλαση,

λάμψη μεταλλική στο αεροδρόμιο,

την ώρα που περνούσες απ’ τον έλεγχο.

 

Γελούνε γύρω, για κορόιδο μ’ έχουνε.

Ούτε για πασατέμπο τέτοια δεν τους φτάνουνε.

Μα εγώ τραβάω στις λεωφόρους σαν αόμματος,

ζεστά βαθιά ανακαλύπτω μέσα μου,

καθώς μ’ όλα τα ράκη μου τυλίγομαι

και εισχωρώ μες στην καρδιά της χόβολης.

 

Το νιώθω τώρα πώς θα ρθείς,

άν όχι, φτάνει μόνο που με κοίταξες,

εμένα τον ουτιδανό, τον άσχημο,

τον τιποτένιο, τον φριχτό και τον απαίσιο.

 

Άχ, θέλω να τ’ ακούσω από το στόμα σου,

μιά γεύση κι εγώ να ‘χω απ’ το μαρτύριο.

Ευτυχισμένος πέφτω στο κρεβάτι μου,

δε νιώθω πιά την επανάσταση της σάρκας μου.

Εσύ με νοιάζεις και θα έρθεις κάποτε.

Μπορώ να περιμένω χρόνους άπειρους,

να περπατώ και να μη βλέπω γύρω μου.

Έστω για να με φτύσεις, έλα κάποτε.

      Από την ενότητα «Δούλος ιερός του έρωτα» (1980, σελ. 99-100. Γ. Ιωάννου ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1954-1985, εκδόσεις Σφεντάμι, Αθήνα, 3, 2014.     

            Έχω και σε παλαιότερα σημειώματά μου αναφέρει, ότι μία Βιβλιογραφία-η όποια Βιβλιογραφία και για όποια κατηγορία και είδος γραφής και καλλιτεχνικής δημιουργίας-έχει αρχή αλλά δεν έχει τέλος. Είναι ανοιχτή στους όποιους ερευνητές και αναγνώστες του μέλλοντος. Και ο πιο αναγνωρισμένος επιστήμονας, φημισμένος και πολύπειρος Βιβλιογράφος, όσα επιστημονικά εφόδια και αν κατέχει, δεν είναι εύκολο να «ολοκληρώσει»,- μέχρι την καταληκτήρια χρονολογία που θα σταματήσει την εργασία του (θα κυκλοφορήσει το βιβλίο του), μία Βιβλιογραφία. Πάντα κάποια πληροφορία θα ξεφύγει, κάποιο βιβλιογραφικό στοιχείο δεν θα ανακαλυφθεί εγκαίρως ώστε να συμπεριληφθεί στην ώρα του, να διασταυρωθεί, να συγκριθεί με άλλες πηγές. Και αυτό είναι εύλογο και αναμενόμενο όταν μάλιστα, δεν υπάρχουν πάντα οι κατάλληλες βιβλιογραφικές συνθήκες, τεχνικές προϋποθέσεις, οικονομικά μέσα, τα βοηθητικά άτομα τα οποία θα ταξιδέψουν σε διάφορα γεωγραφικά μέρη της χώρας, θα επισκεφτούν Δημοτικές και Εθνικές Βιβλιοθήκες, Δημόσια και Ιδιωτικά Αρχεία, θα αποδελτιώσουν, θα καταγράψουν, θα συνάξουν το σκόρπιο και διάσπαρτο υλικό, τις σχετικές πληροφορίες. Μπορεί ακόμα, ο Βιβλιογράφος, να μην ενδιαφέρεται να συγκεντρώσει όλο το σκόρπιο δημοσιευμένο υλικό, να του χρειάζονται συγκεκριμένες πληροφορίες και στοιχεία για ορισμένα μόνο έργα ή συγγραφική περίοδο ενός συγγραφέα. Εξαιρούμε τις περιπτώσεις εκείνες που είναι εξόφθαλμη και κραυγαλέα η μεροληψία του βιβλιογράφου ή ακόμα τις περιπτώσεις εκείνες που συναντάμε την αντιγραφή παλαιότερων βιβλιογραφικών ερευνών από νεότερους, δίχως να αναφέρουν το όνομα του προκατόχου τους βιβλιογράφου. Οι βασιζόμενοι σε «ξένα κόλλυβα». Από την άλλη, τα λεγόμενα «περιθωριακά» και «τοπικά» ολιγοσέλιδα έντυπα κάθε περιοχής, όπως η ιστορία του έντυπου τύπου φανερώνει, είναι αριθμητικά υπέρτερα από τα «επίσημα», τα «καθιερωμένα», τα κεντρικά και κύρια των μεγάλων αστικών κέντρων και πόλεων. Όπως και νάχει, μετά από χρονοβόρες και επίπονες έρευνες-και φυσικά έξοδα-το υλικό συγκεντρώνεται, καταγράφεται και παρουσιάζεται στο αναγνωστικό κοινό. Συμπληρώνει τα όποια κενά αναγνώρισης ενός δημιουργού μιάς καλλιτεχνικής αποτύπωσης. Σχηματίζεται και οργανώνεται εκδοτικά, η πρώτη βάση εξέτασης ώστε οι μελλοντικοί Βιβλιογράφοι να στηριχθούν και να συνεχίσουν, να συμπληρώσουν την έρευνα και να βοηθήσουν και τους μελλοντικούς αναγνώστες στην καλύτερη κατανόηση της προσωπικότητας και ταυτότητας του έργου ενός συγγραφέα των παρελθόντων ετών.

      Έχοντας αυτές, τις μάλλον, όχι λανθασμένες απόψεις για τη σύνταξη μιάς Βιβλιογραφίας, επέλεξα βιβλιογραφικά να καταθέσω και αντιγράψω πληροφορίες όπως και στα προηγούμενα ηλεκτρονικά σημειώματα για τον πεζογράφο και εκπαιδευτικό Γιώργο Ιωάννου που έχω αρχίσει αυτό το διάστημα. Στο σημερινό σημείωμα, αποδελτιώνω και αντιγράφω την παρουσία του Γιώργου Ιωάννου στο περιοδικό ΑΜΦΙ, το περιοδικό του ΑΚΟΕ (Απελευθερωτικό Κίνημα Ομοφυλοφίλων Ελλάδος). Συνήθως, αν δεν λαθεύω στην εκτίμηση, παραγνωρίζονται οι φιλολογικές και λογοτεχνικές συμμετοχές των διαφόρων συγγραφέων και ποιητών, μεταφραστών ή άλλων καλλιτεχνών στο ειδικό στην θεματολογία του, και με συγκεκριμένη οπτική και σκοπό κυκλοφορίας του αυτό έντυπο. Ένα πρωτοπόρο για την εποχή του περιοδικό, το ΑΜΦΙ, τρίμηνη έκδοση επιστημονικής και κοινωνικής έρευνας, στο οποίο συμμετείχαν ως συνεργάτες σταθεροί ή περιστασιακοί, επώνυμα ή ανώνυμα, με ψευδώνυμο ή τα αρχικά τους διάφορα γνωστά μας πρόσωπα. Άτομα αναγνωρίσιμα από το ευρύ κοινό, τα οποία με τις νέες και φρέσκες ιδέες τους, τα άρθρα τους, τα ποιήματά τους, τα σχετικά κείμενά τους, τις θέσεις και απόψεις τους, μεταφράσεις, καθρεφτίζουν τις νοοτροπίες ατόμων της εξουσίας και της κοινωνίας εκείνων των χρόνων, στηλιτεύουν τα κακώς κείμενα και τις αντιδημοκρατικές καταστάσεις, εκφράζουν τις μοντέρνες ανατέλλουσες ζυμώσεις των καιρών και της κοινωνίας. Μιάς ελληνικής κοινωνίας η οποία βρίσκεται ακόμα σε «λήθαργο» εξαιτίας της επτάχρονης στρατιωτικής δικτατορίας των προηγούμενων ετών. Μιας κοινωνίας η οποία άργησε να ανοίξει τα φτερά της στα νέα καλέσματα των πολλαπλών προκλήσεων και εκπλήξεων του δυτικού κόσμου που δικαιωματικά ανήκει. Τα τραύματα της κατοχής και του εμφύλιου σπαραγμού δεν έχουν ακόμα επουλωθεί, ενώ, μία νέα πληγή έχει ανοίξει, αυτή του Κυπριακού Ελληνισμού. Δεν είναι και λίγοι οι επώνυμοι πανεπιστημιακοί και συγγραφείς, διανοούμενοι και καλλιτέχνες, φιλόσοφοι και επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων, ψυχίατροι και κοινωνιολόγοι από την ελλάδα και την ευρώπη, κυρίως από την Γαλλία τους οποίους αναγνωρίζουμε στο περιοδικό. Συνεργάτες όχι απαραίτητα εκφραστές της ομοφυλόφιλης επιθυμίας, ετεροφυλόφιλα άτομα με προοδευτικές ιδέες, ανοιχτά μυαλά που αγωνίζονται για ένα καλύτερο αύριο της πατρίδας μας. Εγνωσμένου επιστημονικού και πνευματικού κύρους εκείνων των καιρών πρόσωπα, τα οποία με τις συνεντεύξεις τους, τις παρεμβάσεις και δημόσιες δηλώσεις τους, επιστολές διαμαρτυρίας τους στις εφημερίδες της εποχής και τα τότε ελάχιστα μέσα μαζικής ενημέρωσης, με τα κείμενά τους και αρθρογραφία τους, συμπαραστέκονταν στα πρώτα αχαρτογράφητα και κοινωνικά επικίνδυνα βαδίσματα, τις δικαστικές και άλλες διώξεις που υφίστανται η πρώτη αυτή πρωτοπόρα ομάδα των ελλήνων ομοφυλοφίλων, αντρών και γυναικών, που αποφάσισαν να βγουν από την αφάνεια και να διεκδικήσουν δημόσια και φανερά τα δικαιώματά τους. Την ισότιμη θέση τους σαν πολίτες με τα άλλα μη ομοφυλόφιλα μέλη του κοινωνικού σώματος, τους ετεροφυλόφιλους, μέσα στα θεσμικά και πολιτικά πλαίσια της ελληνική πολιτείας. Οι προπάτορες του κινήματος αυτού υπήρξαν ο σκηνοθέτης Ανδρέας Βελισσαρόπουλος, ένα ευκατάστατο νέο άτομο προερχόμενο από αστική οικογένεια, ξενοσπούδαστος, ακτιβιστής με κάπως ακραίες θέσεις, και ο εμψυχωτής, μεθοδικός και διαλλακτικός σαν χαρακτήρας καταγόμενος από την Άμφισσα της Παρνασσίδας, παλαιός εαμίτης ποιητής και μεταφραστής Λουκάς Θεοδωρακόπουλος. Ένας καθημερινός βιοπαλαιστής ο οποίος ζούσε από τα οικονομικά έσοδα των διαφόρων-σχεδόν 50 τίτλους-βιβλίων από τα αγγλικά και γαλλικά που μετέφραζε. Είχα την χαρά να τους γνωρίσω από κοντά, να κάνουμε ατέλειωτες συζητήσεις στα σπίτια που διέμεναν, αλλά, και όταν κατέβαινα και εγώ σαν νέος τα σκαλιά της οδού Ζαλόγγου. Αλλά για αυτά, θα μιλήσουμε σε επόμενο σημείωμα καθώς έχοντας αναφερθεί στο πρώτο τεύχος του ΑΜΦΙ και την εποχή του, βλέπε ιστοσελίδα μου της 6/9/2014, αποδελτιώνω κάπως συστηματικότερα, τις φιλολογικές σελίδες του περιοδικού. Ποιήματα, βιβλιοκριτικές, διηγήματα, συνεντεύξεις, κείμενα και παρουσιάσεις, μεταφράσεις και αφιερώματα που έχουν να κάνουν με τον χώρο της λογοτεχνίας και των τεχνών. Χρήσιμο αν και όχι λεπτομερειακό είναι το μελέτημα του Λουκά Θεοδωρακόπουλου, ««Αμφί» και Απελευθέρωση» Χρονικό- Κείμενα, εκδόσεις Πολύχρωμος Πλανήτης, Αθήνα, 1, 2005, σ.288, τιμή 20,80 ευρώ. Στο βιβλίο του ο Λουκάς Θεοδωρακόπουλος καταγράφει τα πεπραγμένα και την συμβολή του και μέρος των συγγραφικών του συμμετοχών, των πρώτων 17 τευχών της πρώτης και δεύτερης περιόδου του περιοδικού, όπου είχε, την κύρια φροντίδα της έκδοσης. Τις άλλες δύο του περιόδους που ακολούθησαν μέχρι τον τερματισμό της κυκλοφορίας του, είχαν ο Γρηγόρης Βαλλιανάτος και η Ειρήνη Πετροπούλου, όπου αλλάζει η εικόνα και η εσωτερική φιλοσοφία του περιοδικού Αμφί, μάλιστα, για ένα διάστημα αλλάζει και ο λογότυπος του τίτλου του, προστίθεται το άρθρο «Το Αμφί» και κατόπιν επανέρχεται ο αρχικός τίτλος. Αλλά για περισσότερα της ιστορικής διαδρομής του αξιόλογου στην εποχή του περιοδικό σε επόμενο σημείωμα.

        Όσον αφορά τώρα, τους κατά καιρούς συνεργάτες του περιοδικού, ας δώσουμε μία γενική εικόνα μέσα στην οποία συναντάμε και τον πεζογράφο και ποιητή Γιώργο Ιωάννου είτε με το όνομά του είτε με το ψευδώνυμο Παύλος Σιλεντιάριος, στο κείμενό του «Ο ερωτικός ποιητής Καβάφης», στο αφιέρωμα του περιοδικού 16-17/Άνοιξη- Καλοκαίρι 1984. Το κείμενο συμπεριελήφθηκαι μεταγενέστερα, ένα χρόνο μετά, στο βιβλίο του «ο της φύσεως έρως» ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ, ΚΑΒΑΦΗΣ, ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ, Δοκίμια, εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 12, 1985, σ.104-112, όπως συνήθιζε να συμπεριλαμβάνει ο Ιωάννου τις προγενέστερες συμμετοχές του και δημοσιεύματά του στα βιβλία που κυκλοφορούσε. Είναι η πρώτη από τις «επίσημες» άμεσες συμμετοχές του στο περιοδικό Αμφί, οι άλλες έξι είναι η κατά κάποιο τρόπο «έμμεσες», αφορούν σχόλια για θετικές του παρεμβάσεις υπέρ του ΑΚΟΕ και του ΑΜΦΙ στον ημερήσιο ή περιοδικό τύπο, βλέπε αναδημοσίευση του κειμένου του στο αριστερό περιοδικό «Αντί», επιβραβευτικό σχόλιο του Λουκά Θεοδωρακόπουλου για άλλο δημοσίευμά του. Έχουμε την βιβλιοπαρουσίαση δύο βιβλίων του, μία από τον Βαλέριο Ράμφο και η άλλη από τον πειραιώτη ποιητή και μεταφραστή Αντρέα Αγγελάκη, ο οποίος χρησιμοποιούσε το ψευδώνυμο Ανδρέας Μουσουράκης, σε ορισμένες από τις συνεργασίες του με το περιοδικό, ο Αγγελάκης χρησιμοποιούσε ακόμα ολόκληρο το όνομά του, ή τα αρχικά του. Και ακόμα, διαβάζουμε το καλογραμμένο κείμενο του Ανδρέα Καλογιάννη για τον Γιώργο Ιωάννου μετά τον θάνατο του ποιητή και πεζογράφου. Παρακάτω αντιγράφω δημοσιεύματα. Όμως ο Ιωάννου, δεν είναι ο μόνος που συμμετέχει στο περιοδικό, από τα ελληνικά γράμματα έχουμε την δημοσίευση ποιημάτων από τον ελληνοαμερικανό ποιητή και μεταφραστή, μόνιμο κάτοικο της Νέας Υόρκης Νίκο Σπάνια, του οποίου το προκλητικό για την εποχή του και τα ελληνικά κοινωνικά δεδομένα ποίημα «η ποιητική μου» το οποίο αφιερώνεται στον ποιητή «Στον Γιώργο Βέη», τχ. 2/1979, προκάλεσε την επέμβαση των εισαγγελικών αρχών, απαγόρευση του περιοδικού, την δίκη και τελικά την αθώωσή του, την απαλλαγή του από τις κατηγορίες. Μεγάλη είναι και η συμμετοχή του ποιητή και μεταφραστή, καθηγητή αγγλικής φιλολογίας πειραιώτη Ανδρέα Αγγελάκη, με ποιήματά του, μεταφράσεις και βιβλιοκριτικές του. Του πεζογράφου Γιάννη Παλαμιώτη, του συγγραφέα Μάκη Δημητρίου, του λογοτέχνη Σταύρου Αντωνίου, του σκηνοθέτη και δημοσιογράφου ακτιβιστή Αντρέα Βελισσαρόπουλου (πρώτου εμπνευστή του κινήματος του ΑΚΟΕ, ενάντια στο αντιδημοκρατικό νομοσχέδιο του Σπύρου Δοξιάδη, κυβερνήσεις Κωνσταντίνου Καραμανλή και Γεωργίου Ράλλη). Της ποιήτριας Ρένας Χατζηδάκη. Του ποιητή Γιώργου Χρονά με μετάφραση ποιήματος του ιταλού ποιητή και σκηνοθέτη Πιέρ Πάολο Παζολίνι, του Λουκά Θεοδωρακόπουλου, εμπνευστή και εμψυχωτή του πρώτου αυτού για τα ελληνικά πολιτικά και κοινωνικά δεδομένα κινήματος. Ο Θεοδωρακόπουλος μετέχει στην ύλη του με ποιήματα, με άρθρα και κείμενά του, σχόλιά του, τις σελίδες των Αμφισβητήσεων, της Αλληλογραφίας, Μεταφράσεών του. Δημοσιεύονται ποιήματα, όπως του ισπανού ποιητή, σκοτωμένου από τους φαλαγγίτες Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα σε μετάφραση Κοσμά Πολίτη, του άγγλου ρομαντικού Λόρδου Βύρωνα, από το προσκύνημα του παιδόπουλου Χάρολντ. Του αμερικανού ποιητή Ουώλτ Ουίτμαν,  κείμενα για τον ιταλό σκηνοθέτη και ποιητή Πιέρ Πάολο Παζολίνι τον εικαστικό Φράνσις Μπέηκον από τον Νίκο Αδάμ, και, μεταφράζονται, αρκετά θεατρικά μονόπρακτα. Δημοσιεύονται ακόμα, κείμενα για την γαλλίδα ακαδημαϊκό και συγγραφέα Μαργαρίτα Γιουρσενάρ, τον αμερικανό θεατρικό συγγραφέα Τεννεσί Ουίλιαμς, τον γερμανό σκηνοθέτη Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ, τον γάλλο φιλόσοφο Μισέλ Φουκώ, την αγγλίδα πεζογράφο Βιρτζίνια Γουλφ και πολλά άλλα καλλιτεχνικά.  Μεγάλη ποικιλία παρουσιάζουν και οι Βιβλιοπαρουσιάσεις του από τον ελλαδικό και ξένο εκδοτικό χώρο. Το περιοδικό διαθέτει σελίδες του για τον σύγχρονο κινηματογράφο της εποχής του, το αμερικάνικο θέατρο. Συζητά και παίρνει συνεντεύξεις με φιλοσόφους, κοινωνιολόγους, δικηγόρους, σκηνοθέτες. Αφιερώνει σελίδες του στο Ομοφυλόφιλο Διήγημα. Σελίδες αλληλογραφίας των αναγνωστών και πάρα πολλές αναδημοσιεύσεις και ανταποκρίσεις από τον ξένο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο τύπο για θέματα και ζητήματα τα οποία αφορούν την GAY κοινότητα και τα προβλήματά της διεθνώς. Δεν παραλείπει να ενημερώνει τους ομοφυλόφιλους για τους κινδύνους που εγκυμονεί η έλλειψη προστασίας κατά την διάρκεια των σεξουαλικών συνευρέσεων με αφορμή των πολλών δημόσιων συζητήσεων που γίνεται για την ασθένεια του aids. Δημοσιεύονται ακόμα και ανωνύμως πολλά κείμενα εκτός από τα επώνυμα ή με τα ψευδώνυμα. Ορισμένα ονόματα, όπως του βιβλιοκριτικού Βαλέριου Ράμφου, δεν κατόρθωσα να εξακριβώσω αν το όνομα είναι αυθεντικό ή ψευδώνυμο. Το ίδιο πρόβλημα είχα και με τον συγγραφέα Ιάκωβο ντυ Γκωτιέ, ή  του Ιδομενέα Ουρανού του Κωνσταντίνου, ή για τα ονόματα των γυναικών. Μια και από όσο γνωρίζω, έχουν μεν δημοσιευθεί διάφορα γενικά άρθρα για το περιοδικό όχι όμως μία εκτενής και συστηματική καταλογράφηση των διαφόρων κατηγοριών και ειδών της ύλης, των αμιγώς φιλολογικών του σελίδων και των συνεργατών του. Με την πάροδο του χρόνου και την αλλαγή των κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών,- κυβερνήσεις της αλλαγής του Ανδρέα Παπανδρέου, ίδρυση του υπουργείου Νέας Γενιάς, αλλαγή κοινωνικών προτύπων και στάσεων και συμπεριφορών ζωής των ελλήνων, το περιοδικό αλλάζει υπεύθυνο, διευθυντή και ιδιοκτησία. Ο Λουκάς Θεοδωρακόπουλος κράτησε το τιμόνι του την πρώτη και μέρος της δεύτερης περιόδου του. Ο Γρηγόρης Βαλλιανάτος δεύτερη και τρίτη περίοδο.  Στην τέταρτη περίοδό του την σκυτάλη αναλαμβάνει η Ειρήνη Πετροπούλου,- όπου η προσοχή του περιοδικού εστιάζεται σε ζητήματα γυναικείας ερωτικής και ομοφυλόφιλης αυτοδιάθεσης και αυτοδιαχείρησης. Η τελευταία άτακτη και περιοδική από όσο γνωρίζω είναι κάπως αχαρτογράφητη. Αναφέρομαι στο νούμερο ένα τεύχος του Αμφί, Ιούνης 1994 που έχω μπροστά μου. Αρχισυντάκτης αναφέρεται ο Ματθαίος Πέπονας, ενώ υπεύθυνη για το νόμο η Ελένη Τσακλάρη, σελίδες 50, δραχμές 700.  Αλλάζοντας ιδιοκτησιακό καθεστώς και διεύθυνση το περιοδικό αλλάζει και τον τίτλο του. Έχουμε «ΤΟ ΑΜΦΙ», τεύχος 2/10,11,12, 1983. Ενώ επανέρχεται ο αρχικός παλαιός πρώτος τίτλος του, μεταγενέστερα, όπως το είχε βαφτίσει και οραματιστεί ο ποιητής και μεταφραστής, αγωνιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην χώρα μας Λουκάς Θεοδωρακόπουλος. Οι σελίδες του αυξομειώνονται ενώ και η ποιότητα του χαρτιού και της έκδοσής του αλλάζουν. Παραμένουν ίδιες οι διαστάσεις του, 22 Χ 24. Το περιοδικό πραγματοποιεί αφιέρωμα στον αλεξανδρινό ποιητή Κωνσταντίνο Π. Καβάφη, την αγγλίδα πεζογράφο Βιρτζίνια Γουλφ, έχουμε το αφιέρωμα στα Θύματα των ναζί, στο Gay χιούμορ. Το Νούμερο 3/ Σεπτέμβριος, Οκτώβριος 1987, το τεύχος ολόκληρο αφιερώνεται στα «10 χρόνια» κυκλοφορίας του περιοδικού, αναδημοσιεύοντας τα πρώτα τεύχη του 1978. Ιδιαίτερη αίσθηση έκανε στην ελληνική κοινωνία και στα μέσα της εποχής, η διοργάνωση του Συνεδρίου στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών 6-7 Νοέμβρη 1982 με θέμα «σεξουαλικότητες & πολιτική». Με εισηγητές έλληνες και ξένους επιστήμονες και ειδικούς, όπως ο Γιώργος Βέλτσος, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, η Ρένα Χατζηδάκη, η Τασία Χατζή, ο Ματθαίος Γιωσαφάτ, ο Μάριος Μαρκίδης, ο Ροζέ Κέμπεφ, ο Φελίξ Γκουατταρί, ο Δημήτρης Αγραφιώτης, ο Αντρέας Βελισσαρόπουλος, ο Θανάσης Τζαβάρας, η Μαίρη Δρακοπούλου, η αυτόνομη ομάδα ομοφυλόφιλων γυναικών και άλλοι. Ένα ενδιαφέρον συνεδριακό διήμερο στο οποίο ακούστηκαν για πρώτη φορά νέες και ριζοσπαστικές ιδέες και απόψεις για τις διάφορες μειονότητες και την σχέση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας με την πολιτική, την αντιμετώπισή τους από την επίσημη κυρίαρχη εξουσία. Ακούγονταν και λέγονταν πράγματα για πρώτη φορά, σύγχρονοι τρόποι αντιμετώπισης και διαχείρισης των νέων προβλημάτων. Παλαιότερα κοινωνικά ζητήματα και αδιέξοδα διαπραγματεύονταν αλλιώς, κάτω από νέες οπτικές ερμηνείας και κατανόησης, κοινωνικής και ατομικής αποδοχής. Βλέπε δημοσίευση των Πρακτικών στο τεύχος 14-15/Άνοιξη-Καλοκαίρι 1983. Πολύ ορθά ο Λουκάς Θεοδωρακόπουλος στο βιβλίο του επισημαίνει, ότι το «Συνέδριο» κρατήθηκε «έξω» από τα στενά και ιδιαίτερα όρια των ομοφυλόφιλων διεκδικήσεων και προταγμάτων. Τα όποια συμπεράσματά του ή τα νέα ερωτήματα που έθεσε, αφορούσαν ολάκερη την κοινωνία, άτομα τόσο ομοφυλόφιλα όσο και ετεροφυλόφιλα στην προοπτική κοινών αγώνων, κατανόησης και διεκδικήσεων, αλληλαποδοχής τους. Γιατί ο φανατισμός και οι κάθετες απολυτότητες δεν προέρχονται μόνο από την μία πλευρά αλλά και από τις δύο αρκετές φορές. Ας μην λησμονούμε επίσης, ότι το περιοδικό πρωτοκυκλοφόρησε, τεύχος 1 την Άνοιξη του 1978 τέσσερα χρόνια μετά την κατάρρευση της στρατιωτικής χούντας και πέντε μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, και τερμάτισε τον κυκλοφοριακό του κύκλο, τεύχος 1/ Ιούνης 1994, Δ΄ περίοδος, ως δημοσιογραφικό όργανο του Απελευθερωτικού Κινήματος Ομοφυλοφίλων Ελλάδας.

     Το ελληνικό ομοφυλόφιλο κίνημα το ΑΚΟΕ και το περιοδικό του, ΑΜΦΙ ήταν απότοκο των πολιτικών και κοινωνικών γεγονότων και εξελίξεων του Μάη του 1968 στην Γαλλία, των εξεγερμένων νεολαιών στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο και την ριζοσπαστικοποίηση πολλών μικρών και δυναμικών ομάδων και ατόμων στον δυτικό κόσμο. Την Αγγλία και κυρίως την αχανή χοάνη πολιτισμών και φυλών την Αμερική. Οι αμερικανοί νέοι και νέες ξεσηκώθηκαν ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, συμμετείχαν σε κινήματα ειρήνης, στον τερματισμό των φυλετικών διακρίσεων, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πέρα από φυλή, θρήσκευμα και σεξουαλική ιδιαιτερότητα ή επιλογή. Των μικρών και μεγάλων κοινωνικών και πολιτικών επαναστάσεων στην νότιο αμερική, και τα πολιτικά πειράματα πολιτικής και κυβερνητικής εθνικής και κρατικής αυτοδιαχείρισης τους, βλέπε την διακυβέρνηση του προέδρου Σαλβαντόρ Αλλιέντε στην Χιλή. Τους καθημερινούς αγώνες στην Αφρικανική και Ασιατική ήπειρο για τον τερματισμό της δυτικής αποικιοκρατίας και των καπιταλιστικών συνθηκών εκμετάλλευσης. Αλλά και από την άλλη πλευρά του πολιτικού στρατοπέδου το τότε ανατολικό μπλοκ τα πράγματα δεν ήσαν καλύτερα, οι άνθρωποι δεν ήσαν ελεύθεροι, ήσαν δέσμιοι και φυλακισμένοι ενός καθεστώς και μιάς ηγετικής νομενκλατούρας η οποία λειτουργούσε και κυβερνούσε με δικτατορική πυγμή και χιλιάδες κοινωνικές απαγορεύσεις. Οι ομοφυλόφιλοι στα κράτη αυτά φυλακίζονταν, εξορίζονταν, κυνηγιόνταν, στηλιτεύονταν, έχαναν τις δουλειές τους, ήσαν οι επικίνδυνοι παρίες του συστήματος. Υποχρεώνονταν να φύγουν κρυφά από τις χώρες τους. Όσον αφορά την ελληνική πολιτική και ιδεολογική πραγματικότητα της ελληνικής κοινωνίας, δυστυχώς τα πράγματα από την πλευρά της ορθόδοξης κομμουνιστικής πλευράς ήταν τα ίδια και σκληρότερα στις αντιδράσεις τους ενάντια στους ομοφυλόφιλους όπως ήταν και από την δεξιά, συντηρητική πλευρά. Οι έλληνες ομοφυλόφιλοι είχαν να διεξάγουν έναν διπλό διμέτωπο αγώνα ενάντια σε σκουριασμένες αντιλήψεις και πουριτανικές ιδέες και συμπεριφορές οι οποίες προέρχονταν τόσο από την δεξιά όσο και από την κομμουνιστική πλευρά. Δεν θα αναφερθώ σε δικές μου ατομικές εμπειρίες, αλλά όσοι ξεφυλλίσουν τον ημερήσιο τύπο της εποχής, πολιτικές εφημερίδες και περιοδικά, και διαβάσουν με προσοχή τους σχολιασμούς και τις καυτηριάσεις του περιοδικού Αμφί, θα διαπιστώσουν όμοιες συμπεριφορές και αντιδράσεις από τις δύο κυρίαρχες ιδεολογίες της εποχής στην χώρα μας. Μόνο η Έαρ η νεολαία του ΚΚΕσωτερικού ήσαν ανεκτική και προσκαλούσαν στα φεστιβάλ τους εκπρόσωπους του κινήματος των ομοφυλοφίλων, η ΕΔΑ, όπως και ορισμένες εξωκοινοβουλευτικές αριστερές μικρές οργανώσεις, ένιωθαν αλληλέγγυοι στον αγώνα μας, καθώς και το Πασοκ. Όσο για τις εφημερίδες και αρκετούς δημοσιογράφους, κρατούσαν μία φιλική ή επαμφοτερίζουσα στάση απέναντι στο ΑΚΟΕ. Πασίγνωστα τα δημοσιεύματα της αγαπητής κινηματογραφόφιλης κριτικού Ροζίτας Σώκου στην Απογευματινή, και εντύπων όπως η Ελευθεροτυπία και Αυγή. Ενώ το Αντί, ο Πολίτης, ο Σχολιαστής το πάλευαν το πράγμα. Τα έντυπα του συγκροτήματος ανάλογα με το που φυσάει ο εμπορικός και διαφημιστικός άνεμος, αν δεν λαθεύω, σχολίαζαν το θέμα. Η διαχρονική ιστορία του τύπου στην Ελλάδα όμως, έχει να απολογηθεί για πολλές ανακολουθίες της, και ομιχλώδεις πλευρές και πτυχές της. Αρκετά βασικά στελέχη του κινήματος και του περιοδικού είχαν σπουδάσει στην Γαλλία και έφερναν στον ελληνικό χώρο τις νέες ιδέες της ψυχολογίας και της ψυχανάλυσης. Γνώριζαν τις εργασίες και τα βιβλία του Μισέλ Φουκώ, για την ιστορία της σεξουαλικότητας, για τους αρρώστους, τους φυλακισμένους, τα άτομα με ειδικές ανάγκες, αντιμετώπισης των διαφόρων έγχρωμων μειονοτήτων. Αξίζει να μνημονεύσουμε ενδεικτικά ονόματα τα οποία στάθηκαν διαρκώς υποστηρικτικά και έντιμα απέναντι στο κίνημα των Ομοφυλοφίλων, του δημοσιογράφου της εφημερίδας Ελευθεροτυπία Γιώργου Βότση και του καθηγητή στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Γιώργου Βέλτσου. Της ποιήτριας και τεχνοκριτικού Ελένης Βακαλό καθώς και της συγγραφέως Τατιάνας Γκρίτση Μιλλιέξ. Του πολιτικού Θεόδωρου Πάγκαλου και του Τάσου Παπά, της δικηγόρου Κατερίνας Ιατροπούλου κ.α.

     Άγγελος προστάτης του περιοδικού, των 17 πρώτων τευχών δίχως να προσπαθήσει να το καπελώσει ήταν να το επαναλάβουμε, ο Λουκάς Θεοδωρακόπουλος. Αυτός δέχτηκε τα περισσότερα πυρά στην εποχή του. Η ύλη του την περίοδο αυτή, είχε άλλη βαρύτητα και ίσως και ποιότητα. Το περιοδικό κοσμούσαν και πολλές φωτογραφίες γυμνών καλλίγραμμων αντρών. Τα σύγχρονα αντρικά αγάλματα πόθου και αισθητικής απόλαυσης. Γιατί να το κρύψομεν άλλωστε. Το μεν πνεύμα υπερίπταται ατάκτως η δε σάρξ είναι σοφά γειωμένη στο πρακτέον. Το περιοδικό με την πάροδο του χρόνου προσπάθησε να αποκτήσει μία περισσότερο λάϊφ στάιλ εικόνα, ίσως «μιμούμενο» τα άλλα ποικίλης ύλης περιοδικά της εποχής που είχαν αρχίσει να κυκλοφορούν και να βρίσκονται στις προτιμήσεις των αναγνωστών. Ενώ, η τηλεόραση, είχε αρχίσει να καταλαμβάνει αρκετό από τον χρόνο της ατομικής και κοινωνικής ζωής μας. Η Εικόνα ελκύει η Λέξη προβληματίζει. Το περιοδικό δεν έγινε σκανδαλοθηρικό φυσικά, αλλά μάλλον καρλιαντοκουσκουσιάρικο. Γυμνές αντρικές φωτογραφίες, αγγελίες γνωριμιών, εξομολογήσεις σεξουαλικών περιπετειών, εν είδη μικρών «γαργαλιστικών» σεναρίων, συμβάντα δακρύβρεχτα σαν προάγγελοι κοινωνικών ριάλιτι. Αλλά αυτό είναι η κοινωνία, αυτό είμαστε που θάλεγε και ο εξ Λαμίας. Επήλθε γενικά μία κόπωση αγώνων σε όλους τους τομείς και τις πτυχές της κοινωνίας. Οι άνθρωποι, οι συνθήκες, οι καταστάσεις, τα δεδομένα αλλάζουν. Ή θα παραμείνεις μία τρελή του Σαγιώ ή θα βγεις στους δρόμους δυναμικά σαν μία Άντζελα Ντέιβις, εκτός αν ενδυθείς την Μπλανς Ντιμπουά και γίνεσαι θεατρική παράσταση στο σανίδι και όχι στη σκηνή της πολιτικής.

     Θυμάμαι ακόμα την παρουσία του Λουκά Θεοδωρακόπουλου, μαζί του πήγα πρώτη και τελευταία φορά στην Βουλή, για να παρακολουθήσουμε από τα Θεωρία της τις ομιλίες των βουλευτών για την ψήφιση του περιβόητου Νομοσχεδίου. Ν Δ. 1193/81. Ο Λουκάς Θεοδωρακόπουλος ήταν ένα ανοικτό μυαλό, καθόλου αλαζόνας, ένας βιοπαλαιστής ο οποίος ζούσε από τα χρήματα που κέρδιζε από τις μεταφράσεις που έκανε. Ήταν διαλλακτικός και συγκαταβατικός σε αντίθεση με τον σκηνοθέτη Αντρέα Βελισσαρόπουλο ο οποίος όντας γόνος αστών και ευκατάστατος, σπουδαγμένος στην Ευρώπη, ήταν σαν ακτιβιστής ακραίος και απόλυτος, πράγμα που τον καθιστούσε στα μάτια των γύρω του λιγάκι επικίνδυνο. Απομακρύνοντας αρκετούς από το κίνημα. Ήταν όμως αυτός που σκέφτηκε να ιδρυθεί στην Ελλάδα το κίνημα του ΑΚΟΕ σαν αντίσταση απέναντι στο κυβερνητικό νομοσχέδιο της δεξιάς. Ήταν αυτός που προσέγγισε τον γνωστό συγγραφέα Κώστα Ταχτσή ως ανοιχτά ομοφυλόφιλο να βάλει την υπογραφή του κάτω από την πρώτη Διακήρυξη, του Φθινοπώρου του 1976 την οποία κυκλοφόρησαν και μοίραζαν στους δρόμους, έστελναν στις εφημερίδες και τα περιοδικά. Τον μικρό αυτόν πυρήνα της επιτροπής της ίδρυσης του ΑΚΟΕ τον αποτελούσαν ο Αντρέας Βελισσαρόπουλος, ο Γιώργος Ράνος, ο Χρήστος Παπούλιας, ο Δημήτρης Ξανθούλης, ο Μάρκελος Νύκτας, ο Νίκος Μουρατίδης, ο Γιώργος Γραίος  και ορισμένοι άλλοι όπως μας λέει ο Θεοδωρακόπουλος σελίδα 17 του βιβλίου του. Όταν ο Κώστας Ταχτσής αρνήθηκε να βοηθήσει και να συμμετάσχει στην δημόσια αυτή κίνηση διαμαρτυρίας, τότε ο Βελισσαρόπουλος απευθύνθηκε στον Λουκά Θεοδωρακόπουλο και μπήκαν τα θεμέλια επίσημα του ΑΚΟΕ και σε μικρό σχετικά χρονικό διάστημα κυκλοφόρησε το περιοδικό ΑΜΦΙ. Μας δηλώνει στην εισαγωγή του βιβλίου του ο Λουκάς Θεοδωρακόπουλος, αναφερόμενος για την μάστιγα που χτύπησε την Ομοφυλόφιλη κοινότητα:

«Και είναι μεν αλήθεια ότι, με την πάροδο του χρόνου, ο πανικός αυτός έχει μετριασθεί, ότι η αρρώστια δεν έχει καμία ιδιαίτερη προτίμηση στις επονομασθείσες «ομάδες υψηλού κινδύνου», και αντίθετα «μπαίνει» οπουδήποτε της επιτρέψουν να μπει, αλλά, από την άλλη μεριά, είναι απόλυτα βέβαιο ότι το πρόβλημα των καταπιεζομένων μειονοτήτων κάθε είδους και κυρίως-λόγω της ιδιομορφίας του-το πρόβλημα των ομοφυλοφίλων οι οποίοι αποτελούν το 4% τουλάχιστον του πληθυσμού αυτής της χώρας, δεν πρόκειται να βρει τη λύση του αν τα άτομα που ανήκουν σ’ αυτή τη μειονότητα δεν συνειδητοποιήσουν τη διαφορά τους, δεν απαλλαγούν από την ενοχή που τα έχουν φορτώσει και ενεργοποιηθούν, προκειμένου να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους, εντασσόμενα σε κάποια απ’ τις υπάρχουσες ομοφυλόφιλες ομάδες ή ιδρύοντας κάποια καινούργια με τους φίλους τους- αν δηλαδή δεν αντιληφθούν ότι το ατομικό τους πρόβλημα είναι πλατύτερα κοινωνικό και πολιτικό και ότι μόνο με συνεργασία μεταξύ τους μπορούν, πιέζοντας την κάθε είδους εξουσία, να βελτιώσουν τη θέση τους. Η πείρα του ΑΚΟΕ απ’ αυτή την άποψη είναι πολύ διδακτική και πολύ χρήσιμη: μια μικρή ομάδα ανθρώπων (καμιά διακοσαριά άτομα), κατάφεραν, σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή, ενεργοποιώντας και άλλες ομάδες στο εσωτερικό της χώρας και στο Εξωτερικό, να αποτρέψουν ή να υποχρεώσουν σε τροποποίηση ένα φασιστικής έμπνευσης νομοθέτημα που θα έκανε σίγουρα ακόμα δυσκολότερη τη ζωή των ομοφυλοφίλων. Αλλά το ΑΚΟΕ, με την πορεία και την εξέλιξή τους απέδειξε και κάτι άλλο βασικό: ότι οι οργανώσεις αυτού του είδους, αντιεξουσιαστικές από τη φύση τους, διαταξικές από τη σύστασή τους (αφού η ομοφυλοφιλία αποτελεί φαινόμενο που διατρέχει όλες τις τάξεις), αδύνατο να μαζικοποιηθούν χωρίς ν’ αναπαράγουν τις δομές εξουσίας των κάθε λογής οργανώσεων και κομμάτων ή να συμμετάσχουν σ’ αυτά διατηρώντας τον χαρακτήρα τους, μοίρα τους και προορισμός τους είναι απλώς, εκμεταλλευόμενες τις εκάστοτε ιστορίες συγκυρίες, να ασκούν πίεση ή να παρεμβαίνουν όπου μπορούν για να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσής τους και να συμβάλλουν στη διαφώτιση της πλατιάς κοινής γνώμης πάνω σ’ ένα θέμα που εξακολουθεί ακόμα να είναι ταμπού ή που διαστρεβλώνεται από ηθικολόγους φαλλοκράτες και εξαχρειωμένους επαγγελματικά ψυχιάτρους.

    Αν είναι αλήθεια-και όπως αποδείχνουν ιστορικά τα πράγματα είναι-ότι οι άνθρωποι οργανώνονται και κατεβαίνουν στους δρόμους μονάχα όταν δεν μπορούν πλέον να επιβιώσουν μέσα στις δοσμένες συνθήκες, το σημερινό φιλελεύθερο καθεστώς, με τις πολλαπλές διεξόδους που δίνει στο ομοφυλόφιλο άτομο, δεν προσφέρεται για παρόμοια οργάνωση και διαμαρτυρία. Ωστόσο, πάντα υπάρχουν άνθρωποι που βιώνοντας διαφορετικά το πρόβλημά τους, φτάνουν στο σημείο ν’ αντιληφθούν την πολιτική του διάσταση και, δρώντας πλέον σαν πολίτες και όχι σαν εγωκεντρικά άτομα, νοιώθουν την ανάγκη να συνεργαστούν με τους άλλους, δημιουργώντας έτσι νησίδες αλληλεγγύης και άμυνας μέσα σ’ ένα αδιάφορο, άσχετο ή εχθρικό περιβάλλον. Τέτοιες νησίδες άμυνας- και όχι μόνο-αποτελούν σήμερα η Ελληνική Ομοφυλόφιλη Κοινότητα (ΕΟΚ) και το ΑΚΟΕ στην Αθήνα, και η Ομάδα Πρωτοβουλίας Ομοφυλοφίλων Θεσσαλονίκης (ΟΠΟΘ).». σελ. 46-49.

      Το πρόβλημα όπως το θέτει ο Λουκάς Θεοδωρακόπουλος, ένας από τους πρώτους συνιδρυτές του ΑΚΟΕ μπαίνει στις σωστές του βάσεις, είναι δηλαδή πολιτικό και ενδιαφέρει και τα υπόλοιπα μέλη της Κοινωνίας ανεξάρτητα αν τα μέλη της κοινωνίας μετέχουν της ομοφυλόφιλης επιθυμίας ή όχι, αλλά και το αντίστροφο. Κάθε ομοφυλόφιλη ομάδα ή κοινότητα οφείλει να λαμβάνει υπόψη της και τα δικαιώματα των άλλων ομάδων, ετεροφυλόφιλων ή άλλων μειονοτήτων. Ατόμων με κινητικά προβλήματα, γυναικείο φεμινιστικό κίνημα κλπ. Τα προβλήματα είναι πιο πολύπλοκα πάντα μέσα στην κοινωνία και γιαυτό είναι κοινά για όλο το κοινωνικό σώμα από όπου και αν αυτό προέρχεται.  

  Αυτά για τις βιωματικές και πολιτικές μνήμες της γενιάς μου, που πάλεψε για ένα καλύτερο και δικαιότερο Κόσμο, δίχως πολλά εφόδια και στηρίγματα εντεύθεν κακείθεν των ιδεολογικών και πολιτικών τειχών. Τα ομοφυλόφιλα θύματα μέσα στην κοινωνία ήσαν και από τις δύο πλευρές. Το γνωρίζαμε από τότε, το ακούγαμε από τότε, μας το αφηγούνταν από τότε. Οι διάφοροι φόνοι της εποχής, και η στάση της ελληνικής κοινωνίας αντικατοπτρίζουν τους ταραγμένους καιρούς, τους θυελλώδεις ανέμους που έπνεαν πάνω στο ελληνικό κοινωνικό σώμα. Η κοινωνία δέχονταν ισχυρούς κοινωνικούς κραδασμούς άλλοτε τολμηρούς άλλοτε λιγότερο τολμηρούς. Τα πρότυπα και οι ρόλοι αναδιατάσσονταν, ποιος από πάνω ποιος από κάτω άρχισαν να αμφισβητούνται. Η κοινωνική φτώχεια και η απαιδευσιά έφερνε γκρίνια, βία, οριακά κοινωνικά συμβάντα. Πολλοί ομοφυλόφιλοι χάθηκαν άδικα αυτήν την περίοδο, έγιναν «μάρτυρες» της αλλαγής των ερωτικών και σεξουαλικών συνθηκών. Τότε τα πράγματα ήσαν διαφορετικά, σήμερα τα πράγματα είναι αλλιώς. Μπορείς με άνεση και χαρά να αφήσεις τα πολιτικά πουρνάρια και να παρευρεθείς στον γάμο σου. Ους ο Θεός συνέζευξε ουαν γουέη τίκετς το εισιτήριο του έρωτα. Το Σώμα έμαθε να διεκδικεί και όχι να περιμένει. Γιατί ο Άλλος, είναι το Σώμα του και η ψηλάφησή του, είναι ο σταυρός και η ανάστασή Σου.

     Το ΑΚΟΕ και οι αγώνες των ανθρώπων του, δεν μας μίλησαν ούτε αγωνίστηκαν για αφηρημένες ιδέες και θολά μεταφυσικά ανθρώπινα σχήματα, προβολές μιάς άλλης ερωτικής κατάστασης, μορφές εξουσίας μακρινής ανάμνησης αλλά, για ζωντανές υπάρξεις, του εδώ και τώρα, του ενθάδε της εποχής τους, φυλακισμένες και κατατρεγμένες από τις εθιμικές προκαταλήψεις της τότε ελληνικής και όχι μόνο κοινωνίας. Άλλοι λύγισαν, άλλοι λιγοψύχησαν, άλλοι τα παράτησαν γιατί δεν άντεξαν, άλλοι συνέχισαν και συνεχίζουν ακόμα. Εκείνο όμως που μένει στο τέλος στις μέρες μας, μετά από τόσες δεκαετίες, είναι ο αγωνιστικός παλμός, ο ενθουσιώδης ήχος της αγωνιστικής φωνής αυτών των ωραίων εμπνευστών της πρώτης προσπάθειας. η μη εμπορευματοποιήσημη, ανιδιοτελή εικόνα τους μέσα στην μνήμη μας, τώρα που τα περισσότεροι από αυτά τα υπέροχα πλάσματα έχουνε φύγει από κοντά μας. Ο Λουκάς Θεοδωρακόπουλος, ο Αντρέας Βελισσαρόπουλος, ο Ανδρέας Αγγελάκης, ο Γιώργος Ιωάννου, ο Γιάννης Παλαμιώτης, ο Ιάκωβος, ο Αντώνης, ο Γιάννης, η Μαρία, η Αθανασία, ο Κώστας, ο Τάκης, ο Γιώργος, η Σοφία, η Τασία, ο Μιχάλης, ο Στέλιος, ο Σωκράτης, ο Νίκος, ο Βασίλης, ο Ανδρέας, ο Δημήτρης, η Ελευθερία, ο Γιώργος, ο Άγγελος, και χιλιάδες Άλλοι Ωραίοι Έλληνες και Ωραίες Ελληνίδες. Ένα αναρίθμητο γαϊτανάκι ψυχών και σωμάτων, βλεμμάτων και αγγιγμάτων, συνειδήσεων και ερωτικών συναισθημάτων που γουργουρίζει ικανοποιημένο όντας σίγουρο, ότι σε κάτι συνέβαλε στην εποχή του, στην αλλαγή προς τα μπρος των δεικτών του ρολογιού της ανθρώπινης μικρό και μακρό Ιστορίας.           

 

Τα τεύχη

1.,-τεύχος 2/Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος 1979. Β΄ Περίοδος.- Ο πνευματικός και καλλιτεχνικός κόσμος, σ.11

2.,-τεύχος 6/ Φθινόπωρο 1980. Β΄ Περίοδος. Σ. 80-81. - ΒΙΒΛΙΟ-ΠΑΡΟΥΣΙΆΣΗ.  (κριτική του Βαλέριου Ράμφου για το βιβλίο «ΠΑΛΑΤΙΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ, ΣΤΡΑΤΩΝΟΣ ΜΟΥΣΑ ΠΑΙΔΙΚΗ, μετάφραση Γιώργος Ιωάννου, Αθήνα 1979)

3.,-τεύχος 7-8/Χειμώνας1980- Άνοιξη1981. Β΄ Περίοδος, σ. 86.- ΒΙΒΛΙΟ- ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. (κριτική με τα αρχικά Κ. Μ. για το βιβλίο « Γιώργος Ιωάννου, Ομόνοια 1980. Φωτογραφίες: Ανδρέας Μπέλιας)

4.,-τεύχος 12-13/ Χειμώνας 1982 Β΄ Περίοδος, σ.11. ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΙΑΚΑ. –ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ.

5.,-τεύχος 16-17/ Άνοιξη- Καλοκαίρι 1984 Β΄ Περίοδος. Αφιέρωμα στον Κωνσταντίνο Π. Καβάφη

Α)  Ψευδώνυμο Παύλος Σιλεντιάριος, Ο ερωτικός ποιητής Καβάφης, σ.14-18.

Β) ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. -[(κριτική του Ανδρέα Μουσουράκη= ψευδώνυμο του Ανδρέα Αγγελάκη) για το βιβλίο «Γιώργου Ιωάννου, «ΚΑΤΑΠΑΚΤΗ», εκδ. ΓΝΩΣΗ, σελ. 230.] 

6.,-τεύχος 21/ Χειμώνας 1986-1987. Ανδρέας Καλογιάννης, Ιούλιος 1985. Γιώργος Ιωάννου (1927-1985), σελ. 19-22.

 

1., ΤΑ  ΚΕΙΜΕΝΑ

Ο πνευματικός και καλλιτεχνικός κόσμος, σ.11

     Το άρθρο του πεζογράφου Γιώργου Ιωάννου στο ΑΝΤΙ (τεύχος 126, Σάββατο, 26 Μάη, 1979) που αναφέρεται στο περιοδικό μας και στο ΑΚΟΕ, αποτελεί πράξη τιμής, υπευθυνότητας και πνευματικού θάρρους από μέρους του συγγραφέα του ο οποίος, με τον τρόπο αυτό, θέτει επί τάπητος ένα θέμα που δεν έχουμε πάψει να θίγουμε από την αρχή ακόμη της έκδοσής μας: τη συμμετοχή και τη συνεργασία των καλλιτεχνών και των πνευματικών μας ανθρώπων γενικά στο δύσκολο έργο που έχουμε αναλάβει και στα ποικίλα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Ξέρουμε ότι η συμμετοχή είναι πιθανόν δύσκολη για διάφορους αντικειμενικούς και υποκειμενικούς λόγους και ότι, σε τελευταία ανάλυση, εξαρτιέται από τις προσωπικές εκτιμήσεις και επιλογές του καθενός. Ξέρουμε ακόμα, ωστόσο, ότι αυτοί οι «αντικειμενικοί» και «υποκειμενικοί» λόγοι, λειτουργούν συνήθως σαν «άλλοθι» και καλύπτονται από φτηνές και αστήριχτες δικαιολογίες για περιθωριακότητα, ανωριμότητα του λαού και άλλα ηχηρά παρόμοια. Το ΑΚΟΕ και το ΑΜΦΙ βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της επαναστατικής πρωτοπορίας και έχουν ανάγκη από τους φυσικούς τους συμμάχους που δεν μπορούν να είναι άλλοι από τους πνευματικούς ανθρώπους και τους καλλιτέχνες. Θέλουμε να ελπίζουμε ότι το λαμπρό παράδειγμα του Ιωάννου θ’ ακολουθήσουν κι άλλοι και ότι δεν θα περιοριστούν απλώς στην αναγνώριση της προσπάθειας που καταβάλλουμε, αλλά και ότι θα συμβάλλουν στην προσπάθεια αυτή. Μπορεί να διαφωνούν με τον τρόπο πού μεθοδεύουμε τον αγώνα μας ή με το νόημα που του δίνουμε. Ας μας το πουν, λοιπόν, άς λύσουν τη σιωπή τους. Νομίζουμε πώς είναι καιρός…

Περίοδος Β΄, τεύχος 2/6,7,8, 1979, σ.11

2., ΠΑΛΑΤΙΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ, ΣΤΡΑΤΩΝΟΣ ΜΟΥΣΑ ΠΑΙΔΙΚΗ, μετάφραση Γιώργος Ιωάννου, Αθήνα 1979

      Η Ελληνική ή Παλατινή Ανθολογία που καταρτίστηκε στις αρχές του 10^ου αιώνα, επί Λέοντος Σοφού, είναι η πληρέστερη συλλογή αρχαίων επιγραμμάτων, αλλά και άλλου είδους ποιημάτων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.

     Η Στράτωνος Μούσα Παιδική είναι το δωδέκατο βιβλίο της Παλατινής Ανθολογίας και περιέχει αρχαία παιδεραστικά ποιήματα θαυμαστής ποιότητας. Ποιήματα ερωτικά πού με ακρίβεια, λεπτότητα και αποτελεσματικότητα περιγράφουν έναν πλούσιο κόσμο συναισθημάτων. Σπάνια δείγματα γνήσιου ψυχικού κραδασμού, εκφράζουν, συχνά με συγκλονιστικά ξεσπάσματα, ανθρώπινες καταστάσεις βιωματικές τραγικά όπως η μοναξιά, η φθορά του χρόνου και το ερωτικό αδιέξοδο, ή τραγουδούν την ομορφιά του σώματος και την ένταση του έρωτα:

Είδα εν τη οδώ τον Άλεξι μεσημεριάτικα,

καθώς το θέρος μόλις είχε κόψει

την κόμη των καρπών.

Και με φουντώσαν από δυό μεριές αχτίνες’

Αυτές του έρωτος, από τα μάτια του αγοριού,

του ήλιου οι άλλες.

……………………….

Κι ο ύπνος που λυτρώνει τόσους απ’ τα βάσανα,

σε μένα μόνο οδύνη επροκάλεσε,

φέρνοντας στην ψυχή μου της εξαίσια εικόνα του,

ετούτη τη φωτιά την ολοζώντανη.

                        127 (Μελέαγρου)

     Αυτό που ξαφνιάζει είναι η αφοπλιστική απλότητα με την οποία οι αρχαίοι μέσα από την καθημερινότητα έδιναν τα συναισθήματα, αλλά και γενικότερα τις ευχάριστες ή δυσάρεστες καταστάσεις της ζωής με κέντρο πάντα τον ερωτικό πόθο. Πόθος που εδώ βέβαια είναι ομοφυλόφιλος και μάλιστα συγκεκριμένα παιδεραστικός. Αυτή είναι και η τεράστια προσφορά του βιβλίου, που εκτός από το σπάνιο φιλολογικό και αισθητικό του ενδιαφέρον, μας δίνει πολύτιμες πληροφορίες και εικόνες γλαφυρές της ερωτικής-σεξουαλικής αυτής πλευράς του βίου των αρχαίων.

     Η παιδεραστία, που θεωρείται σήμερα φοβερό ταμπού, είναι μιά σημαντική πλευρά της ομοφυλόφιλης επιθυμίας για την οποία ελάχιστα ξέρουμε. Οι σοφοί μας δάσκαλοι στα γυμνάσια και οι εγκέφαλοι προϊστάμενοί τους πού κατασκεύαζαν τα εκπαιδευτικά προγράμματα, φρόντισαν στρουθοκαμηλικά να εξαφανίσουν οτιδήποτε έθιγε, κατά τα πρότυπα του ελληνοχριστιανικού πουριτανισμού, το «ήθος», την «αξιοπρέπεια» και το «μεγαλείο» των αρχαίων μας προπατόρων. Έτσι π.χ. έμεινε απέξω η πρώτη παράγραφος του Πρωταγόρα, και βέβαια ούτε συζήτηση για το Συμπόσιο του Πλάτωνα και το περιεχόμενό του.

     Το κεφάλαιο παιδεραστία πρέπει να αρχίσει να μελετιέται στη χώρα μας. Αυτό ήδη έχει αρχίσει να γίνεται εκτεταμένα από τα σημαντικότερα ομοφυλόφιλα περιοδικά και θεωρητικά έντυπα του εξωτερικού. Στο κάτω κάτω είναι κάτι που αφορά κι εμάς. Για να βεβαιωθείτε, δεν έχετε παρά να διαβάσετε την Στράτωνος Μούσα Παιδική:

Οι Ώρες και οι Χάριτες,

με έλαιο γλυκό, κώλε, σε περιχύσαν.

Και δεν αφήνεις πιά ούτε τους γέροντες να ησυχάσουν.

Πές μου σε ποιόν ανήκεις, ώ μακαρισμένε,

και ποιό στολίζεις από τ’ αγοράκια;

Κι ο κώλος τότε δήλωσε: «Είμαι του Μενεκράτη».

                     38 (Ριανού)

     Τα ποιήματα που περιέχονται στο βιβλίο είναι συνολικά 259. Από αυτά τα περισσότερα είναι του ποιητή Στράτωνα (2^ος μ. Χ. αί.) και του ποιητή Μελέαγρου. Η Θαυμάσια για το γλωσσικό της πλούτο και την ακρίβεια μετάφραση είναι Γιώργου Ιωάννου. Πολύτιμη η παράθεση του αρχαίου κειμένου στις αριστερές σελίδες του βιβλίου. Ο Γιώργος Ιωάννου μάλιστα πολλές φορές δεν μεταφράζει ορισμένες λέξεις και τις παραθέτει αυτούσιες, δένοντάς τις ηχητικά με το νεοελληνικό κείμενο. Λύση πού τη βρίσκουμε πολύ σωστή και λειτουργικότατη.

     Τέλος τα δεκατρία ωραία σχέδια που κοσμούν το βιβλίο είναι του γνωστού σκηνογράφου και καθηγητή της σχολής Καλών Τεχνών Βασίλη Βασιλειάδη.

Των αγοριών τα εξαρτήματα, Διόδωρέ μου,

σ’ αυτά τα τρία σχήματα είναι που πέφτουν

και μάθε τα διάφορα χαϊδευτικά τους.

Αυτήν που ασυγκίνητη στέκει ακόμα

πές την «Λάλου»

«Κωκώ» να λές αυτήν που πήρε μόλις

να φουσκώνει’

κι αυτήν που μές στη φούχτα σου σκιρτάει

λέγε «Σαύρα».

Την τελειότερη ξέρεις καλά εσύ

πώς πρέπει να τη λέγεις.

                  3(Στράτωνος)

ΒΑΛΕΡΙΟΣ  ΡΑΜΦΟΣ, τεύχος 6/ Φθινόπωρο1980. Β΄ περίοδος. Σελ. 80-81.

3., Γιώργου Ιωάννου: Ομόνοια 1980 Φωτογραφίες: Ανδρέας Μπέλιας

                   Μάρσαλ Μακ Λούαν: «Ζούμε στην εποχή της εικόνας».

                   Ρολάν Μπάρτ: «Καμιά εικόνα δε σημαίνει τίποτα χωρίς ένα λεκτικό υπόβαθρο –

                  χωρίς τη λεζάντα».

     Ο Γιώργος Ιωάννου με την Ομόνοια 1980 μας έδωσε ένα πρωτότυπο σε μορφή και θαρραλέο σε ειλικρίνεια βιβλίο. Μιά ερωτική γεωγραφία της καρδιάς της Αθήνας με αφορμή έναν πλήρη περιπατητικό κύκλο γύρω από την Ομόνοια. Το ερωτικό μάτι βλέπει βαθύτερα από το μάτι του ερευνητή- κοινωνιολόγου, στατιστικολόγου ή….. κυκλοφοριολόγου: ψηλαφώντας τα σώματα που ρέουν στην καρδιά της Αθήνας, φτάνει κανένας να πιάσει το σφυγμό ολόκληρης της Ελλάδας- τις συγκαλύψεις της, τις φοβίες της, τις άνανδρες μισαλλοδοξίες της, αλλά και τις ανέκφραστες ή μόλις εκφραζόμενες επιθυμίες της. Μιά («αν-οιδιπόδεια» θα λέγαμε….) ερωτική του χώρου ολόκληρης της χώρας.

     Η πρωτοτυπία της μορφής του βιβλίου έγκειται στην παράλληλη πολλαπλότητα των κειμένων και τη σχετική τους αυτονομία. Άρνηση του Μονολόγου, του Μόνου Λόγου που είναι πάντα ο Λόγος του Κυρίου (Θεού ή Αφέντη). Τα κείμενα είναι πολλαπλά: η διήγηση, οι φωτογραφίες, οι μύχιες περιπατητικές σκέψεις στο απάνω μέρος της σελίδας, διασπασμένες κι αυτές με τη σειρά τους σε σκέψεις και τσιτάτα. Αλληλοσχετιζόμενες όχι γραμμικά αλλά διαθλασμένα, διαγώνια, συχνά τυχαία. Τέλος του ψευδοενοποιημένου εγώ, απελευθέρωση του πολλαπλού υποκειμένου!

Κ. Μ. τεύχος 7-8/ Χειμώνας 1980- Άνοιξη 1981, σ.86.

4., ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ

Χαρακτηριστική, για τις δύο εκπομπές των «Ρεπόρτερς», αλλά και για την γενική ατμόσφαιρα που έχει δημιουργηθεί (με την ανοχή ή την παρότρυνση του Υπ. Δημοσίας Τάξεως) για τους ομοφυλόφιλους από μέρους της Αστυνομίας, είναι η αντίδραση του συγγραφέα Γιώργου Ιωάννου που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό- του «Φυλλάδιον» τεύχος 5-6, 1982.

Γράφει ο Ιωάννου:

     «…. Είμαστε καλύτερα ή χειρότερα ως προς τα ανθρώπινα δίκαιά μας; Πολύ φοβούμαι πώς όχι. Άρχισα να ακούω, τελευταία, ιστορίες απαίσιες και συμπεριφορές των αρχών απέναντι σε ψυχαγωγούμενους πολίτες διόλου δημοκρατικές, για να μην πω τίποτε άλλο. Εξάλλου δύο κατά σειρά φορές, που ειδοποιήθηκα και παρακολούθησα, στις 20 Μαρτίου και στις 27 Μαρτίου, ώρα 8.30΄, την εκπομπή «Ρεπόρτερς» από την τηλεόραση της ΥΕΝΕΔ, έμεινα κατάπληκτος, βαθιά ανήσυχος και πολύ-πάρα πολύ- λυπημένος. Λυπημένος για τους δημοσιογράφους, που δέχτηκαν να παίξουν σ’ αυτό το σκοτεινό σκέτς, ιδίως τη δεύτερη φορά, όταν είδα τους υπουργούς να κάνουν τους κατάπληκτους μπροστά στις κάμερες και να τηλεφωνούν μάλιστα για να μάθουν, ανησύχησα φοβερά. Κάτι συμβαίνει, κάτι νέο προετοιμάζεται στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κάτι το κακό, υπό τον μανδύα της προστασίας των ατόμων, που παίζουν ασύστολα τα αθώα βρέφη. Όχι, χίλιες φορές όχι! Αυτά είναι κακοί προάγγελοι. Εφόσον υπάρχουν νόμοι, γιατί δεν εφαρμόζονται οι νόμοι; Τι χρειάζονται οι εκπομπές, οι διεκτραγωδήσεις, η μεγιστοποίηση γεγονότων που συμβαίνουν από καταβολής κόσμου; Κάτι προετοιμάζεται κάτι μαγειρεύεται, γι’ αυτό όλα αυτά. Και τι διασυρμός νεκρών είναι αυτός; Δεν είναι αρκετό ότι τον έπνιξε και τον έκαψε τον Άγγελο Βερύκιο ο νέος που ευεργετήθηκε από αυτόν, πρέπει τώρα να σύρεται ο καρβουνιασμένος φιλόλογος στις τριόδους των καναλιών, για να φορτωθεί αυτός μόνο όλη την ευθύνη; Δεν είναι δυνατό να είναι τόσο αφελείς οι τρείς αυτοί ρεπόρτερς, ώστε να πιστεύουν πως ο νέος αυτός θα έμενε άσπιλος, αμόλυντος και ερωτικά ανέγγιχτος από αυτά, αν δεν υπήρχε ο μακαρίτης ο Βερύκιος. Ούτε αυτά τα παραστρατημένα παιδιά που παρουσίασαν και που ολοφάνερα τους παραπλανούσαν θα ήταν διαφορετικά, αν δεν παρουσιαζόταν στο δρόμο τους ο περιλάλητος αυτός αρχιτέκτονας- Θεέ και Κύριε, τί ακούσαμε! Και τί λαχτάρες πρέπει να πέρασε ο άνθρωπος αυτός! Οι τρείς ρεπόρτερς και οι δύο υπουργοί, και όποιοι άλλοι, πρέπει να καταλάβουν ότι υπάρχει μιά αδήριτη νομοτέλεια, που οδηγεί σ’ αυτόν ή τον άλλον τρόπο ζωής και εάν θέλουν να διορθώσουν την ανθρώπινη φύση να αντιμετωπίσουν τα πράγματα εξαρχής. Και να αφήσουν τους διάφορους «αρχιτέκτονες» στην αστυνομία και τους νόμους. Δεν είναι αυτοί το αίτιον. Στη δεύτερη εκπομπή υπήρχε και μια συγκινητική νότα. Ο εκπρόσωπος του ΑΚΟΕ, που σεμνός, συγκινημένος και καταλλήλως καμουφλαρισμένος έκανε τις διακηρύξεις του κινήματος. Ηρωικά παιδιά, αποκαλύπτομαι μπροστά σας. Μάρτυρα συνάδελφε* καταθέτω στον τάφο- σου άνθη»

*Ο Βερύκιος ήταν εκπαιδευτικός (Σημ. ΑΜΦΙ).

5., ΓΙΩΡΓΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ, «ΚΑΤΑΠΑΚΤΗ», εκδόσεις ΓΝΩΣΗ, σελ. 230

      Ο Γιώργος Ιωάννου, καλειδοσκοπικότερος στο βιβλίο του αυτό περισσότερο από άλλα του κείμενα φέρνει στην επιφάνεια την κρυμμένη γοητεία του φαινομενικά ασήμαντου, στέκεται ενεός μπροστά σ’  αυτό που ένα απαίδευτο μάτι ή κορμί ( με την έννοια του παιδεμού) θ’ αντιπαρερχόταν δίχως ευαισθησία, ανασκαλεύει μνήμες και πληγωμένες ευαισθησίες του, ανασκαλεύει μνήμες και πληγωμένες ευαισθησίες του, αυτοσυγκεντρώνεται, οργανώνεται και περισυλλέγεται με την προοπτική του επερχόμενου μεγάλου χειμώνα. Μιά σοφή αρκούδα που αποθηκεύει το μέλι της, συντάσσει σε υποθετικούς συμβολαιογράφους διαθήκες, απαριθμεί φίλους και εχθρούς, παρασύρεται σ’ ένα παραλήρημα συμβουλών προς εαυτόν, σε ατέλειωτους μονολόγους που συγκροτούνται από τα στοιχεία που έπλασαν την ανθρώπινη και συγγραφική του στόφα.

     Εξομολογητικός μέχρι αποκαλυπτικός ο Γ. Ι. κυριαρχεί στο υλικό του που εκ πρώτης όψεως στήνει την παγίδα της ασημαντολογίας για ν’ αποκαλύψει στη συνέχεια για το προσεχτικό μάτι ένα ατέλειωτο πλούτο εμπειριών και σκέψεων, μια σπάνια σοφία αποδοχής του πολύπλοκου φαινομένου ζωής.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΟΥΣΟΥΡΑΚΗΣ (Ανδρέας Αγγελάκης), τχ. 16-17/Άνοιξη- Καλοκαίρι 1984, σ.96-97.

6., Γιώργος Ιωάννου (1927-1985)

          «Ήθελες να τολμήσεις τα ατόλμητα ως τώρα, να δοκιμάσεις τη δύναμη της τέχνης σου σε καταστάσεις, που αδέξια λεγόμενες προκαλούν αποτροπιασμό. Να αποδείξεις ότι μπορούν λεχθούν τα ιδιαίτερα των ανθρώπων, είτε πράξεις είναι, είτε λόγια, είτε συναισθήματα, να λεχθούν και να γίνουν αποδεκτά από τρίτους, όταν υπάρχει τέχνη»

                                 «Εις  Εαυτόν»

     Στις 16 του περασμένου Φεβρουαρίου, στην εντατική του Σισμανόγλειου, μέσα στις αγωνιώδεις προσπάθειες γιατρών και φίλων, πέθανε απροσδόκητα ο πεζογράφος Γιώργος Ιωάννου. Από τότε γράφτηκαν πολλά. Το γεγονός της οικειοποίησης του θανάτου από τρίτους ή δεύτερους, απρόσωπους και μη φίλους, μας δείχνει ότι στην Ελλάδα δεν μπορείς ούτε να πεθάνεις. Κι αν-όπως αυτός- τυχαίνει να είσαι σημαντικός των γραμμάτων, τότε οι τυχόν ενοχλημένοι σιωπούν προς στιγμήν. Άλλοι τότε σκέπτονται τον νεκρό, καθώς και τις ταλαιπωρίες του, τα αναπάντεχα και τις κατά κόσμον εξορίες του. Οι συζητήσεις λοιπόν θάλλον.

      Παρ’ όλα αυτά όμως, το έργο του εξακολουθεί να υπάρχει, ζωντανό και ακμαίο, παλλόμενο από ζωή και κίνηση, ιδιαιτερότητα και αλήθεια. Αν κάτι αξίζει να ζει ες αεί στη λογοτεχνία, αυτό είναι η αληθινή γραφή, κάτι που υπηρέτησε ο Ιωάννου πιστά, χωρίς ποτέ να παρεκκλίνει από τις επιδιώξεις του. Εχθρός του σκοτεινού λόγου και φίλος της σαφήνειας, άφησε ένα έργο ζωής. Η καθαρότητα του λόγου στάθηκε για αυτόν η μοναδική λύτρωση και διέξοδος απ’ τα κοινά, η μοναδική επιδίωξη της δικαιοσύνης, που βάζει σε τάξη οποιαδήποτε εικόνα ζωής με την εξομολόγηση. Αυτό μαρτυρούν τα τελευταία του κείμενα στην «πρωτεύουσα των προσφύγων», όπου, η αναζήτηση της δικαίωσης ντύνεται σε πολλά σημεία με μια αγανακτισμένη, ιεροπρεπή μανία προς όλους τους διώκτες της.

     Είναι γνωστή η σχέση του Ιωάννου με το περιοδικό «ΑΜΦΙ». Ένα κείμενο που έγραψε στο περιοδικό «ΑΝΤΙ» για τους στόχους του περιοδικού, επαινώντας την τολμηρή προσπάθεια, δεν έμεινε χωρίς επικριτές και σοβαρές αντιδράσεις. Η ηθική του πλήθους χτύπησε πάλι. Δημοσιογράφος γνωστής εφημερίδας πήγε το θέμα μέχρι το Υπουργείο Παιδείας. Επικαλέστηκε μάλιστα και την «ιδιαιτερότητα» του συγγραφέα ως ακατάλληλου για εκπαιδευτικό έργο. Ο τότε Υπουργός, μπροστά στα τόσα ηθικά και σκοτεινά επιχειρήματα του δημοσιογράφου, και για να μη φανεί πώς υποστηρίζει ένα «ιδιαίτερο» άτομο, έδωσε ως λύση τη μετάθεσή του σε θέση Γυμνασιάρχη στη Σάμο. Τελικά μετά από μεσολαβήσεις φίλων, ορίστηκε ως υπεύθυνος του μαθητικού περιοδικού «Ελεύθερη Γενιά», σ’ ένα παράρτημα του Υπουργείου, κάπου στην Ομήρου. Η Ελλάδα πληγώνει τα παιδιά της πρώτα, και μετά τα παίρνει υπό την προστασία της. Η ανοησία του όχλου στέκεται πάντα πιο πάνω απ’ την οποιαδήποτε πολιτιστική αξία.

      Τα έργα του Ιωάννου είναι γνωστά. Αρχίζοντας με ποίηση «Ηλιοτρόπια» και «Χίλια Δέντρα», αφιερώθηκε αποκλειστικά στην πεζογραφία με τις συλλογές, «Για ένα φιλότιμο», «Η Σαρκοφάγος» και «Η μόνη κληρονομιά». Ακολούθησαν «Το δικό μας αίμα», «Ομόνοια», «Επιτάφιος θρήνος», «Πολλαπλά Κατάγματα», «Εφήβων και μη», «Καταπακτή», και τέλος «η πρωτεύουσα των προσφύγων». Ως φιλόλογος ασχολήθηκε με μεταφράσεις, με τα δημοτικά τραγούδια και τον Καραγκιόζη. Συνεργάστηκε και με εφημερίδες όπως η «Καθημερινή» και «Πρωινή Ελευθεροτυπία» και με περιοδικά. Από το 1971, μετά από καθηγητική περιπλάνηση σε βορρά και νότο, εγκαταστάθηκε επιτέλους στην Αθήνα, στην ανεκτική αυτή πόλη, αποφεύγοντας το στενό επαρχιακό κλίμα- λογοτεχνικό και μη-της γενέτειράς του Θεσσαλονίκης. Έτσι, τα περισσότερα βιβλία του γράφτηκαν εδώ, στο μικρό διαμέρισμα της οδού Δεληγιάννη 3, στο Μουσείο. Εδώ μάλιστα συνέλαβε και την ιδέα του «Φυλλάδιου», που πέρα απ’ τα ώριμά του κείμενα, περιέχει και τις προσωπικές του απόψεις για τα τρέχοντα της πνευματικής ζωής. Τελευταία, σε καινούργιο περιοδικό, κάποιος τόλμησε να πει πως με το θάνατο του Ιωάννου, «ησύχασε τόσο η Θεσσαλονίκη, όσο κι αυτός». Ίσως η σκιά του Ιωάννου να πέφτει βαριά πάνω σε ορισμένους, μιας που οι εξομολογήσεις του, στο «Φυλλάδιο» και μετά στην «πρωτεύουσα των προσφύγων» (αντλώντας πάντα απ’ τα προσωπικά του βιώματα στα σκοτεινά χρόνια της δεκαετίας του ’50 και του ’60), είναι αποκαλυπτικές. Κι εδώ γεννάται και το ερώτημα: γιατί δεν τα έλεγαν αυτά όσο ζούσε, παρά περίμεναν το θάνατό του;

     Ο Ιωάννου δεν εισήγαγε μόνο το πεζογράφημα στη λογοτεχνία μας. Απλώς θέλησε να δει τα πάντα πιο βαθιά, ίσαμε τις κρυφές λαχτάρες του κόσμου. Η εξομολόγηση είναι το μέσο που θα τα έλξει απ’ το βυθό, κι έτσι ανακαλύπτεται ξανά ο κόσμος με όλες του τις ανάσες και τα βάσανα. Ο έρωτας ανακαλύπτεται κι αυτός σα μούδιασμα και τρέμουλο της ψυχής, όταν εν μέσω της πλατείας, αντικρίζει, μετά από περιπλάνηση «Εκείνον», που θα της προσφέρει τη λύτρωση. Η αναζήτηση αυτή του άλλου στο κέντρο της Αθήνας, είναι η μόνη διέξοδος. Και το σώμα, συχνά δεν αντέχει την αναζήτηση. «Χιλιάδες των χιλιάδων προσευχές μουρμούρισες κι ας μη θέλεις να παραδεχθείς ότι απευθύνεσαι σ’ Εκείνον». Ή ακόμα: «Και ν’ αντικρίζεις πρόσωπα που υποψιάζεσαι πώς διαθέτουν παραδείσιους φυσικούς κι όμως γυρνούν εδώ κι εκεί μες το επίκεντρο, γιατί της αμαρτίας η λαχτάρα είναι κάτι το πανίσχυρο, καταπατεί τα πάντα, ρίχνει τα δέντρα, τα λουλούδια μα και τα πουλιά».

     Η Ομόνοια είναι το κέντρο της Αθήνας και κέντρο όλης της Ελλάδας. Εδώ η γνωριμία είναι εύκολη και οι άνθρωποι ξανοίγονται στον άλλο πιο πολύ. Τα σώματα των φαντάρων στέκονται και αναμένουν. Έχουν μάθει κι αυτοί και πιστέψει στη γνωριμία, σαν να είναι κάτι που διαδίδεται από φίλο σε φίλο, από στρατόπεδο σε στρατόπεδο, από γενιά σε γενιά. Οι συνειδητοποιημένοι, οι καθαροί και τίμιοι της ζωής, που υποτάσσονται στη φύση τους, αναλαμβάνουν να γνωρίσουν την καρτερικότητα, τη δήθεν ανυποψίαστη εκεί προσμονή. Κατά την πορεία όμως απ’ την πλατεία στο σκοτεινό δωμάτιο, όλα σα ν’ ανακαλύπτονται για πρώτη φορά, αν και οι κινήσεις και τα λόγια είναι ίδια. Η γύμνια, η μυρωδιά του σκληρού σώματος και τα ψελλίσματα μέσα στο δωμάτιο, τα τελευταία λόγια, το σκίρτημα της ψυχής, όλα αυτά γίνονται-αν και τις πιο πολλές φορές εννοούνται- θρησκευτικά σε πολλά σημεία στο έργο του Ιωάννου, και φαντάζουν σαν την πορεία της ψυχής μέσα στον κόσμο, παρασέρνοντας έτσι και το νόημα της ίδιας της ύπαρξης, καθώς και τη μοίρα της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

     Η θρησκευτικότητα πάλι, υπεισέρχεται για ν’ αγκαλιάσει και να κατανοήσει τις ανθρώπινες αδυναμίες, τις αδυναμίες της σάρκας, με την αξιοπρέπεια και το υποτρέμον ύφος ενός εκπληκτικού λόγου. Όλα παρασέρνονται με ευλογία στις κρυφές κάμαρες, και οι δύο εραστές βγαίνουν μετά ωραιότατοι και κεκοσμημένοι. Συγχρόνως όμως, υπάρχει η στέρηση κι η αγωνία, κι όταν τα πράγματα δεν αρκούν, δε δίνουν ελπίδα, η ψυχή επιστρέφει προς τα μέσα. Ο ερωτισμός τότε, εγκλωβισμένος θυμάται τη λύτρωση σ’ έναν άλλο παράδεισο, απλό και μετρημένο: «Να περπατάς μες την πολυκοσμία της πλατείας, τις εξατμίσεις και τα μαρσαρίσματα και να προβάλλει μέσα σου το εξοχικό σου όνειρο’ το χόρτο το βρεμένο, τα λασπόνερα, οι λαστιχένιες μπότες οι απαστράπτουσες, το σκυλί, έξω απ’ την πόρτα η τουλούμπα για το πλύσιμο. Και να μη σε ξέρει ούτε ένας έξω απ’ το χωριό».

      Ο κόσμος των διαφορετικών, των μοναχικών και των σιωπηλών πλασμάτων αποκαλύπτεται στο έργο του Ιωάννου με μια πραγματική διάσταση. Το ευτύχημα είναι πως ο συγγραφέας δεν εμπλέκεται με την αισθητική και τα χαμηλά, απελπισμένα μέτρα και σταθμά της μικροαστικής και αστικής λογοτεχνίας που κρύβονται, στις ανάλογες περιπτώσεις, πίσω απ’ το δάκτυλό τους. Σ’ εκείνους τα κρυφά της ψυχής καλύπτονται λόγω της περιορισμένης ηθικής τους, ενώ σ’ αυτόν αποκαλύπτονται τα πάντα, χωρίς υπονοούμενα και μορφασμούς. Το έργο υπηρετεί την αλήθεια, δε σέρνεται σε ανείπωτους χώρους, παρά σε χώρους που γνωρίζει καλά και δε λέει ποτέ ψέματα. Εξάλλου ο Ιωάννου είναι απ’ τους λίγους που σεβάστηκαν την τάξη του και τη μυστική ζωή των λαϊκών ανθρώπων. Δε προδόθηκε το παραμικρό όνειρο, λέξη ή χειρονομία τους. Η ανεκτικότητα και η παραδοχή της ζωής τους από το συγγραφέα, έγιναν με τον καιρό λατρεία και τόπος προσκυνήματος. Η σύγχρονη Ελλάδα υπάρχει στις μεγαλουπόλεις και μέσα στις πλατείες ερωτεύεται. Οι μεγάλοι δρόμοι των πόλεων, τα στενά και τα καφενεία, οι κινηματογράφοι, τα μπαρ και τα ξενοδοχεία, είναι τόποι που μπορεί να συμβεί το αναπάντεχο. Η γνωριμία με τον άγνωστο μπορεί να καθορίσει την εξέλιξη της περαιτέρω ζωής. Αλλά συνήθως, εκείνο που αναζητάς είναι το σώμα, γιατί ξέρεις πώς ο άλλος σπάνια καταλαβαίνει και δε θέλει να ξέρει σε τι λαβυρίνθους έπεσες. Πολλοί είναι κι αυτοί που δε θέλουν να παραδεχτούν πως σου μοιάζουν. Ταλαντεύονται μέσα στα χρόνια, σαν τίποτα πλανόδιοι. Κατά τ’ άλλα, ο έρωτάς τους πάει να καταλήξει σ’ εκείνο που πολλοί αποδέχονται, μα όλο και σέρνουν τα βήματά τους προς την πλατεία. Στις παρουσίες της νύχτας σπάνια υποτάσσονται. Όμως μέσα τους ψάχνουν για τη δική σου ζωή. Ξέρουν, όπως κι εσύ άλλωστε, πώς το ωραίο σώμα μοιάζει με εικόνα που φίλησαν χιλιάδες άλλοι. «Μαθήτεψε, αν σου βαστάει, στην πλατεία. Είναι η πλατεία όλων των χωριών και όλων των πόλεων της χώρας. Όταν συχνάζεις εδώ, συχνάζεις παντού. Αχ, από σώμα σε σώμα ταξιδεύοντας. Δεν είναι χρεία να πας πουθενά για να γνωρίσεις τους Έλληνες, εδώ τους γνωρίζεις καλύτερα. Ξεσκεπάζουν περισσότερο τον εαυτό τους. «Ποιος με ξέρει;» σου λένε».

     Η γνώση της ζωής και του ανθρώπου δεσπόζει στο έργο του Ιωάννου. Και αυτή η γνώση ξεκινά απ’ την παρατήρηση του άλλου στα οποιαδήποτε περιστατικά. Παρ’ όλ’ αυτά όμως, η γνώση της ζωής καταντά πολλές φορές μαρτύριο. Η αφέλεια των άλλων για τα πράγματα, είναι εμπόδιο στην πορεία της ζωής τους. Το υπέροχο δώρο του λόγου που έχει ο συγγραφέας, είναι η διεξοδική λύση σ’ αυτό το μαρτύριο, που εξακολουθεί να υπάρχει, όσο η ζωή συνεχίζεται. Έτσι η γνωριμία του κόσμου για τον συγγραφέα, καταντά στο τέλος αγωνία που τον οδηγεί στη σοφία. Ο τόσο βαθύς κόσμος, έρχεται η στιγμή που φαίνεται απροσπέλαστος, και τότε, επιστρέφει στα δικά του, ακολουθώντας ακόμα μια φορά τις παρορμήσεις του. Το σώμα του ανοίγει προς τα έξω, έτοιμο στα καλέσματα και τις μυρωδιές. Στο τέλος, θέλοντας να προφυλάξει τον κόσμο του απ’ την ανοησία των πολλών, λέει: «Μάθε να μην ψέγεις κανέναν για τη ζωή του. Η αληθινή και ξέσκεπη ζωή είναι το πιο ακριβοπληρωμένο πράγμα του κόσμου. Όλοι αυτοί που βλέπεις και κατά βάθος πισωδρομείς την έχουνε πανάκριβη πληρώσει. Αποκεί αντλούν αυτή τη σκανδαλιστική περιφρόνησή τους».

 ΑΝΔΡΕΑΣ  ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ, Ιούλιος 1985. Τεύχος 21/ Χειμώνας 1986-1987, σ.19-22.

       Σε επόμενο σημείωμά μου, θα καταγράψω τα τεύχη του περιοδικού ΑΜΦΙ, και θα δώσω περισσότερες πληροφορίες για τα περιεχόμενά του. Κλείνοντας, οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι το θέμα της ομοφυλοφιλίας στην ελληνική επικράτεια, τέθηκε για πρώτη φορά σοβαρά και υπεύθυνα, επιστημονικά και τεκμηριωμένα από την ίδρυση του ΑΚΟΕ το Φθινόπωρο του 1976, μέσα σε μια ταραγμένη, έντονα πολιτικοποιημένη και κοχλάζουσα από οράματα και φιλοδοξίες ελληνική κοινωνία. Μία κοινωνία η οποία είχε εθιστεί στην δημόσια εικόνα του ομοφυλόφιλου ως κινηματογραφική ή θεατρική καρικατούρα. Σε μία αντρική φιγούρα εκθηλισμένη, ακκιζόμενη, τσιριχτή και πεταχτούλα. Μια γελοιογράφηση τόσο της αντρικής εικόνας όσο και της γυναικείας. Τα άτομα του ΑΚΟΕ βγήκαν στην επιφάνεια όχι ως ένας θίασος σε ένα θέαμα ρόλων, αλλά σαν πολιτικά υποκείμενα, σαν πραγματικοί άνθρωποι με σώμα και ανάγκες, ερωτικές επιθυμίες, με δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις. Σαν άτομα ανεξάρτητα και ελεύθερα με τις αρετές και τα πάθη τους. Η άρση των ασφυκτικών δομών της εξουσίας και οι κοινωνικοί περιορισμοί της, το αστυνομικό κράτος, οι πατριαρχικοί δεσμοί του παρελθόντος, οι θρησκευτικές απαγορεύσεις και κολασμοί, ήσαν ο στενός κορσές της ζωής, εμπόδιζαν την χειραφέτηση των ανθρώπων τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Οι τότε πολιτικές νεολαίες ήσαν δέσμιες παλαιότερων ιδεολογιών που φυλάκιζαν το προσωπικό, το επώνυμο, το ατομικό μέσα στο ανώνυμο συλλογικό. Καλλιεργούσαν τα δικά τους στεγανά οραμάτων και αποκλεισμούς. Και εμφανίζεται από το πουθενά μία μικρή ομάδα ομοφυλόφιλων προσώπων και ζητούν τρόπους να ανατρέψουν καθιερωμένους κανόνες, κοινωνικές νόρμες και παραδόσεις ανθρώπινων προτύπων. Ήταν η άλλη εκδοχή της ερωτικής επιθυμίας στην Ελλάδα, η πρόταση ζωής μέσα στα στεγανά της ελληνικής συντηρητικής κοινωνίας. Μιάς κοινωνίας που βρίσκονταν ακόμα μέσα στα δίχτυα των κατοχικών χρόνων και μετεμφυλιακών τραυμάτων. Που οι πιο προοδευτικές της δυνάμεις ονειρεύονταν το μέλλον δείχνοντας το σκοτεινό πρόσωπο του παρελθόντος της ιστορίας, αγνοώντας το παρόν και τις όποιες σωματικές μικροχαρές του. Και όχι δίχως αγώνες και τρεχαλητό, κυνηγητό και αδιέξοδα κατόρθωσε αυτή η μικρή ομάδα ελλήνων και ελληνίδων να αλλάξουν τα πράγματα. Ήταν τα παιδιά με την «ολάνθιστη καμέλια» των ελληνικών οικογενειών της διπλανής μας πόρτας.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς, 22 Οκτωβρίου 2023    

 

 

ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΤΙΤΛΩΝ ΤΩΝ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ

 

          ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ  ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΤΙΤΛΩΝ

ΤΩΝ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ Ι. ΙΩΑΝΝΟΥ

         Στην σειρά των ηλεκτρονικών σημειωμάτων μου για τον Γιώργο Ι. Ιωάννου συντάσσω ένα Αλφαβητικό Ευρετήριο Τίτλων των Πεζογραφημάτων του. Αριθμώ τα βιβλία-εκδόσεις-που έχω διαβάσει, σαν ένας μάλλον επαρκής αναγνώστης του. Ερευνώ και αποδελτιώνω τους τίτλους των διαφόρων ειδών της πεζογραφίας του, όχι απαραίτητα από τις πρώτες εκδόσεις των έργων του (μιά και δεν είμαι συλλέκτης αλλά αναγνώστης) που δεν έχω, βλέπε «ΔΙΑΓΩΝΙΟΣ» ή επανεκδόσεις, «ΎΨΙΛΟΝ», «ΕΡΜΗΣ» κλπ. Κυκλοφορίες που όταν τις αναζήτησα στο εμπόριο ή σε παλαιοπωλεία δεν τις βρήκα, έτσι βασίζομαι στο υπάρχον βιβλιογραφικό υλικό και στις άλλες πηγές,-περιοδικά, σύμμεικτους τόμους, αφιερώματα τα οποία γνωρίζω. Όπου δεν υπάρχει γενικός τίτλος αλλά αριθμός καταγράφω το πεζό στο τέλος της αλφαβητικής κατάταξης. Συναντάμε μόνο ένα. Προσπαθώ να δώσω μία άμεση «στατιστική» καταγραφή τίτλων των δημοσιευμάτων του. Λέγοντας άμεση εννοώ όπου δηλώνεται το όνομα του πεζογραφήματος, πχ. Θεσσαλονίκη, και όχι στις έμμεσες αναφορές και μνημονεύσεις του Ιωάννου στα διάφορα δημοσιεύματά του για την συμπρωτεύουσα. Βασίστηκα κυρίως στα Περιεχόμενα των βιβλίων του προβαίνοντας σε σύγκριση ή αντιπαραβολή με πρώτες δημοσιεύσεις του σε εφημερίδες ή περιοδικά, το περιοδικό που εξέδωσε το «Φυλλάδιο», και είχαν πρωτοδημοσιευθεί. Και εφόσον σε ορισμένα από αυτά συναντάμε αλλαγή τίτλου ή αναδιάταξη, πρόσθεση ή αφαίρεση της ύλης. Όπου υπήρχε συνεχή ροή της ύλης και όχι διαμερισματοποίησή της σε ενότητες ή κεφάλαια,-πράγμα που σημαίνει ότι ήταν αδύνατο να συμπεριληφθεί στον αλφαβητικό κατάλογο, δίνω τις απαραίτητες διευκρινιστικές πληροφορίες ή τα στοιχεία που χρειάζονται στην εισαγωγή. Με τον τρόπο αυτόν, θεωρώ, ότι έχουμε ένα γενικό πανόραμα, μία εποπτεία της συγγραφικής- πεζογραφικής πορείας του Γιώργου Ιωάννου. Προσθέτω σημειώσεις και διευκρινίσεις τόσο στην εισαγωγή μου όσο και στον κατάλογο όπου θεώρησα ότι χρειάζονται. Υποστηρικτικές πηγές εκτός από τα βιβλιογραφικά στοιχεία τα οποία είχα συγκεντρώσει για το έργο του, αποκόμματα από εφημερίδες, μου στάθηκαν οι αναφορές του ίδιου τις οποίες συναντάμε στα βιβλία του. Επικουρικά της Αντιγόνης Βλαβιανού η οποία επιμελήθηκε την επανέκδοση των οκτώ τευχών του «Φυλλαδίου» του. Ποιήματα και Πεζά του Γιώργου Ιωάννου, όχι λίγα, έχουν συμπεριληφθεί ή έχουν ανθολογηθεί ακόμα και σε αποσπασματική μορφή σε διάφορες μελέτες, βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες με τις οποίες ο Γιώργος Ιωάννου συνεργάστηκε. Διαβάζουμε σχόλια, βιβλιοκριτικές ή σύντομες μελέτες για το έργο του ή και σε αυτές που ο συγγραφέας έδινε τις κατά καιρούς συνεντεύξεις του.  Ποιήματά του και Πεζογραφήματά του αναδημοσιεύονται παραδείγματος χάρη στο περιοδικό «Νέα Εστία» τχ. 1403/Χρ. 1985, στο περιοδικό «Ο Παρατηρητής» τχ. 9-10/12, 1988-2,1989. Το περιοδικό «Διαγώνιος» της πρώτης περιόδου. Στο περιοδικό «Δοκιμασία» του Γιάννη Δάλλα, στο περιοδικό «Αντί», στο "Αμφί" σε αρκετά τεύχη της «Λέξης» στο περιοδικό «Ερουρέμ» τχ. 3/Χειμ. 1984, στις εφημερίδες «Η Αυγή», «Η Καθημερινή», κλπ. Όπως οι σταθεροί αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας γνωρίζουν, ιδιαίτερα της πεζογραφίας του Ιωάννου, ο Θεσσαλονικιός συγγραφέας υπήρξε συνεργάτης-αρθρογράφησε κατά διαστήματα- στις εφημερίδες «Πρωινή», «Καθημερινή» ενώ σε έντυπα του συγκροτήματος- οργανισμού Χρήστου Λαμπράκη, πχ. «Ο Ταχυδρόμος», «Το Βήμα» πριν και μετά την δικτατορία δημοσιεύονταν εργασίες, Πεζά του. Το ίδιο και σε άλλες εφημερίδες όπως η «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία». Και τα διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά εντός και εκτός Αθηνών με τα οποία συνεργάζονταν ή του ζητούσαν συνεργασίες. Όπως πχ. το περιοδικό «Γιατί» των Σερρών το οποίο στάθηκε σταθερά υποστηρικτικό απέναντι στον συγγραφέα και του αφιέρωσε αρκετές σελίδες του. Δημοσιεύματα και Πεζά του Ιωάννου διαβάζουμε και στα επαρχιακά περιοδικά ή έντυπα από διάφορα μέρη της Ελλάδας όπου ο Ιωάννου εργάστηκε ως καθηγητής, ή τον προσκαλούσαν να δώσει διαλέξεις ή ομιλίες. Βλέπουμε δηλαδή, ότι αν και πρωτοεμφανίστηκε σαν ποιητής στην Θεσσαλονίκη και πρωτοδημοσιεύτηκαν τα πρώτα του Πεζά στην γενέθλια πόλη του, στο περιοδικό «Διαγώνιος» του ποιητή και εκδότη Ντίνου Χριστιανόπουλου, η αξία και η φήμη του εξαπλώθηκε σταδιακά σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό. Μάλιστα, ο ίδιος ο Ιωάννου μας εξομολογείται στο αυτοβιογραφικό κείμενό του «Εις Εαυτόν»- τίτλος ο οποίος παραπέμπει στον στωικό Ρωμαίο αυτοκράτορα Μάρκο Αυρήλιο και τα απομνημονεύματά του-, ότι σε ορισμένες χώρες του εξωτερικού η εκεί επιστημονική και πανεπιστημιακή κοινότητα τον γνωρίζει περισσότερο από τις λαογραφικές του εργασίες πάνω στο Δημοτικό Τραγούδι, το Θέατρο Σκιών, Τα Παραμύθια, παρά σαν έλληνα πεζογράφο. Πράγμα που επιβεβαιώνει την αξία και την προσφορά του Ιωάννου στον ελληνικό λαϊκό μας πολιτισμό. Και πραγματικά, οι ανθολογήσεις των Ελληνικών Δημοτικών Τραγουδιών, οι Εισαγωγές και τα διασωθέντα έργα του Ελληνικού Καραγκιόζη και των Ελληνικών Λαϊκών Παραμυθιών φανερώνουν την ευσυνειδησία, την εργατικότητα, το συγγραφικό ήθος και επιμέλεια με την οποία δούλευε ο Ιωάννου. Τουλάχιστον για την εποχή του αυτές οι εργασίες απετέλεσαν σταθμός. Κρίμα που δεν εισακούστηκε από τους υπευθύνους του εκδοτικού οίκου που συνεργάζονταν τότε, ο «Ερμής», ώστε να κυκλοφορήσει σε δική του φροντίδα η Αυτοβιογραφία του Μάρκου Βαμβακάρη. Οι αναφορές γίνονται από τα Περιεχόμενα και δευτερευόντως από τις δικές μου πηγές, πχ. τα «Τετράδια Ευθύνης», το περιοδικό «Τομές», τη «Λέξη» το περιοδικό του ΑΚΟΕ, το γνωστό στην εποχή του «Αμφί», τα αφιερώματα σε συγγραφείς ή τα Συμπόσια, για να μην «τσουλήσω» προς την βιβλιογραφία, που δεν ήταν ο στόχος μου. Το αναφέρω αυτό γιατί στα Περιεχόμενα των βιβλίων όταν μνημονεύονται πρώτες δημοσιεύσεις δεν καταγράφονται οι σελίδες. Εκτός από ένα. Όπου πάλι, αναφέρεται η χρονολογία της δημοσίευσης στο έντυπο την αντιγράφω μέσα σε παρένθεση μετά τον τίτλο και πριν την κατηγορία.

     Ο σταθερός μελετητής του έργου του και φιλόλογος αναγνώστης Άρης Α. Δρουκόπουλος στην εξαιρετική και χρήσιμη εργασία του για τον πεζογράφο, «Γιώργος Ιωάννου, Ένας οδηγός για την ανάγνωση του έργου του», εκδόσεις Ειρμός, Αθήνα 1992, στο Εισαγωγικό Κεφάλαιο της μελέτης του, σ.25, ανοίγει την αυλαία της γράφοντας. «Το βιβλίο αυτό ασχολείται με τη δημιουργικό, πεζογραφικό κυρίως, έργο του Γιώργου Ιωάννου, που αποτελείται από 260 περίπου πεζογραφήματα, ποικίλου μεγέθους. Δεν είναι βέβαια μια εξαντλητικά συστηματική έρευνα των διαφόρων πλευρών του έργου του, ούτε ερευνά τις πηγές του όπως επίσης δεν είναι κριτική και αξιολόγηση του έργου αυτού. Είναι το αποτέλεσμα μιας ανάγνωσης προσεκτικής-όσο μπόρεσα-και εμπειρικής από πεζογράφημα σε πεζογράφημα και από βιβλίο σε βιβλίο του Ιωάννου». Ενώ, στην διευκρινιστική σημείωση για τον συνολικό αριθμό των πεζογραφημάτων που ο ίδιος εξετάζει σημειώνει: «Στον αριθμό των 260 δεν περιλαμβάνω όσα άρθρα περιέχονται στο βιβλίο Εφήβων και μη από τον αριθμό 32 και κάτω (η αρίθμηση στα περιεχόμενα του βιβλίου, σσ. 334-335)». Όπως και εμείς κατά την ανάγνωση του έργου του και την αποδελτίωση διαπιστώνουμε ο αριθμός 260 είναι σχετικός. Τα συνολικά δημοσιεύματα του Γ. Ιωάννου ενδέχεται να τον υπερβαίνουν. Ενώ στο βιβλίο του «Για τον Γιώργο Ιωάννου» εκδόσεις Ίνδικτος, Αθήνα 2007, ο συγγραφέας και φίλος του ο Γιώργος Αράγης, στο κείμενό του «Το Λογοτεχνικό Πεζογραφικό Έργο του Γ. Ιωάννου» (πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Φιλόλογος» τχ, 43, Θεσσαλονίκη 1986) προβαίνει σε γενικές νύξεις για τα πεζά του αριθμητικώς, τα οποία συμπεριλαμβάνονται στα βιβλία του. Στην σελίδα 40 του σπονδυλωτού μελετήματός του ο Αράγης υπολογίζει σε περίπου 700 σελίδες το πεζογραφικό του έργο. Γράφει: «Πάντως με βάση την παραπάνω , αυστηρή και ενδεχομένως άδικη, διαλογή το λογοτεχνικό πεζογραφικό έργο του Ιωάννου φτάνει τις 650 με 700 πυκνοτυπωμένες σελίδες.». Σε αυτόν τον γενικό αριθμό των σελίδων αν τον κατανοώ ορθά, δεν συμπεριλαμβάνονται οι Μεταφραστικές εργασίες, οι Λαογραφικές του αντίστοιχες, οι εισαγωγές του για τα Λαϊκά μας Παραμύθια, τον Καραγκιόζη, τα Δημοτικά μας Τραγούδια, τα Δημοτικά Τραγούδια της περιοχής της Κυνουρίας. Οι Στίχοι του που μελοποιήθηκαν από τον μουσικοσυνθέτη Νίκο Μαμαγκάκη στον δίσκο «Κέντρο Διερχομένων» ή ανέκδοτες σελίδες από ημερολογιακές και άλλες του συγγραφικές δραστηριότητες. Η αλληλογραφία του και οι διάσπαρτες συνεντεύξεις του σε διάφορα έντυπα και εφημερίδες, (ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές). Πλούσιο υλικό από το οποίο αντλούμε χρήσιμα  και ενδιαφέροντα στοιχεία και πληροφορίες για την καλύτερη κατανόηση του έργου του, της προσωπικότητάς του σαν άτομο, της ιδιοσυγκρασίας του σαν χαρακτήρας. Για ορισμένες πλευρές του χαρακτήρα του, όχι και τόσο φωτεινές, όταν οι άλλοι τον εξόργιζαν, τον θύμωναν, τον πίκραιναν. Είναι πρόδηλη η αφοπλιστική η ειλικρίνεια του Ιωάννου όταν μας εξομολογείται ένα περιστατικό. Στο πως ένιωσε ότι «αντέδρασε» ο ποιητής και κριτικός Τάκης Σινόπουλος, όταν ο Ιωάννου, «σαν ταύρος σε υαλοπωλείο» του ανέφερε τι σκόπευε να γράψει και πώς να συμπεριφερθεί εναντίον του καθηγητή Δημήτρη Μαρωνίτη για την γνωστή διένεξή τους. Έναν λίβελλο τον οποίο «ξεφώνισε» και σε Ομιλία του στον ίδιο χώρο στην Θεσσαλονίκη όπου είχε μιλήσει προγενέστερα ο Θεσσαλονικιός καθηγητής εναντίον της Πεζογραφίας του. Λέγοντάς μας χαρακτηριστικά (ο Ιωάννου) ότι αποχώρησαν από την Ομιλία του 12 έως 15 άτομα φίλοι του Μαρωνίτη ενώ έμειναν να παρακολουθήσουν καμιά 300σαριά. Αν και αναλογιζόμενος εκ των υστέρων όλο αυτό το σκηνικό που δημιουργήθηκε σημειώνει, ότι δεν θα έπρεπε να είναι τόσο σκληρός και ο λίβελλος να ήταν λιγότερες σελίδες. Να υπενθυμίσουμε ότι ο ποιητής Τάκης Σινόπουλος ήταν από τους πρώτους και ελάχιστους οι οποίοι πρόσεξαν και έγραψαν- έστω και σε μία κάπως γενικόλογη-συντομία, για την πρώτη ποιητική συλλογή του τα «Ηλιοτρόπια», Θεσσαλονίκη 1954. Η άλλη κριτική φωνή ήταν αυτή του Κλέωνος Παράσχου. Τώρα και τα δύο αυτά πρώτα διασωθέντα κριτικά σημειώματα συμπεριλαμβάνονται στον τόμο «Για τον Ιωάννου»- Κριτικά Κείμενα, σε εισαγωγή και ανθολόγηση Δημήτρη Κόκορη, εκδόσεις Αιγαίον, Λευκωσία 2013. Παρενθετικά να σημειώσουμε-όπως κάναμε και σε προηγούμενα ηλεκτρονικά σημειώματα για τον Ιωάννου, ο πειραιώτης ποιητής Ανδρέας Αγγελάκης έτρεφε θετικές απόψεις για τον Ιωάννου και το αντίστροφο. Μάλιστα ο Ιωάννου μιλά θετικά για την ποιητική συλλογή του Αγγελάκη «Η Μεταφυσική της μιας Νύχτας». Έτσι, σαν Πειραιώτες, θα αποτολμούσαμε να γράφαμε ότι ο πειραιώτης πανεπιστημιακός Δημήτρης Κόκορης, στέκεται με τις εργασίες του, αντιχάρισμα των Πειραιωτών στον Γιώργο Ιωάννου, όπως και η σοβαρή και σε βάθος εξέταση της ποίησης του από τον μεγαλωμένο στον Πειραιά πανεπιστημιακό Βρασίδα Καραλή στο περιοδικό «Διαβάζω». Και αν προσμετρήσουμε και τον μυθιστοριογράφο και φιλόλογο Γεράσιμο Δενδρινό και τα κείμενα που δημοσίευσε για τον Ιωάννου, τον Περαματιώτη ποιητή και εκδότη Γιώργο Χρονά και το περιοδικό του "Οδός Πανός", τον εικαστικό Γιάννη Τσαρούχη, και τον γράφοντα αυτά τα σημειώματα Γιώργο Χ. Μπαλούρδο, επιβεβαιώνουμε ότι αποτελούμε μια μικρή και σταθερή Πειραιώτικη "ομάδα" η οποία διαχρονικά διαβάζει και ενδιαφέρεται, αγαπά τα βιβλία του Θεσσαλονικιού Γιώργου Ιωάννου. Χωρίς φυσικά να παίρνουμε τα «πρωτεία» από τους Θεσσαλονικιούς μελετητές του. Επανερχόμενος, στην χρήσιμη αποδελτιωτική εργασία του «Φύλλα κισσού για τον Γ. Ιωάννου. Δοκιμή βιβλιογραφίας (1954-2005)», ο φιλόλογος συνάδελφός του, αναγνώστης και ερευνητής του έργου του, Θεόδωρος Δ. Σαρηγιάννης, ακολουθώντας διαφορετικό δρόμο, δεν αποδελτιώνει τα Πεζά των βιβλίων του. Βλέπε σ.383-452.  Στον τόμο «Γιώργος Ιωάννου 1927-1985. Λόγος και Μνήμη». Αποθησαύρισμα Γιώργος Αναστασιάδης, εκδόσεις University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2006. Διαχωρίζω από την μεριά μου για τον αναγνώστη της ιστοσελίδας Λογοτεχνικά Πάρεργα τα δύο βιβλία της Ποίησής του και τα Περιεχόμενά τους-πάνω κάτω 90 τίτλοι ποιημάτων- από αυτά των Πεζογραφημάτων του, των Χρονογραφημάτων του, των Χρονικών του. Η τελευταία έκδοση των Ποιημάτων του των εκδόσεων «Σφεντάμι» Αθήνα 2014 περιλαμβάνει στις σελίδες 127-130 Αλφαβητικό Ευρετήριο των Ποιημάτων. Η εξέταση της θεματογραφικής ύλης, των περιεχομένων και η αποδελτίωση των ονομάτων και των γεγονότων και κοινωνικών και πολιτικών καταστάσεων και ιστορικών γεγονότων, των δημοσιευμένων πεζών και ερωτικών πέντε ποιημάτων του, των σκηνών από επιθεωρησιακά του σκετς, και των συνολικών σε αριθμό σελίδων του περιοδικού που εξέδωσε, το γνωστό «Φυλλάδιο- τρίμηνο περιοδικό πνευματικής ζωής», χρειάζεται ειδικότερη και ίσως, πιο εξονυχιστική ματιά. Υπάρχουν ασφαλώς οι εργασίες της Αντιγόνης Βλαβιανού, η οποία επιμελήθηκε την επανέκδοσή του, του ομότιμου καθηγητή Θεοδόση Πυλαρινού και άλλων. Και το γεγονός ότι τα Πεζά και ορισμένοι άλλοι κειμενικοί σχολιασμοί του και θέσεις του έχουν μεταφερθεί σε βιβλία του έχουμε πλέον μία σφαιρική συγκεντρωτική εικόνα, τι περιλαμβάνει η συγγραφική του παραγωγή. Όπως πχ. τις απόψεις του για τον ρόλο του συγγραφέα και στο πώς οφείλει να διαχειρίζεται το υλικό του, το ύφος και τους στόχους του. Οι σελίδες του περιοδικού στα μονά και διπλά τεύχη είναι: (1/Άνοιξη 1978, σ.20) (2/ Καλοκαίρι 1978, σ.28) (3-4/1978-1979, σ.60) (5-6/1982, σ.92) (7-8/1985, σ.88). Στον αριθμό των σελίδων των τευχών του περιοδικού οφείλουμε να συναριθμήσουμε τα οπισθόφυλλα και το εσώφυλλο του εξωφύλλου, εφόσον και σε αυτές τις έγχρωμες μέσα σελίδες δημοσιεύονται Μεταφράσεις του Γιώργου Ιωάννου. Όπου διαισθάνθηκα ότι χρειάζονται διευκρινίσεις για το είδος του πεζού ή άλλου είδους για την καλύτερη κατανόησή του Αλφαβητικού Καταλόγου ή την έκδοση των βιβλίων του τις συμπληρώνω, όσο μπορώ εν συντομία. Γιατί το ζητούμενο είναι ο πρώτος μάλλον Αλφαβητικός Κατάλογος που συντάσσεται για τα Πεζά του, τουλάχιστον ηλεκτρονικά και διαδικτυακά. Έπειτα από μιά ανάπαυλα πάνω στο έργο του Ιωάννου ενδέχεται να επανέλθουμε στις Λαογραφικές και Μεταφραστικές του εργασίες.

   Με το γράμμα Α δηλώνω τους τίτλους των Πεζογραφημάτων του. Με το γράμμα Β τα Δοκίμια/ Συνεντεύξεις/ Αλληλογραφία. Με το γράμμα Γ τα Θεατρικά του. Με το γράμμα Δ τις Μεταφράσεις του. Με το γράμμα Ε τα Λαογραφικά του. Ιδιαίτερη εξέταση και αποδελτίωση χρειάζονται τα κείμενά του, αυτοβιογραφικά και μη, οι κρίσεις του για έργα και συγγραφείς, πρόσωπα της λογοτεχνικής και κοινωνικής επικαιρότητας, τα φιλολογικά του σχόλια και τα ποιήματα ή κείμενα αφιερωμένα στον Ιωάννου. Προτίμησα να αναφέρω μόνο την αρχή της σελίδας που έχουμε στις τελευταίες σελίδες των Περιεχομένων των έργων του και όχι και την τελευταία, που ολοκληρώνεται το Πεζό, και έτσι να έχουμε μία συνολική άποψη για το πόσες είναι οι συγγραφικές του σελίδες, όμως σκέφτηκα ότι οι συνολικές συγγραφικές σελίδες του θα διαφέρουν. Θα είναι διαφορετικές στις χειρόγραφες αντιγραφές του, στων περιοδικών ή των εφημερίδων που δημοσιεύθηκαν.

   Αναγνωρίζω ότι ενδέχεται να είναι κάπως «άχαρο» αναγνωστικά, αυτού του είδους οι εργασίες, καταλογραφήσεις, αλφαβητικές αποδελτιώσεις, για τον μη σταθερό αναγνώστη της ελληνικής λογοτεχνίας, ο οποίος-η επιλογή δική του- ενδιαφέρεται να απολαύσει το πρωτότυπο ποίημα ή πεζό, άμεσα, «γυμνό», να το χαρεί και ίσως να το διαδώσει αναγνωστικά, δίχως δοκιμιακά υποστηρίγματα και αναλύσεις, ενδιάμεσες παρεμβάσεις και σχολιασμούς και φιλολογικές διαμεσολαβήσεις. Ευελπιστώ πάντως, όπως και ορισμένες άλλες παρόμοιες εργασίες που έχουν κυκλοφορήσει παλαιότερα εντύπως και γνωρίζουμε-πχ. κατάλογος Λέξεων του Γιώργου Σεφέρη, του Κ. Π. Καβάφη κλπ., και η παρούσα, όπως και αυτή των αλφαβητικών τίτλων των ποιημάτων που έχω αναρτήσει για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο, κάπου και σε κάποιους να φανεί χρήσιμη. Δεν χρειάζεται νομίζω να αναφέρω ότι οι όποιες παραλήψεις ή ατέλειες,-ελπίζω όχι παρανοήσεις- βαρύνουν τον γράφοντα, και οι όποιες εποικοδομητικές συμπληρώσεις και διορθώσεις ευπρόσδεκτες.   

ΓΕΝΙΚΟΣ  ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΓΙΩΡΓΟΥ  ΙΩΑΝΝΟΥ

ΠΟΙΗΜΑΤΑ

1., «ΗΛΙΟΤΡΟΠΙΑ», Θεσσαλονίκη 1954

2., «ΤΑ ΧΙΛΙΑ ΔΕΝΤΡΑ και κάποια άλλα ποιήματα 1954-1963», Ερμής, Αθήνα 1973 (ά έκδοση Διαγώνιος, Θεσσαλονίκη, 1963)

3., «ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1954-1985», Σφεντάμι, Αθήνα 2014

Α. ΠΕΖΑ

Α/1., ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ. Εκδόσεις Ερμής, Αθήνα, ανατύπωση 1, 1979, σ.400. Ο συγκεντρωτικός τόμος συμπεριλαμβάνει και θρύμματα κρίσεων για το έργο του. «Μερικές κρίσεις για το έργο του Γ. Ιωάννου» σ.397-400.

Περιλαμβάνει τα βιβλία:

-Για ένα Φιλότιμο, Πεζογραφήματα, σ.9-102. (ά έκδ. Διαγώνιος, Θεσσαλονίκη 1964).

-Η Σαρκοφάγος, σ.103-256, (ά έκδ . Κέδρος, Αθήνα 1971/1972).

-Η μόνη Κληρονομιά, Διηγήματα σ.257-392, «Στον Γιώργο Σουσούρα» (ά έκδ. Κέδρος, Αθήνα 1974). «Στον αδελφό μου Θοδωράκη μνημόσυνο (1946-1964)».

Α1/(β)., Η ΣΑΡΚΟΦΑΓΟΣ (πεζογραφήματα), εξώφυλλο Λουκά Βενετούλια, εκδ. Ερμής, Αθήνα, 1,1971, σ.136

Σημείωση: Από τα 29 ολιγοσέλιδα πεζογραφήματα τα οποία περιέχει «Η Σαρκοφάγος», το δεκασέλιδο τελευταίο «Ούκ ηπίστατο φεύγειν…», αφιερώνεται «Στον Άγγελο Καλογερόπουλο».

Α/2., ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ  ΘΡΗΝΟΣ (ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ), Τα σχέδια στο κείμενο και στο εξώφυλλο είναι του ΧΡΟΝΗ ΜΠΟΤΣΟΓΛΟΥ, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 11, 1980, σ.162.

Σημείωση: Ο «Επιτάφιος θρήνος» περιλαμβάνει 13 Πεζογραφήματα. Το πεζογράφημα «Η δασκάλα» που καταλαμβάνει τις σελίδες 125-145, αν η μνήμη δεν με απατά, είχε παρασταθεί στην ελληνική τηλεόραση, με την ηθοποιό Εύα Κοταμανίδου.

Α/3., ΤΟ ΔΙΚΟ ΜΑΣ ΑΙΜΑ. ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ. Ε΄ έκδοση. Σχέδιο Β. Βασιλειάδη, «Στον Άγγελο Καλογερόπουλο, που ακόμα δεν το πιστεύω» εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 7, 1983, σ.228. (α΄ εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1978)

Σημείωση: Το βιβλίο περιλαμβάνει 16 Πεζογραφήματα. Το πεζογράφημα «Τα ίχνη της πυρκαγιάς», σ.165-182, δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα «Η Καθημερινή» 28/8/1977

Α/4., ΟΜΟΝΟΙΑ 1980. Πεζογράφημα. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΠΕΛΙΑΣ. Μακέτα εξωφύλλου-σελιδοποίηση: Στέλιος Κούτριας. Αναπαραγωγή φωτογραφιών Κώστας Γουλιάμος, «Στους φίλους γνωστούς και άγνωστους της Πλατείας». εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα, 10,1980, σ.140.

Σημείωση: Οι φωτογραφίες του βιβλίου είναι ασπρόμαυρες. Ο Γιώργος Ιωάννου δημοσιεύει ένα μακροσκελές κείμενο το οποίο καταλαμβάνει τις σελίδες 10-138. Το κείμενο είναι δύο ή τριών γραμμών στο πάνω μέρος της σελίδας, ενώ οι φωτογραφίες καλύπτουν το υπόλοιπο μέρος των σελίδων. Διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο: «Ένα άλμπουμ με φωτογραφίες του Αντρέα Μπέλια από τη σημερινή Ομόνοια, μαζί με ένα εκτενές κείμενο του Γιώργου Ιωάννου. Η κίνηση της θρυλικής πλατείας και τα βαθύτερα κίνητρά της. Η τολμηρή περιγραφή και ανατομία της κοινωνίας των προσώπων που συχνάζουν εκεί. Ντοκουμέντο εποχής και συνάμα ενθύμιο. Πιό ανθρώπινο κοίταγμα προσώπων, πράξεων και σχέσεων πού πολύ εύκολα καταδικάζουμε. Μνήμες και γνώμες για πράγματα, πρόσωπα και ανθρώπινες καταστάσεις.».

Α/5., ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΑ Πεζά κείμενα. Γ. Ιωάννου: Αντί Προλόγου σ.9-21. Αφιερωμένο «Στον Κώστα Νίτσο ιερό τέρας του Τύπου», Ζωγραφιά του Εξωφύλλου Αλέξης Κυριτσόπουλος. εκδ. Ορέστης, Αθήνα, 3,1981, σ.238.

Σημειώσεις: Μας λέει στην αρχή του «Αντί- προλόγου» του:

«Στα «Κοιτάσματα» περιέχονται κείμενα, που έχουν ένα κοινό, αδιόρατο ίσως γνώρισμα. Γράφτηκαν για τον ημερήσιο πολιτικό Τύπο και συγκεκριμένα για την εφημερίδα «Πρωινή» που έχει τώρα σταματήσει. Με τη διαφορά ότι για τον ένα ή άλλο λόγο δεν είχαν δημοσιευθεί όλα τους. Στο βιβλίο μέσα βρίσκονται με την ακόλουθη τάξη. Τα δημοσιευμένα μπροστά, κατά ημερομηνία μάλιστα, και τα αδημοσίευτα κατόπι, ανάλογα με το χρόνο γραψίματός τους.

    Την «Πρωινή» τη διηύθυνε ο Κώστας Νίτσος, ο οποίος, μπορώ να πω, με προσηλύτισε και με εμύησε αρκετά στην υπόθεση της δημοσιογραφίας. Ο Νίτσος με μετέτρεψε από περιστασιακό συνεργάτη των εφημερίδων σε τακτικό, πράγμα για το οποίο έτρεφα διάφορες φοβίες και προκαταλήψεις.

Τα «Κοιτάσματα» δημοσιεύονταν στη Σαββατιάτικη «Πρωινή» και μου έπαιρναν συνήθως δύο μέρες γραψίματος-το βράδυ του Σαββάτου και το απόγευμα ή το βράδυ της Κυριακής…».

Α/6., ΚΑΤΑΠΑΚΤΗ Πεζά κείμενα, Εξώφυλλο Αλέξανδρος Ίσαρης, «Στον Κώστα Καφαντάρη», εκδ. Γνώση, Αθήνα, 12,1982, σ.230. [Από τα συνολικά 44 σύντομα Πεζά του βιβλίου, τα 4 τελευταία αποτελούν τις σελίδες του «Παραρτήματος»] Την τυπογραφική επιμέλεια είχε ο Μάνος Ταξίδης.

Από το εξώφυλλο:

«…Μιά απέραντη αποθήκη εικόνων, φωνών, κραυγών, επαφών, πόνων, βασάνων, στερήσεων, ερωτικών παροξυσμών, το σώμα μας. Όσο πιό δεμένο το σώμα μας, τόσο πιό μεγάλη η αποθήκη που διαθέτει. Όταν καμιά φορά συνάγονται επί τω αυτώ πλούσιες ανθρώπινες αποθήκες και δοθεί η κατάλληλη ώρα βγάζουν και βγάζουνε και τελειωμό δεν έχουν».

Α/7., ΕΦΗΒΩΝ ΚΑΙ ΜΗ. ΔΙΑΦΟΡΑ ΚΕΙΜΕΝΑ, Γ΄ έκδοση. Πρόλογος Γ. Ιωάννου. «Και πάλι στα παιδιά του αδελφού μου, Νάση και Θοδωρή» Εξώφυλλο: Το κεφάλι του Ύπνου. Βρετανικό Μουσείο. Μακέτα Δημήτρης Καλοκύρης, φωτογραφία του Γ. Ιωάννου στο οπισθόφυλλο Ανδρέας Μπέλιας, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 11,1983,  σ.336. (Α΄ έκδ. 1982). Ο τόμος περιλαμβάνει τον ΠΡΟΛΟΓΟ Αθήνα, 1/6/1982 του συγγραφέα και χωρίζεται στα εξής μέρη:[ Α΄, ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ- ΑΦΗΓΗΜΑΤΑ (1-7). -Β΄, ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΠΟΧΗΣ α) Του χτες (8-14). β) Του σήμερα (15-30).- Γ΄, ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ (31-50).- Δ΄, Ο ΛΑΪΚΟΣ ΜΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (51-62)] Γράφει στον Πρόλογό του ο Ιωάννου:

«Ο τίτλος «Εφήβων και μη» δεν αποτελεί σχήμα λόγου. Τα περισσότερα από τα κείμενα αυτού του βιβλίου είναι πραγματικά και εξαρχής γραμμένα για εφήβους, ενώ τα υπόλοιπα είναι κι αυτά κατάλληλα για εφήβους, καταληπτά από εφήβους, κι αν ίσως όχι από την πρώτη εφηβική ηλικία, πάντως λίγο αργότερα, με την πρόοδο των ικανοτήτων.

Αλλά και για τους μη εφήβους, τους ενήλικες, ένα μεγάλο μέρος των εδώ πολυποίκιλων κειμένων είναι, νομίζουμε, ενδιαφέρον. Και ίσως πολύ.

    Τα περισσότερα από τα εξήντα δύο αυτά κείμενα έχουν δημοσιευθεί, κατά καιρούς, σε διάφορα περιοδικά και εφημερίδες’ όπως «Ελεύθερη Γενιά», «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», «Αντί» , «Καθημερινή», «Θεσσαλονίκη», «Φυλλάδιο».

Στον πίνακα περιεχομένων σημειώνεται η πρώτη δημοσίευση του καθενός. Όπου δεν σημειώνεται τίποτε, σημαίνει ότι το κείμενο είναι ανέκδοτο ή τροποποιημένο τόσο, ώστε αποτελεί πιά νέο πράγμα.

    Το «Εφήβων και μη» είναι ένα βιβλίο χρηστικό. Από εκείνα που συντροφεύουν και βοηθούν στην παιδευτική προσπάθεια του ατόμου για χρόνια.

Η ποικιλία των θεμάτων του τραβά συνεχώς το ενδιαφέρον και το ενδιαφέρον αυτό προκαλείται όχι μονάχα από την ποικιλία αλλά και το καίριο των θεμάτων.».

Σημείωση: Τα δημοσιεύματα του βιβλίου αριθμούνται από το 1 έως το 62 ανεξάρτητα της ενότητας στην οποία εντάσσονται. Εκτός από τα περιοδικά και τις εφημερίδες που αναφέρει ο Ιωάννου στον Πρόλογό του, να συμπληρώσουμε ακόμα και τα εξής έντυπα. Το περιοδικό «Χάρτης» και το περιοδικό «Τομές», τους τόμους «Τα Τετράδια της Ευθύνης», ακόμα, τον αφιερωματικό τόμο για τον κυρ Φώτη Κόντογλου, «Μνήμη Κόντογλου» εκδόσεις Αστήρ 1975. Επίσης ο Ιωάννου, συμπεριλαμβάνει και μία δήλωσή του στην τηλεόραση της ΕΡΤ. Χριστούγεννα 1980, και εκείνα που ήταν ανέκδοτα. Τα περισσότερα κείμενα 37 τον αριθμό, προέρχονται από το περιοδικό «Ελεύθερη Γενιά» με το οποίο συνεργάζονταν. Τα κείμενα στην εφημερίδα «Η Καθημερινή» δεν συμπεριλαμβάνονται σε αυτά που περιέχονται στον τόμο «Εύφλεκτη Χώρα» και τα οποία αντιγράφω στον αποδελτιωτικό κατάλογο από την έκδοση του 1983. Το ίδιο πράττω και από τα τεύχη του περιοδικού του «Φυλλάδιο», τα «Τετράδια της Ευθύνης», τις «Τομές», την «Μνήμη Κόντογλου», «Αμφί» που δημοσίευε με ψευδώνυμο, όπως και ο Αγγελάκης και όποιων άλλων περιοδικών είχα. Χωρίς όμως να αγνοώ τα Περιεχόμενα του «Εφήβων και μη». Όσον αφορά το περιοδικό «Ελεύθερη Γενιά», είχα συναντήσει παλαιότερα σκόρπια τεύχη του-είχα αποδελτιώσει σελίδες του- όχι όμως ολοκληρωμένη την σειρά του. Έτσι βασίστηκα στα Περιεχόμενα. Στον αλφαβητικό αποδελτιωτικό κατάλογο που ακολουθεί τα αρκτικά «Ε. Γ.» σημαίνει το περιοδικό «Ελεύθερη Γενιά», το «Κ. Ε.» είναι το Κυριακάτικο φύλλο της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία» και το «Τ. Ε» οι τόμοι «Τετράδια Ευθύνης» του Κώστα Τσιρόπουλου. Στην δική μου αντιγραφή υιοθέτησα την παρουσίαση αυτή των Περιεχομένων των διαφόρων βιβλίων του Ιωάννου, τα οποία αναφέρουν μόνο τον αριθμό της σελίδας που αρχινά το κείμενο και όχι και αυτή όπου τελειώνει.

Α/8., ΕΥΦΛΕΚΤΗ  ΧΩΡΑ, Εκδόσεις ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ, 1983, σ.151.

Σημείωση: Το βιβλίο αποτελείται από τον Πρόλογο, την κυρίως ύλη, και στην σελίδα 147 ένα Βιογραφικό Σημείωμα για τον Συγγραφέα συνεργάτη της εφημερίδας. Τα 27 Κείμενα αποτελούν μία ενότητα. Ενώ τα δύο μικρά μελετήματα, «Το Δημοτικό Τραγούδι…» και «Τα Πολιτιστικά κέντρα» συναπαρτίζουν την ενότητα Δύο Μελετήματα. Από τον ΠΡΟΛΟΓΟ, Αθήνα, 31 Δεκεμβρίου 1982

     «Τα κείμενα της «Εύφλεκτης Χώρας» δημοσιεύτηκαν όλα στην εφημερίδα «Καθημερινή». Τα περισσότερα στην στήλη «Σπόνδυλοι», του 1981.

Μπορούν μάλλον να ονομασθούν «χρονικά» παρά «χρονογραφήματα», μιά και η εβδομαδιαία συνεργασία περισσότερο το χρονικό «εποχής» ευνοεί- παρά το χρονογράφημα, που θέλει ύλη πιό φρέσκια.

    Εκτός από τα διάφορα χρονικά, υπάρχουν στο τέλος του βιβλίου αυτού και δύο μελετήματα, που είχαν δημοσιευθεί επίσης στη «Καθημερινή».

Πιστεύουμε ότι μέσα στα είκοσι εννέα αυτά κείμενα αποδίδονται, εξετάζονται και προπαντός συνειδητοποιούνται, θέματα, προβλήματα, καταστάσεις της πραγματικής νεοελληνικής ζωής των ημερών μας και λαμβάνεται κάθε φορά μιά κάποια θέση, που ίσως μπορεί να βοηθήσει. Ο τίτλος του βιβλίου- «Εύφλεκτη Χώρα»- που είναι και τίτλος ενός από τα κείμενα, δείχνει, πιστεύουμε, καθαρά το αντικείμενό μας και τη βαθύτερη γνώμη μας γι’ αυτό.»

Α/9., Η ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ. ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ, Β΄ έκδοση, Όλα τα σχέδια είναι του ζωγράφου Γιάννη Παπαράλλη. Στο εξώφυλλο: Ο κινηματογράφος «Αττικόν», λεπτομέρεια σχεδίου του Ι. Παπαράλλη. Μακέτα Δ. Καλοκύρης, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 12, 1984, σ.280. «Στη μνήμη του Λουκά Βενετούλα, σπουδαίου ζωγράφου και φίλου».

Σημείωση: -Το πεζό «Η πρωτεύουσα των προσφύγων», διαβάστηκε στην «Εύξεινο Λέσχη» Θεσσαλονίκης τον Μάϊο του 1982.- Κάτω από το πεζό «Εν ταίς ημέραις εκείναις…» ο Γ. Ιωάννου σημειώνει: «Έγραψα εδώ, κατά μήνα Φεβρουάριο του 1983, όσα είδα και διεπίστωσα ο ίδιος για τον διωγμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς. Και τα έγραψα μόνον για τους αθώους εκείνους και για κανέναν άλλο..» -Το κείμενο «Περί της φυγής, της διαφυγής,…» διαβάστηκε σε συγκέντρωση, που οργάνωσε ο Σύνδεσμος Θεσσαλονικέων Αθήνας, την άνοιξη του 1984.- Το Κατοχικό ημερολόγιο, το οποίο δημοσιεύεται στις σελίδες 145-182, είχε δημοσιευτεί για πρώτη φορά στο πρώτο τεύχος του «Φυλλαδίου» 1978. Ο δεκαεξαετής Γιώργος Ιωάννου, ζώντας μέσα στα σκοτεινά και δύσκολα χρόνια της Κατοχής στην Θεσσαλονίκη, ένιωσε την ανάγκη να κρατήσει τις Ημερολογιακές του αυτές μικρές σχετικά σημειώσεις. Το Κατοχικό Ημερολόγιο αρχινά την Πέμπτη 25 Νοεμβρίου 1943 και κλείνουν οι σελίδες του την Κυριακή 26 Μαρτίου 1944, συνοδεύεται από δισέλιδες Σημειώσεις του έφηβου συγγραφέα. Από το βιβλιοπωλείο και τις εκδόσεις της «ΕΣΤΙΑΣ» το Νοέμβριο του 2000, κυκλοφορεί στην ολοκληρωμένη του μορφή «ΤΟ ΚΑΤΟΧΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ-χωρίς περικοπές». Την επιμέλεια, την εισαγωγή και το επίμετρο είχε η καθηγήτρια Αντιγόνη Βλαβιανού, η οποία επιμελήθηκε και την ολοκληρωμένη έκδοση (8 τευχών) του περιοδικού «Φυλλαδίου».

Ο τόμος κλείνει με το  «ΕΠΙΜΕΤΡΟ» που περιλαμβάνει τα κείμενα «Μιά μικρή επέτειος» το οποίο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό του ποιητή Γιάννη Δάλλα, «Δοκιμασία», και το πολυσέλιδο «Εις Εαυτόν».

Γράφει ο Ιωάννου στο Επίμετρο:

«Δημιούργησα το «Επίμετρο» αυτό για να τοποθετήσω δύο κείμενά μου, που αφορούν κυρίως εμένα και τα γραψίματά μου, αλλά περιέχουν και πολλή Θεσσαλονίκη.

     Το πρώτο, «Μιά μικρή επέτειος», το είχα γράψει και δημοσιεύσει το 1974, όταν συμπλήρωσα είκοσι χρόνια στα Γράμματα. Το δεύτερο, «Εις εαυτόν» που είναι ανέκδοτο, το έγραψα φέτος, 1984, μιά και συμπληρώνω αισίως τριάντα χρόνια. Το δεύτερο αυτό περιλαμβάνει και αρκετή Αθήνα, όπου ζω από το 1971, αλλά κυρίως μιλάει ή μάλλον προσπαθεί να μιλήσει για τη διαμόρφωσή μου και την πνευματική πορεία μου μέσα στους πνευματικούς κύκλους και τις άλλες συνθήκες της Θεσσαλονίκης.

      Όπως θα δει ο προσεκτικός αναγνώστης, στο πρώτο κείμενο μιλάω στο πρώτο πρόσωπο, στο δεύτερο κείμενο στο δεύτερο πρόσωπο, και στο τρίτο, πιά, ελπίζω, να μιλήσω στο τρίτο πρόσωπο. Από κεί και πέρα θα δούμε…

     Άλλωστε, μόνος μου θυμάμαι και μόνος μου γιορτάζω τις επετείους μου. Ό,τι καταλαβαίνω κάνω. «Γιάννης κερνάει και Γιάννης πίνει»… σ.199.  

Α/10., ΠΟΛΛΑΠΛΆ  ΚΑΤΆΓΜΑΤΑ.  Αφήγηση διδακτική και ψυχωφελής. Γ’ έκδοση, Εξώφυλλο Ανακρέων Καναβάκης. εκδ. Βιβλιοπωλείον της «ΕΣΤΙΑΣ», Αθήνα 1984, σ.204. (α΄ έκδ. Εστία, Αθήνα 1981) Το βιβλίο αφιερώνεται από τον συγγραφέα «Στη μητέρα μου Αθανασία».

Σημείωση: Τα «Πολλαπλά Κατάγματα» αποτελούνται από δύο μέρη, το κεντρικό μέρος αυτό που ο Ιωάννου μας εξιστορεί τα του τροχαίου ατυχήματος που είχε και της νοσηλείας του στο ΚΑΤ και των φίλων του που τον επισκέπτονταν και του συμπαραστάθηκαν, σελ. 9-192 και το πεζό του σελίδες 193-204 «Το σφραγιδάκι». Ένα ενδιαφέρον βιβλίο, κοιτάγματος και εποπτείας της ίδιας της ζωής, όταν ο άνθρωπος-συγγραφέας βρίσκεται στο κρεβάτι του πόνου. Εικόνες και σχόλια, εντυπώσεις και παραστάσεις, κρυφές σκέψεις και διαλογισμοί, παράπονα και ευχαριστίες του Γιώργου Ιωάννου, κατά την διάρκεια της νοσηλείας του στο ΚΑΤ, μετά το τροχαίο ατύχημά του καθώς επέστρεφε στο σπίτι του. Μια παρέλαση γνωστών μας λογοτεχνών που στάθηκαν δίπλα του. Μία άλλη, διαφορετικών προδιαγραφών μαρτυρία-από αυτή την καθαρά λογοτεχνική-εκείνων των χρόνων, της κοινωνικής ζωής, ένα ντοκουμέντο (Νοσοκομειακών συνθηκών) μιάς λεπτομερειακής αφήγησης που μας δείχνει πώς θα έπρεπε να γράφεται το βιβλίο της ανθρώπινης ιστορίας και του κόσμου στην πραγματικότητα. Είναι η άλλη πλευρά της επίσημης Ιστορίας της κοινωνίας και των ανθρώπων της, η ανθρώπινη, η προσωπική, η περιπτωσιολογική, η ιδιαίτερη, που όμως φωτίζει και σπονδυλώνει την άλλη, την μεγαλύτερη και συνθετότερη, την ευρύτερη με την οποία ασχολούνται οι Ιστορικοί. Ένας Ιωάννου μελαγχολικός, στοχαστικός, επικριτικός, φιλικός, νευρικός, παραπονιάρης, ανθρώπινος. Γράφει: «Στις 22 του περασμένου Σεπτέμβρη, κατά τις δύο παρά τέταρτο το μεσημέρι, καθώς πήγα να περάσω κάθετα την οδό Στουρνάρα, στο τμήμα της τής πλατείας Εξαρχείων, για να πάρω την οδό Τσαμαδού και να φτάσω σπίτι μου, στην οδό Δεληγιάννη 3, με χτύπησε ένα αυτοκίνητο και παραλίγο να με σκοτώσει. Τώρα που γράφω δεν είμαι ακόμη τελείως καλά και δεν ξέρω τι ακριβώς θα γίνει με τα πόδια μου…».

ΔΟΚΙΜΙΑ-ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ- ΧΡΟΝΙΚΑ-ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ- ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ-ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ- ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ  

Β/1., Ο ΤΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΕΡΩΣ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ, ΚΑΒΑΦΗΣ, ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ. ΔΟΚΙΜΙΑ, Στο Εξώφυλλο Έρως και Αντέρως, Μουσείο Ηρακλείου. Μακέτα: Δ. Καλοκύρης, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 6,1985, σ.135- Δήμητρα Μηλαράκη. Ο τόμος συνοδεύεται με το ΕΠΙΜΕΤΡΟ των σελίδων 129-131 του παιδικού του φίλου και φροντιστή των χειρογράφων του Κώστα Καφαντάρη.

Μεταφέρουμε το ΕΠΙΜΕΤΡΟ

Α. Η έκδοση των δοκιμίων του Γ. Ιωάννου, για τους Παπαδιαμάντη, Καβάφη και Λαπαθιώτη, είναι μία επιθυμία του που δεν πρόφτασε να πραγματοποιήσει λόγω του πρόωρου και άδικου θανάτου του. Ο ίδιος, όταν άρχισε να σκέφτεται την έκδοση των δοκιμίων του, σχεδίαζε να εκδώσει δυό μικρά και κομψά βιβλιαράκια, ένα για τον Παπαδιαμάντη, και ένα για τον Καβάφη (1), αργότερα όμως άλλαξε γνώμη και αποφάσισε να τα τυπώσει όλα μαζί σ’ ένα βιβλίο, το φθινόπωρο που μας έρχεται (1985), συμπεριλαμβάνοντας και το δοκίμιό του για τον Λαπαθιώτη, δοκίμιο που του ήταν ιδιαίτερα αγαπητό.

Β. Τα δοκίμια αυτά- εννιά τον αριθμό-έχουν δημοσιευθεί σε αφιερώματα περιοδικών ή διαβάστηκαν ως εισηγήσεις ή ομιλίες σε ανάλογες εκδηλώσεις. Συγκεκριμένα:

1) Ο της φύσεως έρως (2). Πρώτη δημοσίευση: Μνημόσυνο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Εβδομήντα χρόνια από την κοίμησή του. Τετράδια Ευθύνης 15, σελ.55-63.

2) Επιζωγραφισμένης εικόνας αποκατάσταση. (3). Πρώτη δημοσίευση: Φώτα αφιέρωμα στον Παπαδιαμάντη και στον κόσμο του. Επιμέλεια Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος. Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο. Αθήνα 1981, σελ. 79-88.

3) Για το ύφος του Παπαδιαμάντη (4). «Στις 23 Δεκεμβρίου 1981, αυτό το τρίτο μελέτημα το διάβασα στην αίθουσα «Εντοπία» (5)…». Απόσπασμά του, με αρκετές αλλαγές και με τον τίτλο «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: Το πεζογραφικό του ύφος», δημοσιεύθηκε στη Μεσημβρινή- Μ. Τρίτη 13 Απριλίου 1982.

4) Δύο επιστολές του Κ. Π. Καβάφη προς τον Ίωνα Δραγούμη και ένα σημείωμά του προς τον Φίλιππο Δραγούμη (6). Πρώτη δημοσίευση: Χάρτης 5/6 (Απρίλιος 1983). Αφιέρωμα στον Κ. Π. Καβάφη, σελ. 534- 544.

5) Αναζητώντας τον Καβάφη. Πρώτη δημοσίευση: Μέρες του ποιητή Κ. Π. Καβάφη. Πενήντα χρόνια από τον θάνατό του. Τετράδια Ευθύνης 19, σελ.85-93.

6) Ο Καβάφης μέσα από ένα ανέκδοτο ημερολόγιο. Ανακοίνωση «στο Α΄ Πανελλήνιο Συμπόσιο «Θέματα Ελληνικού Πολιτισμού». Το συνέδριο αυτό οργανώθηκε από το Αιγαίο Κέντρο Ελληνικής Φιλοσοφίας στο Απέρι της Καρπάθου, 10-12 Αυγούστου 1983»(7). Δημοσιευμένο και στα πρακτικά του, που κυκλοφόρησαν σ’ έναν τόμο το 1984(8). Το ίδιο αυτό κείμενο ομιλία στις 13 Ιουνίου 1983 στο βιβλιοπωλείο της Πάτρας «Βιβλιοθήκη»(9) καθώς και στο Αμφιθέατρο της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στις 20 Οκτωβρίου 1983 (10).

7) Ο Κ. Π. Καβάφης και το δωδέκατο βιβλίο της Παλατινής Ανθολογίας. Πρώτη δημοσίευση: Διαβάζω 78 (5 Οκτωβρίου 1983). Αφιέρωμα Κ. Π. Καβάφης, σελ. 41-49. Ακόμη, μιά πρώτη μορφή του κειμένου αυτού, με τον ίδιο τίτλο και με την επεξήγηση «ήτοι» η «Παιδική Μούσα του Στράτωνος», διαβάστηκε ως εισήγηση στο Τρίτο Συμπόσιο Ποίησης, που έγινε στην Πάτρα με θέμα τον Κ. Π. Καβάφη, και δημοσιεύτηκε αργότερα στα πρακτικά του Συμποσίου (11). Προτιμήσαμε την τελευταία μορφή του κειμένου, την δημοσίευση στο Διαβάζω, η οποία είναι περισσότερο δουλεμένη και εμπλουτισμένη, πράγμα που μπορεί να διαπιστώσει και ο ίδιος ο αναγνώστης αντιπαραβάλλοντας τις δύο μορφές του δοκιμίου.

8) Ο ερωτικός ποιητής Καβάφης. Πρώτη δημοσίευση: Αμφί, Περίοδος Β΄. Τεύχος 16-17. Άνοιξη-Καλοκαίρι 1984, σελ. 14-18, με το ψευδώνυμο Παύλος Σιλεντιάριος.

9) Ο γείτονάς μου ο Λαπαθιώτης. Πρώτη δημοσίευση: Η λέξη. Μάρτης- Απρίλης ’84. Τεύχος 33. Ναπολέων Λαπαθιώτης. Αφιέρωμα, σελ. 204- 216.

Γ. Ευχαριστώ και πάλι τους συγγενείς του Γ. Ιωάννου που με βοήθησαν και με περιέβαλλαν με αγάπη και εμπιστοσύνη.

     Σημειώσεις

1., Βλέπε «Φυλλάδιο 7-8», Έργα και Ημέραι.

2., Βλέπε «Φυλλάδιο» 5-6», σελ. 83.

3., Ό.π., σελ. 83.

4., Θα ‘λεγε κανείς πώς τα δοκίμιο αυτό «γέννησε» τα δύο προηγούμενα.

5., Βλέπε «Φυλλάδιο 5-6», σελ. 83

6., «Περιέχεται» στο «Ο Καβάφης μέσα από ένα ανέκδοτο ημερολόγιο», αλλά νομίζουμε πώς οι διαφορές που υπάρχουν μεταξύ τους επιβάλλουν τη δημοσίευσή του.

7., Αιγαίο Κέντρο Ελληνικής Φιλοσοφίας. Κάρπαθος. 1. «Θέματα Ελληνικού Πολιτισμού» Αθήναι 1984, σελ. 7.

8., Ο.π., σελ. 144-235.

9., Βλέπε «Φυλλάδιο 7-8». Έργα και Ημέραι.

10., Ο.π.

11., Πρακτικά Τρίτου Συμποσίου Ποίησης. Αφιέρωμα στον Κ. Π. Καβάφη. Πανεπιστήμιο Πατρών. 1-3 Ιουλίου 1983. Εκδόσεις «Γνώση», σελ. 303-313.

     Κώστας Καφαντάρης

Β/2., ΛΑΪΚΕΣ  ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑ, εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1988, σ.24. (την Ομιλία-κείμενο «διέσωσε» η δημοσιογράφος Βάνα Χαραλαμπίδου. ΕΚΤΟΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ. Ειδική προσφορά στους αναγνώστες του όγδοου τεύχους του «Παρατηρητή»

[Οι «λαϊκές αφηγήσεις για την προσφυγιά» είναι ανέκδοτο κείμενο διάλεξης του Γιώργου Ιωάννου που έγινε στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο της Θεσσαλονίκης στις 28 Σεπτεμβρίου 1982, με αφορμή τη συμπλήρωση εξήντα χρόνων από τη μικρασιατική καταστροφή.

    Χωρίς να έχει απαιτήσεις οριστικής λογοτεχνικής γραφής, το κείμενο αυτό έχει διπλή αξία: από τη μια επισημαίνει τους τεράστιους κινδύνους από την αδιαφορία καταγραφής των λαϊκών μαρτυριών για τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα και από την άλλη δείχνει ανάγλυφα την υποδομή της λογοτεχνικής έμπνευσης του Γιώργου Ιωάννου. Έμπνευσης που βασιζόταν σε πραγματικά ιστορικά στοιχεία μέσα από πρωτογενή έρευνα ντοκουμέντων, μαρτυριών και λαϊκών αφηγήσεων.

     Ο «Παρατηρητής» θεωρεί ότι το κείμενο αυτό συμβάλλει ιδιαίτερα στη διαμόρφωση της εικόνας του «άλλου Ιωάννου» στον οποίο είναι αφιερωμένο το όγδοο τεύχος του.

      Το κείμενο «διέσωσε» η δημοσιογράφος Βάνα Χαραλαμπίδου την οποία ευχαριστούμε.]

Β/3., «Ο ΛΟΓΟΣ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΑΝΑΓΚΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ (1974- 1985). Πρόλογος-Επιμέλεια: ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ,  «Στον Μιχάλη και στη Δήμητρα», εκδ. Κέδρος, Αθήνα 1, 1996, σ.406.

Σημείωση:  Εξαιρετική η ερευνητική δουλειά του Γιώργου Αναστασιάδη, την σύναξη των 28 Συνεντεύξεων του Θεσσαλονικιού Γιώργου Ιωάννου. Ο Γιώργος Αναστασιάδης είναι-τότε- αναπληρωτής καθηγητής στο τμήμα Νομικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο οποίος μας έχει προσφέρει μία ακόμα ενδιαφέρουσα και χρήσιμη δουλειά του για τον συντοπίτη του Ιωάννου. Τον πολυσέλιδο τόμο «Γιώργος Ιωάννου 1927-1985. Λόγος και Μνήμη», Αποθησαύρισμα Γιώργος Αναστασιάδης. Εκδ. University Studio Press,  Θεσσαλονίκη 2006. Όπως και με τα σχόλια και τα κείμενα του Ιωάννου στο περιοδικό «Φυλλάδιο» έτσι και ο συνεντευξιακός λόγος και οι απόψεις που εκφράζει ο πεζογράφος, συμπληρώνουν και σε σημεία τους ολοκληρώνουν τον κύκλο των πεζογραφικών του δημοσιευμάτων. Οι συνεντεύξεις έχουν μεγάλη ποικιλία αλλά και ομοιότητες. Ο Γιώργος Ιωάννου σε κάθε συνέντευξή του μας δίνει και ορισμένα καινούργια στοιχεία για την εξέλιξη και την πορεία της συγγραφικής του δημιουργίας, ενώ, εκφράζει και τις θέσεις του, μας λέει την γνώμη του για ζητήματα κοινωνικά και φιλολογικά της εποχής. Για πρόσωπα και καταστάσεις. Οι συνεντεύξεις του συναποτελούν κομμάτι του καθόλου έργου του. Οι περισσότερες συνεντεύξεις προέρχονται από εφημερίδες της Θεσσαλονίκης και της Αθήνας στις οποίες ο Ιωάννου υπήρξε συνεργάτης. Ενώ έχουμε και τις συνεντεύξεις που παραχωρεί σε λογοτεχνικά και ποικίλης ύλης περιοδικά. Όπως οι έρευνες έχουν δείξει, πέρα από τις συνεντεύξεις οι οποίες δημοσιεύονται στον παρόντα τόμο, υπάρχουν και άλλες σκόρπιες και ασυγκέντρωτες. Μία από αυτή, μνημόνευσα σε προηγούμενο σημείωμά μου, την οποία έδωσε ο Γιώργος Ιωάννου στην ποιήτρια και κριτικό Έλενα Χουζούρη. Μας λέει ο Γιώργος Αναστασιάδης σελίδα 17:

     «Στο βιβλίο συγκεντρώθηκαν είκοσι οκτώ συνεντεύξεις του Γ. Ι. Δεν είναι τα «άπαντα» των συνεντεύξεών του. Καλύπτουν πάντως ένα πολύ μεγάλο μέρος του συνόλου και δεν λείπει ενδεχομένως καμία από τις πιο γνωστές και τις πιο σημαντικές.

     Δημοσιεύτηκαν από το 1974 ως το 1988 (οι πέντε τελευταίες είδαν το φώς της δημοσιότητας μετά το θάνατο του Γ.Ι.) στα περιοδικά: Γιατί, Διαβάζω, Ένα, Εντευκτήριο, Η Λέξη, Ιχνευτής, Πάνθεον, Πολιορκία και στις εφημερίδες Απογευματινή, Εγνατία, Ελευθεροτυπία, Θεσσαλονίκη, Η Καθημερινή, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Μεσημβρινή, Τα Νέα.

     Οι δημοσιογράφοι που συνομίλησαν με τον Γ. Ι. και «φιλοτέχνησαν» τις συνεντεύξεις είναι οι: Αχ. Χατζόπουλος, Γ. Πηλιχός, Μ. Θερμού (3), Σ. Αλεξανδροπούλου (3), Β. Αγγελικόπουλος. Ι. Μυλαράκης, Ε. Στάη, Γ. Λιάνης και Φ. Πετραλιά. Σ. Κακίσης (2), Δ. Γκώνης, Ε. Γαλάνη, Β. Χαραλαμπίδου (2), Φ. Σιούμπουρας, Β. Τζανακάρης, Β. Γονατοπούλου, Ε. Καλτεζιώτη, Κ. Βουκελάτος, Γ. Κορδομενίδης και οι λογοτέχνες Γ. Εμίρης, Α. Φωστιέρης και Θ. Νιάρχος».   

Β/4., ΤΟ  ΚΑΤΟΧΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ χωρίς περικοπές. Εισαγωγή- Σχόλια-Επίμετρο Αντιγόνη Βλαβιανού, επιμέλεια έκδοσης: Πόπη Κρίπα, εκδ. Βιβλιοπωλείον της «ΕΣΤΙΑΣ», Αθήνα 11, 2000, σ.110

Σημείωση: Το βιβλίο περιέχει την –Εισαγωγή, σ.9.- Το Κατοχικό Ημερολόγιο, σ.27.- Σημειώσεις του συγγραφέα, σ.69.-Σημειώσεις του επιμελητή, σ.73.-Επίμετρο, σ.81. Το χρονικό διάστημα στο οποίο αναφέρεται το Κατοχικό Ημερολόγιο, είναι από Πέμπτη 25/11/1943 έως Κυριακή 26/3/1944. Μας λέει σχετικά η επιμελήτρια της έκδοσης Αντιγόνη Βλαβιανού: «Μια μελέτη των διαδοχικών σταδίων συγγραφής του Κατοχικού Ημερολογίου, που βασίζεται στην παραβολή όχι μόνο των δύο δημοσιεύσεών του στο «Φυλλάδιο 1/(1978) και στην Πρωτεύουσα των προσφύγων (1984), αλλά και του χειρογράφου τετραδίου που βρίσκεται στο αρχείο του συγγραφέα…». Ενώ, στην σελίδα 26 «Σχετικά με την παρούσα έκδοση» η Αντιγόνη Βλαβιανού μας δίνει 8 σημεία. Αντιγράφω τα 2: «1. Η παρούσα έκδοση αποτελεί πιστό αντίγραφο του ιδιόγραφου του τετραδίου, με τη στίξη του, τον τονισμό του, την ορθογραφία της εποχής και τις τυχόν ιδιαιτερότητες γραφής του νεαρού τότε συγγραφέα», και «2. Το σώμα του Κατοχικού Ημερολογίου δημοσιεύεται ολόκληρο, χωρίς τις παραλείψεις που επέφερε εκ των υστέρων ο συγγραφέας, οι οποίες και παρουσιάζονται με στοιχεία Λειψίας.». Ενώ ο Γιώργος Ιωάννου γράφει σχετικά:

«Άρχισα να κρατώ το ημερολόγιο αυτό, ακριβώς μόλις έκλεισα τα δεκάξι μου. Δεν αποκλείεται μάλιστα η επέτειος αυτή να ήταν αφορμή-δε θυμάμαι τώρα. Και το σταματώ απότομα από τη μέρα που δίνω αίτηση για να μπω σε μιά χριστιανική κίνηση, στης οποίας άλλωστε τα συσσίτια έτρωγα και όλο γι’ αυτά μιλάω μέσα στο ημερολόγιο.» Και συνεχίζει ο Ιωάννου: «Το ημερολόγιό μου αυτό δεν παρουσιάζει κανένα λογοτεχνικό ενδιαφέρον. Αντίθετα, βρίθει από κοινότοπες εκφράσεις, ασυνταξίες κωμικές, και, γενικά, κυριαρχείται από μιά γλώσσα φοβερή, ρητορική μιξοκαθαρεύουσα, που φαίνεται ότι από τα συσσίτια των Κατηχητικών, όπου κάθε τόσο μας βγάζαν λόγους και λογύδρια, την είχα ξεσηκώσει. Βέβαια, σε διάφορα σημεία, εγώ διακρίνω ότι κάμνω και ειρωνική χρήση αυτής της νέας για μένα τότε φρασεολογίας, και ακόμα συχνά αναφέρομαι σε συγκεκριμένες διατυπώσεις, αλλά αυτό φοβούμαι ότι δεν μπορεί να γίνει πιά αντιληπτό και άδικα θα χάσω τα λόγια μου.». σ.28.

     Να επαναλάβουμε για άλλη μία φορά τις ακριβείς πληροφορίες και τα στοιχεία από στιγμιότυπα και γεγονότα της καθημερινής ζωής, την ακρίβειά τους που μας παράσχει ο νεαρός Ιωάννου. Ας αντιγράψουμε χαρακτηριστικά την ημερομηνία που αναφέρει για τα τραγικά γεγονότα στον Πειραιά. "Πέμπτη, 13 Ιανουαρίου 1944. Σχεδόν συννεφιά. Ήρθε το βράδυ ο κ. Μήτσος, μας έφερε λίγα ψάρια, τσιπούρες. Τα ξημερώματα ήλθε ο πατήρ, δεν έφερε τίποτα. Οι εφημερίδες αναγγέλλουν: εβομβαρδίσθη ο Πειραιάς αγρίως. Τα θύματα ανέρχονται εις χιλιάδας. Μεταξύ των άλλων κατέρρευσε και ο καθεδρικός ναός, ο Άγιος Σπυρίδων. Εβομβαρδίσθη την μεσημβρίαν της Τρίτης. Έφαγα κριθαράκι νερόβραστο. Το απόγευμα επήγα εις το Κατηχητικόν." 

 Όσον αφορά την γλώσσα γενικά των Πεζών του, να σημειώσουμε σε όσα αναφέραμε και σε προηγούμενο σημείωμα, ότι ο Ιωάννου, βλέπουμε να υιοθετεί φράσεις και λέξεις από την Καβαφική γλώσσα, την μεικτή και καθαρεύουσα, την αρχαία με την ένταξη των διαφόρων «έξεργων», πάμπολλα δάνεια από την εκκλησιαστική υμνογραφία. Χρήσιμη είναι και η ανακοίνωση της Βλαβιανού που δημοσιεύεται στις σελίδες του Επιμέτρου, σ.83-110 με τίτλο «Αυτό-βιο- γεωγράφηση σε όλα τα πρόσωπα στο έργο του Γ. Ι.». Ο Ιωάννου σε πλείστα Πεζά του κρίνει και αξιολογεί ο ίδιος βιβλία του. Ποιό από τα βιβλία του θεωρεί περισσότερο καλό από ένα άλλο. Βλέπε κυρίως το κείμενό του "Εις εαυτόν". Πάντως η Κατοχική περίοδος στην Θεσσαλονίκη αναπλάθεται με τον καλύτερο τρόπο έστω και αν είναι μικρά τα χρονικά όρια της συγγραφής. Ξεδιπλώνεται ένας ελληνικός και εβραϊκός κόσμος και η πνιγηρή ατμόσφαιρα μιάς σκοτεινής εποχής αλλά και μιας αγωνιστικότητας, συμπαράστασης και αντοχής του ελληνικού λαού.

Β/5.,  ΔΕΚΑ  ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΧΡΗΣΤΟ ΣΑΜΟΥΗΛΙΔΗ 1949-1951. Εισαγωγή- Σχόλια Αντιγόνη Βλαβιανού, Επιμέλεια έκδοσης: Πόπη Κρίπα, εκδ. Βιβλιοπωλείον της «ΕΣΤΙΑΣ», Αθήνα 11, 2000, σ.64.

Σημείωση: Τα Δέκα Γράμματα και η μία κάρτα που στάλθηκαν από τον Ιωάννου στον φίλο του Σαμουηλίδη, εκφράζουν τον ευαίσθητο χαρακτήρα και την προσωπικότητα του νεαρού Ιωάννου πριν γίνει γνωστός συγγραφέας. Πριν ακόμα κυκλοφορήσει την πρώτη του ποιητική συλλογή. Από τα 10 Γράμματα τα 5 πρώτα φέρουν την λέξη «ΕΛΟΓΟΚΡΙΘΗ». Το χρονικό διάστημα είναι από Θεσσαλονίκη 22/11/ 1949 έως Πεύκο 27/5/1951. Τα πέντε πρώτα αποστέλλονται από την Θεσσαλονίκη. Το έκτο και το έβδομο από την Κόρινθο, ενώ τα υπόλοιπα από το Μεγάλο Πεύκο. Είναι περίοδος κατά την οποία ο νεαρός Ιωάννου κάνει την στρατιωτική του θητεία. Κάθε γράμμα συνοδεύεται από τον αντίστοιχο σχολιασμό της Αντιγόνης Βλαβιανού, μία από τις σταθερές φιλολόγους-ερευνήτριες του έργου του.

Β/6.,  ΤΟ  ΦΥΛΛΑΔΙΟ, τεύχη 1- 8. Φιλολογική Επιμέλεια Αντιγόνη Βλαβιανού. Έκδ. Βιβλιοπωλείον της «ΕΣΤΙΑΣ», Αθήνα,3, 1996. Η έκδοση συνοδεύεται με το ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΕΠΙΜΕΤΡΟ-ΠΑΡΟΡΑΜΑΤΑ της ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ ΒΛΑΝΙΑΝΟΥ, διόρθωση Άννα Περιστέρη, σ.50. [ (τχ.1/Άνοιξη 1978, σ.20) (τχ.2/ Καλοκαίρι 1978, σ.28) (τχ. 3-4 / 1978-1979, σ.60) (τχ. 5-6/1982, σ.92) (τχ.7-8/1985, σ.88).

Σημείωση: Από το πρώτο τεύχος άνοιξη 1978, ο Ιωάννου αρχίζει την δημοσίευση των μεταφράσεών του: «Ποιήματα του Μελεάγρου" από το ΧΙΙ βιβλίο της Παλατινής Ανθολογίας.-τεύχος 2 καλοκαίρι 1978 «Ποιήματα του Στράτωνος" από το ΧΙΙ βιβλίο της Παλατινής Ανθολογίας.- τεύχος 3-4/ 1978-1979 «Επιτύμβια επιγράμματα από το  VII βιβλίο της Παλατινής Ανθολογίας». Οι μεταφράσεις των Επιτύμβιων επιγραμμάτων συνεχίζονται και στα διπλά τεύχη 5-6/1982 και 7-8/1985. Επίσης, από το 2^ο τεύχος Καλοκαίρι 1978 αρχίζουν οι «Θύσανοι» σ.23-24. –τεύχος 3-4/ 1978-1979, «Θύσανοι» 45-55. Στο ίδιο τεύχος αρχίζουν σε συνέχειες οι σελίδες «Παλιές Διευθύνσεις και Τηλέφωνα» 22-23.- Τεύχη 5-6/1982, «Θύσανοι» 31-86. (αριθμούνται 104).-Τεύχη 7-8/1985. Δημοσιεύονται στο τελευταίο αυτό τεύχος: τα ανέκδοτα «ΠΕΝΤΕ ΠΟΙΗΜΑΤΑ» 1-8 (Στο σκονισμένο καρόδρομο/ Αντί για μένα/ Έχε τα μάτια σου/ Όσο και να φωνάζεις/ Ωδή στην Κότα μου). Συνεχίζονται οι «Παλιές διευθύνσεις και τηλέφωνα», 9-24. – «Η ΕΥΑΓΡΙΑ ΚΡΙΤΙΚΗ» 24-33. –Οι «Θύσανοι» 40-69. Οι οποίοι χωρίζονται 1. Το «Φυλλάδιο». 2. Θάνατοι.- 3. «Στα μέσα του Νοέμβρη του 1983…».-4. Θρύμματα.-5.6. Κουλτουριάρικα.-6. Γλωσσικά. -7. Έργα και Ημέραι.-8. Εξάρσεις και μη.-9. Σημεία των καιρών.- 10. Ζώα ήμερα και άγρια.- 11. Οι Σαράντα Δράκοι.- 12. Τιμαριθμικά.- 13. «Φιλελεύθερα τραγούδια…».- 14. Στον Αγώνα. Και ακόμα έχουμε την δημοσίευση μεταφράσεων Ερωτικών Επιγραμμάτων από το 5^ο βιβλίο της Παλατινής Ανθολογίας και, στα δύο διπλά τεύχη δύο ασπρόμαυρες φωτογραφίες του Ιωάννου την περίοδο της νοσηλείας του στο ΚΑΤ. Μόνος του και με την αδερφή του Δήμητρα. Την ίδια χρονιά 16/2/1985 φεύγει από την ζωή. Και δύο από τα φιλολογικά ντεσού των σχολίων του Ιωάννου που διαβάζουμε στο περιοδικό. Μιλά αρνητικά και υποτιμητικά για τον Θεόδωρο Ξύδη και το έργο του-ήταν ένα είδος προϊσταμένου του, (ο Ξύδης) και είχε χολωθεί που δεν συμπεριέλαβε ποιήματά του στα εκπαιδευτικά Ανθολόγια που συνέταξε ο Ιωάννου. Αντίθετα παίρνει σε μικρό σχόλιό του, θέση υπέρ του Χρήστου Γιανναρά στην διαμάχη του στο Πάντειο Πανεπιστήμιο όταν είχε υποβάλλει αίτηση να γίνει καθηγητής της Φιλοσοφίας και οι τότε «άλλοι» πήγαν να τον φάνε. Γνωστά στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ τα δημοσιεύματα στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία». Οι «φωταδιστές» και ο «κόντρα γκρεκόρουμ».

Β/7., Φίλιππου Στεφ. Δραγούμη, ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ 1916. Εισαγωγή- επιμέλεια-σχόλια Γιώργος Ι. Ιωάννου. Η σύνθεση του εξωφύλλου έγινε από την γλύπτρια Ναταλία Μελά Κωνσταντινίδη. εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα, 3, 1984., σ.206.

Ο τόμος περιλαμβάνει: Εισαγωγή σ.9-24 Γ. Ι. Ιωάννου, Αθήνα, Σεπτέμβριος 1983.-ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ σ.25-167.-ΣΧΌΛΙΑ σ.169-186. –ΕΠΙΜΕΤΡΟ σ. 187-203.-ΕΥΡΕΤΉΡΙΟ σ.205-206

Σημείωση: Στο αινιγματικό σαν σφίγγα αυτό Ημερολόγιο του πολιτικού Φίλιππου Δραγούμη, αδερφού του συγγραφέα και πολιτικού Ίωνα Δραγούμη, γιου του πολιτικού και πρώην πρωθυπουργού Στέφανου Δραγούμη διαβάζεται ευχάριστα. Ο Φίλιππος Στ. Δραγούμης εικονογραφεί με ήρεμο ύφος αλλά με κρυπτικό λόγο, όχι άμεσα και κάπως διστακτικά, μία συγκεκριμένη ιστορική περίοδο. Το Ημερολόγιο απαρτίζεται μόνο από τα γεγονότα και τα πρόσωπα της συγκεκριμένης χρονιάς, το 1916 στην Αλεξάνδρεια. Έξι χρόνια πριν την Μικρασιατική Καταστροφή. Από το ιστορικό και φιλολογικό πλατό του Φίλιππου Στ. Δραγούμη περνά η προσωπικότητα του ποιητή Κωνσταντίνου Π. Καβάφη-και πώς θα μπορούσε να απουσιάζει άλλωστε-η ζωντάνια της φιλοπατρίας και του ισχυρού χαρακτήρα της πεζογράφου Πηνελόπης Δέλτα, και η Δέλτα πέρα από τα παιδικά της ιστορικά βιβλία μας κληροδότησε και τις Ημερολογιακές της σελίδες για τον Νικόλαο Πλαστήρα, τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τον Ίωνα Δραγούμη κλπ. Έχουμε την παρουσία του γεννημένου στον Πειραιά συγγραφέα και κριτικού Τίμου Μαλάνου, του Περικλή Γιαννόπουλου, του λογοτέχνη Στέφανου Πάργα, του χαράκτη Γιάννη Κεφαλληνού, της ζωγράφου Θάλειας Φλωρά-Καραβία και άλλων σπουδαίων προσώπων. Ο Γιώργος Ιωάννου που η οικογένεια και οι φυσικοί κληρονόμοι του Δραγούμη εμπιστεύτηκαν στον υγιή πατριδολάτρη συγγραφέα, την έκδοση του πολύτομου ημερολογίου, σεβάστηκε και κράτησε μία διακριτική αλλά θερμή στάση στα χειρόγραφα που είχε μπροστά του. Το Ημερολόγιο βρήκε τον κατάλληλο φροντιστή του.

Ο ΘΕΑΤΡΙΚΟΣ  ΛΟΓΟΣ

Γ/1., ΤΟ ΑΥΓΟ ΤΗΣ ΚΟΤΑΣ, Θέατρο για παιδιά. Εικονογράφηση ΑΛΕΞΗ ΚΥΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΥ, «Στη Νάση και το Θοδωρή, που είναι καλά παιδιά». εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 8,1981, σ.88

Σημείωση: Το θεατρικό για παιδιά που έγραψε ο Γιώργος Ιωάννου, έχει δύο πράξεις και μία σκηνή. Τα πρόσωπα του έργου είναι: (Παιδί/ Γριά/  Κότα/ Γάτα/ Σκύλος/ Α΄ Αστυνόμος/ Β΄ Αστυνόμος/ Περιστέρι/ Πετεινός / Φωνές: Μανάβης, Ακονιστής, Γειτόνισσα κ. ά.). Μπορεί να υπάγεται στην κατηγορία των βιβλίων Θέατρο για παιδιά, αλλά δεν έχει τη θεατρική δομή και χρόνους ενός παιδικού θεάτρου, τουλάχιστον, από τα γνωστά και παραδοσιακά που γνωρίζουμε των προηγούμενων χρόνων. Περισσότερο εκφράζει την επιθυμία του Γιώργου Ιωάννου να το διαβάσουν μικροί και μεγάλοι φιλόζωοι. Απευθύνεται σε ευαίσθητους φιλόζωους αναγνώστες, σε μικρά ή μεγαλύτερα παιδιά και σε αυτούς ή αυτές που έχουν στο σπίτι τους ή την αυλή τους οικόσιτα ζώα. Σε φιλόζωους που αγαπούν, λατρεύουν και φροντίζουν και έχουν ζώα κοντά τους. Αλλά και σε αυτούς, που δεν είναι εύκολη η συγκατοίκηση μαζί τους. Δυστυχώς, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του συγγραφέα, τα λυρικά μέρη του έργου δεν έχουν την ανάλογη μουσικότητα και ρυθμολογία όπως παραδείγματος χάρη έχουν τα παιδικά τραγουδάκια του Άγγελου Βλάχου, του Ιωάννη Πολέμη, του Γεωργίου Βιζυηνού, της Μυρτιώτισσας κλπ. Η εικονογράφηση του Αλέξη Κυριτσόπουλου καθρεφτίζει το φιλόζωο πνεύμα του Ιωάννου το οποίο εκφράζεται και με το ποίημά του «Ωδή στην Κότα μου».

Επιπρόσθετα αυτή η μουσική κωμωδία, όπως μας λέει ο Ιωάννου, "Το έργο μπορεί να χαρακτηριστεί ως μουσική κωμωδία, με περιεχόμενο όχι αποκλειστικά παιδικό." Ενώ το έργο παραστάθηκε τα Χριστούγεννα του 1981 από την κεντρική σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. Αλλά ήταν άτυχο έργο, όπως σημειώνει στο "Εις εαυτόν" σ.274. Το "Αυγό της Κότας" στην πρώτη του μορφή, το είχε διαβάσει δημόσια για πρώτη φορά στο σπίτι της θιασάρχης και ηθοποιού Ξένιας Καλογεροπούλου, παρουσία του Κωστή Σκαλιόρα και του σκηνοθέτη και ηθοποιού Σταμάτη Φασουλή. 

Γ/2,. Η μεγάλη άρκτος. Θεατρικός μονόλογος. Περιοδικό «Θέατρο» τχ.67-68/ σ.59-61

Σημείωση: Ο Θεατρικός αυτός μονόλογος ο οποίος δημοσιεύτηκε στο γνωστό περιοδικό «Θέατρο» του δημοσιογράφου των «Νέων» και του εκδότη της εφημερίδας «Πρωινή» Κώστα Νίτσου, παραστάθηκε στις Αθηναϊκές σκηνές, προκαλώντας σχετικές διενέξεις μεταξύ του εκδότη του περιοδικού και των συντελεστών της παράστασης. Υπάρχουν και σχετικά δημοσιεύματα στον ημερήσιο τύπο. Από όσο γνωρίζω, δεν έχει εκδοθεί αυτόνομα-και σχολιασμένο-σε τόμο, ούτε έχει συμπεριληφθεί σε βιβλία του.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ

Δ/1., ΕΥΡΙΠΙΔΗ, Ιφιγένεια η εν Ταύροις, Εισαγωγή- Μετάφραση-Σχόλια ΓΙΩΡΓΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ. ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 12, 1969,σ. 134.

Ο τόμος περιλαμβάνει: -Πρόλογος σ. ζ΄. Εισαγωγή ιά-ξδ: -I΄. Ο μύθος της Ιφιγένειας στον Ευριπίδη σ.ιά.-II Η Άρτεμη.-Ο μύθος της Ιφιγένειας πριν απ’ τον Ευριπίδη σ.ισς΄.-III. «Βραυρών- Αλαί Αραφηνίδες»: Η εκεί λατρεία της ΄Αρτεμης και της Ιφιγένειας., σ.κβ’.-IV. Ευριπίδης: βίος και έργο., σ.λά.-V. «Ιφιγένεια η εν Ταύροις»: σύνθεση του μύθου, πιθανές αφορμές δημιουργίας της, συμβολή του Ευριπίδη στη μυθική διάπλαση., σ.λζ΄.-VI. Είναι τραγωδία η Ιφιγένεια;, σ.μς΄.-VII. Η γνώμη του Αριστοτέλη για την Ιφιγένεια την εν Ταύροις., σ.μή.,-VIII. Επίδραση της Ιφιγένειας της εν Ταύροις στην κατοπινή δημιουργία. Η σταδιοδρομία του θέματος., σ. ν΄.-IX. Πορεία-ανάλυση της δομής του έργου. Παρατηρήσεις νέ – Αρχαίο κείμενο-Μετάφραση σ.1-117.-Σχόλια σ.119-131.

Σημείωση: Η μεταφραστική αυτή εργασία του  εκπαιδευτικού Ιωάννου, η οποία έγινε και με την «βοήθεια» των μαθητών της τάξης του την χρονιά που ο Ιωάννου δίδαξε την αρχαία τραγωδία σύμφωνα με το σχολικό πρόγραμμα είναι από τις καλύτερες που έχουμε για το έργο αυτό του Ευριπίδη. Είναι άρτια, και διαβάζεται ευχάριστα από τον καθένα και κάθε μία, ακόμα και με τα λίγα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας ενθυμήματα που μπορεί να έχει από τα σχολικά του χρόνια και την έχει διδαχθεί. Δεν είμαι ο αρμόδιος για να πω πέρα από φιλολογική η μετάφραση αν είναι και θεατρική, όμως διαφέρει από τις άλλες μεταφράσεις πχ. Θρασύβουλου Σταύρου. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα σχόλια και οι ιστορικές παρατηρήσεις του Ιωάννου, το τι ερωτήματα θέτει κατά την ανάγνωση και μετάφραση του κειμένου. Και ποιο είναι το μεταφραστικό του μοντέλο. Η μετάφραση υποδηλώνει έναν άρτια καταρτισμένο επιστήμονα ενήμερο στις σύγχρονες ευρωπαϊκές έρευνες πάνω στην αρχαία γραμματεία στην εποχή του. Επίπονη δουλειά αλλά αντάξιο αν και κοπιώδες θετικό μεταφραστικό αποτέλεσμα. Από τις μεταφραστικές εργασίες που ο δημιουργός δεν ανταμείβεται τόσο μόνο οικονομικά αλλά από την αγάπη και το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού. Η μετάφραση πριν εκδοθεί αυτόνομα σε βιβλίο είχε δημοσιευθεί στο περιοδικό «Ο Ταχυδρόμος» δίχως την εισαγωγή και τα σχόλια, έπειτα από προτροπή του ζεύγους Γιώργου και Λένας Σαββίδη, φίλων του Ιωάννου.

Δ/2., ΠΑΛΑΤΙΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ. ΣΤΡΑΤΩΝΟΣ, ΜΟΥΣΑ ΠΑΙΔΙΚΗ, Μετάφραση ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ. Με δεκατρία σχέδια του Βασίλη Βασιλειάδη, το βιβλίο είναι αφιερωμένο «Εις μνήμην Σταύρου Ι. Παπασταύρου αθόρυβου σοφού φίλου». Συνοδεύεται από Εισαγωγικό Σημείωμα του συγγραφέα σ.9-14 και Αλφαβητικό Πίνακα Ποιητών του τόμου. Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα, 12, 1979, σ.252.

Σημείωση: Ο τόμος με τις μεταφράσεις του Στράτωνος Μούσα Παιδική από τον Γιώργο Ιωάννου από την Παλατινή Ανθολογία περιλαμβάνει 259 αρχαία ερωτικά επιγράμματα διαφόρων γνωστών και λιγότερων γνωστών ποιητών και επιγραμματοποιών της αρχαιότητας. Από αυτά τα 34 χαρακτηρίζονται ως "άδηλα" άγνωστων ποιητών, όχι όμως και κατώτερης ποιότητας. Αντιπροσωπεύονται 29 ποιητές της Ελληνιστικής εποχής. Οι μεταφράσεις των ανθολογούμενων ποιημάτων συνοδεύονται και από το αρχαίο κείμενο. Πράγμα που δίνει την δυνατότητα στον αναγνώστη του βιβλίου να μπορεί να απολαύσει από την μία την νεοελληνική σύγχρονη μετάφραση, την συνέχεια και την ροή της ελληνικής γλώσσας μέσα στην διαδρομή του χρόνου, και από την άλλη, να χαρεί λέξεις και φράσεις της αρχαίας ελληνικής οι οποίες είναι ακόμα ζωντανές στις μέρες μας και ενδέχεται ορισμένες από αυτές, να μιλιούνται έστω και παραφθαρμένες. Κάθε αναγνώστης, ανάλογα με τα ερωτικά του γούστα και ορέξεις, θα επιλέξει τον ποιητή που του ταιριάζει ή θα απορρίψει το ποίημα το οποίο τον ενοχλεί. Ή μπορεί ακόμα, να θελήσει να αποπειραθεί να αποδώσει έναν ποιητή και να συγκρίνει τις δικές του μεταφραστικές δυνάμεις με εκείνες του πεζογράφου, ποιητή και μεταφραστή Γιώργου Ιωάννου. Το βιβλίο όταν πρωτοκυκλοφόρησε έκανε αίσθηση και συζητήθηκε, εξαιτίας της ερωτικής του θεματολογίας, των έντονων ερωτικών σκηνών και εικόνων, της σπαρταριστής και γαργαλιστικής γλώσσας που χρησιμοποίησε ο Ιωάννου. Η μετάφραση συζητήθηκε τόσο από τους πνευματικούς, επιστημονικούς και τους κύκλους των συγγραφέων και των επίσημων κριτικών, όσο και από άτομα της ελληνικής ομοφυλόφιλης κοινότητας η οποία εκείνη την δεκαετία, βγαίνοντας από μία επτάχρονη δικτατορία αγωνίζονταν να κατοχυρώσει την αυτονομία της, τα νομικά και συνταγματικά της δικαιώματα, με τους σκληρούς καθημερινούς αγώνες των πρώτων μπροστάρηδων του ΑΚΟΕ και του περιοδικού του, του Αμφί. Η έκδοση και η μετάφραση του Γιώργου Ιωάννου ήρθε να ταρακουνήσει τα λιμνάζοντα νερά εκείνα τα χρόνια, αν και, είχε προηγηθεί και η μετάφραση ποιημάτων της Παλατινής Ανθολογίας από τον φιλόλογο και πολιτικό Ανδρέα Λεντάκη. Ποιήματα της Παλατινής είχε μεταφράσει και ο πειραιώτης καθηγητής Ηλίας Κυζηράκος, ο γερμανομαθής Βασίλης Λαζανάς, ο Κούλης Αλέπης και άλλοι. Μέρος της μεταφραστικής του εργασίας μας είχε δώσει ο Ιωάννου, δίχως το αρχαίο κείμενο στο περιοδικό του «Φυλλάδιο», μόνο που στο «Φυλλάδιο» έχουμε και την επίσης σωστή και αξιόλογη μετάφραση των πένθιμων επιγραμμάτων. Αρχαία ποιήματα και επιγράμματα που έχουν να κάνουν με την ξαφνική απώλεια, το θάνατο αγαπημένων προσώπων, το ίδιο το φαινόμενο του θανάτου και πως το εκλάμβαναν οι αρχαίοι έλληνες. Πώς το αποτύπωναν, πώς το κατέγραφαν, πως το έκαναν τέχνη. Ποιητική, γλυπτική, αρχιτεκτονική κλπ. Το πολυτονικό σύστημα της εποχής κάνει ακόμα ωραιότερη την ανάγνωση ακόμα και σήμερα. Στις μέρες μας που ο πεζογράφος και μεταφραστής Σπύρος Καρυδάκης μας έχει δώσει την δική του πολύμοχθη ερευνητική και μεταφραστική εργασία. 

Συμπληρωματικά η "ιδιαιτερότητα" της μετάφρασης του Γιώργου Ιωάννου, από την φιλολογική της σκοπιά, ήταν τα λεγόμενα "Έξεργα", δηλαδή η ενσωμάτωση αρχαίων θρυμμάτων λέξεων και φράσεων, μικρών προτάσεων, μέσα στην σύγχρονη νεοελληνική μετάφραση αρμονικά και ισορροπημένα, πράγμα που έκανε αίσθηση. Μας λέει και πάλι ο Ιωάννου "Η μετάφραση ικανοποίησε πολύ και θεωρήθηκε εύρημα εις αεί το άφημα μέσα στο μεταφρασμένο κείμενο ορισμένων λέξεων ή φράσεων από το αρχαίο, οι οποίες ως αυτονόητες δεν δημιουργούν για τους επαρκείς αναγνώστες προβλήματα, μα αντίθετα εξοικονομούν τα πράγματα εκεί όπου δεν θα 'ταν ωραίο να αναλυθούν, δίνοντας συνάμα και κάποιο τόνο, κάποια γεύση, αρχαιοπρεπή στο μεταφρασμένο κείμενο. Τον τρόπο αυτό τον βρήκαν οι πάντες γοητευτικό και πρωτότυπο, αν και είσαι βέβαιος ότι κάποιοι θα υποτονθορίζουν κατ' ιδίαν.". Ενώ συνεχίζοντας παρακάτω, καθώς διατυπώνει την αρνητική του θέση για τις μεταφράσεις του ποιητή Άρη Δικταίου, και αφήνει και μία τσουχτερή μπηχτή για τον ποιητή και εκδότη του περιοδικού "Τομές" Δημήτρη Δούκαρη, αναφέρει: "Η αλήθεια είναι ότι η μετάφρασή σου στη "Μούσα" είχε σφάλματα, ακόμα και βαριά, μα δεν ήταν αυτά που επεσήμανε στη φούρια του και στην άγνοιά του ο Δικταίος. Είχες σε μερικά σημεία, λίγες έστω, αλλά σοβαρές μεταφραστικές παρανοήσεις, που τώρα στη δεύτερη έκδοση του βιβλίου, που ετοιμάζεται, θα εξαλειφθούν κι αυτές. Εννοείται, βέβαια, ότι ο Δικταίος δεν τις είχε ανακαλύψει. Τίς ανακάλυψες μόνος σου και τίς διόρθωσες." Και συνεχίζει: "Αλλά όποιος ξέρει πόσο δύσκολη είναι η κατανόηση και η απόδοση της αλεξανδρινής ποίησης, και μάλιστα αυτής της τολμηρής -και για τότε τολμηρής-και υπαινικτικής, δεν θα είναι σφοδρός επικριτής σου. Κριτικές αυστηρές και καλόπιστες δέχεσαι ευχαρίστως και παρακαλείς μάλιστα γι' αυτές. Αλλά αυτός που τις γράφει πρέπει να ξέρει για τί μιλάει-να ξέρει τα πράγματα", σ.268 στην "πρωτεύουσα των προσφύγων". Έντιμη και ειλικρινή η απολογητική του Ιωάννου. Δεν έχω αγοράσει την επανακυκλοφορία της "Μούσας" για να έκανα μία αντιβολή με την πρώτη έκδοση. Πάντως από την "Στράτωνος Μούσα Παιδική" συνάγουμε πολλά συμπεράσματα και πληροφορίες. Πέρα από την ερωτική θεματολογία, τα ποιήματα αν και στην πλειοψηφία τους αναφέρονται και ζωγραφίζουν το αντρικό φύλο και τις ερωτικές καταστάσεις και αδιέξοδα, καημούς του εφηβικού και νεανικού έρωτα, υπάρχουν και τα ποιήματα τα οποία μας μιλούν για τα θήλυ, τις "λολίτες". Μία άλλη ενδιαφέρουσα πλευρά της είναι τα διάφορα μικρά ονόματα των αρχαίων ελλήνων, όπως και η αναφορά στους αρχαίους εθνικούς ελληνικούς Θεούς και Θεές που πίστευαν και προσεύχονταν οι αρχαίοι έλληνες και οι συνήθειές τους και τα εθιμικά τελετουργικά. Η Ανθολογία καταρτίστηκε στην Κωνσταντινούπολη στις αρχές του 10ου αιώνα επί Λέοντος του Σοφού, από τον πρωθιερέα των ανακτόρων Κωνσταντίνο Κεφαλά. Το σύνολο των ποιημάτων της Παλατινής περιλαμβάνει 3700 ποιήματα από τον 7 π. Χ. αιώνα ως τον 6 π. Χ.. Όπως οι ειδικοί επιστήμονες μας λένε, η Ανθολογία του Κωνσταντίνου Κεφαλά στηρίχτηκε στις προγενέστερες Ανθολογίες του Μελέαγρου "Στέφανος", στου Αντίπατρου του Σιδώνιου, τον "Στέφανο" του Φίλιππου του Θεσσαλονικέως, στον "Κύκλο" του Αγαθία. Η Ανθολογία του Κεφαλά περιλαμβάνει επίσης και επιγράμματα και αναθήματα από συλλογές του Ρουφίνου και του Παλλάδα. Μετά τον Κεφαλά ανθολογία κατάρτισε και ο μοναχός Μάξιμος Πλανούδης, κυκλοφόρησε το 1299 στην Κωνσταντινούπολη, όπως μας αναφέρει μεταξύ άλλων ο Γιώργος Ιωάννου στο Εισαγωγικό σημείωμά του. Ενώ για το αρχαίο κείμενο χρησιμοποιήθηκαν οι σοβαρές επιστημονικές εκδόσεις Loeb 1963. Ο Ιωάννου αναφέρεται στις επισκέψεις του στο ξενόγλωσσο βιβλιοπωλείο του Κάουφμαν στο κέντρο της Αθήνας. Ενώ τέλος, είναι αρνητική η κρίση του για την έκδοση του "Στέφανου" του Σίμου Μενάρδου. "με τις απίστευτες μεταφραστικές ατασθαλίες του, αποτέλεσε για μας άλλη μία ακαδημαϊκή αποκαρδίωση". Στην δική  του μεταφραστική πολύχρονη εργασία με ιδέες, υποδείξεις και διευκρινίσεις του συμπαραστάθηκαν οι φίλοι του φιλόλογοι Γιώργος Αγγελινάριος και ο Βασίλης Τσακατίκας.  

Δ/3., ΤΑΚΙΤΟΣ, Γερμανία, μτφ. περιοδικό Εκηβόλος τχ.8-9/ , σ.669-719

ΠΑΡΑΔΟΣΗ-ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Ε/1., ΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΜΑΣ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ. Εκλογή-Εισαγωγή-Σχόλια: ΓΙΩΡΓΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ, σχεδιασμός εξωφύλλου: Κ. Γεωργίου, έκδοση ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ, Αθήνα, 3, 1966, σ. 526. Ο τόμος είναι αφιερωμένος "Στη μνήμη του Στίλπωνα Κυριακίδη".

Σημείωση: Άλλη μία εξαιρετική δουλειά του φιλόλογου και ποιητή Γιώργου Ιωάννου. Μία επαινετή προσπάθεια η οποία έχει να κάνει με τον χώρο της ελληνικής λαογραφίας και παράδοσης και συμπληρώνει τις Πεζογραφικές του ενασχολήσεις. Όχι μόνο στην εποχή που κυκλοφόρησε αυτή η Ανθολογία αλλά και σήμερα (Έχει δοθεί από την εφημερίδα «Το Βήμα» στους αναγνώστες της. Αλλά ενώ η έκδοση αναφέρει τα ονόματα: Γιάννη Καρλόπουλου ως διεύθυνση σχεδιασμού, Εύη Καλογεροπούλου Σχεδιασμός και Σοφία Σφυρόερα στις διορθώσεις, δεν αναφέρεται η χρονιά, ημερομηνία της έκδοσης που δόθηκε από την πρωινή κυριακάτικη έκδοση της εφημερίδας) είναι, αποτελεί ένα κειμήλιο στα ελληνικά γράμματα. Μία ανθολογία δημοτικών τραγουδιών η οποία έρχεται σαν συνέχεια αυτή του Νικόλαου Πολίτη και των άλλων του προηγούμενου αιώνα ελλήνων και ξένων μελετητών και ανθολόγων της Δημοτικής μας Ποίησης. Εργασία που θα χαροποιούσε τον Σολωμιστή Γιάννη Αποστολάκη

Ε/2., Μαγικά Παραμύθια του ελληνικού λαού, Εκλογή-Εισαγωγή: Γ. Ι., Εικονογράφηση Ράλλης Κοψίδης, εκδ. ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ, Αθήνα 1966, σ.84

Ε/3., Το δημοτικό τραγούδι ΠΑΡΑΛΟΓΕΣ. Επιμέλεια Γιώργος Ιωάννου. εκδ. Ερμής, Π Ο 1. Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη, Αθήνα,1971. Ανατύπωση 3, 1978, σ.208. Διευθυντής της Ν.Ε. Βιβλιοθήκης ήταν ο Άλκης Αγγέλου.

Περιλαμβάνει –Η Νεοελληνική Λαογραφία και η Εποχή του 4-5.- Βιβλιογραφία 6.- ΟΙ ΠΑΡΑΛΟΓΕΣ ΜΑΣ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ σ.7-28 του ΓΙΩΡΓΟΥ Ι. ΙΩΑΝΝΟΥ. Παραλογές-Επίμετρο-Γλωσσάριο-Κρίσεις για τις Παραλογές.   

Ε/4., Καραγκιόζης, Επιμέλεια- Εισαγωγή- Σχόλια- Βιβλιογραφία- επιλογή έργων και Εικόνων-  Γλωσσάρι- Σημειώματα, Έρευνα: ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ. τόμοι 3. Εκδ. Ερμής, Αθήνα, 1972, 1979, 1985 (Β΄ανατύπωση). Τόμος Α΄ ΘΕ 16/1985 ανατύπωση. -Τόμος Β΄ ΘΕ 16 Ανατύπωση 1979.- Τόμος Γ΄ ΘΕ 16 Δεκέμβριος 1972. 

Μέσα στον σχεδιασμό της σειράς για το Θέατρο Σκιών και την Ελληνική εκδοχή του Καραγκιόζη, ήταν και η έκδοση ενός τόμου με τον Τούρκικο Καραγκιόζη αλλά δεν πραγματοποιήθηκε. Οι εκδόσεις "Ερμής" μετά την κυκλοφορία του τρίτομου έργου για τον Έλληνα Καραγκιόζη από τον Γιώργο Ιωάννου, κυκλοφόρησε τον τόμο KARAGOZ Το Θέατρο Σκιών στην Ελλάδα και στην Τουρκία σε Εισαγωγή-Μετάφραση-Σχόλια Αικατερίνη Μυστακίδου, Αθήνα, ΘΕ 63/9, 1982.

Ε/5., ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΜΑΣ. Επιμέλεια Γιώργος Ιωάννου. Εικονογράφηση Ράλλης Κοψίδης, εκδ. Ερμής, Αθήνα, 1974. Ανατύπωση 10, 1975, σ.378.

Περιλαμβάνει Εισαγωγή του επιμελητή Γιώργου Ι. Ιωάννου, σ.7-17.- Εικαστική Μυθοπλασία του Ράλλη Κοψίδη, σ.19.- 54 Παραμύθια, σ.21- 372.-Βιβλιογραφία σ.373-374.

Σημείωση: Τα 20 από τα 54 Ελληνικά Παραμύθια προέρχονται από την έκδοση του «Ταχυδρόμου», Αθήνα 1966. Και αυτή η λαογραφική εργασία, ανθολόγηση ελληνικών παραμυθιών, χτενίσματος της γλώσσας τους και παρουσίασής τους στο σύγχρονο ελληνικό και όχι μόνο αναγνωστικό κοινό συγκαταλέγεται στα θετικά του Γιώργου Ιωάννου.

     Το ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ  ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ διαβάζεται ως εξής: Α1/79. Α η κατηγορία, (Πεζά) το νούμερο 1 η αριθμητική σειρά που αντιγράφω τα βιβλία, (Πεζογραφήματα) ο αριθμός μετά την διαγώνιο παύλα, 79 η αντίστοιχη σελίδα του βιβλίου. Τέλος, όπου ο τίτλος δεν στηρίζεται στο αλφάβητο τον προσθέτω στο τέλος.    

Α

-Άγνωστοι Κόσμοι (19-1-80) Α5/81

-Άδεντρο Α1/79

-Ακρόπολη, 1982 Α7/102

-Αλύπητα! (8-3-80) Α5/133

-Αν είχα γάτα Β6/10 (τχ.3-4/1978-1979)- Α6/85

-Αναζητώντας τον Καβάφη Β1/59

-Άνθρωποι- φυσαρμόνικες (αδημοσίευτο) Α5/221

-Ανοιξιάτικες εμπνεύσεις («Ε. Γ.» τ.31 Μάϊος 1979) Α7/146

-Αντί προλόγου Α5/9

-Απογραφή ζημιών Α3/219

-Αποκριάτικο («Ε. Γ.» τ.28 Φεβρουάριος 1979) Α7/136

-Αυτά που δεν σβήνονται. («Ε.Γ.» τ.41-43, Οκτώβ.-Δεκέμβ. 1980) Α7/83

-Αυτό είσαι… Β6/15 (τχ.5-6/1982)-Α6/101

Β

-Βαθιά εισπνοή Β6/14 (τχ.5-6/1982)- Α6/183

-Βαθιά πηγάδια Α6/53

-Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά (Ν. Καζαντζάκης). («Τετράδια Ευθύνης». αρ.3). Α7/196

-«Βουκουρέστι, άχ, Βουκουρέστι!» Α3/157

-«Βους επί γλώσση» (8-12-79) Α5/41

-Βρεφών κοίτες Α6/43

-Βροχές και καταιγίδες («Κ. Ελευθεροτυπία» 25-11-1979) Α7/ 114

Γ

-Για ένα φιλότιμο Α1/57

-Για επαρχίες και για έρευνες (15-12-79) Α5/49

-Για τις περιβόητες πολυκατοικίες Β6/15(τχ.2/1978)- Α3/211

-Για το ύφος του Παπαδιαμάντη Β1/33

-Για τον «Αιχμάλωτο» του Στρατή Δούκα. («Τομές», τ. 6, Νοέμβριος 1976) Α7/223

-Για τους μαχαιρωμένους Β6/17 (τχ.5-6/1982)- Α6/81

Δ

-«Δηλώ υπευθύνως…» Α1/237-Α1β/117

-Διάλογος σε εκδρομή Α7/329

-Διαφημίσεις (3-5-80) Α5/189

-Διεθνής έκθεση Α8/69

-Δίψα για την παράδοση Α7/267

-Δυό επιστολές του Κ.  Π. Καβάφη προς τον Φίλιππο Δραγούμη και ένα σημείωμά τους προς τον Φίλιππο Δραγούμη Β1/49

-Δύο νούμερα από την επιθεώρηση «Οι Τουαλέτες» Β6/22(τχ. 5-6/1982) (Θεατρικό)

-ΔΕΚΑ ΠΕΖΑ ΚΕΙΜΕΝΑ 1-22 Β6/ (τχ.5-6/1982)*

-ΔΕΚΑΠΕΝΤΕ ΠΕΖΑ ΚΕΙΜΕΝΑ 1-19, Β6/ (τχ.3-4/1978-1979).*

*Σημείωση: Τα 10 και τα 15 Πεζά Κείμενα τα αποδελτιώνω το καθένα ξεχωριστά

Ε

-«Εις λάκκον…» Α6/9

-Είς εαυτόν Α9/208

-«Είς τόπον λεγόμενον Λιθόστρωτον…» Α3/13

-Εκθέσεις, βιβλία και αρώματα Α8/28

-Εκθέσεις ιδεών Α8/101

-Εκλογική ατμόσφαιρα Α8/76

-Εμείς και  οι Αρχαίοι Α8/86

-Ένα επίγραμμα της «Παλατινής Ανθολογίας», («Ε.Γ.», τ.16, Νοεμ. 1977), Α7/171

-Ένας τωρινός λογοτέχνης στο κλεινόν άστη Β6/32 (τχ.3-4/1978-1979) (Ομιλία)

-Εν ταίς ημέραις εκείναις…Α9/58

-«Εν τοίς εγκάτοις μου…» Α6/123

-«Εν τοίς σπηλαίοις και ταις οπαίς της γης» Α6/97

-Ένας Μαχάων στην Ομόνοια Α2/55

-Εξαίσια αστική-μας κοινωνία Α1/63

-Επ’ εσχάρας Α6/219

-Επιζωγραφισμένης εικόνας αποκατάσταση Β1/17

-Επίμετρο Α9/199

-Επιτάφιος  Θρήνος Α2/9

-Επιχωμάτωση Β6/3(τχ.2/1978)- Α3/127

-Εσπέρας προκείμενον Β6/12(τχ.2/1978)-Α2/63

-Έτσι θα ΄ναι και τότε… Β6/1 (τχ.5-6/1982)- Α6/17

-Εύγε, πατριώτες! (29-3-80) Α5/157

-Εύφλεκτη χώρα Α8/43

Ζ

-Ζει το δημοτικό τραγούδι; («Ε.Γ.» τ.27 Ιανουάριος 1979) Α7/271

Η

-Η αποζημίωση Α1/376

-Η απόκοτη λάμψη. (Αριστοτέλης Βαλαωρίτης). («Τετράδια Ευθύνης» αρ.10). Α7/202

-Η βυζαντινή Θεσσαλονίκη («Ε. Γ.», τ.15, Οκτώβ. 1977) Α7/57

-Η δασκάλα Α2/123

-Η Δέσπω κάνει πόλεμο…» («Ε.Γ.» τ.11 Μάρτιος 1977) Α7/302

-Η εγγραφή Α1/196-Α1β/83

-Η ευάγρια κριτική Β6/26 (τχ.3-4/1978-1979)

-Η Ευτυχούλα Α1/314

-Η θαμπή εποχή του ’50. Β6/27 «Φυλλάδιο», τ.3-4, 1978-’79).- Α7/88

-Η κατασκότεινη έλξη (αδημοσίευτο) Α5/217

-Η κυρία Μινωταύρου Α2/147

-Η λάμψη είναι λάμψη (αδημοσίευτο) Α5/209

-Η λυσσασμένη αγελάδα Α1/97

-Η μεγαλοκόρη Α1/109-Α1β/9

-Η μεγεθυντική μηχανή Β6/5 (τχ.3-4/1978-1979)- Α6/153

-Η μόνη κληρονομιά Α1/280

-Η μπαταρία του θανάτου (1-12-79) Α5/35

-Η Ναυτία Β6/34 (τχ.7-8/1985)* (διαλογικό)

*Σημείωση: Βλέπε και σχετικά «Θύσανοι». Τον σχολιασμό που μετέφερα στο προηγούμενο σημείωμα για το περ. «Ο Σχολιαστής».

-Η νεκροφάνεια Α1/114-Α1β/13

-Η ολική έκλειψη Β6/1(τχ.2/1978)- Α2/73

-Η ομορφιά μέσα στα χρόνια (29-12-79) Α5/61

-Η παραίτηση Α6/4 (τχ.5-6/1982)-Α6/31

-Η παραπεταμένη απελευθέρωση Α3/103

-Η παρέλαση των προσφύγων Α3/71

--Η παρέλαση (10-11-79) Α5/23

-Η πλατεία του Αγίου Βαρδαρίου Α3/37

-Η ποιήτρια Κική Δημουλά («Ε.Γ.» τ. 22 Μάϊος 1978) Α7/253

-Η ποιήτρια Ζωή Καρέλλη. («Ε.Γ.», τ.15 Οκτώβριος 1977) Α7/227

-Η πρώτη επέτειος Α7/37

-Η πρωτεύουσα των προσφύγων Α9/37

-Η σαρκοφάγος Α1/180-Α1β/69

-Η σειρήνα Α1/118-Α1β/17

-Η σκυλοπολιορκία Α1/215-Α1β/99

-Η συμμορία της καρφίτσας Α1/130-Α1β/27

-Η χωματίλα Α1/206-Α1β/91

-Η ώρα του βρασμού Α8/11

Θ

-Θείος Ιούλιος μήνας… Α8/40

-Θεσσαλονικέων ύπνος και ξύπνος…Α9/71

-Θεσσαλονίκη Α8/90

-Θεσσαλονίκη- Αθήνα, μιά ερωτική σύγκριση Α9/9

-Θεσσαλονίκη: 25 Μαρτίου 1944 Α3/95

-Θεσσαλονίκης ανάβαση και κατάβαση. («Ε. Γ.» τ.32, Ιούν. 1979) Α7/105

-Θουκυδίδης- Χεμινγουαίη: Δύο περιστατικά παρόμοια. («Η Καθημερινή», 2-2-1978) Α7/175

Ι

-Ιατρική Εξέταση Β6/37 (τχ.7-8/1985) (Θεατρικό)

-Ιδέες για το Σαββατοκύριακο («Ε. Γ. τ.45 Μάρτ.-Απρίλ.1981) Α7/ 122

-«Ιερά ανακραυγάσματα» Β6/1(τχ.3-4/1978-1979)- Α6/27

Κ

-Και ιδού νεφέλη λευκή… Α9/110

-Καρυδωμένα τσιγάρα Α6/131

-Κατοχικό ημερολόγιο Β6/7 (τχ.1/1978)- Α9/182

-Κάτω απ’ τις πυκνές δεντροστοιχίες Α9/29

-Κάτω στις ακτές της Αφρικής Α1/68

-Κηδείες και μνημόσυνα Β6/19 (τχ.5-6/1982)- Α6/91

-Κυριακάτικη περιδιάβαση στην Αθήνα («Ε.Γ.» τ.23. Ιούνιος1978) Α7/93

-«Κυτίον θα πει κουτί» Β6/19 τχ.3-4/1978-79,- Α2/99

Λ

-Λαζαρίνα Α1/89

-Λεκιασμένα ντουβάρια Α9/88

-Λιμενικά λουτρά Α1/168-Α1β/59

-Λογοκρισία η απέθαντη (10-5-80) Α5/195

-Las Incantadas Α1/175-Α1β/65

Μ

-Μαδέρια στο πέλαγος (Νίκος Καββαδίας) («Αντί» τ.142, 4-1-1980) Α7/ 239

-Μερικές σκέψεις για το γράψιμο και το διάβασμα Α7/159*

Σημείωση* Το κείμενο «Μερικές σκέψεις για το γράψιμο και το διάβασμα», καταλαμβάνει τις σελίδες 159-170, με Νούμερο 31. Στην Γ’ ενότητα  «Συγγραφείς και έργα» του βιβλίου «Εφήβων και μή». Στα Περιεχόμενα σ.335, μετά τον τίτλο παραπέμπει: («Φυλλάδιο», τ. 5-6, 1982). Αν ανατρέξουμε στις σελίδες 48-53 των «Θυσάνων», θα δούμε κάτω από τον τίτλο «Πενήντα τέσσερις ρωγμές», να δημοσιεύονται οι 54 σύντομες σκέψεις του Ιωάννου για τον ρόλο και την γραφή τα εφόδια ενός συγγραφέα. Στην πρώτη αυτή μορφή-όπως δημοσιεύονται οι 54 αυτές σύντομες θέσεις στο περιοδικό-ορισμένα νούμερα αφαιρούνται και η ύλη τους αλλάζει, ενώ προστίθενται καινούργια. Τροποποιείται και η αρίθμηση. Στο «Εφήβων και μή» αφαιρούνται τα νούμερα που δημοσιεύονται στο «Φυλλάδιο»: 10 («Το δικό μου ύφος θέλει πολλά κόμματα-πολλή στίξη και στύση»), 42 («Πάντες με εγκατέλειψαν-το κατακαλόκαιρο- αγαπήσαντες τα νύν αιδοία…»), 50 («Στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, τη Θεσσαλονίκη, είχα εθισθεί από τα νιάτα μου….»), 51(«Τώρα τους τρώει άλλο μαράζι για μένα’ πολυακούγομαι από τις εφημερίδες και πολυφαίνομαι  από την τηλεόραση»), και 54 («Στη Θεσσαλονίκη υπάρχει από χρόνια πνευματική πόλωση. Από τη μιά η σχεδόν σιωπηλή πλειοψηφία και από την άλλη η κουδουνάτη μειοψηφία. Θέλουν κόπο οι πνευματικοί αγώνες….»). Στα αντίστοιχα νούμερα η ύλη είναι διαφορετική. Βλέπε και παράγραφο 48 του βιβλίου της Αντιγόνης Βλαβιανού, «Εισαγωγικό Φυλλάδιο. Εισαγωγή-Επίμετρο-Παροράματα» Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα 1996, σ. 13. «48. Εκτός ίσως από το περιεχόμενο του «θυσ.» 15 (σ.48-53) με τίτλο «Πενήντα τέσσερις ρωγμές», που αναδημοσιεύεται στο βιβλίο Εφήβων και Μή (ό.π., σ.159-170) με τον τίτλο «Μερικές σκέψεις για το γράψιμο και το διάβασμα». Δεν είναι τυχαίο όμως ότι εδώ, κάποιες «ρωγμές» (10, 42, 50,51, 54) διαγράφονται και αντικαθίστανται από ισάριθμες (54 στο σύνολό τους, όπως δηλοί και ο αρχικός τίτλος) «σκέψεις»».       

-Μέσα στον Απρίλη το ’41 («Κ. Ελευθεροτυπία», 6-4-1980) Α7/74

-Μες στους προσφυγικούς συνοικισμούς Α1/49

-Με τα καράβια (17-11-79) Α5/27

-Με τα σημάδια της απάνω μου Β6/2 (τχ.1/1978)- Α3/183

-Με τη λαδιά της ψυχής Β6/2 (τχ.3-4/1978-1979)- Α6/135

-Με τον θάνατο του Γιώργου Σεφέρη. («Θεσσαλονίκη», 25-9- 1971). Α7/ 207

-Μετρημένα καρύδια («Ε. Γ.» τ.25, Νοέμβριος 1978) Α7/129

-Μην ξεχνάτε! Α8/80

-Μια Δήλωση (ΕΡΤ. Χριστούγεννα 1980) Α7/155

-Μιά μεγάλη μέρα. («Ε. Γ.», τ.33, Οκτώβ. 1979) Α7/72

-Μιά μικρή επέτειος Α9/201

-Μορφωτικά κάτεργα (22-3-80) Α5/149

-Μοτοσυκλέτας εγκώμιο Α1/203-Α1β/89

-Μουσικές και τραγούδια Α8/25

-Μπερές ή δίκωχο; Β6/9 (τχ.3-4/1978-1979)-Α6/169

-Μπλεγμένο κουβάρι Β6/11(τχ.3-4/1978-1979)- Α6/105

Ν

-«Να ‘σαι καλά, δάσκαλε!» («Ε. Γ.» τ.29 Μάρτιος 1979) Α7/139

-Ναρκωτικά και δηλητήρια Β6/17 (τχ.3-4/1978-1979)- Α6/57

-Νέα πανάκεια Α8/109

-Νεοκλασικά κτίρια της Αθήνας («Ε.Γ.» τ.27 Ιανουάριος 1979) Α7/327

-Νέες εξηγήσεις για το κολύμπημα Β6/7 (τχ.3-4/1978-1979)- Α6/165

-Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης («Ε.Γ., τ.19, Φεβρουάριος 1978) Α7/230

-Νομπελίτιδα (5-1-80) Α5/67

-«Νύχτα γεμάτη θάματα…» Α6/223

Ξ

-Ξορκισμένες διαδηλώσεις Α8/22

Ο

-Ο γυρισμός του ξενιτεμένου («Ε.Γ.» τ.29 Μάρτιος 1979) Α7/308

-Οδηγοί και αμάξια (23-2-80) Α5/119

-Ομίχλη Α1/307

-Ο Ανάπηρος Α2/23

-Ο γείτονάς μου ο Λαπαθιώτης Β1/113

-Ο δάσκαλός μας Α8/105

-Ο Δούξ του Σπρουξ Α1/222-Α1β/105

-Ο ένδοξος Μακεδονικός Αγώνας. («Ε.Γ.», τ.15, Οκτώβ. 1977) Α7/62

-Ο ερωτικός ποιητής Καβάφης Β1/104

-Ο Θανάσης ο φονιάς Α1/371

-Ο θάνατος του λοχία (19-4-80) Α5/175

-Ο θείος Βαγγέλης Α1/ 272

-Ο Κ. Π. Καβάφης και το δωδέκατο βιβλίο της Παλατινής Ανθολογίας Β1/88

-Ο Καβάφης μέσα από ένα ανέκδοτο ημερολόγιο Β1/69

-Ο καλός ποιμήν Α6/139

-Ο λογοτιμήτης Α1/184-Α1β/73

-Ο μεγάλος μάστορης. (Φώτης Κόντογλου). («Μνήμη Κόντογλου. «Αστήρ», 1975). Α7/193

-Ο Μπάτης Α1/60

-Ο ξενιτεμένος Α1/32

-Ο παλιός αέρας Α1/389

-Ο πεζογράφος Στέλιος Ξεφλούδας («Ε.Γ.» τ.18 Ιανουάρ. 1978) Α7/ 233

-Ο ποιητής Νίκος Καββαδίας («Ε.Γ.» τ.17 Δεκέμβριος 1977) Α7/236

-Ο ποιητής Αλέξανδρος Μπάρας («Ε.Γ.» τ.18 Ιανουάριος 1978) Α7/256

-Ο ποιητής Μίλτος Σαχτούρης («Ε.Γ.» τ. 19 Φεβρουάριος 1978) Α7/ 250

-Ο πόλεμος των κουμπιών («Ε. Γ.», τ.24, Οκτώβριος 1978) Α7/126

-Ο πρόεδρος Ταμέλης («Κ. Ελευθεροτυπία» 20-4-1980) Α7/46

-Ο σκοπός μιάς ζωής. (Ίων Δραγούμης). («Τετράδια Ευθύνης», αρ.7) Α7/ 181.

-Ο συγγραφέας Στρατής Τσίρκας Α7/247

-Ο τοίχος με τα κάγκελα. («Ε. Γ.», τεύχος 7, Νοέμβρης 1977) Α7/13

-Ο της φύσεως έρως Β1/7

-Ό,τι και να κάνεις Α6/121

-Ο φόβος του ύψους Α1/27

-Ο φύκος Α1/192-Α1β/79

-«Ο χορός είναι η ζωή μου…» Α7/148

-«Ο Χριστός αρχηγός μας…» Α9/113

-Οι αρρώστιες Α1/86

-Οι βδέλλες (αδημοσίευτο) Α5/205

-Οι δικοί μου άγιοι Β6/3 (τχ.3-4/1978-1979)- Α6/49

-Οι ιδέες του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη Α7/205

-Οι κατηγορίες Α1/53

-Οι κότες Α1/13

-Οι λαμπρές αρχαιότητες Α8/58

-Οι λόγοι της χαράς («Ε. Γ.» τ.26, Δεκέμβριος 1978) Α7/133

-Οι μεγάλοι δρόμοι Α8/7

-Οι μαύρες τρύπες Β6/8 (τχ.3-4/1978-1979)- Α6/83

-Οι Μπρούκληδες. («Η Καθημερινή», 18-4-1982). Α7/32

-Οι νεροφίδες Α2/35

-Οι Ολυμπιακοί (9-2-80) Α5/103

-Οι σφάχτες Α1/39

-Οι τσιρίδες Α1/105-Α1(Β)/5

-Οι φίλοι με τα πλούτη τους (αδημοσίευτο) Α5/213

-Οι φωτιές Α8/33

-Οι χαφιέδες (αδημοσίευτο) Α5/2003

-Οι ψύλλοι Α1/75

-«Ουκ ηπίστατο φεύγειν» Α1/241 «Στον Άγγελο Καλογερόπουλο»-Α1β/121

Π

-Παναγιά η Ρευματοκρατόρισσα Α1/164-Α1β/55

-Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης: Τα πενήντα χρόνια του Α3/113

-Περιμένοντας το λογαριασμό Α1/385

-Περί Εθνικής Βιβλιοθήκης και άλλων τινών (16-2-80) Α5/111

-Περί της φυγής, της διαφυγής, ή και της καταφυγής πολλών πνευματικών δημιουργών της Θεσσαλονίκης στην Αθήνα Α9/91

-Περί του κάλλους και που βρισκόμαστε σήμερα Β6/13 (τχ.3-4/1978 -1979) - Α6/177

-Περί του ολέθριου καπνίσματος (12-4-80) Α5/169

-Πικρά παράπονα Α6/143

-Προσωπογραφίες Α8/83

-Πώς εξοντώθηκε ο Ταμανάκιας Α1/232-Α1β/113

Ρ

-Ρύπανση Α8/94

Σ

-Σαν υπνοβάτης Β6/10 (τχ.3-4/1978-1979)- Α6/79

-Σεισμολογίες Α8/54

-Σέϊχ- Σου Α3/147

«Σινδόνι καθαρά…» Α6/203

-Σκέφτομαι τον πατέρα μου. («Αντί», τεύχος 120, 3-3-1979) Α7/42

-Σκοτεινές αποθήκες Α6/187

-Στα καμένα Α1/44

-Στη δύσκολη ώρα Β6/10 (τχ.5-6/1982)- Α6/67

-Στις παρυφές Α3/197

-Στο βωμό καρτερώντας Β6/6 (τχ.3-4/1978-1979)- Α6/107

-Στο πεζοδρόμιο! Α8/113

-Στου Κεμάλ το σπίτι Α1/310

-Στρατής Δούκας, («Ε.Γ.», τ.17, Δεκέμβριος 1977) Α7/221

-Συγγενείς και Φίλοι Α6/111

-Συγκοινωνίες και ευρεσιτεχνίες Α8/64

Τ

-Τα αδέσποτα της Αθήνας Β6/20(τχ.2/1978)

-Τα ακριτικά τραγούδια («Ε.Γ.» τ.18 Ιανουάριος 1978) Α7/290

-Τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος Α8/19

-Τα βαφτίσια Α1/228-Α1β/109

-Τα δημοτικά μας τραγούδια («Ε.Γ.» τ.9 Ιανουάριος 1977) Α7/275

-Τα εγκαίνια Β6/29 τχ.3-4/1978-1979 (διαλογικό)

-Τα εβραϊκά μνήματα Α1/22

-Τα ίχνη της πυρκαγιάς Α3/165 [Πρωτοδημοσιεύτηκε στην «Καθημερινή» (28-8-1977)]

-Τα καφενεία της νύχτας (12-1-80) Α5/73

-Τα  κελιά Α1/9

-Τα κεφάλια Α1/162-Α1β/53

-Τα λαϊκά σινεμά Α1/17

-Τα λεμόνια ήταν ακριβά Α1/367

-Τα μαρτύρια του λαού των Αρμενίων (26-4-80) Α5/183

-Τα ξόρκια Α1/152-Α1β/45

-Τα παραμύθια («Ε.Γ.» τ.10 Φεβρουάριος 1977) Α7/312

-Τα παρατσούκλια Α1/134-Α1β/31

-Τα πασσαλάκια Α1/211-Α1β/95

-Τα περιστέρια Α1/363

-Τα ποδήλατα της νύχτας τχ.3-4/1978-79 Β6/24- Α2/91

-Τα πολιτιστικά κέντρα Α8/129

-Τα Σαββατόβραδα (1-3-80) Α5/127

-Τα σαράντα κύματα Β6/14 (τχ.3-4/1978-1979) - Α6/157

-Τα σκυλιά του Σέιχ- Σου Α1/295

-Τα στρείδια της πολιτείας («Ε. Γ.» τ.40, Μάιος, 1980) Α7/109

-Τα τερπνά τραίνα (22-12-79) Α5/55

-Τη Λαμπρή στα ψηλώματα («Ε. Γ.» τ.30 Απρίλιος 1979) Α7/143

-Τη νύχτα του σεισμού. («Ε. Γ», τεύχ. 25, Νοέμβ. 1978). Α7/19

-Της Θεσσαλονίκης ο μεγάλος μήνας Α7/68

-Της μοναξιάς και της εγκατάλειψης Β6/8 (τχ.5-6/1982)- Α6/63

-Της Ταφής και του Πάθους (5-4-80) Α5/163

-Τί είναι λαϊκός πολιτισμός («Ε.Γ.» τ.9 Ιανουάριος 1977) Α7/261

-Τις Κυριακές τα πρωινά (26-1-80) Α5/87

-Το ανεπαίσθητο κύλισμα του χρόνου Β6/17 (τχ. 5-6/1982)- Α6/191

-Το βαρύ καπάκι Α6/127

-«Το Βουγγάρι» Α1/345

-Το βύζαγμα Α1/111-Α1β/11

-Το γάλα Α1/140-Α1β/35

-Το Δημοτικό Τραγούδι στην τωρινή μας αίσθηση Α8/119

-Το δικό μας αίμα Α3/87

-Το Θέατρο Σκιών («Ε.Γ.» τ.14 Ιούνιος 1977) Α7/315

-Το ’21 στο Θέατρο Σκιών («Ε.Γ.» τ.29 Μάρτιος 1979) Α7/325

-Το κέλυφος Β6/9 (τχ.5-6/1982)- Α6/87

-Το κρεβάτι Α1/145-Α1β/39

-Το λειρί του πετεινού Α9/53

-Το μαγνητόφωνο της ταβέρνας Α1/330

-Το μεγάλο κενό (24-11-79) Α5/31

-Το μέντιουμ Α1/318

-Το ξεκλήρισμα των Εβραίων Α3/51

-Το ξεσκάτωμα Α2/81

-Το παλιό σχολείο («Ε.Γ.», τ.5, Ιούν.-Αύγ. 1976). Α7/26

-Το πανίσχυρο ΞΕ. Κ.Α.Μ. («Χάρτης» τ.1, 1982) Α7/152

-Το πεντακοσάρι Α1/157-Α1β/49

-Το πολιτιστικό μας άλμα (15-3-80) Α5/141

-Το σκυλί δεν ξεχνάει Α6/208

-Το σφραγιδάκι Α10/193

-Το τραπέζι της εκκλησίας Α2/43

-Το τσόλι της πόρτας Α2/109

-«Το Χρυσούν Απίδιον» Α1/126-Α1β/23

-«Τον άνδρα ορώ…» Β6/12 (τχ.3-4/1978-1979)- Α6/173

-Των οικίων ημών εμπιπραμένων… Α8/51

-Ταυροκαθάψια Α6/147

-Τζέλτεν Α1/336

-Τρία καλά σχολικά βιβλία (2-2-80) Α5/95

Υ

Φ

-Φεστιβάλ βιβλίου Α8/73

-Φθινοπωρινά Α8/98

-Φόβοι εν ερημίαις Α6/117

-Φτερούγα σκοτεινή Α1/72

Χ

Ψ

-Ψηλά στο Εσκί Ντελίκ Α1/264

Ω

-Ω, οι ευτυχισμένες μέρες! Α8/37

-Ώρα για το κουκούλι Α1/83

-«Ως ωραίοι οι πόδες!...» Β6/18(τχ.2/1978)- Α6/195

- + 13-12-43  Α1/93

     Κλείνοντας, αντιγράφω το με νούμερο 59 δημοτικό τραγούδι το οποίο αναφέρεται στην Μικρά Ασία από την συλλογή του Γιώργου Ιωάννου.

ΜΙΚΡΑ  ΑΣΙΑ,  1922

Εσείς βουνά της Άγκυρας και της Μικράς Ασίας,

ποτέ να μην ανθίσετε, ποτέ μη λουλουδίστε,

με το κακό που πάθαμε στις δεκατρείς τ’ Αυγούστου’

γιόμισαν τα βουνά κορμιά κι οι κάμποι παλικάρια.

Κι άλλα παιδιά ν’ αιχμάλωτα κι άλλα ‘ναι λαβωμένα.

Κι ένα παιδί απ’ τον τόπο μας άλλων παιδιώνε λέει:

 

-Βλέπω και ετοιμάζεστε στον τόπο μας να πάτε’

ντουφέκι να μη ρίξετε, τραγούδι μην ειπείτε’

κι αν σας ρωτήσει η μάνα μου κι ο δόλιος μου πατέρας,

πέστε τους πώς παντρεύτηκα εδώ μες στην Τουρκία,

την πλάκα πήρα πεθερά, τη μαύρη γη γυναίκα,

δυό κυπαρίσσια αγκαλιά στο μνήμα μου απάνου.

Λαογραφία ΙΕ΄ σ.74 (Δ. Τσίριμπας, Αρκαδία), σεκλ. 106.

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος

Πειραιάς, 14 Οκτωβρίου 2023

ΥΓ. Στο βάθος ακούγεται η φωνή της Νανάς Μούσχουρη να τραγουδά σε μουσική του Γιώργου Χατζηνάσιου τον στίχο του ποιητή Νίκου Γκάτσου «Ήταν κάποτε στον Κόσμο τον αγιάτρευτο…..»